ସୁହୃତ୍ତ୍ଵେନ ଵନାନ୍ତେଷୁ ପୂର୍ଵଵତ୍ ସମମ୍ ଅଙ୍ଗନେ । ଵୀତରାଗତଯା ନିତ୍ଯଂ ତପସୈଵ ରମାଵହେ
ପୂର୍ବବତ୍ ବନରେ ତୁମ ସହ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଭାବରେ, ମୁଁ ସଦା ଅସକ୍ତ ହୋଇ, ତପସ୍ୟାରେ ଆନନ୍ଦ ଉଠିବି।
ଏଵଂ ସମତଯା ତତ୍ର ସ୍ଥିତେ ତସ୍ମିଞ୍ ଶିଖିଧ୍ଵଜେ । ଚୂଡାଲା ଚିନ୍ତଯାମ୍ ଆସ ତତ୍ସତ୍ଯେନୋଦିତାଶଯା
ଏଭଳି ଭାବେ ଶିଖିଧ୍ୱଜ ମନେ ସମତା ଧାରଣ କରିଥିବାବେଳେ, ଚୂଡାଳା ସତ୍ୟ ମନସ୍କାମନା ସହିତ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଅହୋ ବତ ପରଂ ସାମ୍ଯଂ ଭଗଵାନ୍ ଅଯମ୍ ଆଗତଃ । ଵୀତରାଗଭଯକ୍ରୋଧୋ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତୋ ଽଵତିଷ୍ଠତି
ହାଁ, କି ଅଦ୍ଭୁତ ସମତା ଆସିଛି! ଏହି ପୁନ୍ୟଶ୍ଳୀ ମହାପୁରୁଷ, ଯିଏ ରାଗ, ଭୟ ଓ କ୍ରୋଧକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି, ସେ ଜୀବନ୍ତ ମୁକ୍ତ ଭାବେ ଅଟୁଟ ରହିଛନ୍ତି।
ନୈନଂ ହରନ୍ତି ଭୋଗାଶା ନ ମହତ୍ଯୋ ଽପି ସିଦ୍ଧଯଃ । ନ ସୁଖାନି ନ ଦୁଃଖାନି ନାପଦୋ ନ ଚ ସମ୍ପଦଃ
ସେଠାରେ ଭୋଗର ଆଶା, ବଡ଼ ବଡ଼ ଶକ୍ତି, ସୁଖ, ଦୁଃଖ, ଅପରାଧ ବା ସମୃଦ୍ଧି କିଛି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିପାରେନାହିଁ।
ଚିନ୍ତିତାସ୍ ସକଲା ଏଵ ପ୍ରଯାନ୍ତ୍ଯ୍ ଏନମ୍ ଅନିନ୍ଦିତାଃ । ମନ୍ଯେ ମହର୍ଦ୍ଧଯଃ କାନ୍ତା ନାରାଯଣମ୍ ଇଵାପରମ୍
ତାଙ୍କ ମନରେ ଯେଉଁ ଭାବ ଆସେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଭାବେ ଚାଲିଯାଏ। ମୁଁ ଭାବୁଛି, ବଡ଼ ବଡ଼ ଧନ-ଢାଳି, ଯେମିତି ସୁନ୍ଦର, ସେମାନେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଏକ ନାରାୟଣ ଭଳି।
ଆତ୍ମଵୃତ୍ତାନ୍ତମ୍ ଅଖିଲଂ ତଦ୍ ଏନଂ ସ୍ମାରଯାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍ । କୁମ୍ଭରୂପମ୍ ଇଦଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଚୂଡାଲୈଵ ଭଵାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପୂର୍ବ କଥା ମନେ ପକାଇଦେବି, କାରଣ ମୁଁ ଏହି କୁମ୍ଭକାର ରୂପକୁ ଛାଡ଼ି ଏବେ ସେଇ ଚୂଡ଼ାଳା।
ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ଚୂଡାଲା ଚୂଡାଲାଵପୁର୍ ଅକ୍ଷତମ୍ । ଦର୍ଶଯାମ୍ ଆସ ତତ୍ରାଶୁ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମଦନିକାଵପୁଃ
