ଵିଚେରତୁସ୍ ତୌ ସୁହୃଦୌ କ୍ଵଚିଦ୍ ଧୂଲିଵିଧୂସରୌ । କ୍ଵଚିଚ୍ ଚନ୍ଦନଦିଗ୍ଧାଙ୍ଗୌ କ୍ଵଚିଦ୍ ଭସ୍ମାନୁରଞ୍ଜିତୌ
ସେ ଦୁଇଜଣ ମିତ୍ର କେବେ କେବେ ଧୂଳିରେ ଲୁଟି ଧୂଳିରେ ଢାକାଯାଉଥିଲେ, କେବେ କେବେ ଦେହରେ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇଥିଲେ, ଆଉ କେବେ କେବେ ଶରୀରକୁ ଭସ୍ମରେ ରଙ୍ଗାଇ ରହୁଥିଲେ।
କ୍ଵଚିଦ୍ ଦିଵ୍ଯାମ୍ବରଧରୌ ଚୀରାମ୍ବରଧରୌ କ୍ଵଚିତ୍ । କ୍ଵଚିତ୍ ପଲ୍ଲଵସଞ୍ଛନ୍ନୌ କ୍ଵଚିତ୍ କୁସୁମମଣ୍ଡିତୌ
କେବେ ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, କେବେ ଗଛର ଛାଲିର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, କେବେ ପତ୍ରରେ ଢାକାଯାଉଥିଲେ, ଆଉ କେବେ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ।
ଦିନୈଃ କତିପଯୈର୍ ଏଵ ଗତଚିତ୍ତତଯା ତଯା । ସତ୍ତ୍ଵୋଦାତ୍ତତଯା ଚୈଵ ରାଜା କୁମ୍ଭଵଦ୍ ଆବଭୌ
କିଛି ଦିନ ମାତ୍ର ମଧ୍ୟରେ, ମନ ଅଲଗା ହୋଇଯିବା ଏବଂ ମନ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଯିବାରୁ, ରାଜା ଜଣେ ମଟି ପାଣି ଭରା ଘଡ଼ା ପରି ଶାନ୍ତ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଅଥ ତଂ ସୁରଗର୍ଭାଭଂ ଚୂଡାଲା ସା ଶିଖିଧ୍ଵଜମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶୋଭାମ୍ ଉପଗତଂ ଚିନ୍ତଯାମ୍ ଆସ ମାନିନୀ
ତାପରେ ଗର୍ବିତ ଚୂଡାଳା, ଶିଖିଧ୍ୱଜଙ୍କୁ ଦେବତାଙ୍କ ପୁଅ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ଶୋଭାମୟ ଦେଖି, ଭାବିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଅଯଂ ପତିର୍ ଅନିନ୍ଦ୍ଯାତ୍ମା ତଥେମା ଵନଭୂମଯଃ । ଇଯଂ ସ୍ଥିତିର୍ ଅନାଯାସା ଯୋ ନ କାମୀ ସ ଵଞ୍ଚିତଃ
ମୋର ସ୍ୱାମୀ ନିର୍ଦୋଷ ଆତ୍ମା ଅଟୁଟ୍ ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି, ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ଭୂମିମାନେ ମଧ୍ୟ ଏମିତି। ଏହି ଅବସ୍ଥା ସହଜ ଓ ଅସ୍ଥିର ନୁହେଁ—ଯିଏ ଆଶା ରହିନାହିଁ, ସେଠିକି ଠକାଯାଏ।
ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତଧିଯାଂ ଭୋଗେ ଯଥାପ୍ରାପ୍ତମ୍ ଅତିଷ୍ଠତାମ୍ । ଏକଗ୍ରହାତ୍ମିକା ତୁଚ୍ଛା ମୂଢତୈଵୋଦିତା ଭଵେତ୍
ଯେଉଁମାନେ ଜୀବନେ ମୁକ୍ତ ମନ ରଖନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଯେପରି ଭୋଗ ମିଳେ ସେପରି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକମାତ୍ର ଧାରଣା ଅର୍ଥହୀନ ଓ ମୂଢତାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।
