ହେମାଭେ ଦ୍ଵିଗୁଣାକାରେ ବାଲାବାହୂପଧାନକେ । ମଗ୍ନୈକଶ୍ରଵଣାପାଙ୍ଗକପୋଲତଲକୁନ୍ତଲମ୍
ସେମାନେ ସୁନା ରଙ୍ଗର, ଦୁଇ ଦିଗରେ ବିସ୍ତୃତ, ଯୁବତୀଙ୍କର ବାହୁ ତାଙ୍କର ଶିର ତଳେ ଥିଲା, ତାଙ୍କର କେଶ ଗଲା ଗଲା ଗାଲରେ ପଡ଼ିଥିଲା, ଏକ କାନ ଓ ଏକ ଚକ୍ଷୁ ଲୁଚିଯାଇଥିଲା।
ମିଥୁନଂ ତଦ୍ ଦଦର୍ଶାଥ ମିଥଃ ପ୍ରହସିତାନନମ୍ । ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯଵଦନାସକ୍ତଂ ଛନ୍ନଂ କଲ୍ପଲତାଂଶୁକୈଃ
ସେ ଦେଖିଲେ, ସେଠାରେ ଏକ ଯୁଗଳ ଏକାଅପରକୁ ହସୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମୁଖ ଏକାଅପର ସହ ଲଗିଥିଲା, ଏହା ସବୁ କଳ୍ପଲତାର ତନ୍ତୁରେ ଢାକାଯାଇଥିଲା।
ଆଲୋଲମାଲ୍ଯଶଯନଂ ମଦନାତୁରମ୍ ଆକୁଲମ୍ । ଅଙ୍ଗରାଗଚ୍ଛଲେନାତ୍ମରାଗମ୍ ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯମ୍ ଅର୍ପଯତ୍
ମାଳା ଓ ଶଯ୍ୟା ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଦୁହେଁ ମନରେ ଆଗ୍ରହରେ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ଥିଲେ । ଦୁହେଁ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଅଙ୍ଗରାଗ ଲଗାଇବା ଉପଲକ୍ଷେରେ ନିଜ ଭଲପାଇବା ଦେଉଥିଲେ ।
ରତ୍ଯୁନ୍ମୁଖଂ ଘନାନନ୍ଦମ୍ ଉଦ୍ଦାମମଦମନ୍ମଥମ୍ । ପରସ୍ପରାହତଂ ପୁଷ୍ପୈର୍ ଵକ୍ଷୋଭ୍ଯାଂ ପୀଡିତସ୍ତନମ୍
ସମ୍ମୋହ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରାୟ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ଦୁହେଁ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଫୁଲରେ ଛୁଇଁ ଦେଉଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଛାତି ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଛାତି ସହ ଲଗିଯାଇଥିଲା ।
ତଦ୍ ଆଲୋକ୍ଯାଵିକାରେଣ ଚେତସା ସ ତୁତୋଷ ଚ । ଅହୋ ସୁଖଂ ସ୍ଥିତୌ ଶିଡ୍ଗାଵ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଆହ ସ ଶିଖିଧ୍ଵଜଃ
ଏହି ଦୃଶ୍ୟକୁ ଶାନ୍ତ ମନେ ଦେଖି, ସେ ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ହାଁ, ଏହି ଦୁଇଜଣ ଏମିତି ଏକତାରେ କେତେ ସୁଖୀ!'