ଏଭଳି ଭାବି, ଚୂଡାଳା ତାଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ଏବଂ ନିର୍ମଳ ଦେହକୁ ସେଠାରେ ତୁରନ୍ତ ଦେଖାଇଲେ, ମଦନିକାର ରୂପକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇ।
ତସ୍ମାନ୍ ମଦନିକାଦେହାଚ୍ ଚୂଡାଲା ନିର୍ଗତେଵ ସା । ବଭାଵ୍ ଇନ୍ଦ୍ଵମଲା ମୁକ୍ତା ନିର୍ଗତେଵ ସମୁଦ୍ଗକାତ୍
ମଦନିକାର ଦେହରୁ ଚୂଡାଳା ବାହାରିଆସିଥିବା ପରି ଦେଖାଗଲେ, ଯେପରି ଏକ ନିର୍ମଳ ମୁକ୍ତା ତାର ଖୋଲରୁ ବାହାରିଯାଏ।
ତାଂ ଦଦର୍ଶାନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗୀଂ ପୁରଃ ପ୍ରଣଯପେଶଲାମ୍ । କାନ୍ତୋ ମଦନିକାମ୍ ଏଵ ଚୂଡାଲାଂ ଦଯିତାଂ ସ୍ଥିତାମ୍
ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଚୂଡାଳାଙ୍କୁ ମଦନିକା ରୂପରେ, ନିର୍ମଳ ଦେହ ଓ ସ୍ନେହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବସ୍ଥାରେ ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ଦେଖିଲେ।
ସମୁଦିତାମ୍ ଇଵ ମାଧଵପଦ୍ମିନୀମ୍ ଉପଗତାମ୍ ଇଵ ଭୂମିତଲାଚ୍ ଛ୍ରିଯମ୍ । ପ୍ରକଟିତାମ୍ ଇଵ ରତ୍ନସମୁଦ୍ଗକାତ୍ ପରିଦଦର୍ଶ ନିଜାଂ ଦଯିତାଂ ନୃପଃ
ରାଜା ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାକୁ ଏଭଳି ଦେଖିଲେ, ଯେପରି ମାଧବ ଋତୁରେ ଖିଳିଥିବା ପଦ୍ମ, ଭାଗ୍ୟ ଭୂମିରେ ଅବତରିଛି, କିମ୍ବା ରତ୍ନ ଦାନା ତାର ଦବ୍ବରୁ ବାହାରିଆସିଛି।
ଅଥ ତାଂ ଦଯିତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିସ୍ମଯୋତ୍ଫୁଲ୍ଲଲୋଚନଃ । ଶିଖିଧ୍ଵଜ ଉଵାଚେଦମ୍ ଆଶ୍ଚର୍ଯାକୁଲଯା ଗିରା
ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାକୁ ଦେଖି, ଶିଖିଧ୍ୱଜଙ୍କର ଆଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଫୁଲିଯାଇଲା। ସେ ବିସ୍ମୟରେ ଭରିଥିବା କଣ୍ଠରେ କହିଲେ:
କା ତ୍ଵମ୍ ଉତ୍ପଲପତ୍ତ୍ରାକ୍ଷି କୁତଃ ପ୍ରାପ୍ତାସି ସୁନ୍ଦରି । କିମୀହାସି କିଯତ୍କାଲଂ କିମର୍ଥମ୍ ଇହ ତିଷ୍ଠସି
ହେ କମଳନୟନୀ, ତୁମେ କିଏ? କେଉଁଠୁ ଆସିଛ? ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ କଣ ଚାହୁଁଛ? କେତେଦିନ ଏଠାରେ ଅଛ? କାହିଁକି ଏଠାରେ ରହିଛ?
