ଉଦ୍ଯନ୍ନାଦମହାସିଂହଵିଦାରକରଣୋଦ୍ଭଟମ୍ । ଵନେଭମଦନିଷ୍ଷ୍ଯନ୍ଦଗନ୍ଧୋଦ୍ଗର୍ଜଜ୍ଜଯଦ୍ଵିପମ୍
ବଡ଼ ଦହାଡ଼ ଦେଇ ସିଂହମାନେ ଉଠିଉଠି ଘାଉ କରୁଥିଲେ, ଓ ଜଙ୍ଗଲର ବିଜୟୀ ହାତୀମାନେ ମଦ ଝରାଉଥିବା କାନ୍ତ ଗନ୍ଧରେ ଗର୍ଜନା କରୁଥିଲେ।
ଵିମାନରଥସଙ୍ଘଟ୍ଟଚକ୍ରଚୀତ୍କାରପୀଵରମ୍ । ମୌଲିରତ୍ନଘନୋଦ୍ଦ୍ଯୋତଭଗ୍ନଧୂଲିତମଃପଟମ୍
ବିମାନ ଓ ରଥର ଚକ୍ର ଚିତ୍କାର ଏମିତି ଉଚ୍ଚ ଥିଲା, ଯେ ଶବ୍ଦରେ ସମସ୍ତେ ଆକୁଳ ହେଉଥିଲେ; ରାଜାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡର ମଣିର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଧୂଳି ଓ ଅନ୍ଧାର ଭାଙ୍ଗିଯାଉଥିଲା।
ତତ୍ର ଗନ୍ଧଦ୍ଵିପଵରେ କୃତପାର୍ଥିଵମନ୍ଦିରେ । ରକ୍ଷିତେ ଦୃପ୍ତସାମନ୍ତୈର୍ ଆରୂଢୌ ନୃପଦମ୍ପତୀ
ସେଠାରେ ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ହାତୀ ଉପରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ରାଜମହଳରେ, ଗର୍ବିତ ସାମନ୍ତମାନେ ଯାହାକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ରାଜା ଓ ରାଣୀ ଉପରୋକ୍ତ ମହଳକୁ ଚଢ଼ିଲେ।
ତତଶ୍ ଶିଖିଧ୍ଵଜୋ ରାଜା ମହିଷ୍ଯା ସମମ୍ ଇଷ୍ଟଯା । ପଦାତିରଥସମ୍ବାଧଂ କର୍ଷନ୍ନ୍ ଅତିବଲୋ ବଲମ୍
ତାପରେ ରାଜା ଶିଖିଧ୍ୱଜ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ରାଣୀ ସହିତ, ପଦାତି ଓ ରଥରେ ଭରିଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନାକୁ ନେଇ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ଚଚାଲାଚଲଚାଲିନ୍ଯା ସେନଯା ରଭସେନଯା । ଭିନନ୍ତ୍ଯା ତରସା ଶୈଲାନ୍ ଵାତ୍ଯଯେଵାଶୁ ତୋଯଦାନ୍
ତାଙ୍କର ସେନା ଦ୍ରୁତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲା, ଏକ ଚଳିତ ପାହାଡ଼ ପରି ଗତି କରୁଥିଲା, ଝଡ଼ ଯେପରି ମେଘକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଉଛି, ସେପରି ବଳରେ ବାଧାକୁ ଭେଦି ଯାଉଥିଲା।
ତସ୍ମାନ୍ ମହେନ୍ଦ୍ରଶୈଲେନ୍ଦ୍ରାଚ୍ ଚଲିତସ୍ ସ ମହୀପତିଃ । ପଥି ପଶ୍ଯନ୍ ଗିରୀନ୍ ଦେଶାନ୍ ନଦୀର୍ ଗ୍ରାମାନ୍ ସଜଙ୍ଗଲାନ୍
ଏଭଳି ଭାବରେ, ସେ ମହେନ୍ଦ୍ର ପାହାଡ଼ରୁ ବିଦାୟ ନେଇ, ରାସ୍ତା ଧରି ଯାଉଥିବାବେଳେ ପାହାଡ଼, ଦେଶ, ନଦୀ, ଗ୍ରାମ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଦେଖୁଥିଲେ।
ଦର୍ଶଯଂଶ୍ ଚ ପ୍ରିଯାଯାସ୍ ତମ୍ ଆତ୍ମଵୃତ୍ତାନ୍ତସଞ୍ଚଯମ୍ । ପ୍ରାପାଲ୍ପେନୈଵ କାଲେନ ସ୍ଵାଂ ପୁରୀଂ ସ୍ଵର୍ଗଶୋଭନାମ୍
ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ନିଜ ଜୀବନର ଅନେକ ଅନୁଭବ ଦେଖାଇ, ଅତି ଅଳ୍ପ ସମୟରେ ସ୍ୱର୍ଗ ସମାନ ଚମକୁଥିବା ନିଜ ସହରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ତତ୍ର ତେ ତସ୍ଯ ସାମନ୍ତାସ୍ ତଦାଗମନମ୍ ଆଦୃତାଃ । ଵିଵିଦୁର୍ ଜଯଶବ୍ଦେନ ନିର୍ଜଗ୍ମୁଶ୍ ଚୋଦିତାଶଯାଃ
ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ଆଗମନରେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ସାମନ୍ତମାନେ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ବିଜୟର ଧ୍ୱନି କରି ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ବାହାରିଆସିଲେ।
ଏକତାଂ ସମ୍ପ୍ରଯାତେନ ତାରତୂର୍ଯନିନାଦିନା । ବଲଦ୍ଵଯେନ ତେନାସୌ ଵିଵେଶ ନଗରଂ ନୃପଃ
ଏକତାରେ ତୁରୀ ଓ ଢୋଳର ଗଞ୍ଜଣି ସହିତ, ଦୁଇଟି ସେନା ନେଇ ସେ ରାଜା ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଲାଜପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଲିଵ୍ରାତୈର୍ ଆଵୃଷ୍ଟଃ ପୌରଯୋଷିତାମ୍ । ଵଣିଙ୍ମାର୍ଗଗତୋ ଽପଶ୍ଯତ୍ ପୁରଂ ପରମଭୂଷିତମ୍
ସେ ବାଣିଜ୍ୟ ପଥରେ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ସହରର ଜଣେ ଜଣେ ଝିଅମାନେ ଲାଜା ଓ ଫୁଲର ମୁଠି ଛିଟି ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ଅଭିବାଦନ କଲେ। ସେ ଚମକୁଥିବା ଭଳି ଶୋଭିତ ସହରକୁ ଦେଖିଲେ।
ପତାକାଧ୍ଵଜସମ୍ବାଧଂ ମୁକ୍ତାଜାଲମନୋରମମ୍ । ନୃତ୍ତଗୀତପରସ୍ତ୍ରୀକଂ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଭୂମାଵ୍ ଇଵ ଚ୍ଯୁତମ୍
ପତାକା ଓ ଧ୍ୱଜରେ ଭରିଥିବା, ମୁକ୍ତା ମାଳାର ଆକର୍ଷଣୀୟ ଶୋଭା, ନୃତ୍ୟ, ଗୀତ ଓ ବିଳାସିନୀ ମହିଳାମାନେ ଥିବା, ଏହି ସ୍ଥାନଟି ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା ଯେ, ସ୍ୱର୍ଗ ମାନେ ପୃଥିବୀକୁ ଅବତରିଛି।
ପ୍ରଵିଶ୍ଯାଥ ଗୃହଂ ତୈସ୍ ତୈସ୍ ସଂଯୁତଂ ନୃପମଙ୍ଗଲୈଃ । ସମ୍ଯକ୍ ସମ୍ମାନଯାମ୍ ଆସ ପ୍ରଣତଂ ପ୍ରକୃତିଵ୍ରଜମ୍
ତାପରେ ସେ ରାଜା ନିଜ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ରାଜଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିବା, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇଥିବା ପ୍ରଜାମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ମାନ ସହିତ ସେମାନଙ୍କୁ ଆଦର କଲେ।
ପୁରୋତ୍ସଵଂ ଭୃଶଂ କୃତ୍ଵା ଦିନସପ୍ତକମ୍ ଉତ୍ତମମ୍ । ଅକରୋଦ୍ ରାଜକାର୍ଯାଣି ମାନିତାନ୍ତଃପୁରୋ ନୃପଃ
ସେ ରାଜା ସାତି ଦିନ ଧରି ଉତ୍ସବ ଉଦ୍ଧାଟନ କରି, ଅନ୍ତଃପୁରରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ରାଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଲେ।
ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ରାଜ୍ଯଂ କୃତ୍ଵା ମହୀତଲେ । ସହ ଚୂଡାଲଯା ରାଜା ଵିରତୋ ଦେହଧାରଣାତ୍
ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଚୂଡାଳା ସହିତ ପୃଥିବୀରେ ରାଜ୍ୟ କରି, ସେ ରାଜା ଶରୀର ଧାରଣକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ।
ଦେହମ୍ ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ନିର୍ଵାଣମ୍ ଅସ୍ନେହ ଇଵ ଦୀପକଃ । ଅପୁନର୍ଜନ୍ମନେ ରାମ ଜଗାମେତି ମହାମତିଃ
ଶରୀରକୁ ଛାଡ଼ି, ବଡ଼ ମନ୍ତ୍ରୀ ମନିଷ୍ଯ ମୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ଯେପରି ତେଲ ନଥିବା ଦୀପ ନିର୍ବାଣ ହୁଏ, ରାମ, ସେ ପୁଣି ଜନ୍ମକୁ ଫେରେ ନାହିଁ।
ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ସମଦୃଷ୍ଟିତଯା ତଯା । ରାଜ୍ଯଂ ତଥାନୁଶିଷ୍ଯାସୌ ନିର୍ଵାଣପଦମ୍ ଆପ୍ତଵାନ୍
ସେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମଦୃଷ୍ଟିରେ ରାଜ୍ୟ କରିଲେ, ଏବଂ ପରେ ମୁକ୍ତିର ସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
ଵିଗତଭଯଵିଷାଦୋ ମାନମାତ୍ସର୍ଯମୁକ୍ତଃ ପ୍ରକୃତସହଜକର୍ମା ସକ୍ତନୀରାଗବୁଦ୍ଧିଃ । ଇତି ସ ସୁସମଦୃଷ୍ଟିର୍ ମୃତ୍ଯୁମ୍ ଆର୍ଯୋ ଽଥ ଜିତ୍ଵା ଦଶଶିଶିରସହସ୍ରାଣ୍ଯ୍ ଏକରାଜ୍ଯଂ ଚକାର
ଭୟ ଓ ଶୋକ ହୀନ, ଅହଂକାର ଓ ଇର୍ଷ୍ୟାରୁ ମୁକ୍ତ, ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ କାମ କରୁଥିବା, ଆସକ୍ତି ଓ ରାଗ ନଥିବା ମନସ୍କ, ଏପରି ସମଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜିତି, ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଏକ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କଲେ।
ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଭୋଗାନ୍ ଅନନ୍ତାନ୍ ଭୁଵି ସକଲମହୀ ପାଲଚୂଡାମଣିତ୍ଵେ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଵୈ ଦୀର୍ଘକାଲଂ ପରମ୍ ଅମୃତପଦଂ ପ୍ରାପ୍ତଵାଂସ୍ ତଦ୍ ଯଥୈଷଃ । ଏଵଂ ରାମାଗତଂ ତ୍ଵଂ ପ୍ରକୃତମ୍ ଅନୁସରନ୍ କାର୍ଯଜାତଂ ଵିଶୋକସ୍ ତିଷ୍ଠୋତ୍ତିଷ୍ଠ ସ୍ଵଯତ୍ନାତ୍ ପ୍ରସଭମ୍ ଅନୁଭଵନ୍ ଭୋଗମୋକ୍ଷାଗ୍ର୍ଯଲକ୍ଷ୍ମୀମ୍