ତିଷ୍ଠଥୋ ଽଙ୍ଗ ଯଥାକାମଂ ସୁଖଂ ଶିଡ୍ଗୌ ଯଥାସ୍ଥିତମ୍ । ଵିଘ୍ନଂ ମା କୁରୁଥଃ ପ୍ରୀତାଵ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ନିର୍ଜଗାମ ସଃ
'ତୁମେ ଯେପରି ଇଚ୍ଛା, ସେପରି ଏଭଳି ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟଙ୍କ ସହ ସୁଖରେ ରୁହ, ତୁମର ପ୍ରେମରେ କୌଣସି ବିଘ୍ନ କରନି,' ଏଭଳି କହି ସେ ବାହାରିଗଲେ ।
ତତୋ ମୁହୂର୍ତମାତ୍ରେଣ ପ୍ରପଞ୍ଚଂ ସ୍ଵମ୍ ଉପେକ୍ଷ୍ଯ ସା । ନିର୍ଯଯୌ ଦର୍ଶଯନ୍ତୀ ସ୍ଵଂ ରତିଯୁଦ୍ଧାକୁଲଂ ଵପୁଃ
ତାପରେ କେବଳ କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପରେ, ସେ ନିଜ ପ୍ରପଞ୍ଚକୁ ଅବହେଳା କରି, ନିଜ ଦେହରେ ପ୍ରେମର ଯୁଦ୍ଧର ଚିହ୍ନ ଦେଖାଇ ଚୁପଚାପ ବାହାରିଗଲା।
ଉପଵିଷ୍ଟଂ ଦଦର୍ଶୈନଂ ନୃପଂ ହେମଶିଲାତଲେ । ସମାଧିସଂସ୍ଥମ୍ ଏକାନ୍ତେ ମନାଗ୍ଵିକସିତେକ୍ଷଣମ୍
ସେ ଦେଖିଲା ରାଜା ଏକ ସୁନା ଶିଳାରେ ବସିଛନ୍ତି, ଏକାନ୍ତରେ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ମାତ୍ର କିଛି ଖୋଲା।
ତଂ ପ୍ରଦେଶମ୍ ଉପାଗତ୍ଯ ଲଜ୍ଜାଵନମିତାନନା । ତୂଷ୍ଣୀମ୍ ଆସିତ୍ କ୍ଷଣଂ ଖିନ୍ନା ମ୍ଲାନା ମଦନିକାଙ୍ଗନା
ସେ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚି, ଲଜ୍ଜାରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ନୃତ୍ୟାଙ୍ଗନା ମୁହଁ ମଲିନ ଓ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, କିଛି କ୍ଷଣ ନିରବ ରହିଲା।
କ୍ଷଣାଚ୍ ଛିଖିଧ୍ଵଜୋ ଧ୍ଯାନାଦ୍ ଵିରତସ୍ ତାମ୍ ଉଵାଚ ହ । ପ୍ରସନ୍ନମଧୁରଂ ଵାକ୍ଯମ୍ ଇଦମ୍ ଅକ୍ଷୁବ୍ଧଯା ଧିଯା
କିଛି କ୍ଷଣ ପରେ, ଶିଖିଧ୍ୱଜ ଧ୍ୟାନରୁ ବାହାରି, ଶାନ୍ତ ଓ ମଧୁର କଥାରେ, ଅଚଞ୍ଚଳ ମନେ, ସେଠାରେ ଥିବା ତାକୁ କହିଲେ।
ତନ୍ଵି କିଂ ଶୀଘ୍ରମ୍ ଏଵ ତ୍ଵଂ ଵିଘ୍ନିତାନନ୍ଦମ୍ ଆଗତା । ଆନନ୍ଦାଯୈଵ ଭୂତାନି ଯତନ୍ତେ ଯାନି କାନିଚିତ୍
ସୁକୁମାରୀ, କାହିଁକି ଏତେ ଶୀଘ୍ର ଆସିଗଲୁ, ତୁମ ଆନନ୍ଦ ବିଘ୍ନିତ ହୋଇଛି? ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଥାଉନା, ସବୁଠି ଖୁସି ପାଇବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି।
ଭୂଯସ୍ ତୋଷଯ ତଂ ଗଚ୍ଛ କାନ୍ତଂ ପ୍ରଣଯଵୃତ୍ତିଭିଃ । ପରସ୍ପରେପ୍ସିତସ୍ନେହୋ ଦୁର୍ଲଭୋ ହି ଜଗତ୍ତ୍ରଯେ
ତୁମ ଆପଣଙ୍କର ପ୍ରେମର ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା ତୁମ ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ଆଉ ଖୁସି କର। ଏହି ତିନି ଜଗତରେ ପ୍ରତିପକ୍ଷର ଇଚ୍ଛିତ ସ୍ନେହ ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ।