ଅଙ୍ଗେନ ଵ୍ଯଵହାରେଣ ସ୍ମିତେନାନୁନଯେନ ଚ । ମମ ଜାଯା ଵିଲାସେନ ଚୂଡାଲେଵୋପଲକ୍ଷ୍ଯସେ
ତୁମର ଆକୃତି, ବ୍ୟବହାର, ମୃଦୁ ହସ, ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଚଳନ ଦେଖି, ମୋତେ ଲାଗୁଛି ଯେ, ତୁମେ ମୋ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ଚୂଡାଳା।
ଏଵମ୍ ଏଵ ପ୍ରଭୋ ଵିଦ୍ଧି ଚୂଡାଲାସ୍ମି ନ ସଂଶଯଃ । ଅକୃତ୍ରିମେନ ଦେହେନ ଲବ୍ଧୋ ଽସ୍ଯ୍ ଅଦ୍ଯ ମଯା ସ୍ଵଯମ୍
ଏହିପରି, ହେ ପ୍ରଭୁ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଜାଣ, ମୁଁ ଚୂଡାଳା। ଆଜି ମୁଁ ନିଜେ ଏହି ସ୍ୱାଭାବିକ ଦେହରେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି।
କୁମ୍ଭାଦିଦେହନିର୍ମାଣସ୍ ତ୍ଵାଂ ବୋଧଯିତୁମ୍ ଏଷ ମେ । ପ୍ରପଞ୍ଚଶ୍ ଶତଶାଖତ୍ଵମ୍ ଇହ ଯାତୋ ଵନାନ୍ତରେ
କୁମ୍ଭ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେହଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ କେବଳ ତୁମକୁ ଜାଗ୍ରତ କରିବା ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲି। ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ମୁଁ ଅନେକ ପ୍ରକାର ରୂପ ଧାରଣ କରିଛି।
ଯଦା ରାଜ୍ଯଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ମୋହେନ ତପସେ ଵନମ୍ । ତ୍ଵମ୍ ଅଗାସ୍ ତତ୍ପ୍ରଭୃତ୍ଯ୍ ଏଵ ତ୍ଵଦ୍ବୋଧାଯାହମ୍ ଉଦ୍ଯତା
ତୁମେ ମୋହବଶତଃ ରାଜ୍ୟ ଛାଡ଼ି ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଆସିଥିଲା, ସେଇ ସମୟରୁ ଆମେ ତୁମର ଜ୍ଞାନ ଜାଗ୍ରତ କରିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି।
ଅନେନ କୁମ୍ଭଦେହେନ ମଯୈଵଂ ତ୍ଵଂ ଵିବୋଧିତଃ । ମାଯଯା ନ ତୁ କୁମ୍ଭାଦି କିଞ୍ଚିତ୍ ସତ୍ଯଂ ମହୀପତେ
ମୁଁ କୁମ୍ଭ ରୂପେ ତୁମକୁ ଜାଗ୍ରତ କରିଛି; ଏହା ସବୁ ମୋର ମାୟା ଦ୍ୱାରା ହୋଇଛି। ରାଜା, କୁମ୍ଭ ଓ ଅନ୍ୟ କିଛି ଏଠାରେ ସତ୍ୟ ନୁହେଁ।
ବୁଦ୍ଧୋ ଵିଦିତଵେଦ୍ଯସ୍ ତ୍ଵଂ ଧ୍ଯାନେନୈତଦ୍ ଅଖଣ୍ଡିତମ୍ । ସର୍ଵଂ ପଶ୍ଯସି ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞ ଧ୍ଯାନେନାଶ୍ଵ୍ ଅଵଲୋକଯ
ତୁମେ ଜାଗ୍ରତ ହେଉଛ, ଯାହା ଜାଣିବା ଦରକାର ସେସବୁ ଜାଣିଛ, ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅଖଣ୍ଡ ସତ୍ୟକୁ ଦେଖୁଛ। ତୁମେ ସତ୍ୟଜ୍ଞାନୀ, ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କଥାକୁ ଘୋଡ଼ାକୁ ଦେଖିବା ପରି ଦେଖ।
ଅଥ ଚୂଡାଲଯେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତେ ବଦ୍ଧ୍ଵା ପରିକରଂ ନୃପଃ । ଆତ୍ମୋଦନ୍ତମ୍ ଅଶେଷେଣ ଧ୍ଯାନେନାଲମ୍ ଅଵୈକ୍ଷତ
ତାପରେ ଚୂଡାଳା କହିଲେ, ରାଜା ତାଙ୍କର ପୋଷାକ ଠିକ୍ କରି, ଧ୍ୟାନ ମାଧ୍ୟମରେ ନିଜ ଜୀବନର ସମସ୍ତ ଘଟଣାକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖିଲେ।
ଆ ସ୍ଵରାଜ୍ଯପରିତ୍ଯାଗାଚ୍ ଚୂଡାଲାଦର୍ଶନାଵଧିମ୍ । ସର୍ଵଂ ମୁହୂର୍ତଧ୍ଯାନେନ ସ୍ଵାତ୍ମୋଦନ୍ତଂ ଦଦର୍ଶ ସଃ
ସ୍ୱାଧିନତା ଛାଡିବାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଚୂଡାଳାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ରାଜା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଧ୍ୟାନରେ ନିଜ ସମସ୍ତ କଥାକୁ ଦେଖିପାରିଲେ।
ଆ ରାଜ୍ଯସମ୍ପରିତ୍ଯାଗାଦ୍ ଵର୍ତମାନକ୍ଷଣକ୍ରମମ୍ । ସର୍ଵମ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ଭୂପାଲୋ ଵିରରାମ ସମାଧିତଃ
ରାଜ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ଦିନରୁ ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମୁହୂର୍ତ୍ତର ଘଟଣାକୁ ଦେଖି, ରାଜା ସମାଧିରୁ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଭାବେ ବାହାରିଲେ।
ସମାଧିଵିରତୋ ହର୍ଷଵିକାସିନଯନାମ୍ବୁଜଃ । ଵିସାର୍ଯ ତରସା ବାହୂ ପୁଲକୋଜ୍ଜ୍ଵଲତାଂ ଗତଃ
ସମାଧିରୁ ବାହାରି ଆସି, ତାଙ୍କର ପଦ୍ମପରି ଆଖି ଆନନ୍ଦରେ ଖିଲିଉଠିଲା; ସେ ତୁରନ୍ତ ଦୁଇହାତ ଫିଲାଇଲେ, ତାଙ୍କର ଦେହରେ ରୋମାଞ୍ଚ ଚମକିଉଠିଲା।
ଗଲଦଙ୍ଗଂ ଲସତ୍ସ୍ନେହମ୍ ଉଦ୍ଯଦ୍ବାଷ୍ପଂ ସ୍ଫୁରତ୍ସ୍ପୃହମ୍ । ଆଲିଲିଙ୍ଗ ଚିରଂ କାନ୍ତାଂ ନକୁଲୋ ନକୁଲୀମ୍ ଇଵ
ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ କମ୍ପିଥିଲା, ସ୍ନେହ ଆଖିରେ ଝଲମଲ କରୁଥିଲା, ଅଶ୍ରୁ ଚଢ଼ିଯାଉଥିଲା, ମନରେ ଅତିରିକ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାକୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ଯେପରିକି ଏକ ନକୁଳ ତାହାର ସାଥିକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରେ।
ତଯୋର୍ ଆଲିଙ୍ଗନେ ତସ୍ମିଂସ୍ ତତ୍ର ଭାଵୋ ବଭୂଵ ଯଃ । ନ ସ ଵାସୁକିଜିହ୍ଵାଭିର୍ ଵକ୍ତୁଂ ଵର୍ଷୈର୍ ହି ଶକ୍ଯତେ
