ଯୁକ୍ତମ୍ ଉକ୍ତଂ ଵିଶାଲାକ୍ଷି ତ୍ଵଯୈତତ୍ ସମଯା ଧିଯା । କୋ ଵାର୍ଥଃ କିଲ ରାଜ୍ଯସ୍ଯ ଗ୍ରହେ ତ୍ଯାଗେ ଽପି ଵା ଭଵେତ୍
ବଡ଼ ଆଖି ଥିବା ତୁମେ ଯେଉଁପରି କହିଛ, ଏହା ଠିକ୍ ଓ ବୁଝିବା ଭାବରେ କହିଛ; ରାଜ୍ୟ ପାଇଲେ କିମ୍ବା ଛାଡ଼ିଲେ କଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ରହିଛି?
ସୁଖଦୁଃଖଦଶାଚିନ୍ତାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଵିଗତମତ୍ସରମ୍ । ଯଥାସଂସ୍ଥାନମ୍ ଏଵେମୌ ତିଷ୍ଠାଵସ୍ ସ୍ଵସ୍ଥତାଂ ଗତୌ
ସୁଖ ଦୁଃଖ ଭାବନା ଛାଡ଼ି, ଇର୍ଷ୍ୟା ରହିତ ହୋଇ, ଆମେ ଯେଉଁଠି ଅଛୁ, ସେଠି ନିଜ ମନର ଶାନ୍ତିରେ ରହିବା।
ଇତି ତତ୍ର କଥାଲାପକଥନେନ ତଯୋର୍ ଦ୍ଵଯୋଃ । କାନ୍ତଯୋଶ୍ ଚିରଦମ୍ପତ୍ଯୋର୍ ଵାସରସ୍ ତନୁତାଂ ଯଯୌ
ଏଭଳି ଦୁହେଁ ଦୀର୍ଘଦିନର ସାଥୀ ପ୍ରେମିକ ପ୍ରେମିକା ଏଠାରେ କଥାବାର୍ତ୍ତା ଓ ଗଳ୍ପ କହିବାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ, ଏହିପରି ଦିନଟି ଆସ୍ତେ ଆସ୍ତେ ଶେଷ ହେଲା।
ଅଥୋତ୍ଥାଯ ଦିନାଚାରଂ ଯଥାପ୍ରାପ୍ତମ୍ ଅନିନ୍ଦିତୌ । ସୋତ୍କଣ୍ଠାଵ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅନୁତ୍କଣ୍ଠୌ ଚକ୍ରତୁଃ କାର୍ଯକୋଵିଦୌ । ସ୍ଵର୍ଗସିଦ୍ଧିମ୍ ଅନାଦୃତ୍ଯ ତସ୍ଥତୁଃ ପୂର୍ଣଚେତସୌ
ତାପରେ, ଦୁହେଁ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଦମ୍ପତି ଉଠି ନିଜ ଦିନଚର୍ଯ୍ୟା ଯଥାଯଥ ଭାବେ କରିଲେ; ଏକାଅପରଙ୍କୁ ଆଶା କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମନରେ କୌଣସି ଅଭିଲାଷ ନଥିଲା, କାମରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ, ସ୍ୱର୍ଗଲାଭକୁ ଅଗ୍ରାହ୍ୟ କରି, ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନେ ଅପେକ୍ଷା ରହିଲେ।
ଏକସ୍ମିନ୍ନ୍ ଏଵ ଶଯନେ ତୈସ୍ ତୈଃ ପ୍ରଣଯଚେଷ୍ଟିତୈଃ । ସା ଵ୍ଯତୀଯାଯ ରଜନୀ ତଯୋର୍ ଜୀଵଦ୍ଵିମୁକ୍ତଯୋଃ
ସେଇ ଦୁହେଁ ଏକେ ଶଯ୍ୟାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରେମ ଭାବ ଦେଖାଇ ରାତିଟି କଟାଇଲେ; ସେମାନେ ଜୀବନରେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରିଥିଲେ।