ନିଜଃ ପତିର୍ ଅନିନ୍ଦ୍ଯାତ୍ମା ନିରାଧିତ୍ଵଂ ନଵଂ ଵଯଃ । ଗୃହାଣି ପୁଷ୍ପଜାଲାନି ସା ହତା ଯା ନ କାମିନୀ
ଯାହାର ସ୍ୱାମୀ ନିର୍ଦୋଷ ଆତ୍ମା, ନିରଲମ୍ବ ଓ ତରୁଣ, ଯିଏ ଫୁଲର ମାଳା ଗ୍ରହଣ କରେନାହିଁ, ସେ ଯେଉଁ ନାରୀ କାମନା ରହିନାହିଁ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ନଷ୍ଟ।
ଵନପୁଷ୍ପଲତାଗେହେ ସ୍ଵାଯତ୍ତେ ଭର୍ତରି ପ୍ରିଯେ । ରମତେ ଯା ନ ନିର୍ଦୁଃଖା ସା ହତୈଵ ଦୁରଙ୍ଗନା
ବନର ଫୁଲ ଲତାର ଘରେ, ନିଜ ଅଧୀନରେ ଥିବା ପ୍ରିୟ ସ୍ୱାମୀ ସହିତ, ଯିଏ ଦୁଃଖ ରହିତ ହୋଇ ଆନନ୍ଦ କରେନାହିଁ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଦୁଃଖିନୀ ନାରୀ।
ଵଶ୍ଯଂ ଵିଵାହିତଂ କାନ୍ତଂ ପତିମ୍ ଆସାଦ୍ଯ ନିର୍ଜନେ । ସ୍ତ୍ରୀ ସତୀ ଯା ନ ରମତେ ତାଂ ଧିଗ୍ ଅସ୍ତୁ ଦୁରଙ୍ଗନାମ୍
ଯେଉଁ ସ୍ତ୍ରୀ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଏକାନ୍ତରେ, ସ୍ନେହଶୀଳ ଏବଂ ବିବାହିତ ଅବସ୍ଥାରେ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁନାହାନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଏମିତି ଜଣେ ମହିଳାକୁ ଦୁଷ୍ଟା କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରାଯିବା ଉଚିତ।
ସମୁଜ୍ଝତା ଯଥାପ୍ରାପ୍ତମ୍ ଅପି ଵେଦ୍ଯଵିଦା ସତା । ଅନିନ୍ଦ୍ଯଂ ସ୍ଵମ୍ ଉଦାରାର୍ଥଂ କିଂ ତଜ୍ଜ୍ଞେନ କୃତଂ ଭଵେତ୍
ଯେଉଁ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ପଣ୍ଡିତ ଲୋକ ନିଜେ ଉତ୍ତମ କିଛି ଲାଭ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ସେଠାରେ ଏହାକୁ ଉତ୍ତମ କାମରେ ବ୍ୟବହାର କରିନାହାନ୍ତି, ତେବେ ସେଠାରେ କ'ଣ ଉପକାର ଅଛି?
ତତ୍ କଞ୍ଚିଦ୍ ରଚଯାମ୍ଯ୍ ଆଶୁ ପ୍ରପଞ୍ଚଂ ପ୍ରଜ୍ଞଯା ନଵମ୍ । ଯେନାଯଂ ଭୂପତିର୍ ଭର୍ତା ରମତେ ମଯି ମାନଦଃ
ସେଠିପାଇଁ ମୁଁ ଏବେ ମୋର ବୁଦ୍ଧିରେ ଏକ ନୂଆ ମାୟା ତିଆରି କରିବି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ରାଜା, ମୋ ସ୍ୱାମୀ ଏବଂ ମାନଦାତା, ମୋରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିପାରିବେ।
ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ଚୂଡାଲା କୁମ୍ଭଵେଷଧରା ପତିମ୍ । ପ୍ରାହ କାନନଗୁଲ୍ମସ୍ଥା କୋକିଲଂ କୋକିଲା ଯଥା
ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ଚୂଡାଳା କୁମ୍ଭବେଶ ଧାରଣ କରି ଅଟାର ମଧ୍ୟରୁ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯେପରି ଜଣେ କୋଇଲୀ ଜଣେ କୋଇଲାକୁ ଡାକେ।