ଅହମ୍ ଏତେନ ଚାର୍ଥେନ ନୋଦ୍ଵେଗଂ ଯାମି ମାନିନି । ଯଦ୍ ଯଦ୍ ଇଷ୍ଟତମଂ ଲୋକେ ତଦ୍ ତଦ୍ ଦେଯଂ ଵିଜାନତା
ମୁଁ ଏହି କଥାକୁ ନେଇ କିଛି ଚିନ୍ତା କରୁନି, ଗର୍ବିତେ। ଏହି ସଂସାରରେ ଯାହା ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ, ତାହାକୁ ବୁଝିଥିବା ଲୋକେ ଦେବା ଉଚିତ।
ଅହଂ କୁମ୍ଭଶ୍ ଚ ତନ୍ଵଙ୍ଗି ଵୀତରାଗାଵ୍ ଇହ ସ୍ଥିତୌ । ଦୁର୍ଵାସଶ୍ଶାପଜା ବାଲା ତ୍ଵଂ ଯଦ୍ ଇଚ୍ଛସି ତତ୍ କୁରୁ
ମୁଁ ଏବଂ କୁମ୍ଭ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଏଠାରେ ରାଗରହିତ ଭାବରେ ଅଛୁ। ତୁମେ ଦୁର୍ବାସାଙ୍କ ଶାପରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଶିଶୁ, ଯାହା ଇଚ୍ଛା କର, ତାହା କର।
ଏଵମ୍ ଏଷ ମହାଭାଗ ସ୍ତ୍ରୀପୁମ୍ଭାଵୋ ହି ଚଞ୍ଚଲଃ । କାମୋ ହ୍ଯ୍ ଅଷ୍ଟଗୁଣସ୍ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ନ କୋପଂ କର୍ତୁମ୍ ଅର୍ହସି
ଏଭଳି, ହେ ମହାଭାଗ, ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ଏକଦମ ଅସ୍ଥିର । ନାରୀମାନେ ଆଠପ୍ରକାର ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଭରିପୁରିଥାନ୍ତି, ତେଣୁ ତୁମେ କ୍ରୋଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।
ଅବଲାହମ୍ ଅନେନାସ୍ମି କ୍ରାନ୍ତା ଗହନକାନନେ । ତ୍ଵଯି ସନ୍ଧ୍ଯାଜପପରେ କିଂ କରୋମି ଵରାକିକା
ମୁଁ ଦୁର୍ବଳ ଓ ଏହି ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଗଭୀର ଜଙ୍ଗଲରେ ପଡ଼ିଗଲି । ତୁମେ ସନ୍ଧ୍ୟା ପୂଜାରେ ଲଗିଥିବାବେଳେ, ଏହି ଅଭାଗି ମହିଳା କଣ କରିପାରିବି ?
ଅବଲା ଵାକ୍ଯମାତ୍ରେଣ ତାଵନ୍ ନରନିରୋଧନମ୍ । କରୋତି ଯାଵଚ୍ ଛିଡ୍ଗେନ ନାଙ୍ଗେ ସ୍ଵେ ଵିନିଵେଶିତା
ଦୁର୍ବଳ ନାରୀ କେବଳ କଥା ଦେଇ କିଛି ସମୟ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ରୋକିପାରେ, କିନ୍ତୁ ଅଳ୍ପ ଚେଷ୍ଟାରେ ସେ ନିଜେ ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ଆସିଯାଏ ।
ସ୍ତ୍ରିଯାସ୍ ସୁନ୍ଦର ଯାତାଯାଃ ପରପୁଂସାଙ୍ଗସଙ୍ଗମମ୍ । ମନ୍ଯୁର୍ ନିଷେଧ ଆକ୍ରନ୍ଦସ୍ ସତୀତ୍ଵଂ କିଂ କରିଷ୍ଯତି
ହେ ସୁନ୍ଦର, ଯେତେବେଳେ ଏକ ନାରୀ ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କ ସହ ମିଶିଯାଏ, ତେବେ କ୍ରୋଧ, ନିଷେଧ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ—ସତୀତ୍ୱ କଣ କରିପାରିବ ?
