ସଲିଲଵ୍ଯତିରେକେଣ ତରଙ୍ଗୋ ଯେନ ଭାଵିତଃ । ତରଙ୍ଗବୁଦ୍ଧିର୍ ଏଵୈକା ସ୍ଥିତା ତସ୍ଯ ନ ଵାରିଧୀଃ
ପାଣି ଠାରୁ ଅଲଗା ଭାବେ ଯେଉଁଠି ତରଙ୍ଗକୁ ଚିନ୍ତା କରାଯାଏ, ସେଠି ଲୋକ ପାଇଁ ତରଙ୍ଗର ଧାରଣା ମାତ୍ର ରହିଯାଏ, ସମୁଦ୍ର ନୁହେଁ।
ସଲିଲାଵ୍ଯତିରେକେଣ ତରଙ୍ଗୋ ଯେନ ଭାଵ୍ଯତେ । ଅମ୍ବୁସାମାନ୍ଯସମ୍ବୁଦ୍ଧିର୍ ନିର୍ଵିକଲ୍ପସ୍ ସ ଉଚ୍ଯତେ
ପାଣି ଠାରୁ ଅଲଗା ଭାବେ ଯେଉଁଠି ତରଙ୍ଗକୁ ଚିନ୍ତା କରାଯାଏ, ସେଠି ଜଣେ ଲୋକ ତରଙ୍ଗରେ ମାତ୍ର ଅନୁଭବ କରେ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଲୋକ ପାଣିର ସାଧାରଣ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଦେଖିପାରେ, ସେ ଅନ୍ତର୍ଭାବରୁ ମୁକ୍ତ ଭାବିଯାଏ।
କନକାଵ୍ଯତିରେକେଣ କେଯୂରଂ ଯେନ ଭାଵ୍ଯତେ । କନକୈକମହାବୁଦ୍ଧିର୍ ନିର୍ଵିକଲ୍ପସ୍ ସ ଉଚ୍ଯତେ
ସୁନା ଛଡ଼ି ଦସ୍ତବନ୍ଦ ଭାବିଲେ, ମନ ଦସ୍ତବନ୍ଦ ଉପରେ ଅଟକି ରହେ; ଯେଉଁ ମନ ସୁନାର ଏକମାତ୍ର ତତ୍ତ୍ୱରେ ଲିନ ହୁଏ, ସେ ଭିନ୍ନତାରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
ପାଵକଵ୍ଯତିରେକେଣ ଜ୍ଵାଲାଲୀ ଯେନ ଭାଵ୍ଯତେ । ତସ୍ଯାଗ୍ନିବୁଦ୍ଧିର୍ ଗଲତି ଜ୍ଵାଲାଧୀର୍ ଏଵ ତିଷ୍ଠତି
ଅଗ୍ନି ଛଡ଼ି ଆଗର ଶିଖା ଭାବିଲେ, ଅଗ୍ନିର ଧାରଣା ହେଲେ ମିଛିଯାଏ ଏବଂ ମନ କେବଳ ଶିଖା ଉପରେ ଅଟକି ରହିଯାଏ।
ଜ୍ଵାଲାଜାଲେନ ଲୋଲେନ ରଞ୍ଜିତା ସା ତଥା ସ୍ଥିତିଃ । ତାମ୍ ଏଵାସ୍ଥାଂ ସମାଧତ୍ତେ ତଦ୍ଗତା ଵ୍ଯାକୁଲା ମତିଃ
ଏହି ଅବସ୍ଥା, ଆଗର ଚଞ୍ଚଳ ଶିଖା ଦ୍ୱାରା ରଙ୍ଗିତ, ଏଭଳି ରହିଥାଏ; ଏଥିରେ ଲିନ ହୋଇଥିବା ମନ ଅସ୍ଥିର ଓ ଅଶାନ୍ତ ହୁଏ।
ପାଵକାଵ୍ଯତିରେକେଣ ଜ୍ଵାଲାଲୀ ଯେନ ଭାଵ୍ଯତେ । ତସ୍ଯାଗ୍ନିବୁଦ୍ଧିର୍ ଏଵାସ୍ତି ନିର୍ଵିକଲ୍ପସ୍ ସ ଉଚ୍ଯତେ
ଅଗ୍ନି ଛଡ଼ି ଶିଖା ଭାବିଲେ, ମନ କେବଳ ଅଗ୍ନିର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରେ; ଏଭଳି ଲୋକ ଭିନ୍ନତାରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
ଯୋ ନିର୍ଵିକଲ୍ପସ୍ ସ ମହାନ୍ ସ ସଙ୍କ୍ଷୀଣମନା ମୁନିଃ । ପ୍ରାପ୍ତଵ୍ଯଂ ତେନ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ନାସୌ ମଜ୍ଜତି ଵସ୍ତୁଷୁ
