ଇତ୍ଥଂ ସୁଖେଷୁ ନନୁ ଦୁଃଖଦଶାସୁ ଚେତ୍ଥଂ ସ୍ଥାତଵ୍ଯମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅଧିଗତଂ ଯଦ୍ ଇହାଙ୍ଗ ଜୀଵୈଃ । ତଜ୍ଜ୍ଞାଜ୍ଞଭୂତନିଚଯସ୍ ସ୍ଫୁରିତସ୍ ତଦ୍ ଏଵ ଦୁର୍ଲଙ୍ଘ୍ଯ ଏଷ ନିଯତୋ ନିଯତେର୍ ଵିଲାସଃ
ହେ ପ୍ରିୟ, ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଜୀବମାନେ ସୁଖ କିମ୍ବା ଦୁଃଖରେ ଯେପରି ରହିବା ଉଚିତ୍ ବୋଲି ବୁଝିଛନ୍ତି, ଏହି ବୁଝିବାଟି ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନ ଦୁହିଁର ମିଶ୍ର ରୂପ। ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ କେହି ଟାଳିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏହା ନିୟତିର ଅଟଳ ଖେଳ।
ଏଵଂ ସ୍ଥିତେ ମହାଭାଗ କଥମ୍ ଉଦ୍ଵେଗମ୍ ଈଦୃଶମ୍ । ଲବ୍ଧଵାନ୍ ଅସି ଦେଵୋ ଽପି ସ୍ଵର୍ଗାଦ୍ ଅପି ସୁଖାସ୍ପଦାତ୍
ଏମିତି ଅବସ୍ଥାରେ, ହେ ମହାଭାଗ, ତୁମେ ଏତେ ଦେବତା ହେଉଥିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ସ୍ୱର୍ଗର ଆନନ୍ଦ ଠାରୁ ବଡ଼ ସୁଖ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କିପରି ଏପରି ଚିଂତା ଓ ଅଶାନ୍ତିରେ ପଡ଼ିଗଲେ?
ଶୃଣୁ କାର୍ଯମ୍ ଇଦଂ ଚିତ୍ରଂ ମଦୀଯଂ ଵସୁଧାଧିପ । କଥଯାମି ତଵାଶେଷଂ ସ୍ଵର୍ଗେ ଯଦ୍ ଵୃତ୍ତମ୍ ଅଦ୍ଯ ମେ
ହେ ପୃଥିବୀର ରାଜା, ମୋର ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣାକୁ ଶୁଣ; ଆଜି ସ୍ୱର୍ଗରେ ମୋ ସହ କଣ ଘଟିଲା, ସେ ସବୁ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେବି।
ସୁହୃଦ୍ଯ୍ ଆଵେଦିତଂ ଦୁଃଖଂ ପରମ୍ ଆଯାତି ତାନଵମ୍ । ଘନଂ ଜଡଂ କୃଷ୍ଣମ୍ ଅପି ମୁକ୍ତଵୃଷ୍ଟିର୍ ଇଵାମ୍ବୁଦଃ
ମିତ୍ର ନିଜ ଦୁଃଖ କହିଲେ, ସେ ଦୁଃଖର ଭାର ଦେଖାଦେଖି କମିଯାଏ; ଯେପରି ଘନ ଏବଂ କଳା ମେଘ ବର୍ଷା କରିଲେ ହଳକା ହୋଇଯାଏ।
ସୁହୃଦା ପୃଚ୍ଛତା ସାଧୁ ଚେତୋ ଯାତି ପ୍ରସନ୍ନତାମ୍ । ସ୍ନିହ୍ଯତୋପଗତେନାଶୁ କତକେନ ଜଲଂ ଯଥା
ବନ୍ଧୁ ଯଦି ମମତାର ସହିତ ଭଲ ପ୍ରଶ୍ନ କରେ, ମନ ତୁରନ୍ତ ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ଯେପରି ଏକ ଛୋଟ କଟକ ବିଜୁଳି ଦେଲେ ପାଣି ସାଫ ହୋଇଯାଏ।