ପୃଥିବୀରେ ଅନେକ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦେଶର ମୁକୁଟ ଧାରଣ କରି ରହି, ପରମ ଅମରତ୍ୱର ସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଏହିପରି, ରାମ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଉଦାହରଣକୁ ଅନୁସରି, ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ନିର୍ବିଗ୍ନରେ କର, ଉଠ, ଏବଂ ନିଜ ପ୍ରୟାସରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲାଭକୁ ଅନୁଭବ କର।
ଏତତ୍ ତେ ସର୍ଵମ୍ ଆଖ୍ଯାତଂ ଶିଖିଧ୍ଵଜକଥାନକମ୍ । ଅନେନ ଗଚ୍ଛ ମାର୍ଗେଣ ନ କଦାଚନ ଖିଦ୍ଯସେ
ଶିଖିଧ୍ୱଜଙ୍କ କଥା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତୁମକୁ କହିଦେଲି। ଏହି ପଥରେ ଚାଲିବା, ତେବେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖିତ ହେବୁନାହିଁ।
ଏତାଂ ଦୃଷ୍ଟିମ୍ ଅଵଷ୍ଟଭ୍ଯ ରାଘଵାଘଵିଘାତିନୀମ୍ । ନିତ୍ଯଂ ନୀରାଗଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ତିଷ୍ଠାଵଷ୍ଟବ୍ଧତତ୍ପଦଃ
ହେ ରାଘବ, ପାପର କଷ୍ଟ ଦୂର କରୁଥିବା ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଧରି, ସଦା ଅସକ୍ତ ମନେ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଅଟୁଟ ରୁହ।
ଯଥା ଶିଖିଧ୍ଵଜୋ ରାଜ୍ଯଂ କୃତଵାନ୍ ଏଵମ୍ ଈଦୃଶଃ । ରାମ ଵ୍ଯଵହରନ୍ ରାଜ୍ଯେ ଭୋଗମୋକ୍ଷମଯୋ ଭଵ
ଯେପରି ଶିଖିଧ୍ୱଜ ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ଶାସନ କରିଥିଲେ, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ରାଜ୍ୟରେ କାର୍ଯ୍ୟ କର, ଉପଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁକୁ ଏକାତ୍ମ ଭାବେ ଅନୁଭବ କର।
ଶିଖିଧ୍ଵଜକ୍ରମେଣୈଵ ଯଥା ବୋଧମ୍ ଅଵାପ୍ତଵାନ୍ । କଚୋ ବୃହସ୍ପତେଃ ପୁତ୍ରସ୍ ତଥା ବୁଧ୍ଯସ୍ଵ ରାଘଵ
ଯେପରି ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପୁଅ କଚ ଶିଖିଧ୍ୱଜଙ୍କ ପଥରେ ଚାଲି ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରିଥିଲେ, ସେପରି ହେ ରାଘବ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ବୁଝିବା।
ବୃହସ୍ପତେର୍ ଭଗଵତଃ ପୁତ୍ରୋ ଽସୌ ଭଗଵାନ୍ କଚଃ । ଯଥା ପ୍ରବୁଦ୍ଧୋ ଭଗଵନ୍ ସମାସେନ ତଥା ଵଦ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କର ପୁଅ କଚ, ଯିଏ ଏକ ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତି, ସେ ଜାଗ୍ରତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଦୟାକରି, ସେ କିପରି ଏହି ଜ୍ଞାନକୁ ପାଇଲେ, ସେଥିରେ ଆପଣ ସଂକ୍ଷେପରେ କହନ୍ତୁ।
ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ କଥଂ ଶ୍ରୀମାଞ୍ ଶିଖିଧ୍ଵଜଵଦ୍ ଏଵ ସଃ । ପ୍ରବୋଧଂ ପରମଂ ଯାତୋ ଦେଵଦୈଶିକଜଃ କଚଃ
