ପତାକାଧ୍ଵଜସମ୍ବାଧଂ ମୁକ୍ତାଜାଲମନୋରମମ୍ । ନୃତ୍ତଗୀତପରସ୍ତ୍ରୀକଂ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଭୂମାଵ୍ ଇଵ ଚ୍ଯୁତମ୍
ପତାକା ଓ ଧ୍ୱଜରେ ଭରିଥିବା, ମୁକ୍ତା ମାଳାର ଆକର୍ଷଣୀୟ ଶୋଭା, ନୃତ୍ୟ, ଗୀତ ଓ ବିଳାସିନୀ ମହିଳାମାନେ ଥିବା, ଏହି ସ୍ଥାନଟି ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା ଯେ, ସ୍ୱର୍ଗ ମାନେ ପୃଥିବୀକୁ ଅବତରିଛି।
ପ୍ରଵିଶ୍ଯାଥ ଗୃହଂ ତୈସ୍ ତୈସ୍ ସଂଯୁତଂ ନୃପମଙ୍ଗଲୈଃ । ସମ୍ଯକ୍ ସମ୍ମାନଯାମ୍ ଆସ ପ୍ରଣତଂ ପ୍ରକୃତିଵ୍ରଜମ୍
ତାପରେ ସେ ରାଜା ନିଜ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ରାଜଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିବା, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇଥିବା ପ୍ରଜାମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ମାନ ସହିତ ସେମାନଙ୍କୁ ଆଦର କଲେ।
ପୁରୋତ୍ସଵଂ ଭୃଶଂ କୃତ୍ଵା ଦିନସପ୍ତକମ୍ ଉତ୍ତମମ୍ । ଅକରୋଦ୍ ରାଜକାର୍ଯାଣି ମାନିତାନ୍ତଃପୁରୋ ନୃପଃ
ସେ ରାଜା ସାତି ଦିନ ଧରି ଉତ୍ସବ ଉଦ୍ଧାଟନ କରି, ଅନ୍ତଃପୁରରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ରାଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଲେ।
ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ରାଜ୍ଯଂ କୃତ୍ଵା ମହୀତଲେ । ସହ ଚୂଡାଲଯା ରାଜା ଵିରତୋ ଦେହଧାରଣାତ୍
ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଚୂଡାଳା ସହିତ ପୃଥିବୀରେ ରାଜ୍ୟ କରି, ସେ ରାଜା ଶରୀର ଧାରଣକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ।
ଦେହମ୍ ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ନିର୍ଵାଣମ୍ ଅସ୍ନେହ ଇଵ ଦୀପକଃ । ଅପୁନର୍ଜନ୍ମନେ ରାମ ଜଗାମେତି ମହାମତିଃ
ଶରୀରକୁ ଛାଡ଼ି, ବଡ଼ ମନ୍ତ୍ରୀ ମନିଷ୍ଯ ମୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ଯେପରି ତେଲ ନଥିବା ଦୀପ ନିର୍ବାଣ ହୁଏ, ରାମ, ସେ ପୁଣି ଜନ୍ମକୁ ଫେରେ ନାହିଁ।
ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ସମଦୃଷ୍ଟିତଯା ତଯା । ରାଜ୍ଯଂ ତଥାନୁଶିଷ୍ଯାସୌ ନିର୍ଵାଣପଦମ୍ ଆପ୍ତଵାନ୍
ସେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମଦୃଷ୍ଟିରେ ରାଜ୍ୟ କରିଲେ, ଏବଂ ପରେ ମୁକ୍ତିର ସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
ଵିଗତଭଯଵିଷାଦୋ ମାନମାତ୍ସର୍ଯମୁକ୍ତଃ ପ୍ରକୃତସହଜକର୍ମା ସକ୍ତନୀରାଗବୁଦ୍ଧିଃ । ଇତି ସ ସୁସମଦୃଷ୍ଟିର୍ ମୃତ୍ଯୁମ୍ ଆର୍ଯୋ ଽଥ ଜିତ୍ଵା ଦଶଶିଶିରସହସ୍ରାଣ୍ଯ୍ ଏକରାଜ୍ଯଂ ଚକାର