ତଦ୍ ଭୋଗମୋକ୍ଷସୁଖମ୍ ଉତ୍ତମଯୋସ୍ ତଯୋସ୍ ସ୍ଵମ୍ ଆଚେତତୋଃ ପ୍ରଣଯଵାକ୍ଯଵିଲାସଗର୍ଭମ୍ । ଉତ୍କଣ୍ଠିତଂ ପ୍ରଣଯିନୋର୍ ଘନତାଂ ନଯନ୍ତୀ ଦୀର୍ଘା ମୁହୂର୍ତଵଦ୍ ଅସୌ ରଜନୀ ଜଗାମ
ସେଇ ଦୁହେଁ ସ୍ୱୟଂନିୟନ୍ତ୍ରିତ ପ୍ରେମିକ ପ୍ରେମିକାଙ୍କର ଭୋଗ ଓ ମୁକ୍ତିର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଆନନ୍ଦରେ, ପ୍ରେମ ଭରା କଥାବାର୍ତ୍ତାରେ, ଏବଂ ଏକାଅପରଙ୍କୁ ଅଧିକ ଆକର୍ଷଣ କରାଉଥିବା ଏହି ଦୀର୍ଘ ରାତିଟି ଅନେକ ଘଣ୍ଟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଥିବା ପରି ଲାଗିଲା।
ତତସ୍ ସମୁଦିତେ ସୂର୍ଯେ ଵିତମସ୍ଯ୍ ଅମ୍ବରେ ସ୍ଥିତେ । ସମୁଦ୍ଗକାଦ୍ ଇଵ ଜଗନ୍ମଣାଵ୍ ଅସ୍ମିନ୍ ଵିନିର୍ଗତେ
ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲା, ଆକାଶରୁ ଅନ୍ଧାର ହଟିଗଲା; ଏମିତି ଲାଗିଲା ଯେ, ଯେପରି ଏହି ବିଶ୍ୱର ମଣି ତାର ଦାବାରୁ ବାହାରିଆସିଛି।
ଵିକସତ୍ଯ୍ ଅରୁଣୋପାନ୍ତେ ଚକ୍ଷୁଷୀଵାମ୍ବୁଜାକରେ । ଆଚାରେଷ୍ଵ୍ ଇଵ ଲୋକେଷୁ ପ୍ରସୃତେଷ୍ଵ୍ ଅର୍କରଶ୍ମିଷୁ
ସୂର୍ଯ୍ୟର କୋଣାରେ ଲାଲ ଆଲୋକ ଫୁଟିଉଠିଲା, ଯେପରି ଜଳରେ ପଦ୍ମର ମାଳା ଆଖି ଦେଖି ଖୋଲିଯାଏ; ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ସମସ୍ତଠାରେ ପ୍ରସାରିତ ହେଲା, ଯେପରି ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ପ୍ରଚାରିତ ହୁଏ।
ଦମ୍ପତୀ ତୌ ସମୁତ୍ଥାଯ କୃତସନ୍ଧ୍ଯାକ୍ରମୌ ସ୍ଥିତୌ । ପତ୍ତ୍ରାସନେ ମୃଦୁସ୍ନିଗ୍ଧେ କାନ୍ତୌ କାଞ୍ଚନକନ୍ଦରେ
ସେଇ ଦମ୍ପତି ଦୁଇଜଣେ ଉଠି, ସନ୍ଧ୍ୟା ପୂଜା କରି, ମୃଦୁ ଓ ସ୍ନିଗ୍ଧ ପତ୍ରର ଆସନରେ, ସୁନା ଗୁହାଭିତରେ, ଦୁହେଁ ରୂପରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ବସିଲେ।
ଅଥୋତ୍ଥାଯାତ୍ର ଚୂଡାଲା ରତ୍ନକୁମ୍ଭଂ କରସ୍ଥିତମ୍ । .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
ତାପରେ ଚୂଡାଳା ଉଠି, ହାତରେ ମଣିର ଘଡ଼ା ଧରିଲେ...
