ଭୂଷଣାନ୍ଯ୍ ଉରୁରତ୍ନାନି ମାଲ୍ଯାନି ଵିଵିଧାନି ଚ । ପଶ୍ଯେମାନ୍ଯ୍ ଅଙ୍ଗ ଜାଯନ୍ତେ ସ୍ଵାଙ୍ଗେଭ୍ଯୋ ଵୃକ୍ଷପୁଷ୍ପଵତ୍
ଦେଖ, ମୋ ଦେହରୁ ନିଜେ ନିଜେ ଅଳଙ୍କାର, ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣି, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମାଳା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଛି, ଯେପରି ଗଛରେ ଫୁଲ ଫୁଟେ।
ପଶ୍ଯାଯଂ ସ୍ଵଯମ୍ ଏଵୋଦ୍ଯଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରାଂଶୁଭରସୁନ୍ଦରଃ । ମୂର୍ଧ୍ନି ପଟ୍ଟାଂଶୁକୋ ଜାତୋ ନୀହାରୋ ଽଦ୍ରାଵ୍ ଇଵାଙ୍ଗ ମେ
ଦେଖ, ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏହି ସୁନ୍ଦର କପଡ଼ା ମୋ ମୁଣ୍ଡରେ ନିଜେ ନିଜେ ଆସିଛି, ଯେପରି ପାହାଡ଼ ଉପରେ କୁହୁଡ଼ି ଝରିପଡ଼େ।
ସର୍ଵାଣି କାନ୍ତାଲିଙ୍ଗାନି ଜାତାନି ମମ ମାନଦ । ହା ଧିକ୍ କଷ୍ଟଂ ଵିଷାଦୋ ମେ କିଂ କରୋମ୍ଯ୍ ଅଙ୍ଗନାସ୍ମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ମୋ ଭିତରେ ସମସ୍ତ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ଚିହ୍ନ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଯାଇଛି, ହେ ଗରିମାମୟ, ହା, କେତେ ଦୁଃଖ! ମୁଁ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଛି—ମୁଁ କଣ କରିବି, ଏବେ ମୁଁ ଜଣେ ଜିଅ।
ହା ଧିକ୍ କଷ୍ଟମ୍ ଅହୋ ସାଧୋ ସ୍ଥିତ ଏଵାହମ୍ ଅଙ୍ଗନା । ସଂଵିଦାନୁଭଵାମ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ ନିତମ୍ବଂ ଜଘନାନ୍ଵିତମ୍
ହା, କେତେ ଦୁଃଖ! ହେ ସାଧୁ, ମୁଁ ସତ୍ୟସତ୍ ଏବେ ଜଣେ ଜିଅ ହୋଇଯାଇଛି; ମୋ ମନରେ ମୁଁ ନିଜେ ନିଜେ ନିତମ୍ବ ଓ ଗୋଲା ଶରୀର ଅନୁଭବ କରୁଛି।
ଵିପିନେ କୁମ୍ଭ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ତୂଷ୍ଣୀଂ ଖିନ୍ନୋ ବଭୂଵ ହ । ରାଜାପି ଚ ତମ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ତଥୈଵାସୀଦ୍ ଵିଷଣ୍ଣଧୀଃ
ବନରେ ‘କୁମ୍ଭ’ ବୋଲି କହି ସେ ଚୁପ୍ଚାପ ଓ ଦୁଃଖିତ ହେଲା। ରାଜା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ଦେଖି ମନରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ।
ମୁହୂର୍ତମାତ୍ରେଣୋଵାଚ ଶିଖିଧ୍ଵଜ ଇଦଂ ଵଚଃ । କଷ୍ଟଂ ସୋ ଽଯଂ ମହାସତ୍ତ୍ଵସ୍ ସମ୍ପନ୍ନୋ ଵରଵର୍ଣିନୀ