ଭୟ ଓ ଶୋକ ହୀନ, ଅହଂକାର ଓ ଇର୍ଷ୍ୟାରୁ ମୁକ୍ତ, ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ କାମ କରୁଥିବା, ଆସକ୍ତି ଓ ରାଗ ନଥିବା ମନସ୍କ, ଏପରି ସମଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜିତି, ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଏକ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କଲେ।
ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଭୋଗାନ୍ ଅନନ୍ତାନ୍ ଭୁଵି ସକଲମହୀ ପାଲଚୂଡାମଣିତ୍ଵେ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଵୈ ଦୀର୍ଘକାଲଂ ପରମ୍ ଅମୃତପଦଂ ପ୍ରାପ୍ତଵାଂସ୍ ତଦ୍ ଯଥୈଷଃ । ଏଵଂ ରାମାଗତଂ ତ୍ଵଂ ପ୍ରକୃତମ୍ ଅନୁସରନ୍ କାର୍ଯଜାତଂ ଵିଶୋକସ୍ ତିଷ୍ଠୋତ୍ତିଷ୍ଠ ସ୍ଵଯତ୍ନାତ୍ ପ୍ରସଭମ୍ ଅନୁଭଵନ୍ ଭୋଗମୋକ୍ଷାଗ୍ର୍ଯଲକ୍ଷ୍ମୀମ୍
ପୃଥିବୀରେ ଅନେକ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦେଶର ମୁକୁଟ ଧାରଣ କରି ରହି, ପରମ ଅମରତ୍ୱର ସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଏହିପରି, ରାମ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଉଦାହରଣକୁ ଅନୁସରି, ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ନିର୍ବିଗ୍ନରେ କର, ଉଠ, ଏବଂ ନିଜ ପ୍ରୟାସରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲାଭକୁ ଅନୁଭବ କର।
ଏତତ୍ ତେ ସର୍ଵମ୍ ଆଖ୍ଯାତଂ ଶିଖିଧ୍ଵଜକଥାନକମ୍ । ଅନେନ ଗଚ୍ଛ ମାର୍ଗେଣ ନ କଦାଚନ ଖିଦ୍ଯସେ
ଶିଖିଧ୍ୱଜଙ୍କ କଥା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତୁମକୁ କହିଦେଲି। ଏହି ପଥରେ ଚାଲିବା, ତେବେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖିତ ହେବୁନାହିଁ।
ଏତାଂ ଦୃଷ୍ଟିମ୍ ଅଵଷ୍ଟଭ୍ଯ ରାଘଵାଘଵିଘାତିନୀମ୍ । ନିତ୍ଯଂ ନୀରାଗଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ତିଷ୍ଠାଵଷ୍ଟବ୍ଧତତ୍ପଦଃ
ହେ ରାଘବ, ପାପର କଷ୍ଟ ଦୂର କରୁଥିବା ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଧରି, ସଦା ଅସକ୍ତ ମନେ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଅଟୁଟ ରୁହ।
ଯଥା ଶିଖିଧ୍ଵଜୋ ରାଜ୍ଯଂ କୃତଵାନ୍ ଏଵମ୍ ଈଦୃଶଃ । ରାମ ଵ୍ଯଵହରନ୍ ରାଜ୍ଯେ ଭୋଗମୋକ୍ଷମଯୋ ଭଵ
ଯେପରି ଶିଖିଧ୍ୱଜ ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ଶାସନ କରିଥିଲେ, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ରାଜ୍ୟରେ କାର୍ଯ୍ୟ କର, ଉପଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁକୁ ଏକାତ୍ମ ଭାବେ ଅନୁଭବ କର।