.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. । ଭାର୍ଯା ଭର୍ତାରମ୍ ଏକାନ୍ତେ ସ୍ଵରାଜ୍ଯେ ଽଭିଷିଷେଚ ସା
ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନରେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟରେ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ।
ସଙ୍କଲ୍ପୋପନତେ ସୈଂହେ ସ୍ଵଭିଷିକ୍ତଂ ସୁଵିଷ୍ଟରେ । ସ୍ଥିତଂ ପ୍ରୋଵାଚ ତନ୍ଵୀ ସା ଚୂଡାଲା ଦେଵରୂପିଣୀ
ଚିନ୍ତାରେ ଗଠିତ ଏକ ବିଶାଳ ଓ ଶୋଭାମୟ ସିଂହାସନରେ ବସିଥିବା ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ, ସୁନ୍ଦରୀ ଚୂଡାଳା ଦେବୀ ସ୍ୱରୂପରେ କଥା କହିଲେ।
କେଵଲଂ ମୌନମ୍ ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ତେଜଶ୍ ଶାନ୍ତମ୍ ଇଦଂ ପ୍ରଭୋ । ଅଷ୍ଟାନାଂ ଲୋକପାଲାନାଂ ତେଜାଂସ୍ଯ୍ ଆହର୍ତୁମ୍ ଅର୍ହସି
ମାତ୍ର ମୌନତାକୁ ଛାଡି, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଏହି ଶାନ୍ତ ତେଜକୁ ଆଣିବା ଉଚିତ, ଯାହା ଅଷ୍ଟ ଦିଗପାଳଙ୍କର ତେଜ।
ଚୂଡାଲଯେତି ସ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଵନେ ରାଜା ଶିଖିଧ୍ଵଜଃ । ଵଦନ୍ନ୍ ଏଵଂ କରୋମୀତି ମହାରାଜତ୍ଵମ୍ ଆଯଯୌ
ବନରେ ଚୂଡାଳାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଶିଖିଧ୍ୱଜ କହିଲେ, 'ଏମିତି କରିବି,' ଏବଂ ମହାରାଜା ହେବାର ଗୌରବ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ଅଥ ପ୍ରତୀହାରପଦେ ତିଷ୍ଠନ୍ତୀମ୍ ଆହ ମାନିନୀମ୍ । ମହାଦେଵୀପଦେ ରାଜ୍ଞି ତ୍ଵାଂ କରୋମ୍ଯ୍ ଅଭିଷେକିନୀମ୍
ତାପରେ, ଦ୍ୱାରରେ ଦଢ଼ିଆ ଭାବରେ ଦଁଡ଼ିଥିବା ଗର୍ବିତ ରାଣୀଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଇ, ସେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମକୁ, ରାଣୀ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ରାଜ୍ୟର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କରୁଛି।'
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵାସନ ଆସ୍ଥାପ୍ଯ ମହାଦେଵୀପଦେ ତଦା । ଅଭିଷିକ୍ତାଂ ନୃପଃ କୃତ୍ଵା ମେଘଵାଗ୍ ଆହ ତାଂ ପ୍ରିଯାମ୍
ଏହିପରି କହି, ସେ ତାଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ରାଜସିଂହାସନରେ ବସାଇଲେ ଏବଂ ଅଭିଷେକ କରି, ରାଜା ମେଘର ଗର୍ଜନ ସଦୃଶ କଣ୍ଠରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପ୍ରିଯେ କମଲପତ୍ତ୍ରାକ୍ଷି କ୍ଷଣାତ୍ ସଙ୍କଲ୍ପସମ୍ଭଵମ୍ । ମହାଵିଭଵମ୍ ଉଦ୍ଦାମଂ ସୈନ୍ଯମ୍ ଆହର୍ତୁମ୍ ଅର୍ହସି