କିଛି ସମୟ ପରେ ଶିଖିଧ୍ୱଜ କହିଲେ, ‘ହାୟ, କେତେ ଦୁଃଖ! ଏହି ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ଏବେ ଏକ ସୁନ୍ଦରୀ ଜନାଣୀ ରୂପ ନେଇଛନ୍ତି।’
ସାଧୋ ଵିଦିତଵେଦ୍ଯସ୍ ତ୍ଵଂ ଜାନାସି ନିଯତେର୍ ଗତିମ୍ । ଅଵଶ୍ଯଭାଵିନ୍ଯ୍ ଅର୍ଥେ ଽସ୍ମିନ୍ ମା ଖିନ୍ନହୃଦଯୋ ଭଵ
ହେ ସାଧୁ, ତୁମେ ଜଣାପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଯାହା ଅଛି ତାହା ଜାଣ, ତୁମେ ଭାଗ୍ୟର ଗତି ବୁଝ। ଯାହା ନିଶ୍ଚିତ ଘଟିବାକୁ ଥିବା, ସେଥିପାଇଁ ହୃଦୟ ଦୁଃଖିତ କରନି।
ଆପତନ୍ତି ଦଶାସ୍ ତାତ ସୁଧିଯାଂ ଦେହମାତ୍ରକେ । ନ ଚେତସ୍ଯ୍ ଅଧିଯାଂ ତ୍ଵ୍ ଏତାଶ୍ ଚିତ୍ତଂ ଯାନ୍ତି ସଦେହକମ୍
ହେ ପୁତ୍ର, ଏପରି ଅବସ୍ଥାମାନେ ଶୁଧୁ ସେମାନଙ୍କୁ ଆସେ, ଯେଉଁମାନେ ଦେହକୁ ନିଜ ଭାବନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନଙ୍କର ମନ ଉଚ୍ଚ, ସେମାନଙ୍କୁ ଏହି ଅବସ୍ଥାମାନେ ଦେହ ସହିତ ମନକୁ ଛୁଁଇପାରେ ନାହିଁ।
ଏଵମ୍ ଅସ୍ତ୍ଵ୍ ଅନୁତିଷ୍ଠାମି ଯାମିନୀସ୍ତ୍ରୀତ୍ଵମ୍ ଆତ୍ମନଃ । ନ ଖେଦମ୍ ଅନୁଗଚ୍ଛାମି ନିଯତିଃ କେନ ଲଙ୍ଘ୍ଯତେ
ଏହିପରି ହେଉ, ମୁଁ ଏଇ ରାତିରେ ନାରୀ ହେବାର ଅବସ୍ଥାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବି। ମୋତେ କିଛି କଷ୍ଟ ଲାଗୁନାହିଁ; ଭାଗ୍ୟକୁ କିଏ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିପାରିବ?
ଇତି ନିର୍ଣୀଯ ତୌ ଖେଦଂ ତଂ ନୀତ୍ଵା ତନୁତାଂ ମିଥଃ । ଏକତଲ୍ପେ ନିଶାଂ ତୂଷ୍ଣୀଂ ନୀତଵନ୍ତୌ ଚିରେଣ ତାମ୍
ଏଭଳି ନିଷ୍ପତ୍ତି କରି, ସେମାନେ ଦୁଇଜଣେ ମିଶି କ୍ରମେ କ୍ରମେ ଦୁଃଖକୁ କମେଇଲେ; ଏକେ ଶଯ୍ୟାରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଚୁପ୍ଚାପ ରାତି କାଟିଦେଲେ।
ଅଥ ପ୍ରଭାତେ ତତ୍ ସ୍ଵୈରଂ ଵପୁର୍ ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ଯୌଵତମ୍ । ବଭୂଵ କୁମ୍ଭଃ କୁମ୍ଭାଭକୁଚପ୍ରୋଜ୍ଝିତମୂର୍ତିମାନ୍
ପରେ ପ୍ରଭାତେ, ସେ ନିଜ ଯୁବତୀ ଦେହକୁ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ସେ ଏବେ ଗାଗରି ହେଲେ, ଗାଗରି ଭଳି ଆକୃତି ଧାରଣ କଲେ, ତାଙ୍କର ଅଂଗ ଓ ସ୍ତନ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ଇତି ସା ରାଜମହିଷୀ ଚୂଡାଲା ଵରଵର୍ଣିନୀ । କୁମ୍ଭତ୍ଵମ୍ ଆସ୍ଥିତା ଭର୍ତୁଃ ପଶ୍ଚାତ୍ ସ୍ତ୍ରୀତ୍ଵମ୍ ଉପାଗତା