ଯେଉଁଠି ଭାବନାର ଅଭାବ ଅଛି, ସେଉଁଠି ମହାନ୍ ଅଟୁଟ ମନ ଅଛି; ଏହି ମନ ଶାନ୍ତ ଓ ଅଳ୍ପ ହୋଇଯାଇଛି, ସେଉଁଠି ଏକ ମୁନି ଅଛି। ଯାହା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଦରକା, ସେ ଏହାକୁ ପାଇଯାଇଛି; ସେ କେହି ବସ୍ତୁରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ଡୁବିଯାଉନାହିଁ।
ନାନାତାମ୍ ଅଖିଲାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଶୁଦ୍ଧଚିନ୍ମାତ୍ରକୋଟରେ । ସଂଵେଦନଵିନିର୍ମୁକ୍ତଂ ସଂଵିତ୍ତ୍ଯଂଶୋ ଭଵାନଘ
ସମସ୍ତ ଭିନ୍ନତାକୁ ଛାଡି, ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ଗୁହାରେ ଏକମାତ୍ର ଅଛି; ତୁମେ ଏହି ଜ୍ଞାନର ଏକ ଅଂଶ ଅଟୁଟ ଅଛ, ଜ୍ଞାନର ଅନୁଭବରେ ଅସ୍ପର୍ଶ। ହେ ନିର୍ମଳ ଜନ, ତୁମେ ପାପରୁ ଦୂର।
ସ୍ଵଯମ୍ ଆତ୍ମାତ୍ମନୈଵାଶୁ ଶକ୍ତିଂ ସଙ୍କଲ୍ପନାମିକାମ୍ । ଯଦା କରୋତି ସ୍ଫୁରିତାଂ ସ୍ପନ୍ଦଶକ୍ତିମ୍ ଇଵାନିଲଃ
ଯେତେବେଳେ ଆତ୍ମା ନିଜେ ନିଜ ଶକ୍ତିକୁ, ଯାହାକୁ ଭାବନା ବୋଲାଯାଏ, ଦ୍ରୁତ ଉଦ୍ଭାବନ କରେ, ସେହିପରି ଜିଉଁ ହାଲୁକା ହେବା ପାଇଁ ବାୟୁ ତାହାର ଉତ୍ସାହକୁ ଉଦ୍ଭାବନ କରେ।
ତଦା ପୃଥଗ୍ ଇଵାଭାସଂ ସଙ୍କଲ୍ପକଲନାମଯମ୍ । ମନୋ ଭଵତି ଵିଶ୍ଵାତ୍ମ ଭାଵଯତ୍ଯ୍ ଆକୃତିଂ ସ୍ଵଯମ୍
ତାପରେ, ଯାହା ଅଲଗା ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, ଭାବନା ଓ ଗଣନାରେ ଗଠିତ ମନ, ସେ ଏହି ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା ହୋଇଯାଏ ଓ ନିଜେ ନିଜ ଆକୃତିକୁ ଗଠନ କରେ।
ତତ୍ ସଙ୍କଲ୍ପାତ୍ମକଂ ଚେତୋ ଯଥେଦମ୍ ଅଖିଲଂ ଜଗତ୍ । ସଙ୍କଲ୍ପଯତି ସଙ୍କଲ୍ପି ତଥୈଵ ଭଵତି କ୍ଷଣାତ୍
ଯେହିଁ ମନର ମୂଳ ଭାବନା, ସେଇ ଭାବନାରେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଉପଜାଏ; ଯେଉଁ ଭାବନାକାରୀ ଯେଉଁ ଭାବନା କରେ, ଏହି ଜଗତ ସେହିପରି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ହୋଇଯାଏ।
କୀଟତ୍ଵମ୍ ଅବ୍ଜଜତ୍ଵଂ ଚ ମେରୁତ୍ଵମ୍ ଅଣୁତାଂ ତଥା । ମନୋ ଯାତମ୍ ଅହଙ୍କାରବୁଦ୍ଧିଚିତ୍ତାଦିନାମକମ୍
ମନ କେବେ କିଟ, କେବେ ପଦ୍ମର ଜନ୍ମ, କେବେ ମେରୁ ପର୍ବତ, କେବେ ଅଣୁ ଭାବକୁ ନେଇଥାଏ; ଏହି ମନକୁ ଅହଂକାର, ବୁଦ୍ଧି, ଚିତ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନାମରେ ଡାକାଯାଏ।
ସ୍ଵସଙ୍କଲ୍ପାଦ୍ ଵିରିଞ୍ଚିତ୍ଵମ୍ ଏତ୍ଯ ଚେତୋ ଜଗତ୍ସ୍ଥିତିମ୍ । ତନୋତି ତସ୍ଯାଂ ତଦନୁ ନାନାତାଂ ଗଚ୍ଛତି ସ୍ଵଯମ୍