ଅହଂ ତାଵଦ୍ ଇତୋ ଯାତୋ ଭଵତେ ପୁଷ୍ପମଞ୍ଜରୀମ୍ । ଦତ୍ତ୍ଵା ଗଗନମ୍ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘ୍ଯ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଶ୍ ଚ ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପମ୍
ମୁଁ ତୁମକୁ ଫୁଲର ଗୁଛ ଦେଇ, ଏଠାରୁ ଚାଲିଗଲି, ଆକାଶ ଚାଲି ଅତିକ୍ରମ କରି, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଲି।
ତତ୍ର ପିତ୍ରା ସହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସଭାସ୍ଥାନେ ଯଥାକ୍ରମମ୍ । ସ୍ଥିତ୍ଵୋତ୍ଥାଯ ତଥୋତ୍ଥାନକାଲେ ପିତ୍ରା ଵିସର୍ଜିତଃ
ସେଠାରେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସଭାରେ ମୋ ବାପାଙ୍କ ସହିତ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ରହିଲି; ପରେ, ଉଠିବା ସମୟରେ, ବାପା ମୋତେ ଅନୁମତି ଦେଲେ।
ଇହାଗନ୍ତୁମ୍ ଅହଂ ସ୍ଵର୍ଗଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଵାନ୍ ନଭଃ । ଦିଵାକରହଯୈସ୍ ସାର୍ଧଂ ଵହାମ୍ଯ୍ ଅନିଲଵର୍ତ୍ମନି
ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗ ଛାଡ଼ି ଏଠାକୁ ଆସିଲି, ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ସହିତ, ପବନର ପଥରେ ଆକାଶ ଦେଇ ଯାତ୍ରା କରିଲି।
ଅଥୈକତ୍ର ଗତୋ ଭାନୁର୍ ଏକେନାନ୍ଯେନ ଵର୍ତ୍ମନା । ଆଗଚ୍ଛାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍ ଆକାଶସାଗରାତ୍ ପତିତାକୃତିଃ
ତାପରେ, ଏକ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକ ରାସ୍ତାରେ ଚାଲିଗଲେ ଏବଂ ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଏକ ରାସ୍ତାରେ ଚାଲିଲି, ମୁଁ ଆକାଶ ସମୁଦ୍ରରୁ ଖସିପଡ଼ିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲି।
ଅଥାଗ୍ରେ ଵାରିପୂର୍ଣାନାଂ ମେଘାନାଂ ମଧ୍ଯଵର୍ତ୍ମନା । ଅପଶ୍ଯଂ ମୁନିମ୍ ଆଯାନ୍ତମ୍ ଅହଂ ଦୁର୍ଵାସସଂ ଜଵାତ୍
ତାପରେ, ପାଣିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମେଘମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ରୁତ ଚାଲିବା ସମୟରେ, ମୁଁ ଦୁର୍ବାସା ମୁନିଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖିଲି।
ପଯୋଧରପଟଚ୍ଛନ୍ନଂ ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଵଲଯଭୂଷିତମ୍ । ଅଭିସାରିକଯା ତୁଲ୍ଯଂ ଧାରାଧୌତାଙ୍ଗସଞ୍ଚଯମ୍