ଶିଖିଧ୍ଵଜକ୍ରମେଣୈଵ ଯଥା ବୋଧମ୍ ଅଵାପ୍ତଵାନ୍ । କଚୋ ବୃହସ୍ପତେଃ ପୁତ୍ରସ୍ ତଥା ବୁଧ୍ଯସ୍ଵ ରାଘଵ
ଯେପରି ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପୁଅ କଚ ଶିଖିଧ୍ୱଜଙ୍କ ପଥରେ ଚାଲି ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରିଥିଲେ, ସେପରି ହେ ରାଘବ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ବୁଝିବା।
ବୃହସ୍ପତେର୍ ଭଗଵତଃ ପୁତ୍ରୋ ଽସୌ ଭଗଵାନ୍ କଚଃ । ଯଥା ପ୍ରବୁଦ୍ଧୋ ଭଗଵନ୍ ସମାସେନ ତଥା ଵଦ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କର ପୁଅ କଚ, ଯିଏ ଏକ ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତି, ସେ ଜାଗ୍ରତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଦୟାକରି, ସେ କିପରି ଏହି ଜ୍ଞାନକୁ ପାଇଲେ, ସେଥିରେ ଆପଣ ସଂକ୍ଷେପରେ କହନ୍ତୁ।
ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ କଥଂ ଶ୍ରୀମାଞ୍ ଶିଖିଧ୍ଵଜଵଦ୍ ଏଵ ସଃ । ପ୍ରବୋଧଂ ପରମଂ ଯାତୋ ଦେଵଦୈଶିକଜଃ କଚଃ
ହେ ରାଜା, ଶୁଣନ୍ତୁ, ଦେବତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କ ପୁଅ କଚ କିପରି ଶିଖିଧ୍ୱଜଙ୍କ ପରି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।
ବାଲଭାଵାତ୍ ସମୁତ୍ତୀର୍ଣସ୍ ସଂସାରୋତ୍ତରଣୋନ୍ମୁଖଃ । କଚଃ ପଦପଦାର୍ଥଜ୍ଞୋ ବୃହସ୍ପତିମ୍ ଅଭାଷତ
ଶିଶୁ ଅବସ୍ଥାକୁ ଛାଡ଼ି, ସଂସାର ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା, ଶବ୍ଦ ଓ ତାହାର ଅର୍ଥ ବୁଝିପାରୁଥିବା କଚ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଭଗଵନ୍ ସର୍ଵଧର୍ମଜ୍ଞ କଥଂ ସଂସୃତିପଞ୍ଜରାତ୍ । ଅସ୍ମାନ୍ ନିର୍ଗମ୍ଯତେ ବ୍ରୂହି ଜନ୍ତୁନା ଜୀଵତନ୍ତୁନା
ହେ ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ଜ୍ଞାନୀ, ଏହି ଜୀବନର ଡୋରରେ ବନ୍ଧା ଥିବା ଜୀବ କିପରି ସଂସାରର ପିଞ୍ଜରାରୁ ବାହାରିପାରିବ, ଦୟାକରି ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
ଅନର୍ଥମକରାଗାରାଦ୍ ଅସ୍ମାତ୍ ସଂସାରସାଗରାତ୍ । ଉତ୍ତୀର୍ଯତେ ନିରୁଦ୍ଵେଗଂ ସର୍ଵତ୍ଯାଗେନ ପୁତ୍ରକ
ପୁଅ, ଏହି ଦୁଃଖର ଘର ଭଳି ସଂସାର ସମୁଦ୍ରକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତ୍ୟାଗ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଓ ଚିନ୍ତା ବିନା ଅଟଳ ଭାବେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବାଯାଏ।