ଏଭଳି, ରାଜମହିଳା ଚୂଡାଳା, ଶୋଭାମୟୀ, ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ପରେ ଗାଗରି ରୂପ ଧାରଣ କଲେ, ପୁନି ନାରୀ ରୂପକୁ ଫେରିଲେ।
ଵିଜହାର ଵନାନ୍ତେଷୁ କୁମାରୀ ଧର୍ମିଣୀ ନିଶି । କୁମ୍ଭରୂପଧରା ଚାହ୍ନି ଭର୍ତ୍ରା ମିତ୍ରେଣ ସଂଯୁତା
ଧର୍ମପରା କୁମାରୀ ରାତିରେ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ସେଠାରେ ସେ ମାଟିର ଘଡ଼ାର ଆକାର ଧାରଣ କରିଥିଲେ; ଦିନେ ସେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ଓ ବନ୍ଧୁ ସହିତ ଏକାତ୍ମ ହୋଇ ରହୁଥିଲେ।
କୈଲାସମନ୍ଦରସୁମେରୁମହେନ୍ଦ୍ରସହ୍ଯସାନୁଷ୍ଵ୍ ଅଵିସ୍ଖଲିତଯୋଗଗମାଗମା ସା । ସାର୍ଧଂ ପ୍ରିଯେଣ ସୁହୃଦା ଵିଭୁନା ଯଥେଚ୍ଛଂ ସ୍ରଗ୍ଦାମହାରଵଲିତା ଵିଜହାର ନାରୀ
କୈଳାସ, ମନ୍ଦର, ସୁମେରୁ, ମହେନ୍ଦ୍ର ଓ ସହ୍ୟ ପର୍ବତ ଶିଖର ଉପରେ ସେ ନିର୍ବିଘ୍ନ ଯୋଗ ଶକ୍ତି ସହିତ ଚାଲିଥିଲେ; ମାଳା ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ନାରୀ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ ଓ ପତି ସହିତ ଇଚ୍ଛାମତେ ଘୁରୁଥିଲେ।
ତତଃ କତିପଯେଷ୍ଵ୍ ଏଵ ଦିଵସେଷୁ ଗତେଷୁ ସା । ଇଦଂ ପ୍ରୋଵାଚ ଭର୍ତାରଂ କୁମ୍ଭରୂପଧରା ସତୀ
ଏଭଳି କିଛି ଦିନ କଟିଯିବା ପରେ, ଘଡ଼ାର ଆକାର ଧାରଣ କରିଥିବା ସେ ସତୀ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ରାଜନ୍ ରାଜୀଵପତ୍ତ୍ରାକ୍ଷ ମମେଦଂ ଵଚନଂ ଶୃଣୁ । ନିଶାଯାଂ ପ୍ରତ୍ଯହଂ ତାଵତ୍ ସ୍ଥିତ ଏଵାହମ୍ ଅଙ୍ଗନା
ହେ ରାଜା, ପଦ୍ମପତ୍ର ନୟନୀ, ମୋର ଏହି କଥା ଶୁଣ; ପ୍ରତି ରାତିରେ ମୁଁ ନାରୀ ଭାବେ ରହୁଛି।
ତଦ୍ ଇଚ୍ଛାମ୍ଯ୍ ଅଙ୍ଗନାଧର୍ମଂ ନିପୁଣୀକର୍ତୁମ୍ ଈଦୃଶମ୍ । ଭର୍ତ୍ରେ କସ୍ମୈଚିଦ୍ ଆତ୍ମାନଂ ଵିଵାହେନ ଦଦାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ସେଥିପାଇଁ, ମୁଁ ଏହି ଜଣେ ଜଣେ ଜଣେ ନାରୀର କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ଭଲଭାବେ ଶିଖିବାକୁ ଚାହେଁ। ମୁଁ ନିଜକୁ କୌଣସି ପତିଙ୍କୁ ବିବାହରେ ଦେବି।
ତଦ୍ ଭଵାନ୍ ଏଵ ମେ ଭର୍ତା ରୋଚତେ ଭୁଵନତ୍ରଯେ । ଗୃହାଣ ମାଂ ଵିଵାହେନ ଭାର୍ଯାତ୍ଵେ ନିଶି ସର୍ଵଦା
ତିନି ଜଗତ୍ରେ ତୁମେ ମାତ୍ର ମୋ ପତି ହେବାକୁ ମୋତେ ଭଲ ଲାଗେ। ଦୟାକରି ମୋତେ ବିବାହ କରି ତୁମର ଜୀବନସଂଗିନୀ ଭାବେ ସ୍ୱୀକାର କର, ଦିନରେ ଓ ରାତିରେ ସବୁବେଳେ।