ସେମାନଙ୍କର ଏହି ଆଲିଙ୍ଗନରେ ଯେଉଁ ଭାବ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ସେଠାରେ ଥିବା ଅନୁଭୂତିକୁ ବର୍ଷ ପରେ ବର୍ଷ ଲାଗିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବସୁକି ସର୍ପର ଅନେକ ଜିଭା ଦ୍ୱାରା ବି ଏହାକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଚିତ୍ରସ୍ଥାଵ୍ ଇଵ ପଙ୍କେନ କୃତାଵ୍ ଇଵ ଗଲତ୍ତନୂ । ଶୈଲାଦ୍ ଇଵ ସମୁତ୍କୀର୍ଣୌ ଶ୍ଲିଷ୍ଟାଵ୍ ଆସ୍ତାଂ ଚିରଂ ପ୍ରିଯୌ
ମାଟିରେ ଚିତ୍ର ଅଙ୍କିତ ହୋଇଥିବା ପରି, ଗଳିଯାଉଥିବା ଦେହ ଭଳି, ପାହାଡ଼ରୁ ଖସିଯାଇଥିବା ଦୁଇଟି ଜଣ୍ଟୁ ପରି, ସେ ଦୁଇ ପ୍ରେମିକ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଏକାଠି ଲଗି ରହିଲେ।
ମୁହୂର୍ତେନ ଗଲଦ୍ଘର୍ମଜାଲୌ ପୁଲକପୀଵରୌ । ବାହୂ ଵିଶ୍ଲଥତାମ୍ ଈଷନ୍ ନିନ୍ଯତୁସ୍ ତୌ ଶନୈଃ ପ୍ରିଯୌ
କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟରେ, ତାଙ୍କର ବାହୁ ଉତ୍ସାହରେ ଫୁଲିଯାଇଥିଲା, ଘରମ ଝରିଯାଉଥିଲା, ତେବେ ଦୁଇ ପ୍ରେମିକ ଶନେ ଶନେ ଏକାଠି ଧରିଥିବା ବାହୁ ଢିଲା କରି ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ଅମୃତାପୂର୍ଣହୃଦଯଂ ସଂଶୂନ୍ଯହୃଦଯୋପମମ୍ । ଉନ୍ମୁକ୍ତଭୁଜମ୍ ଆସ୍ତାଂ ତାଵ୍ ଅଲକ୍ଷ୍ଯସ୍ଥିତଲୋଚନମ୍
ଅମୃତରେ ଭରିଥିବା ହୃଦୟ, ଯେଉଁହିଁ ଶୂନ୍ୟ ହୃଦୟ ସମାନ ଲାଗୁଥିଲା, ଛାଡ଼ିଦିଆ ହାତ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ଦିଗକୁ ନଜର ରଖି, ସେ ଶାନ୍ତ ଭାବେ ବସି ରହିଲେ।
ଘନାନନ୍ଦଃ କ୍ଷଣଂ ସ୍ଥିତ୍ଵା ତୂଷ୍ଣୀଂ ପ୍ରଣଯପେଶଲମ୍ । କାନ୍ତାଚିବୁକସଂଲଗ୍ନକରଃ ପ୍ରୋଵାଚ ଭୂପତିଃ
ଘନାନନ୍ଦ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଦଢ଼ି ରହି, ମୃଦୁ ସ୍ନେହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାଙ୍କ ଠୋଠରେ ହାତ ରଖି, ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅହୋ ନୁ ମଧୁରସ୍ ସ୍ନିଗ୍ଧଃ କାନ୍ତଶ୍ ଚ କୁଲଯୋଷିତାମ୍ । ପୁଣ୍ଯଶ୍ ଚରିତନିଷ୍ଷ୍ଯନ୍ଦସ୍ ସ୍ଵାଦଵାନ୍ ଅମୃତାଦ୍ ଅପି
ହେଉ, ଉତ୍ତମ ଘରର ଜିଅମାନେଙ୍କର ଚରିତ୍ର କେତେ ମଧୁର, କେତେ ସ୍ନିଗ୍ଧ ଓ ଆକର୍ଷକ! ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ଗୁଣ ଏମିତି ଝରେ, ଯାହା ଅମୃତଠାରୁ ମଧୁର।
କିଯତ୍ପ୍ରମାଣଂ ତନ୍ଵଙ୍ଗି ତ୍ଵଯା ବାଲେନ୍ଦୁମୁଗ୍ଧଯା । ଅନୁଭୂତଶ୍ ଚିରଂ କ୍ଲେଶୋ ଭର୍ତୁର୍ ଅର୍ଥେନ ଦାରୁଣଃ
ହେ ସୁକୁମାରୀ, ଶିଶୁ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ନିର୍ମଳ, ତୁମେ ତୁମ ଭର୍ତ୍ତା ପାଇଁ କେତେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୁଃଖ ସହିଛ, ଏହି କଷ୍ଟ କେତେ ଭୟଙ୍କର ଥିଲା!