ହେ ରାଜା, ଶୁଣନ୍ତୁ, ଦେବତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କ ପୁଅ କଚ କିପରି ଶିଖିଧ୍ୱଜଙ୍କ ପରି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।
ବାଲଭାଵାତ୍ ସମୁତ୍ତୀର୍ଣସ୍ ସଂସାରୋତ୍ତରଣୋନ୍ମୁଖଃ । କଚଃ ପଦପଦାର୍ଥଜ୍ଞୋ ବୃହସ୍ପତିମ୍ ଅଭାଷତ
ଶିଶୁ ଅବସ୍ଥାକୁ ଛାଡ଼ି, ସଂସାର ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା, ଶବ୍ଦ ଓ ତାହାର ଅର୍ଥ ବୁଝିପାରୁଥିବା କଚ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଭଗଵନ୍ ସର୍ଵଧର୍ମଜ୍ଞ କଥଂ ସଂସୃତିପଞ୍ଜରାତ୍ । ଅସ୍ମାନ୍ ନିର୍ଗମ୍ଯତେ ବ୍ରୂହି ଜନ୍ତୁନା ଜୀଵତନ୍ତୁନା
ହେ ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ଜ୍ଞାନୀ, ଏହି ଜୀବନର ଡୋରରେ ବନ୍ଧା ଥିବା ଜୀବ କିପରି ସଂସାରର ପିଞ୍ଜରାରୁ ବାହାରିପାରିବ, ଦୟାକରି ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
ଅନର୍ଥମକରାଗାରାଦ୍ ଅସ୍ମାତ୍ ସଂସାରସାଗରାତ୍ । ଉତ୍ତୀର୍ଯତେ ନିରୁଦ୍ଵେଗଂ ସର୍ଵତ୍ଯାଗେନ ପୁତ୍ରକ
ପୁଅ, ଏହି ଦୁଃଖର ଘର ଭଳି ସଂସାର ସମୁଦ୍ରକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତ୍ୟାଗ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଓ ଚିନ୍ତା ବିନା ଅଟଳ ଭାବେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବାଯାଏ।
ଇତ୍ଯ୍ ଆକର୍ଣ୍ଯ କଚୋ ଵାକ୍ଯଂ ପିତୁଃ ପରମପାଵନମ୍ । ସର୍ଵମ୍ ଏଵ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଜଗାମୈକାନ୍ତକାନନମ୍
ପିତାଙ୍କର ଏହି ପବିତ୍ର ଉପଦେଶ ଶୁଣି, କଚ ସବୁକିଛି ଛାଡି ଏକାକି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲା।
ବୃହସ୍ପତେସ୍ ତଦ୍ଗମନଂ ନୋଦ୍ଵେଗାଯ ବଭୂଵ ହ । ସଂଯୋଗେ ଚ ଵିଯୋଗେ ଚ ମହାନ୍ତୋ ହି ସମାଶଯାଃ
ବୃହସ୍ପତି କଚଙ୍କର ଯିବାକୁ ଦେଖି କୌଣସି ଚିନ୍ତା କଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ମହାନ ମନିଷ୍ୟମାନେ ମିଳନ କିମ୍ବା ବିଦାୟରେ ସମଭାବ ରଖନ୍ତି।
ଅଥ ଵର୍ଷେଷୁ ଯାତେଷୁ ତ୍ରିଷୁ ପଞ୍ଚସୁ ଚାନଘ । ପୁନଃ ପ୍ରାପ ମହାରଣ୍ଯେ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିତ୍ ପିତରଂ କଚଃ
ଏଭଳି ତିନି ବର୍ଷ ଓ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ କଟିଗଲାପରେ, ଏକ ଦିନ କଚ ଏକ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ପୁଣିଥରେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ମିଳିଲେ।