ଅବଲା ସ୍ତ୍ରୀ ତଥା ବାଲା ମୂଢାହମ୍ ଅପରାଧିନୀ । କ୍ଷନ୍ତୁମ୍ ଅର୍ହସି ମାଂ ନାଥ କ୍ଷମାଵନ୍ତୋ ହି ସାଧଵଃ
ମୁଁ ଦୁର୍ବଳ ଜଣେ ଜିଅ, ଶିଶୁ ଭଳି ଅବୁଝ, ଅପରାଧିନୀ। ନାଥ, ଦୟାକରି ମୋତେ ଖ୍ମା କର, କାରଣ ଭଲ ଲୋକମାନେ ସବୁବେଳେ ଖ୍ମାଶୀଳ ହୁଅନ୍ତି।
ମନ୍ଯୁର୍ ମମ ନ ବାଲେ ଽନ୍ତର୍ ଵିଦ୍ଯତେ ଖ ଇଵ ଦ୍ରୁମଃ । କେଵଲଂ ସାଧୁନିନ୍ଦ୍ଯତ୍ଵାନ୍ ନେଚ୍ଛାମି ତ୍ଵାମ୍ ଅହମ୍ ଵଧୂମ୍
ମୋର ମନରେ ଏକ ଶିଶୁପ୍ରତି କୌଣସି କ୍ରୋଧ ନାହିଁ, ଯେପରି ଆକାଶରେ ଗଛ ନାହିଁ। କେବଳ ଭଲ ଲୋକମାନେ ଏହାକୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି ବୋଲି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଘରବୁଧୁ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ।
ସୁହୃତ୍ତ୍ଵେନ ଵନାନ୍ତେଷୁ ପୂର୍ଵଵତ୍ ସମମ୍ ଅଙ୍ଗନେ । ଵୀତରାଗତଯା ନିତ୍ଯଂ ତପସୈଵ ରମାଵହେ
ପୂର୍ବବତ୍ ବନରେ ତୁମ ସହ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଭାବରେ, ମୁଁ ସଦା ଅସକ୍ତ ହୋଇ, ତପସ୍ୟାରେ ଆନନ୍ଦ ଉଠିବି।
ଏଵଂ ସମତଯା ତତ୍ର ସ୍ଥିତେ ତସ୍ମିଞ୍ ଶିଖିଧ୍ଵଜେ । ଚୂଡାଲା ଚିନ୍ତଯାମ୍ ଆସ ତତ୍ସତ୍ଯେନୋଦିତାଶଯା
ଏଭଳି ଭାବେ ଶିଖିଧ୍ୱଜ ମନେ ସମତା ଧାରଣ କରିଥିବାବେଳେ, ଚୂଡାଳା ସତ୍ୟ ମନସ୍କାମନା ସହିତ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଅହୋ ବତ ପରଂ ସାମ୍ଯଂ ଭଗଵାନ୍ ଅଯମ୍ ଆଗତଃ । ଵୀତରାଗଭଯକ୍ରୋଧୋ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତୋ ଽଵତିଷ୍ଠତି
ହାଁ, କି ଅଦ୍ଭୁତ ସମତା ଆସିଛି! ଏହି ପୁନ୍ୟଶ୍ଳୀ ମହାପୁରୁଷ, ଯିଏ ରାଗ, ଭୟ ଓ କ୍ରୋଧକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି, ସେ ଜୀବନ୍ତ ମୁକ୍ତ ଭାବେ ଅଟୁଟ ରହିଛନ୍ତି।
ନୈନଂ ହରନ୍ତି ଭୋଗାଶା ନ ମହତ୍ଯୋ ଽପି ସିଦ୍ଧଯଃ । ନ ସୁଖାନି ନ ଦୁଃଖାନି ନାପଦୋ ନ ଚ ସମ୍ପଦଃ
ସେଠାରେ ଭୋଗର ଆଶା, ବଡ଼ ବଡ଼ ଶକ୍ତି, ସୁଖ, ଦୁଃଖ, ଅପରାଧ ବା ସମୃଦ୍ଧି କିଛି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିପାରେନାହିଁ।
ଚିନ୍ତିତାସ୍ ସକଲା ଏଵ ପ୍ରଯାନ୍ତ୍ଯ୍ ଏନମ୍ ଅନିନ୍ଦିତାଃ । ମନ୍ଯେ ମହର୍ଦ୍ଧଯଃ କାନ୍ତା ନାରାଯଣମ୍ ଇଵାପରମ୍