ଚୈତ୍ରମାସସ୍ଯ ଶୁକ୍ଲେ ଽଯଂ ପ୍ରତିପଦ୍ଦିଵସସ୍ ସୁହୃତ୍ । ଅଦ୍ଯାସ୍ଥାନଂ ମହାରମ୍ଭଂ ସ୍ଵର୍ଗେ ଭଵତି ଵୈ ହରେଃ
ଆଜି ଚୈତ୍ର ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ପ୍ରଥମ ଦିନ, ଏହି ଦିନଟି ସମସ୍ତ ସହଯାତ୍ରୀଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ। ଏହି ଦିନରେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ହରିଙ୍କ ପାଇଁ ବଡ଼ ଉତ୍ସବ ହୁଏ।
ସନ୍ନିଧାନଂ ମଯା ତତ୍ର କର୍ତଵ୍ଯଂ ପିତୁର୍ ଅଗ୍ରତଃ । ଯଥାସ୍ଥିତା ହି ନିଯତିର୍ ନ ସନ୍ତ୍ଯାଜ୍ଯା କଦାଚନ
ମୋତେ ମୋ ବାପାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେବାକୁ ପଡ଼ିବ, କାରଣ ଯେପରି ଭାଗ୍ୟ ରହିଛି, ତାହା କେବେ ବି ଛାଡ଼ିହେବା ଯାଏନା।
ପ୍ରତିପାଲଯିତଵ୍ଯଂ ମେ ତ୍ଵଯେହାଦ୍ଯ ଵନାଵନୌ । କ୍ରୀଡତା ଧ୍ଯାନପୁଷ୍ପାଭ୍ଯାଂ ସମୁଦ୍ଵେଗମ୍ ଅଗଚ୍ଛତା
ତୁମେ ଆଜି ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ଉଦ୍ୟାନରେ ମୋ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କର, ଧ୍ୟାନର ଫୁଲ ନେଇ ଖେଳିବା ସହିତ ଅଶାନ୍ତ ହେଉନାହିଁ।
ଆଗଚ୍ଛାମି ଦିନାନ୍ତେ ଽଦ୍ଯ ନିର୍ଵିକଲ୍ପଂ ନଭସ୍ତଲାତ୍ । ସ୍ଵର୍ଗାଦ୍ ଅତିତରାମ୍ ଏଵ ତ୍ଵତ୍ସଙ୍ଗୋ ମମ ତୁଷ୍ଟଯେ
ମୁଁ ଆଜି ଦିନ ସେଷରେ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଭାବରେ ଆକାଶରୁ ଫେରିଅସିବି। ତଥାପି, ତୁମ ସହ ରହିବା ମୋ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗଠାରୁ ବି ଅଧିକ ଆନନ୍ଦଦାୟକ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ମଞ୍ଜରୀଂ କୁମ୍ଭୋ ଦଦୌ ମିତ୍ରାଯ କୌସୁମୀମ୍ । ପ୍ରୀତଯେ ସ୍ଵାମ୍ ଇଵ ପ୍ରୀତିଂ କାନ୍ତାଂ ନନ୍ଦନଵୃକ୍ଷଜାମ୍
ଏଭଳି କହି, କୁମ୍ଭ ତାଙ୍କର ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ଫୁଲର ଗୁଛ ଦେଲେ, ତାଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ, ଯେପରି ଜଣେ ନିଜ ପ୍ରିୟାକୁ, ଯିଏ ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ ବୃକ୍ଷରୁ ଜନ୍ମିଛି, ନିଜ ସ୍ନେହ ପାଇଁ ଦେଇଥାଏ ।
ଆଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ଶୀଘ୍ରମ୍ ଏଵଂ ଵଦତି ଭୂପତୌ । ପୁପ୍ଲୁଵେ ଚ ଵନାଦ୍ ଵ୍ଯୋମ ଶରନ୍ମୁଗ୍ଧପଯୋଦଵତ୍
ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଆସିବାକୁ ହେବ, ରାଜା ଏପରି କହି, ବନରୁ ଆକାଶକୁ ଏମିତି ଉଡ଼ିଗଲେ, ଯେପରି ଶରତ୍କାଳର ପବନରେ ମନମୋହିତ ମେଘ ଉଡ଼ିଯାଏ ।