ମନ ନିଜ ଭାବନାରେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଭାବକୁ ପାଇଁ, ଏହି ଜଗତର ଅସ୍ତିତ୍ୱକୁ ବିସ୍ତାର କରେ; ଏହି ବିଭିନ୍ନତାରେ ଏହା ନିଜେ ଲିନ ହୁଏନାହିଁ।
ସଙ୍କଲ୍ପମଯମ୍ ଏଵେଦଂ ଜଗଦ୍ ଆଭୋଗି ଦୃଶ୍ଯତେ । ନ ସତ୍ଯଂ ନ ଚ ମିଥ୍ଯୈଵ ସ୍ଵପ୍ନଜାଲମ୍ ଇଵୋତ୍ଥିତମ୍
ଏହି ଜଗତ କେବଳ ଭାବନାର ମୂଳରୁ ଦେଖାଯାଏ, ହେ ଭୋଗୀ; ଏହା ସତ୍ୟ ନୁହେଁ, ମିଥ୍ୟା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ସ୍ୱପ୍ନର ଜାଲ ଭଳି ଉପଜିଛି।
ଜନ୍ତୋର୍ ଯଥା ମନୋରାଜ୍ଯଂ ଵିଵିଧାରମ୍ଭଭାସୁରମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଂ ତଥେଦଂ ଵିତତଂ ମନୋରାଜ୍ଯଂ ଵିଜୃମ୍ଭତେ
ଜଣ୍ଟୁର ମନର ରାଜ୍ୟ ଯେପରି ନାନା ପ୍ରକାର ଆରମ୍ଭରେ ଚମକେ, ସେପରି ଦେବତା ସ୍ୱରୂପ ମନର ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ବିସ୍ତାର ହୋଇ ଫାଇଲିଯାଏ ।
ଯଥା ନ ଵିତଥସ୍ ସ୍ଵପ୍ନଃ ପ୍ରତିଭାସାନ୍ ନ ଚାପି ସନ୍ । ତଥା ବ୍ରାହ୍ମଂ ମନୋରାଜ୍ଯଂ ଜଗନ୍ ନାସନ୍ ନ ସନ୍ ମୁନେ
ସ୍ୱପ୍ନ ଯେପରି ଏକାଉଁ ଅସତ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏବଂ ସତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ସେପରି ଦେବତା ସ୍ୱରୂପ ମନର ରାଜ୍ୟ — ଏହି ଜଗତ — ଅସତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ସତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ମୁନି ।
ମିଥ୍ଯାଵଭାସମାତ୍ରଂ ହି ଯଦ୍ ଇଦଂ ଘନତାଂ ଗତମ୍ । ଯଥାଭୂତାର୍ଥଭାଵିତ୍ଵାତ୍ ତଦ୍ ଏତତ୍ ପ୍ରଵିଲୀଯତେ
ଏହା କେବଳ ମିଥ୍ୟା ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଦୃଢ ଆକାର ନେଇଛି; ଯେତେବେଳେ ଯଥାସ୍ୱରୂପ ତଥ୍ୟ ଭାବିବାକୁ ଆସେ, ଏହା ଗଳିଯାଏ ।
ପରମାର୍ଥେନ ଦୃଷ୍ଟଂ ଚେତ୍ ତଦ୍ ଇଦଂ ନୈଵ କିଞ୍ଚନ । ଦୃଷ୍ଟଂ ତ୍ଵ୍ ଅପରମାର୍ଥେନ ପ୍ରଯାତି ଶତଶାଖତାମ୍
ଯଦି ପରମ ତଥ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଦେଖାଯାଏ, ତେବେ ଏହି ଜଗତ କିଛି ନୁହେଁ; ଅପରମ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଦେଖିଲେ, ଏହା ଶତଧା ଶାଖା ହୋଇ ବିସ୍ତାର ହୁଏ ।
ଲହର୍ଯୂର୍ମିତରଙ୍ଗାମ୍ବୁକଲନାର୍ହଂ ପରିସ୍ଫୁରନ୍ । ଯଥାମ୍ବୁଧିର୍ ଵପୁର୍ ଧତ୍ତେ ସ୍ଵଭାଵେନ ତଥା ଵିଭୁଃ