ତାଙ୍କ ମନରେ ଯେଉଁ ଭାବ ଆସେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଭାବେ ଚାଲିଯାଏ। ମୁଁ ଭାବୁଛି, ବଡ଼ ବଡ଼ ଧନ-ଢାଳି, ଯେମିତି ସୁନ୍ଦର, ସେମାନେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଏକ ନାରାୟଣ ଭଳି।
ଆତ୍ମଵୃତ୍ତାନ୍ତମ୍ ଅଖିଲଂ ତଦ୍ ଏନଂ ସ୍ମାରଯାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍ । କୁମ୍ଭରୂପମ୍ ଇଦଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଚୂଡାଲୈଵ ଭଵାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପୂର୍ବ କଥା ମନେ ପକାଇଦେବି, କାରଣ ମୁଁ ଏହି କୁମ୍ଭକାର ରୂପକୁ ଛାଡ଼ି ଏବେ ସେଇ ଚୂଡ଼ାଳା।
ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ଚୂଡାଲା ଚୂଡାଲାଵପୁର୍ ଅକ୍ଷତମ୍ । ଦର୍ଶଯାମ୍ ଆସ ତତ୍ରାଶୁ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମଦନିକାଵପୁଃ
ଏଭଳି ଭାବି, ଚୂଡାଳା ତାଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ଏବଂ ନିର୍ମଳ ଦେହକୁ ସେଠାରେ ତୁରନ୍ତ ଦେଖାଇଲେ, ମଦନିକାର ରୂପକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇ।
ତସ୍ମାନ୍ ମଦନିକାଦେହାଚ୍ ଚୂଡାଲା ନିର୍ଗତେଵ ସା । ବଭାଵ୍ ଇନ୍ଦ୍ଵମଲା ମୁକ୍ତା ନିର୍ଗତେଵ ସମୁଦ୍ଗକାତ୍
ମଦନିକାର ଦେହରୁ ଚୂଡାଳା ବାହାରିଆସିଥିବା ପରି ଦେଖାଗଲେ, ଯେପରି ଏକ ନିର୍ମଳ ମୁକ୍ତା ତାର ଖୋଲରୁ ବାହାରିଯାଏ।
ତାଂ ଦଦର୍ଶାନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗୀଂ ପୁରଃ ପ୍ରଣଯପେଶଲାମ୍ । କାନ୍ତୋ ମଦନିକାମ୍ ଏଵ ଚୂଡାଲାଂ ଦଯିତାଂ ସ୍ଥିତାମ୍
ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଚୂଡାଳାଙ୍କୁ ମଦନିକା ରୂପରେ, ନିର୍ମଳ ଦେହ ଓ ସ୍ନେହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବସ୍ଥାରେ ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ଦେଖିଲେ।
ସମୁଦିତାମ୍ ଇଵ ମାଧଵପଦ୍ମିନୀମ୍ ଉପଗତାମ୍ ଇଵ ଭୂମିତଲାଚ୍ ଛ୍ରିଯମ୍ । ପ୍ରକଟିତାମ୍ ଇଵ ରତ୍ନସମୁଦ୍ଗକାତ୍ ପରିଦଦର୍ଶ ନିଜାଂ ଦଯିତାଂ ନୃପଃ
ରାଜା ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାକୁ ଏଭଳି ଦେଖିଲେ, ଯେପରି ମାଧବ ଋତୁରେ ଖିଳିଥିବା ପଦ୍ମ, ଭାଗ୍ୟ ଭୂମିରେ ଅବତରିଛି, କିମ୍ବା ରତ୍ନ ଦାନା ତାର ଦବ୍ବରୁ ବାହାରିଆସିଛି।