ବର୍ଷା ମେଘର ଚାଦର ପିନ୍ଧିଥିବା, ବିଜୁଳିର ମଣ୍ଡଳରେ ଶୋଭିତ, ସେ ଜଣେ ପ୍ରେମିକାଙ୍କୁ ମିଳିବାକୁ ଯାଉଥିବା ଜଣେ ଜିଉଁ ମହିଳା ପରି ଲାଗୁଥିଲେ, ବର୍ଷା ଧାରାରେ ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଧୋଇଯାଇଥିଲା।
ସ୍ଥିତଂ ସୁମେଘଚ୍ଛାଯାଯାଂ ଶ୍ଯାମାଯାଂ ଵସୁଧାତଲେ । ଵେଗେନାଭିସରନ୍ତଂ ତଂ ତପୋଲକ୍ଷ୍ମୀମ୍ ଇଵ ପ୍ରିଯାମ୍
ସେ ସୁନୀଳ ମେଘର ଛାୟାରେ, କଳା ମାଟି ଉପରେ ଦଢ଼ିଥିଲେ, ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଥିଲେ, ଯେପରି ତପସ୍ୟାର ଶ୍ରୀ ନିଜ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଦୌଡ଼ିଯାଏ।
ତସ୍ଯ କୃତ୍ଵା ନମସ୍କାରମ୍ ଉକ୍ତଂ ଚ ଵହତା ମଯା । ମୁନେ ନୀଲାବ୍ଦଵସ୍ତ୍ରସ୍ ତ୍ଵମ୍ ଅଭିସାରିକଯା ସମଃ
ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ନମସ୍କାର କଲି, ଏବଂ ଯେଉଁବେଳେ ମୁଁ ଭାସିଯାଉଥିଲି, ସେତେବେଳେ କହିଲି: 'ହେ ମୁନି, ତୁମେ ନୀଳ ସମୁଦ୍ର ରଙ୍ଗର ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ମନେ ହେଉଛ, ଯେପରି ଜଣେ ଜୀବନସାଥୀଙ୍କୁ ମିଳିବାକୁ ଯାଉଥିବା ଜଣେ ଜିଉତି।'
ଇତ୍ଯ୍ ଆକର୍ଣ୍ଯ ଚୁକୋପାସୌ ମଯି ମାନଦ ମାନହା । ଵିସ୍ଫାର୍ଯ ରକ୍ତେ ନଯନେ ପ୍ରାହ ଗମ୍ଭୀରନିସ୍ସ୍ଵନମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ମୋ ଉପରେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ହେ ମାନଦାନ କରୁଥିବା, ମାନ ଭଂଗ କରୁଥିବା, ସେ ଲାଲ ଆଖି ବଡ଼ କରି, ଗଭୀର ଧ୍ୱନିରେ କହିଲେ।
ପୌତ୍ରୋ ଽସ୍ମି ପଦ୍ମଜସ୍ଯେତି ଗର୍ଵିତସ୍ ତ୍ଵଂ କିମ୍ ଈଦୃଶଃ । ଭଵ୍ଯା ହି ନତିମ୍ ଆଯାନ୍ତି ଗୁଣୈର୍ ଵୃକ୍ଷାଃ ଫଲୈର୍ ଇଵ
'ତୁମେ ଚିନ୍ତା କରୁଛ, ମୁଁ ପଦ୍ମଯୋନିଙ୍କର ନାତି, ତେଣୁ ଏଭଳି ଗର୍ବ କାହିଁକି? ସତ୍ୟକୁହିଲେ, ମହାନ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ନମ୍ର ହୁଅନ୍ତି, ଯେପରି ଗଛ ଫଳ ହେଲେ ନମିଯାଏ।'
ଵେଶ୍ଯାଭିସାରିକାରୂପୋ ଭଵାନ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅଶୁଭଂ ଵଚଃ । ମଯି ଵକ୍ଷି ଦୁରାଚାର ମୂଢ ଦେଵକୁମାରକ
'ତୁମେ ଯେପରି ଜଣେ ବେଶ୍ୟା ଜଣେ ପ୍ରେମିକଙ୍କୁ ମିଳିବାକୁ ଯାଉଛି, ସେଭଳି ଦେଖାଯାଉଛ, ଏଭଳି ଅଶୁଭ କଥା ମୋତେ କହୁଛ, ହେ ଦୁର୍ନୀତି କରୁଥିବା, ମୂଢ଼ ଦେବତାପୁତ୍ର!'