ଯେପରି ସମୁଦ୍ର ନିଜ ପ୍ରକୃତିରେ ତରଙ୍ଗ, ଲହରି ଓ ଉଚ୍ଛ୍ୱାସ ଦେଖାଏ, ସେହିପରି ଅସୀମ ନିଜ ପ୍ରକୃତିରେ ନିଜ ରୂପ ଦେଖାଏ।
କୁର୍ଵନ୍ କର୍ମସହସ୍ରାଣି କର୍ତା ଚିତ୍ସ୍ପନ୍ଦନାଦ୍ ଋତେ । ନାପୂର୍ଵଂ କୁରୁତେ କିଞ୍ଚିତ୍ କଶ୍ଚିଦ୍ ଭେଦମ୍ ଅତସ୍ ତ୍ଯଜ
ହଜାର ହଜାର କାମ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଚେତନାର ସ୍ପନ୍ଦନ ଛଡ଼ା କାହାରୁ କିଛି ନୂତନ କାମ ହୁଏନାହିଁ; ଏହି ଭିନ୍ନତାର ଭାବକୁ ଛାଡ଼।
ପଶ୍ଯଞ୍ ଛୃଣ୍ଵନ୍ ସ୍ପୃଶଞ୍ ଜିଘ୍ରନ୍ ଵଦନ୍ ଵ୍ଯଵହରନ୍ ସ୍ଵପନ୍ । ନାପୂର୍ଵଂ କୁରୁତେ କିଞ୍ଚିତ୍ ସତ୍ଯମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ ଭାଵଯ
ଦେଖିବା, ଶୁଣିବା, ଛୁଇଁବା, ଘ୍ରାଣ କରିବା, କହିବା, କାମ କରିବା, ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିବା—ଏଠାରେ କିଛି ନୂତନ କାମ ହୁଏନାହିଁ; ଏହାକୁ ସତ୍ୟ ଭାବିବା।
ଯଦ୍ ଯତ୍ କରୋଷି ତତ୍ ତତ୍ତ୍ଵଂ ଚିନ୍ମାତ୍ରମ୍ ଅମଲଂ ତତମ୍ । ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରବୃଂହିତାକାରଂ ତସ୍ମାଦ୍ ଅନ୍ଯନ୍ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ତୁମେ ଯାହା କରୁଛ, ସେହି ତତ୍ତ୍ୱ ହେଉଛି ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା, ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପିଥିବା; ବ୍ରହ୍ମା ଅନନ୍ତ ରୂପରେ ବ୍ୟାପିଛି—ଏହା ଛଡ଼ା ଆଉ କିଛି ନାହିଁ।
ପଦାର୍ଥଜାତେ ସର୍ଵସ୍ମିନ୍ ସଂଵିତ୍ସାରତଯା ସ୍ଥିତେ । ସଂଵିଦ୍ ଏଵେଦମ୍ ଅଖିଲଂ ଜଗନ୍ ନାନ୍ଯାସ୍ତି କଲ୍ପନା
ସମସ୍ତ ପଦାର୍ଥ ଯେତେବେଳେ ଚେତନାର ମୂଳରୂପରେ ବ୍ୟାପି ରହିଥାଏ, ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ କେବଳ ଚେତନା ଅଟୁଟ୍; ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କଳ୍ପନା ନାହିଁ।
ସଂଵିତ୍ସ୍ଫୁରଣମାତ୍ରେ ଽସ୍ମିଞ୍ ଜଗଜ୍ଜାଲକନାମନି । ଇଦମ୍ ଅନ୍ଯଦ୍ ଇଦଂ ଚାନ୍ଯଦ୍ ଇତି ମିଥ୍ଯାଗ୍ରହଃ କୁତଃ
ଏହି ଚେତନାର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଆଲୋକରେ, ଯାହାକୁ ଜଗତର ଜାଲ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ, 'ଏହା ଏକ, ଏହା ଅନ୍ୟ' ଭାବର ଭୁଲ ଧାରଣା କିପରି ଆସିପାରେ?