ପ୍ରିୟେ, କମଳପତ୍ର ନୟନୀ, ତୁମେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତୁମ ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତିରେ ଏକ ବିଶାଳ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନାକୁ ଉପସ୍ଥାପନ କର।
ଇତି କାନ୍ତଵଚଶ୍ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚୂଡାଲା ଵରଵର୍ଣିନୀ । ସୈନ୍ଯଂ ସଙ୍କଲ୍ପଯାମ୍ ଆସ ପ୍ରାଵୃଡ୍ଘନମ୍ ଇଵୋଦ୍ଭଟମ୍
ପତିଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଚୂଡ଼ାଳା, ଯିଏ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରୂପଶ୍ରୀମତୀ, ତାଙ୍କ ଚିନ୍ତାରେ ଏକ ବିପୁଳ ଏବଂ ଭୟାନକ ସେନାକୁ ବର୍ଷା ମେଘ ଭଳି ଉପଜାଇଲେ।
ସୈନ୍ଯଂ ଦଦୃଶତୁସ୍ ତତ୍ ତୌ ଵାଜିଵାରଣସଙ୍କୁଲମ୍ । ପତାକାପୂରିତାକାଶନୀରନ୍ଧ୍ରୀକୃତକାନନମ୍
ସେମାନେ ଦେଖିଲେ, ସେ ସେନା ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀରେ ଭରିଥିଲା, ପତାକାମାନେ ଆକାଶକୁ ଢାକି ଦେଇଥିଲା, ଓ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଏମିତି ଭରିଦେଇଥିଲା ଯେ, ତାହା ମଧ୍ୟରେ ଯିବାକୁ ସମ୍ଭବ ନଥିଲା।
ତୂର୍ଯାରଵଧ୍ଵନଚ୍ଛୈଲଗୁହଂ ଗହନକୋଟରମ୍ । ମତ୍ତସାମନ୍ତଵଲିତଂ ଵିଦ୍ରଵଦ୍ଵନଵାରଣମ୍
ବାଜା ଓ ଢୋଳର ଶବ୍ଦ ପାହାଡ଼ ଗୁହାରେ ଗର୍ଜନା ପରି ପ୍ରତିଧ୍ୱନି ହେଉଥିଲା, ଚାରିପାଖ ଘନ ଅନ୍ଧାର ଭରିଥିଲା, ମଦମସ୍ତ ସାମନ୍ତମାନେ ଚାରିଦିଗରେ ଥିଲେ, ଓ ଜଙ୍ଗଲର ହାତୀମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଯାଉଥିଲେ।
ଉଦ୍ଯନ୍ନାଦମହାସିଂହଵିଦାରକରଣୋଦ୍ଭଟମ୍ । ଵନେଭମଦନିଷ୍ଷ୍ଯନ୍ଦଗନ୍ଧୋଦ୍ଗର୍ଜଜ୍ଜଯଦ୍ଵିପମ୍
ବଡ଼ ଦହାଡ଼ ଦେଇ ସିଂହମାନେ ଉଠିଉଠି ଘାଉ କରୁଥିଲେ, ଓ ଜଙ୍ଗଲର ବିଜୟୀ ହାତୀମାନେ ମଦ ଝରାଉଥିବା କାନ୍ତ ଗନ୍ଧରେ ଗର୍ଜନା କରୁଥିଲେ।
ଵିମାନରଥସଙ୍ଘଟ୍ଟଚକ୍ରଚୀତ୍କାରପୀଵରମ୍ । ମୌଲିରତ୍ନଘନୋଦ୍ଦ୍ଯୋତଭଗ୍ନଧୂଲିତମଃପଟମ୍
ବିମାନ ଓ ରଥର ଚକ୍ର ଚିତ୍କାର ଏମିତି ଉଚ୍ଚ ଥିଲା, ଯେ ଶବ୍ଦରେ ସମସ୍ତେ ଆକୁଳ ହେଉଥିଲେ; ରାଜାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡର ମଣିର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଧୂଳି ଓ ଅନ୍ଧାର ଭାଙ୍ଗିଯାଉଥିଲା।
ତତ୍ର ଗନ୍ଧଦ୍ଵିପଵରେ କୃତପାର୍ଥିଵମନ୍ଦିରେ । ରକ୍ଷିତେ ଦୃପ୍ତସାମନ୍ତୈର୍ ଆରୂଢୌ ନୃପଦମ୍ପତୀ
ସେଠାରେ ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ହାତୀ ଉପରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ରାଜମହଳରେ, ଗର୍ବିତ ସାମନ୍ତମାନେ ଯାହାକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ରାଜା ଓ ରାଣୀ ଉପରୋକ୍ତ ମହଳକୁ ଚଢ଼ିଲେ।
ତତଶ୍ ଶିଖିଧ୍ଵଜୋ ରାଜା ମହିଷ୍ଯା ସମମ୍ ଇଷ୍ଟଯା । ପଦାତିରଥସମ୍ବାଧଂ କର୍ଷନ୍ନ୍ ଅତିବଲୋ ବଲମ୍