ସ୍ତନକେଶଵତୀ କାନ୍ତା ହାଵଭାଵଵିକାରିଣୀ । ଗଚ୍ଛାନେନ ଦୁରୁକ୍ତେନ ରାତ୍ରୌ ଵେଶ୍ଯା ଭଵିଷ୍ଯସି
ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମର ଉଦର ଓ କେଶ ରହିଛି, ତୁମେ ଭାବଭଙ୍ଗି ଦେଖାଉଛ, ଯଦି ଏହି କଠୋର କଥା ନେଇ ଚାଲିଯିବ, ତେବେ ରାତିରେ ତୁମେ ବେଶ୍ୟା ହେବ।
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵାଶୁଭଂ ଵାକ୍ଯମ୍ ଉଜ୍ଝିତଂ ଜର୍ଜରଦ୍ଵିଜାତ୍ । ଵିମୃଷ୍ଯାମି ମନାଗ୍ ଯାଵତ୍ ତାଵଦ୍ ଅନ୍ତର୍ହିତୋ ମୁନିଃ
ଏହି ଅଶୁଭ କଥା ବୃଦ୍ଧ ଦ୍ୱିଜ ମୁଁହରୁ ଶୁଣି, ମୁଁ କିଛି ଖଣ୍ଡ ପାଇଁ ଭାବିଲି, ଏହି ସମୟରେ ସେ ମୁନି ହଠାତ୍ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉଦ୍ଵିଗ୍ନମନାସ୍ ସାଧୋ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋ ଽସ୍ମି ନଭସ୍ତଲାତ୍ । ଏତତ୍ ତେ କଥିତଂ ସର୍ଵଂ ସମ୍ପନ୍ନୋ ଽସ୍ମି ନିଶାଙ୍ଗନା
ଏଭଳି ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ମନେ ରଖି, ହେ ସାଧୁ, ମୁଁ ଆକାଶରୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି; ଏହି ସବୁ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେଲି, ଏବେ ମୁଁ ଏକ ରାତିର ଜଣେ ନାରୀ ହୋଇପଡ଼ିଛି।
ଅତିଵାହ୍ଯଂ ଦିନାନ୍ତେଷୁ ସ୍ତ୍ରୀତ୍ଵମ୍ ଏତନ୍ ମଯା କଥମ୍ । ଯୋନିସ୍ତନଵତା ରାତ୍ରୌ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ କିଂ ମଯା ପିତୁଃ
ଏହି ନାରୀ ଦେହ ନେଇ ଏତେ ଦିନ ଅତିକ୍ରମ କରି, ରାତିରେ ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଏହି ଯୋନି ନୂତନ ଦେହରେ ରହିଛି, ସେତେବେଳେ କିପରି ମୁଁ ମୋ ବାପାଙ୍କୁ କଥା କହିପାରିବି?
ସଂସୃତୌ ଭଵିତଵ୍ଯାନାମ୍ ଅହୋ ନୁ ଵିଷମା ଗତିଃ । ଅହମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯଵଦ୍ ଦୈଵାଦ୍ ଯୂନାମ୍ ଆମିଷତାଂ ଗତଃ
ହାୟ, ଏହି ସଂସାରରେ ଯେଉଁମାନେ ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ରରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଭାଗ୍ୟ କେତେ କଠିନ! ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପରି ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଯୁବକମାନଙ୍କର ଆକାଂକ୍ଷାର ବସ୍ତୁ ହୋଇଯାଇଛି।
କଷ୍ଟଂ ମଦପହାରେଣ କଲହୋ ଜାଯତେ ଽଧୁନା । ଦିଵି ଦେଵକୁମାରାଣାଂ କାମାକୁଲଧିଯାମ୍ ଇହ
ଏବେ ମୋର ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିବା ଶକ୍ତି ହରାଇଯିବାରୁ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ଯେଉଁ ଦେବତାପୁତ୍ରମାନେ ଅଭିଲାଷାରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଯାଇଛି।
ଗୁରୁଦେଵଦ୍ଵିଜାତୀନାଂ ଲଜ୍ଜାପରଵଶାତ୍ମନା । କଥମ୍ ଅଗ୍ରେ ମଯା ସମ୍ଯକ୍ ସ୍ଥାତଵ୍ଯଂ ଯାମିନୀସ୍ତ୍ରିଯା
ମୋ ଗୁରୁ ଓ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଲଜ୍ଜାରେ ମୁଁ ଏତେ ଅସହାୟ ହୋଇଯାଇଛି, ଏହି ରାତିର ନାରୀ ଭାବେ କିପରି ସଠିକ୍ ଭାବରେ ସେମାନଙ୍କ ଆଗରେ ଦଢ଼ିଅଛି?