ଅଯତ୍ନୋପନତଂ ସାଧୋ ପ୍ରିଯେଣ ସୁହୃଦା ସହ । ସ୍ତ୍ରୀସୁଖଂ ଭୋକ୍ତୁମ୍ ଇଚ୍ଛାମି ମା ମେ ଵିଘ୍ନକରୋ ଭଵ
ହେ ଉତ୍ତମ, ମୋ ପ୍ରିୟ ସହେଳୀ ସହିତ ଏହି ସହଜରେ ମିଳିଥିବା ନାରୀ ସୁଖକୁ ଉପଭୋଗ କରିବାକୁ ମୁଁ ଚାହେଁ। ଦୟାକରି ମୋ ପଥରେ ବାଧା ହେଉନି।
କ୍ରମପ୍ରଵୃତ୍ତମ୍ ଆ ସୃଷ୍ଟେସ୍ ସୁଖସାଧ୍ଯଂ ମନୋରମମ୍ । ପ୍ରକୃତଂ କୁର୍ଵତଃ କାର୍ଯଂ ଦୋଷଃ କ ଇଵ ଜାଯତେ
ସୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭରୁ ଯେଉଁ କାମ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କ୍ରମକ୍ରମେ ହେଉଛି, ସହଜରେ ହୋଇଯାଏ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ସେହି ପ୍ରାକୃତିକ କାମ କରିବାରେ କଣ ଦୋଷ ଅଛି?
ଇଚ୍ଛାନିଚ୍ଛାଦୃଶୋର୍ ଐକ୍ଯାତ୍ ସମତ୍ଵାତ୍ ସର୍ଵଵସ୍ତୁଷୁ । ଵଯଂ ନ ସେଚ୍ଛା ନାନିଚ୍ଛାଃ କୁର୍ଵସ୍ ତେନୈତଦ୍ ଈପ୍ସିତମ୍
ଇଚ୍ଛା ଓ ଅନିଚ୍ଛା ଏକାତ୍ମକ ହେବା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ପ୍ରତି ସମଭାବ ରହିବା ଦ୍ୱାରା, ଆମେ ନ ଚାହୁଁ ନ ଅଚାହୁଁ। ଏହିପରି, ଯାହା ଚାହିଁଛନ୍ତି, ସେହିପରି କରୁଛୁ।
କୃତେନାନେନ କାର୍ଯେଣ ନ ଶୁଭଂ ନାଶୁଭଂ ସଖେ । ପଶ୍ଯାମି ତନ୍ ମହାବୁଦ୍ଧେ ଯଥେଚ୍ଛସି ତଥା କୁରୁ
ମୁଁ ଏହି କାମ କରି ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ କିଛି ଦେଖୁନି, ବନ୍ଧୁ। ଏହିପରି, ବଡ଼ ମନ ଥିବା ଜଣେ, ତୁମେ ଯେମିତି ଇଚ୍ଛା କର, ସେମିତି କର।
ସମତାଂ ସମ୍ପ୍ରଯାତେନ ଚେତସେଦଂ ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍ । ଖରୂପମ୍ ଏଵ ପଶ୍ଯାମି ଯଥେଚ୍ଛସି ତଥାଚର
ସମଭାବ ମନ ରଖି, ଏହି ତିନି ଜଗତକୁ ମୁଁ ଖାଲି ଆକାଶ ପରି ଦେଖୁଛି। ତୁମେ ଯେମିତି ଇଚ୍ଛା କର, ସେମିତି କର।
ଯଦ୍ଯ୍ ଏଵଂ ତନ୍ ମହୀପାଲ ଲଗ୍ନମ୍ ଅଦ୍ଯୈଵ ଶୋଭନମ୍ । ରାକେଯଂ ଶ୍ରାଵଣସ୍ଯାସ୍ଯ ହ୍ଯସ୍ ସର୍ଵଂ ଗଣିତଂ ମଯା
ଯଦି ଏହିପରି ଅଟୁଟ ରହି, ରାଜା, ତେବେ ଆଜି ଏହି ଶୁଭ ବିବାହ ହେଉ। ଏହି ଶ୍ରାବଣ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ରାତି ସମ୍ପର୍କରେ ସବୁ ଗଣନା ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ କରିଛି।
