ଅହୋ ବତ ଵଯଂ ଧନ୍ଯାଃ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତୋ ମୁନେସ୍ ସୁତଃ । ଇତ୍ଯ୍ ଏଵୋଦାହରନ୍ ରାଜା କୁମ୍ଭାଯ କୁସୁମଂ ଦଦୌ
ରାଜା ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, 'ହାଁ, ଆମେ ନିଶ୍ଚୟ ଧନ୍ୟ! ମୁନିର ପୁଅ ପୁନିଥରେ ଆସିଛନ୍ତି!' ବୋଲି ଘଡ଼ାକୁ ଏକ ଫୁଲ ଦେଲେ।
ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ସ୍ଥିତାସ୍ ସ୍ମୋ ଭଗଵଂସ୍ ତଵ ଚେତସି ପାଵନେ । କେ ନାମ ନ ମହାସତ୍ତ୍ଵାଃ ପ୍ରସାଦେଷ୍ଵ୍ ଅଙ୍ଗ ହି ସ୍ଥିରାଃ
ଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ହେ ପୂଜ୍ୟପାଦ, ଆମେ ତୁମର ପବିତ୍ର ମନରେ ଅବିଚଳ ରହିପାରିଛୁ; କିଏ ନାହିଁ, ଯିଏ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତୁମ ଦୟାମୟ ଉପସ୍ଥିତିରେ ଦୃଢ଼ ରହିପାରିବ ନାହିଁ?
ଅସ୍ମତ୍ପଵିତ୍ରୀକରଣମ୍ ଏକମ୍ ଆଗମକାରଣମ୍ । ତଵ ପାପାପହଂ ବ୍ରୂହି ଦ୍ଵିତୀଯଂ କତରଦ୍ ଭଵେତ୍
ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି କେବଳ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହେବା ପାଇଁ; ହେ ପାପ ହରଣ କରୁଥିବା, ଦୟାକରି କହ, ଏହା ଛଡ଼ା ଆଉ କିଛି ଦ୍ୱିତୀୟ କାରଣ ଥାଇପାରେ କି?
ଯତଃ ପ୍ରଭୃତି ଯାତୋ ଽସ୍ମି ତ୍ଵତ୍ସକାଶାଦ୍ ଅରିନ୍ଦମ । ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ଚେତୋ ମେ ତ୍ଵଯୈଵେହ ସମଂ ସ୍ଥିତମ୍
ହେ ଶତ୍ରୁ ଜୟ କରୁଥିବା, ଯେ ଦିନରୁ ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି, ସେହି ଦିନରୁ ମୋ ମନ ଏଠି, ତୁମ ସହିତ ଏକାତ୍ମ ହୋଇ ରହିଛି।
ନ ରମେ ସ୍ଵର୍ଗରଙ୍ଗେଷୁ ଦେଵୋଦ୍ଯାନେଷୁ ଚାନଘ । ମେରୁମନ୍ଦରକୂଟେଷୁ କୈଲାସକୁହରେଷୁ ଚ
ହେ ପାପ ରହିତ, ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗର ଆନନ୍ଦ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ବଗିଚା, ମେରୁ କିମ୍ବା ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ଶିଖର, କିମ୍ବା କୈଳାସ ପାହାଡ଼ର ଗୁହାରେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁନାହିଁ।
ତ୍ଵତ୍ସଙ୍ଗମ୍ ଏଵ ଵାଞ୍ଛାମି ସୁଭଗାଚାରପେଶଲମ୍ । ଅମୃତସ୍ଯନ୍ଦସଙ୍କାଶଂ ମଧୁମାସମ୍ ଇଵ ଦ୍ରୁମଃ
ମୁଁ କେବଳ ତୁମ ସଙ୍ଗକୁ ଆଶା କରେ, ଯେଉଁଥିରେ ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ରହିଛି; ଏହା ଏମିତି, ଯେପରି ଗଛ ମଧୁମାସ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରେ, ଯାହା ଅମୃତ ଝରଣା ପରି ମିଠା ଲାଗେ।