ଇତ୍ଯ୍ ଆକର୍ଣ୍ଯ କଚୋ ଵାକ୍ଯଂ ପିତୁଃ ପରମପାଵନମ୍ । ସର୍ଵମ୍ ଏଵ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଜଗାମୈକାନ୍ତକାନନମ୍
ପିତାଙ୍କର ଏହି ପବିତ୍ର ଉପଦେଶ ଶୁଣି, କଚ ସବୁକିଛି ଛାଡି ଏକାକି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲା।
ବୃହସ୍ପତେସ୍ ତଦ୍ଗମନଂ ନୋଦ୍ଵେଗାଯ ବଭୂଵ ହ । ସଂଯୋଗେ ଚ ଵିଯୋଗେ ଚ ମହାନ୍ତୋ ହି ସମାଶଯାଃ
ବୃହସ୍ପତି କଚଙ୍କର ଯିବାକୁ ଦେଖି କୌଣସି ଚିନ୍ତା କଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ମହାନ ମନିଷ୍ୟମାନେ ମିଳନ କିମ୍ବା ବିଦାୟରେ ସମଭାବ ରଖନ୍ତି।
ଅଥ ଵର୍ଷେଷୁ ଯାତେଷୁ ତ୍ରିଷୁ ପଞ୍ଚସୁ ଚାନଘ । ପୁନଃ ପ୍ରାପ ମହାରଣ୍ଯେ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିତ୍ ପିତରଂ କଚଃ
ଏଭଳି ତିନି ବର୍ଷ ଓ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ କଟିଗଲାପରେ, ଏକ ଦିନ କଚ ଏକ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ପୁଣିଥରେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ମିଳିଲେ।
ପରିପୂଜ୍ଯାଭିଵନ୍ଦ୍ଯୈନଂ ସମାଲିଙ୍ଗିତପୁତ୍ରକମ୍ । ଅପୃଚ୍ଛଦ୍ ଵାକ୍ପତିଂ ଭୂଯସ୍ ସ କଚଃ କ୍ଲାନ୍ତଯା ଗିରା
ସେ ମନୋୟୋଗରେ ପୂଜା କରି, ସମ୍ମାନ ସହିତ ଶିର ନମାଇ, ପୁଅକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, କ୍ଲାନ୍ତ ଶବ୍ଦରେ ମଧ୍ୟ ଏବେ ପୁନି ବକ୍ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ ।
ଅଦ୍ଯେଦମ୍ ଅଷ୍ଟମଂ ଵର୍ଷଂ ସର୍ଵତ୍ଯାଗଃ କୃତୋ ମଯା । ତଥାପି ତାତ ଵିଶ୍ରାନ୍ତିଂ ନାଧିଗଚ୍ଛାମ୍ଯ୍ ଅନିନ୍ଦିତାମ୍
ଆଜି ଏହି ଅଷ୍ଟମ ବର୍ଷ ହେଲା, ମୁଁ ସବୁକିଛି ଛାଡ଼ିଦେଇଛି; ତଥାପି, ବାପା, ମୁଁ ନିର୍ମଳ ଶାନ୍ତିକୁ ପାଇପାରିନାହିଁ ।
ଏଵମ୍ ଆର୍ତମନସ୍ଯ୍ ଅସ୍ମିନ୍ କଚେ ଵଦତି କାନନେ । ସର୍ଵମ୍ ଏଵ ତ୍ଯଜେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ଵାକ୍ପତିର୍ ଦିଵମ୍ ଉଦ୍ଯଯୌ
ଏଭଳି ଦୁଃଖିତ ମନେ କଚ ବନରେ କହିଥିବାବେଳେ, ବକ୍ତା କେବଳ 'ସବୁକିଛି ଛାଡ଼' ବୋଲି କହି, ଦିବ୍ୟଲୋକକୁ ଚଳିଗଲେ ।
ଗତେ ତସ୍ମିନ୍ କଚୋ ଦେହାଦ୍ ଵଲ୍କଲାଦ୍ଯ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଶେଷତଃ । ତତ୍ଯାଜାମ୍ବୁଦଵର୍ଷାଦି ଶରଦୀଵ ନଭସ୍ତଲମ୍
ସେଠାରୁ ବକ୍ତା ଚଳିଯିବା ପରେ, କଚ ତାଙ୍କ ଦେହର ଚେରା-ଉଡ଼ଣା ଓ ସମସ୍ତ କିଛି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଯେପରି ଶରତ୍କାଳର ଆକାଶ ମେଘ, ବର୍ଷା ଓ ବିଜୁଳିକୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ ।