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା କ୍ଷଣମ୍ ଏକଂ ସ ତୂଷ୍ଣୀଂ ସ୍ଥିତ୍ଵା ମୁନେସ୍ ସୁତଃ । ଧୈର୍ଯମ୍ ଆଲମ୍ବ୍ଯ କୁମ୍ଭୋ ଽତ୍ର ପୁନର୍ ଆହ ରଘୂଦ୍ଵହ
ଏଭଳି କହି, ମୁନିର ପୁଅ କିଛି ଖଣ୍ଡ ନିରବ ରହିଲେ; ପରେ ସାହସ ସଂଗ୍ରହ କରି, କୁମ୍ଭ ରଘୁବଂଶୀଙ୍କୁ ପୁଣି କହିଲେ।
କିମ୍ ଅଜ୍ଞ ଇଵ ଶୋଚାମି କିଂ ମମ କ୍ଷତମ୍ ଆତ୍ମନଃ । ଯଥାଗତମ୍ ଅଯଂ ଦେହୋ ମତ୍ତୋ ଽନ୍ଯୋ ଽନୁଭଵିଷ୍ଯତି
ମୁଁ ଅଜ୍ଞାନୀ ମନେଇ ଯେମିତି ଦୁଃଖ କରୁଛି କାହିଁକି? ମୋ ଆତ୍ମାର କଣ କ୍ଷତି ହେଲା? ଏହି ଶରୀର ଯେପରି ଆସିଛି, ସେପରି ଆଉ କେହି ଏହାକୁ ଅନୁଭବ କରିବେ, ମୁଁ ନୁହେଁ।
ପରିଦେଵନଯା କୋ ଽର୍ଥୋ ଦେଵପୁତ୍ର ତଵୈତଯା । ଯଦ୍ ଆଯାତି ତଦ୍ ଆଯାତୁ ଦେହସ୍ଯାତ୍ମା ନ ଲିପ୍ଯତେ
ହେ ଦେବପୁତ୍ର, ଏହି ଶୋକ କରିବାର କଣ ଉପକାର? ଯାହା ଆସିବ, ଶରୀର ପାଇଁ ଆସୁ। ଆତ୍ମା କେବେ ମାନି ହୁଏନି।
କାନିଚିଦ୍ ଯାନି ଦୁଃଖାନି ସୁଖାନି ଵିହିତାନି ଵା । ତାନି ସର୍ଵାଣି ଦେହସ୍ଯ ଦେହିନୋ ନ ତୁ କାନିଚିତ୍
ଯେଉଁ ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ସୁଖ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, ସେସବୁ କେବଳ ଶରୀର ପାଇଁ, ଶରୀରୀ ପାଇଁ କିଛି ନୁହେଁ।
ଯଦି ତ୍ଵମ୍ ଅପି କାର୍ଯାଣାମ୍ ଅଖେଦାର୍ହୋ ଽପି ଖିଦ୍ଯସି । ତଦ୍ ଅନ୍ଯେଷାମ୍ ଉପାଯସ୍ ସ୍ଯାତ୍ କ ଇଵାଗମଭୂଷଣ
ଯଦି ତୁମେ ମଧ୍ୟ କାମ କରିବାରେ କ୍ଲାନ୍ତି ନ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଦୁଃଖିତ ହେଉଛ, ତେବେ ଅନ୍ୟମାନେ କେମିତି ଉପାୟ ମିଳିବେ, ହେ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ଶୋଭା?
ଖେଦେ ଽଖେଦୋଚିତଂ ଵାଚ୍ଯମ୍ ଇତି କିଂ ଚ ତ୍ଵମ୍ ଉକ୍ତଵାନ୍ । ଇଦାନୀଂ ସମତାମ୍ ଏତ୍ଯ ତିଷ୍ଠାଖିନ୍ନୋ ଯଥାସ୍ଥିତଃ
ତୁମେ କଷ୍ଟରେ କିମ୍ବା କଷ୍ଟ ନଥିବାବେଳେ କଣ କହିବା ଉଚିତ, ଏହା କହିଛ। ଏବେ ସମତାକୁ ପାଇଁ, ଅସ୍ଥିର ନହେଇ, ଯେପରି ଅଛ, ସେପରି ଶାନ୍ତ ରହ।
ତାଵ୍ ଏଵମାଦିଭିର୍ ଵାକ୍ଯୈର୍ ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯାଶ୍ଵାସନଂ ସ୍ଵଯମ୍ । କୃତ୍ଵା ସ୍ଥିତୌ ଵନେ ସ୍ନିଗ୍ଧୌ ସୁହୃଦୌ ଖେଦିନୌ ମିଥଃ
ଏପରି ମଧୁର କଥାରେ ଦୁଇଜଣେ ଏକାପରକୁ ଆଶ୍ୱସନ ଦେଲେ; ଦୁଇଜଣ ପ୍ରେମିକ ମିତ୍ର, ଥକି ଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅରଣ୍ୟରେ ଏକାଠି ରହିଲେ।