ରାତ୍ରାଵ୍ ଅଦ୍ଯୋଦିତେ ଚନ୍ଦ୍ରେ ପରିପୂର୍ଣକଲାମଲେ । ଜନ୍ଯତ୍ରଂ ନୌ ମହାବାହୋ ଦ୍ଵଯୋର୍ ଏଵ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏଇ ରାତିରେ, ଯେତେବେଳେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ନିର୍ମଳ ଚନ୍ଦ୍ର ଆକାଶରେ ଉଦୟ ହେବ, ହେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀର, ଆମର ବିବାହ କେବଳ ଆମ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହେବ।
ମହେନ୍ଦ୍ରାଦ୍ରିଶିରଶ୍ଶୃଙ୍ଗସାନାଵ୍ ଅସ୍ମିନ୍ ମନୋରମେ । ରତ୍ନଦୀପପ୍ରକାଶାଢ୍ଯମଣିମନ୍ଦିରମଣ୍ଡିତେ
ଏହି ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତର ଶିଖର ଉପରେ ଥିବା ଏହି ସୁନ୍ଦର ସ୍ଥାନରେ, ଯେଉଁଠାରେ ରତ୍ନର ଆଲୋକରେ ଚମକୁଥିବା ଓ ମଣିମଣ୍ଡପରେ ଶୋଭିତ ମନ୍ଦିର ଅଛି,
ପୁଷ୍ପଭାରାନତୋତ୍ତୁଙ୍ଗଵୃକ୍ଷଜନ୍ଯଵିରାଜିତେ । ଵନପୁଷ୍ପଲତାଲାସ୍ଯନାରୀନୃତ୍ତମନୋହରେ
ଫୁଲର ଭାରରେ ଝୁକିଯାଇଥିବା ଉଚ୍ଚ ଗଛମାନେ ଏଠିରେ ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ଅରଣ୍ୟର ଲତା ଓ ଫୁଲରେ ଶୁଭିତ ନାରୀମାନେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ଏହି ସ୍ଥାନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷଣୀୟ।
ନିଶି ଵ୍ଯୋମଗତାସ୍ ତାରା ଭର୍ତ୍ରା ପୂର୍ଣେନ୍ଦୁନା ସହ । ଆଵଯୋଃ ପରିପଶ୍ଯନ୍ତୁ କର୍ଣାନ୍ତାଗତଲୋଚନାଃ
ରାତିରେ, ଆକାଶରେ ଥିବା ତାରାମାନେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସହିତ, ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଏମିତି ଲଗାଇ ରଖି, ଆମ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତୁ।
ଉତ୍ତିଷ୍ଠାତ୍ମଵିଵାହାର୍ଥଂ କୁର୍ଵଃ କାନନକୋଟରାତ୍ । ରାଜଂଶ୍ ଚନ୍ଦନପୁଷ୍ପାଦିସମ୍ଭାରଂ ରତ୍ନସଂଯୁତମ୍
ବିବାହ ପାଇଁ ଉଠ, ରାଜା, ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲ ଗହ୍ବରରୁ ଚନ୍ଦନ, ଫୁଲ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ଜିନିଷ, ମଣିମାଣିକ୍ୟ ସହିତ ଆଣ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା କୁମ୍ଭ ଉତ୍ଥାଯ ସହ ତେନ ମହୀଭୃତା । କୁସୁମାଵଚଯଂ ଚକ୍ରେ ତଥା ରତ୍ନାଦିସଞ୍ଚଯମ୍
ଏଭଳି କହି, କୁମ୍ଭ ରାଜାଙ୍କ ସହିତ ଉଠିଲେ ଏବଂ ଦୁହେଁ ମିଶି ଫୁଲ ଓ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ ଟିଏକରିଲେ।