ତାପରେ ରାଜା ଶିଖିଧ୍ୱଜ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ରାଣୀ ସହିତ, ପଦାତି ଓ ରଥରେ ଭରିଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନାକୁ ନେଇ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ଚଚାଲାଚଲଚାଲିନ୍ଯା ସେନଯା ରଭସେନଯା । ଭିନନ୍ତ୍ଯା ତରସା ଶୈଲାନ୍ ଵାତ୍ଯଯେଵାଶୁ ତୋଯଦାନ୍
ତାଙ୍କର ସେନା ଦ୍ରୁତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲା, ଏକ ଚଳିତ ପାହାଡ଼ ପରି ଗତି କରୁଥିଲା, ଝଡ଼ ଯେପରି ମେଘକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଉଛି, ସେପରି ବଳରେ ବାଧାକୁ ଭେଦି ଯାଉଥିଲା।
ତସ୍ମାନ୍ ମହେନ୍ଦ୍ରଶୈଲେନ୍ଦ୍ରାଚ୍ ଚଲିତସ୍ ସ ମହୀପତିଃ । ପଥି ପଶ୍ଯନ୍ ଗିରୀନ୍ ଦେଶାନ୍ ନଦୀର୍ ଗ୍ରାମାନ୍ ସଜଙ୍ଗଲାନ୍
ଏଭଳି ଭାବରେ, ସେ ମହେନ୍ଦ୍ର ପାହାଡ଼ରୁ ବିଦାୟ ନେଇ, ରାସ୍ତା ଧରି ଯାଉଥିବାବେଳେ ପାହାଡ଼, ଦେଶ, ନଦୀ, ଗ୍ରାମ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଦେଖୁଥିଲେ।
ଦର୍ଶଯଂଶ୍ ଚ ପ୍ରିଯାଯାସ୍ ତମ୍ ଆତ୍ମଵୃତ୍ତାନ୍ତସଞ୍ଚଯମ୍ । ପ୍ରାପାଲ୍ପେନୈଵ କାଲେନ ସ୍ଵାଂ ପୁରୀଂ ସ୍ଵର୍ଗଶୋଭନାମ୍
ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ନିଜ ଜୀବନର ଅନେକ ଅନୁଭବ ଦେଖାଇ, ଅତି ଅଳ୍ପ ସମୟରେ ସ୍ୱର୍ଗ ସମାନ ଚମକୁଥିବା ନିଜ ସହରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ତତ୍ର ତେ ତସ୍ଯ ସାମନ୍ତାସ୍ ତଦାଗମନମ୍ ଆଦୃତାଃ । ଵିଵିଦୁର୍ ଜଯଶବ୍ଦେନ ନିର୍ଜଗ୍ମୁଶ୍ ଚୋଦିତାଶଯାଃ
ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ଆଗମନରେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ସାମନ୍ତମାନେ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ବିଜୟର ଧ୍ୱନି କରି ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ବାହାରିଆସିଲେ।
ଏକତାଂ ସମ୍ପ୍ରଯାତେନ ତାରତୂର୍ଯନିନାଦିନା । ବଲଦ୍ଵଯେନ ତେନାସୌ ଵିଵେଶ ନଗରଂ ନୃପଃ
ଏକତାରେ ତୁରୀ ଓ ଢୋଳର ଗଞ୍ଜଣି ସହିତ, ଦୁଇଟି ସେନା ନେଇ ସେ ରାଜା ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଲାଜପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଲିଵ୍ରାତୈର୍ ଆଵୃଷ୍ଟଃ ପୌରଯୋଷିତାମ୍ । ଵଣିଙ୍ମାର୍ଗଗତୋ ଽପଶ୍ଯତ୍ ପୁରଂ ପରମଭୂଷିତମ୍
ସେ ବାଣିଜ୍ୟ ପଥରେ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ସହରର ଜଣେ ଜଣେ ଝିଅମାନେ ଲାଜା ଓ ଫୁଲର ମୁଠି ଛିଟି ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ଅଭିବାଦନ କଲେ। ସେ ଚମକୁଥିବା ଭଳି ଶୋଭିତ ସହରକୁ ଦେଖିଲେ।