ପୁଷ୍ପଜାଲଂ ଜହୌ ଵ୍ଯୋମ ଵ୍ରଜନ୍ କୁସୁମଦାମଜମ୍ । ଵିସାରି ଵନଵାତେନ ହିମଂ ହୈମ ଇଵାମ୍ବୁଦଃ
ସେ ଯିବା ସମୟରେ, ଫୁଲର ମାଳା ଆକାଶରେ ଛାଡ଼ିଗଲା, ବନପବନରେ ଛିଟିଯାଇଲା, ଯେପରି ସୁନା ମେଘରୁ ହିମ ପଡ଼ିଯାଏ ।
ଶିଖିଧ୍ଵଜୋ ଵ୍ରଜନ୍ତଂ ତଂ ଦଦର୍ଶାଦର୍ଶନଂ ଗତମ୍ । ଉନ୍ନିଦ୍ରୋ ଽବ୍ଦଂ ଯଥା ବର୍ହୀ ସତ୍ପ୍ରୀତିର୍ ହି ସୁଦୁସ୍ତ୍ଯଜା
ଶିଖିଧ୍ୱଜ ତାଙ୍କୁ ଯିଅଉଥିବା ଦେଖିଲେ, ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ, ଯେପରି ମୟୂର ଏକ ମେଘକୁ ଦୂରକୁ ଯିଅଉଥିବା ଦେଖେ; କାରଣ ସତ୍ୟ ସ୍ନେହ ଛାଡ଼ିବା ବହୁତ କଷ୍ଟକର ।
ଶିଖିଧ୍ଵଜଦୃଶାମ୍ ଅନ୍ତେ ଵ୍ଯୋମ୍ନି କୁମ୍ଭଵପୁର୍ ଜହୌ । ସାନାଵର୍ତେଵ ଵାରିଶ୍ରୀର୍ ମୁଗ୍ଧା ସ୍ଵଂ ରୂପମ୍ ଆଯଯୌ
ଶିଖିଧ୍ୱଜଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଶେଷ ହେବାବେଳେ, କୁମ୍ଭଙ୍କର ଆକୃତି ଆକାଶରେ ହରାଇଗଲା, ଯେପରି ଗିରିର ଢାଳରୁ ପାଣିର ଶୋଭା ହଟିଯାଏ, ଏବଂ ସେ ନିଜର ସତ୍ୟ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ।
ପ୍ରାପ ମଞ୍ଜରିତାକାରକଲ୍ପଵୃକ୍ଷୋପମଂ ପୁରମ୍ । ସ୍ଫୁରତ୍ପତାକମ୍ ଆତ୍ମୀଯଂ ସ୍ଵର୍ଗରମ୍ଯଂ ଦିଵଃ ପଥା
ସେ ଆକାଶପଥରେ ଚଳି, ମଞ୍ଜରୀରେ ଭରିଥିବା କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ସଦୃଶ, ପତାକାରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗ ସମ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା ନିଜ ସହରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଅନ୍ତଃପୁରମ୍ ଅଦୃଶ୍ଯୈଵ ଵିଵେଶ ଲଲନାକୁଲମ୍ । ମଧୁମାସମହାଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ ଲସଲ୍ଲତମ୍ ଇଵ ଦ୍ରୁମମ୍
ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବେ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠି ଅନେକ ମହିଳା ଥିଲେ, ଏହା ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା ଯେପରି ମଧୁମାସର ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ଫୁଲେଫୁଲେ ଭରିଥିବା ଗଛକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଛନ୍ତି।
ରାଜକାର୍ଯାଣ୍ଯ୍ ଅଶେଷାଣି ତତ୍ର ସମ୍ପାଦ୍ଯ ସତ୍ଵରମ୍ । ଶିଖିଧ୍ଵଜଵନଂ ଗନ୍ତୁଂ ପୁନର୍ ଆପୁପ୍ଲୁଵେ ନଭଃ