ତସ୍ମାଦ୍ ଏଵେହ ତିଷ୍ଠାମି ସମୀପେ ତଵ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ଅଭୀଷ୍ଟଂ ଯଦ୍ ଯଦ୍ ଏଵାଙ୍ଗ ରମ୍ଯାଣାଂ ଧୁରି ତତ୍ ସ୍ଥିତମ୍
ସେଠାରୁ ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମୁଁ ତୁମ ପାଖରେ ରହିଛି; ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଆନନ୍ଦ ମାନିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ସେ ସବୁ ଜିନିଷ ତୁମ ପାଇଁ ଉପଲବ୍ଧ ଅଛି।
ତ୍ଵାଦୃଶୋ ବନ୍ଧୁର୍ ଆପ୍ତଶ୍ ଚ ସୁହୃନ୍ ମିତ୍ରଂ ସଖା ତଥା । ଵିଶ୍ଵାସ୍ଯଶ୍ ଚୈଵ ଶିଷ୍ଯଶ୍ ଚ ମନ୍ଯେ ଜଗତି ନାସ୍ତି ମେ
ଏହି ସଂସାରରେ ତୁମ ପରି ଆପଣା, ଭରସାଯୋଗ୍ୟ, ଭଲ ମନ୍ଦିର, ବନ୍ଧୁ, ସାଥୀ, ବିଶ୍ୱାସୀ କିମ୍ବା ଶିଷ୍ୟ ମୋ ପାଖରେ ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ ବୋଲି ମୁଁ ଭାବେ।
ଅହୋ ନୁ ଫଲିତଂ ପୁଣ୍ଯପାଦପୈର୍ ନଃ କୁଲାଚଲେ । ଯଦ୍ ଭଵାନ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅସଙ୍ଗୋ ଽପି ଵାଞ୍ଛତ୍ଯ୍ ଅସ୍ମତ୍ସମାଗମମ୍
ଆମ ପରିବାରର ଧର୍ମ ରୂପୀ ବୃକ୍ଷ ଫଳ ଦେଇଛି, କାରଣ ତୁମେ ନିରଲିପ୍ତ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଆମ ସଙ୍ଗ ଚାହୁଁଛ।
ଇଦଂ ଵନମ୍ ଇମେ ଵୃକ୍ଷା ଭୃତ୍ଯୋ ଽଯମ୍ ଅହମ୍ ଆଦୃତଃ । ରୋଚତେ ଚେନ୍ ନ ତେ ସ୍ଵର୍ଗସ୍ ତଦ୍ ଇହ ସ୍ଥୀଯତାଂ ପ୍ରଭୋ
ଏହି ଜଙ୍ଗଲ, ଏହି ଗଛମାନେ ଓ ମୁଁ ତୁମର ଭକ୍ତ ଦାସ ଏଠାରେ ଅଛି; ଯଦି ସ୍ୱର୍ଗ ତୁମକୁ ଭଲ ଲାଗୁନାହିଁ, ତେବେ ପ୍ରଭୁ, ଏଠାରେ ରୁହନ୍ତୁ।
ଭଵଦ୍ଵିତୀର୍ଣଯା ଯୋଗଯୁକ୍ତ୍ଯା ଵିଶ୍ରାନ୍ତଵାନ୍ ଅହମ୍ । ଯଥା ସାଧୋ ତଥା ମନ୍ଯେ ସ୍ଵର୍ଗେ ଵିଶ୍ରମଣଂ କୁତଃ
ମୁଁ ଆପଣ ଶିଖାଇଥିବା ଯୋଗ ପଦ୍ଧତି ଦ୍ୱାରା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତି ଲାଭ କରିଛି। ହେ ସାଧୁ, ମୁଁ ଭାବୁଛି, ସ୍ୱର୍ଗରେ କେଉଁଠି ଏମିତି ଶାନ୍ତି ମିଳିପାରିବ?
ତାମ୍ ଏଵ ସ୍ଵସ୍ଥିତିଂ ସ୍ଵଚ୍ଛାମ୍ ଅଵଲମ୍ବ୍ଯ ପ୍ରକାଶିନୀମ୍ । ଵିହରେହ ଯଥାକାମଂ ସ୍ଵର୍ଗେ ଭୂମିତଲେ ଽଥ ଵା
ସେଇ ନିଜର ପବିତ୍ର ଏବଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅବସ୍ଥାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ତୁମେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଏଠି, ସ୍ୱର୍ଗରେ କିମ୍ବା ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁଠି ଚାହଁ, ସେଠି ବାସ କର।
ପରେ ପଦେ ମହାନନ୍ଦେ କଚ୍ଚିଦ୍ ଵିଶ୍ରାନ୍ତଵାନ୍ ଅସି । ଇଦଂ ଭେଦମଯଂ ଦୁଃଖଂ କଚ୍ଚିତ୍ ସନ୍ତ୍ଯକ୍ତଵାନ୍ ଅସି
ତୁମେ କି ସେ ପରମ ଆନନ୍ଦର ଅବସ୍ଥାରେ ସତ୍ୟ ଶାନ୍ତି ଲାଭ କରିଛ? ଏହି ଭିନ୍ନତାରେ ଭରିଥିବା ଦୁଃଖକୁ କି ଛାଡିଦେଇଛ?