ସମ୍ଭଵାଦ୍ ଅଖିଲାକାରେଣୈକସ୍ଯା ଏଵ ସଂଵିଦଃ । ସଂଵେଦ୍ଯମ୍ ଅପି ନାସ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵ ବନ୍ଧମୋକ୍ଷାଵ୍ ଅତଃ କୁତଃ
ଏକ ଚେତନା ସମସ୍ତ ଆକାରରେ ବ୍ୟାପି ଥିବାରୁ, ଜଣାଯାଉଥିବା କିଛି ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ବନ୍ଧନ କିମ୍ବା ମୁକ୍ତି କିପରି ହେବ?
ମୋକ୍ଷୋ ଽଯମ୍ ଏଷ ଖଲୁ ବନ୍ଧ ଇତି ପ୍ରସହ୍ଯ ଚିନ୍ତା ନିରସ୍ଯ ସକଲା ଵିକଲାଭିମାନଃ । ମୌନୀ ଵଶୀ ଵିଗତମାନମଦୋ ମହାତ୍ମା କୁର୍ଵନ୍ ସ୍ଵକାର୍ଯମ୍ ଅନହଙ୍କୃତିର୍ ଏଵ ତିଷ୍ଠ
‘ଏହା ମୁକ୍ତି, ଏହା ବନ୍ଧନ’ ଭାବର ସମସ୍ତ ଚିନ୍ତାକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଛାଡ଼ି, ଭିନ୍ନତାର ଅଭିମାନକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ତ୍ୟାଗ କର; ମୌନ ରହ, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର, ଅହଂକାର ଓ ମଦକୁ ଦୂର କରି, ମହାନ ହୋଇ, ନିଜ କାମ କରି, ଅହଂଭାବ ବିନା ଅଟୁଟ୍ ରହ।
ମହାକର୍ତା ମହାଭୋକ୍ତା ମହାତ୍ଯାଗୀ ଭଵାନଘ । ସର୍ଵାଶ୍ ଶଙ୍କାଃ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଧୈର୍ଯମ୍ ଆଲମ୍ବ୍ଯ ଶାଶ୍ଵତମ୍
ହେ ପାପହୀନ, ତୁମେ ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟକୁ କର, ବଡ଼ ଭୋଗ କର, ବଡ଼ ତ୍ୟାଗ କର। ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଛାଡ଼ି, ଚିରକାଳ ଧୈର୍ଯ୍ୟକୁ ଧର।
କିମ୍ ଉଚ୍ଯତେ ମହାକର୍ତା ମହାତ୍ଯାଗୀ କିମ୍ ଉଚ୍ଯତେ । କିମ୍ ଉଚ୍ଯତେ ମହାଭୋକ୍ତା ସମ୍ଯକ୍ କଥଯ ମେ ପ୍ରଭୋ
ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କହିଲେ କଣ ଅର୍ଥ? ବଡ଼ ତ୍ୟାଗୀ କହିଲେ କଣ ଅର୍ଥ? ବଡ଼ ଭୋଗୀ କହିଲେ କଣ ଅର୍ଥ? ମୋତେ ସଠିକ୍ ଭାବେ କହ, ପ୍ରଭୁ।
ଏତଦ୍ ଵ୍ରତତ୍ରଯଂ ରାମ ପୁରା ଚନ୍ଦ୍ରାର୍ଧମୌଲିନା । ଭୃଙ୍ଗୀଶାଯୋତ୍ତମଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଯେନାସୌ ଵିଜ୍ଵରସ୍ ସ୍ଥିତଃ
ହେ ରାମ, ଏହି ତିନିଟି ବ୍ରତ ପୂର୍ବରୁ ଚନ୍ଦ୍ରାର୍ଧ ଧାରଣ କରୁଥିବା ପ୍ରଭୁ ଭୃଙ୍ଗିଙ୍କୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବୋଲି କହିଥିଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସେ ଦୁଃଖରହିତ ରହିଥିଲେ।
ସୁମେରୋର୍ ଉତ୍ତରେ ଶୃଙ୍ଗେ ପୂର୍ଵଂ ଶଶିକଲାଧରଃ । ଅତିଷ୍ଠଦ୍ ଅଗ୍ନିସଙ୍କାଶେ ସମଗ୍ରପରିଵାରଵାନ୍
ସୁମେରୁ ପର୍ବତର ଉତ୍ତର ଶୃଙ୍ଗରେ, ପୂର୍ବରୁ ଚନ୍ଦ୍ରକଳାଧାରୀ ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ପରିବାର ସହିତ, ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ବସିଥିଲେ।