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ରାଜକାର୍ଯ୍ୟ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ସମାପ୍ତ କରି, ପୁଣି ଶିଖିଧ୍ୱଜଙ୍କ ଅରଣ୍ୟକୁ ଫେରିବା ପାଇଁ ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଗଲେ।
ଉଲ୍ଲଙ୍ଘ୍ଯ ଗଗନାଧ୍ଵାନଂ ସମଂ ଦିନକରାଂଶୁଭିଃ । ଶିଖିଧ୍ଵଜଵନଂ ଶୈଲେ ଦଦର୍ଶ ଗଗନେ ସ୍ଥିତା
ସେ ଆକାଶର ପଥକୁ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ସହ ସମାନ ହୋଇ, ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଥିବା ମୟୂରଧ୍ୱଜ ଚିହ୍ନିତ ଆଶ୍ରମକୁ ଆକାଶରେ ଦେଖିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୁମ୍ଭରୂପଂ ତତ୍ ପୁନର୍ ଜଗ୍ରାହ ସତ୍ଵରମ୍ । ଶିଖିଧ୍ଵଜସ୍ଯ ପୁରତଃ ପପାତ ଚ ଖପୁଷ୍ପଵତ୍
ସେ କୁମ୍ଭ ରୂପକୁ ଦେଖି, ତୁରନ୍ତ ସେଇ ରୂପକୁ ଆଉଥରେ ଧରିଲେ ଏବଂ ଆକାଶରୁ ଫୁଲ ପଡ଼ିବା ପରି, ଶିଖିଧ୍ୱଜଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଅବତରିଲେ।
ତତ୍ର ମ୍ଲାନଦ୍ଯୁତି ମୁଖଂ ଚକାରାଖିନ୍ନମାନସମ୍ । ଇନ୍ଦୁଂ ସନୀହାରମ୍ ଇଵ ଯାମା ଖିନ୍ନମ୍ ଇଵାମ୍ବୁଜମ୍
ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଅଳସା ଓ ଅନ୍ଦାରା ହେଲା, ମନ ଥକିଗଲା—ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରମା ତାହାର ଆଲୋକ ହରାଇଦେଇଛି, କିମ୍ବା ରାତିରେ ଶିଥିଳ ହୋଇଯାଇଥିବା ପଦ୍ମ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଦୃଗାକାରଂ ସମୁତ୍ତସ୍ଥୌ ଶିଖିଧ୍ଵଜଃ । ବଭୂଵ ଖିନ୍ନଚେତାଶ୍ ଚ ସମୁଵାଚେଦମ୍ ଆଦୃତଃ
ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ଦେଖି, ଶିଖିଧ୍ୱଜ ଉଠିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ଅଶାନ୍ତ ହେଲା ଏବଂ ସମ୍ମାନ ସହିତ ଏହି କଥା କହିଲେ:
ଦେଵପୁତ୍ର ନମସ୍ ତେ ଽସ୍ତୁ ଵିମନା ଇଵ ଲକ୍ଷ୍ଯସେ । କୁମ୍ଭସ୍ ତ୍ଵଂ ତ୍ଯଜ ସଂରମ୍ଭମ୍ ଇଦମ୍ ଆସନମ୍ ଆସ୍ଯତାମ୍
ହେ ଦିବ୍ୟ ଯୁବକ, ତୁମକୁ ମୋର ପ୍ରଣାମ। ତୁମେ ମନେ ହୁଏ ଦୁଃଖିତ ଦେଖାଯାଉଛ। କୁମ୍ଭ, ତୁମେ ଏହି ଅଶାନ୍ତିକୁ ଛାଡ଼, ଦୟାକରି ଏହି ଆସନରେ ବସ।
ସନ୍ତୋ ଵିଦିତଵେଦ୍ଯା ଯେ ତେ ହି ହର୍ଷଵିଷାଦଜାମ୍ । ନାଶ୍ରଯନ୍ତି ସ୍ଥିତିଂ ସ୍ଵସ୍ଥାଃ ପଦ୍ମା ଇଵ ଜଲାର୍ଦ୍ରତାମ୍
ଯେମାନେ ସତ୍ୟକୁ ଜାଣିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଆନନ୍ଦ କିମ୍ବା ଦୁଃଖରେ ଆସକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନେ ନିଜେ ନିଜେ ଶାନ୍ତ ରହନ୍ତି, ଯେପରି ଜଳ ଛୁଅନ୍ତି ନଥିବା ପଦ୍ମ।