କଚ୍ଚିଦ୍ ଆପାତରମ୍ଯେଭ୍ଯସ୍ ସଙ୍କଲ୍ପେଭ୍ଯୋ ରତିର୍ ଭୃଶମ୍ । ନିର୍ମୂଲତାଂ ଗତା ରାଜନ୍ନ୍ ଓଘତୀରଲତେଵ ତେ
ହେ ରାଜା, ଆରମ୍ଭରେ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଲାଗୁଥିବା ଯେଉଁ ଚିନ୍ତାଗୁଡ଼ିକୁ ତୁମର ଭଲପାଇବା ଥିଲା, ସେଗୁଡ଼ିକୁ କି ତୁମେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମୂଳସହିତ ଉପାଡ଼ିଦେଇଛ, ଯେପରି ନଦୀପାରର ଲତାକୁ ଉପାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି?
ହେଯାଦେଯଦଶାତୀତଂ ଶାନ୍ତଂ ସମସମସ୍ଥିତି । ଯଥାପ୍ରାପ୍ତେଷ୍ଵ୍ ଅନୁଦ୍ଵେଗି କଚ୍ଚିତ୍ ତଵ ମନସ୍ ସ୍ଥିତମ୍
ତୁମର ମନ ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଅଟୁଟ ରହିଛି କି — ଯେଉଁଠାରେ ନ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଅଛି, ନ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ; ଶାନ୍ତ ଓ ସମତାରେ ଅବିଚଳିତ, ଯେଉଁଠାରେ ଯାହା ଆସେ ତାହାରେ ଚିତ୍ତ କେବେ ଅସ୍ଥିର ହୁଏ ନାହିଁ?
ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦେନ ଭଗଵନ୍ ଦୃଷ୍ଟା ଦୃଶ୍ଯାତିଗା ଗତିଃ । ପ୍ରାପ୍ତସ୍ ସଂସାରସୀମାନ୍ତୋ ଲବ୍ଧୋ ଲବ୍ଧଵ୍ଯନିଶ୍ଚଯଃ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମ ଦୟାରେ ମୁଁ ଦେଖିପାରିଛି ଯେଉଁପଥ ଦୃଶ୍ୟ ଉପରେ ନୁହେଁ; ସଂସାରର ସୀମାକୁ ଛୁଇଁଛି, ଏବଂ କଣ ପାଇଁବା ଉଚିତ ତାହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଜାଣିଛି।
ଚିରାଯାତିଚିରେଣୈଵ ଵିଶ୍ରାନ୍ତାସ୍ ସ୍ମୋ ନିରାମଯାଃ । ଲବ୍ଧଂ ଲବ୍ଧଵ୍ଯମ୍ ଅଖିଲଂ ତୃପ୍ତାସ୍ ସ୍ମଶ୍ ଚିରମ୍ ଅକ୍ଷତାଃ
ବହୁତ ଦିନ ପରେ ଆମେ ଶେଷରେ ଶାନ୍ତି ଓ ବ୍ୟାଧିରହିତ ଅବସ୍ଥାକୁ ପାଇଛୁ; ଯେଉଁଠାରେ ପାଇବାକୁ ଥିଲା ସବୁ କିଛି ମିଳିଗଲା, ଆମେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତ ଓ ଅକ୍ଷତ ରହିଛୁ।
ନୋପଦେଷ୍ଟଵ୍ଯମ୍ ଅସ୍ମାକଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଉପଯୁଜ୍ଯତେ । ସର୍ଵତ୍ରୈଵାତିତୃପ୍ତାସ୍ ସ୍ମସ୍ ସଂସ୍ଥିତାସ୍ ସ୍ମୋ ଗତଜ୍ଵରମ୍
ଆମ ପାଇଁ ଏବେ କିଛି ଶିଖାଇବା ଦରକାର ନାହିଁ, କିଛି ଉପଯୋଗୀ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ସମସ୍ତଠାରେ ଆମେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତ ଓ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଅଛୁ, ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ଶାନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛୁ।