ଉଵାସୈକୋ ଦିଗନ୍ତେଷୁ ଶାନ୍ତଶ୍ ଶୂନ୍ଯଵପୁଶ୍ ଶ୍ଵସନ୍ । ଗତେନ୍ଦ୍ଵଭ୍ରାର୍କତାରେଣ ଶରଦ୍ଵ୍ଯୋମ୍ନା ସମୋପମଃ
ସେ ଏକାକି ଦିଗନ୍ତରେ ବସିଲେ, ଶାନ୍ତ ଓ ଶୂନ୍ୟ ଦେହରେ, କେବଳ ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲେ—ଯେପରି ଶରତ୍କାଳୀନ ଆକାଶ ଚନ୍ଦ୍ର, ମେଘ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାରା ବିନା ଶାନ୍ତ ଓ ନିର୍ମଳ ଥାଏ।
ପୁନର୍ ଵର୍ଷତ୍ରଯେଣୈଷ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିତ୍ କାନନାନ୍ତରେ । ଦୂଯମାନମନାଃ ପ୍ରାପ ତମ୍ ଏଵ ପିତରଂ ଗୁରୁମ୍
ତିନି ବର୍ଷ ପରେ, ଆଉ ଏକ ଅଞ୍ଚଳରେ, ମନ ଅପରିଶାନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ, ସେ ପୁଣି ସେଇ ପିତା ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
କୃତପୂଜାକ୍ରମୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ସମାଲିଙ୍ଗିତପୁତ୍ରକମ୍ । ଅପୃଚ୍ଛତ୍ ତମ୍ ଅସୌ ଭୂଯଃ ଖେଦଗଦ୍ଗଦଯା ଗିରା
ଭକ୍ତି ସହିତ ଉଚିତ ପୂଜା କରି, ପୁଅକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ଏବଂ କ୍ଲାନ୍ତିରେ ଭରିଆ ଗଳାରେ ପୁଣି ତାକୁ ପଚାରିଲେ।
ତାତ ସର୍ଵଂ ପରିତ୍ଯକ୍ତଂ କନ୍ଥାଵେଣୁଲତାଦ୍ଯ୍ ଅପି । ତଥାପି ନାସ୍ତି ଵିଶ୍ରାନ୍ତିସ୍ ସ୍ଵପଦେ କିଂ କରୋମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ପିତା, ମୁଁ ସବୁକିଛି ଛାଡ଼ିଦେଇଛି—କାଠ ଓ ଲତାର ଜାମା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ—ତଥାପି ମୋ ମନରେ ଶାନ୍ତି ଆସୁନାହିଁ; ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ମୁଁ କଣ କରିବି?
ଚିତ୍ତଂ ସର୍ଵମ୍ ଇତି ପ୍ରାହୁସ୍ ତତ୍ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପୁତ୍ର ରାଜସେ । ଚିତ୍ତତ୍ଯାଗଂ ଵିଦୁସ୍ ସର୍ଵତ୍ଯାଗଂ ତ୍ଯାଗଵିଦୋ ଜନାଃ
ମନ ହିଁ ସବୁ କିଛି ବୋଲି କହାଯାଏ; ଏହାକୁ ଛାଡିଦେଲେ, ପୁଅ, ମନୁଷ୍ୟ ରାଜା ହେବାକୁ ସମର୍ଥ ହୁଏ। ଯେଉଁମାନେ ମନକୁ ଛାଡିବାକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁ କିଛି ଛାଡିଦେବାର ଅର୍ଥ ବୁଝନ୍ତି; ଏମିତି ଲୋକମାନେ ଏକାଠିକି ତ୍ୟାଗକୁ ଜାଣନ୍ତି।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ଵାକ୍ପତିଃ ପୁତ୍ରଂ ପୁପ୍ଲୁଵେ ତରସା ନଭଃ । ଅନ୍ଵିଯେଷ କଚଶ୍ ଚିତ୍ତଂ ପରିତ୍ଯକ୍ତୁମ୍ ଅଖିନ୍ନଧୀଃ
ଏଭଳି କହି, ବାଣୀର ଦେବତା ତୁରନ୍ତ ଆକାଶକୁ ଉଡିଗଲେ; କଚ ଅଟୁଟ ମନସ୍କାମନା ସହିତ ମନକୁ ଛାଡିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।