ଜ୍ଞାତମ୍ ଅଜ୍ଞାତମ୍ ଅପ୍ରାପ୍ତଂ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ତ୍ଯକ୍ତମ୍ ଆଶ୍ରିତମ୍ । ତ୍ଵତ୍ତ୍ଵଂ ପରତ୍ଵଂ ମତ୍ତ୍ଵଂ ମେ ଖସ୍ଯେଵାସ୍ତି ନ କିଞ୍ଚନ
ଜଣାଯାଇଥିବା କିମ୍ବା ଅଜଣା, ମିଳିନଥିବା କିମ୍ବା ମିଳିଥିବା, ଛାଡିଦିଆ କିମ୍ବା ଆଶ୍ରୟ କରା, ତୁମର, ପରର, ମୋର—ମୋ ପାଇଁ ଏହି ସବୁ କିଛି ଆକାଶରେ ଯେମିତି କିଛି ନାହିଁ, ସେଭଳି କିଛି ଅବଶିଷ୍ଟ ନାହିଁ।
ନିସ୍ସଂସୃତିର୍ ଵିଗତମୋହଭଯାଭିରାମୋ ନିତ୍ଯୋଦିତସ୍ ସମସମାଶଯସର୍ଵସୋମ୍ଯଃ । ସର୍ଵାତ୍ମକସ୍ ସକଲସଙ୍କଲନାଵିମୁକ୍ତ ଆକାଶକୋଶଵିଶଦଶ୍ ଶମମ୍ ଆସ୍ଥିତୋ ଽସ୍ମି
ମୁଁ ସଂସାରରୁ ମୁକ୍ତ, ମୋହ, ଭୟ ଓ ଆଶା ନଥିବାରେ ଆନନ୍ଦିତ, ସଦା ଜାଗୃତ, ସମଭାବ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖୁଥିବା, ସମସ୍ତର ମୂଳ, ସମସ୍ତ ଜଡା ଥିବା ଭାବରୁ ମୁକ୍ତ, ଆକାଶ ପରି ପ୍ରସ୍ତୁତ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ, ଶାନ୍ତିରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ଇତ୍ଯ୍ ଅଧ୍ଯାତ୍ମଵିଚିତ୍ରାଭିଃ କଥାଭିସ୍ ତୌ ପରସ୍ପରମ୍ । ଆସତାଂ ଵେଦ୍ଯଵେତ୍ତାରୌ ମୁହୂର୍ତତ୍ରିତଯଂ ଵନେ
ଏଭଳି ଆତ୍ମଜ୍ଞାନର ଅଦ୍ଭୁତ କଥାବାର୍ତ୍ତା ସହିତ, ଦୁଇଜଣ—ଜଣନ୍ତା ଓ ଜଣାଯାଉଥିବା—ବନରେ ତିନି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଙ୍ଗେ ବସିଥିଲେ।
ତତ ଉତ୍ଥାଯ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିତ୍ ସ୍ନାତୌ ସରସସାରସେ । ସରୋଵରେ ଵନେ ଚୈଵ ଵିହୃତୌ ନନ୍ଦନୋପମେ
ତାପରେ ସେମାନେ ଉଠି, କିଛି ଜଳାଶୟରେ ସ୍ନାନ କରି, ଅରଣ୍ୟର ଏକ ସ୍ରୋତସ୍ସାର ମଧ୍ୟରେ ଗୁଲାବି ଫୁଲ ମଧ୍ୟରେ, ସେହି ସ୍ୱର୍ଗ ସମାନ ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ତେନାଚାରେଣ ତାଭିଶ୍ ଚ କଥାଭିସ୍ ତୌ ଵନେଚରୌ । ନୀତଵନ୍ତୌ ଦିନାନ୍ଯ୍ ଅଷ୍ଟୌ ତାସୁ କାନନଵୀଥିଷୁ
ଏଭଳି ଆଚରଣ ଓ ଆଲୋଚନା ସହିତ, ସେ ଦୁଇଜଣ ଜଣେ ଜଣେ ଅଟବୀରେ ଏଠାରୁ ସେଠା ଘୁରି ଘୁରି ଏଠିରେ ଅଠ ଦିନ କଟାଇଲେ।
ଅଥ କୁମ୍ଭ ଉଵାଚାନ୍ଯଦ୍ ଵନଂ ଯାଵୋ ଗିରାଵ୍ ଇତି । ତଦ୍ ଓଁ ଇତି ନୃପୋ ମତ୍ଵା ତାଵ୍ ଉଭୌ ପ୍ରଵିଚେରତୁଃ
ତାପରେ କୁମ୍ଭ କହିଲେ, 'ଚଳ, ଆଉ ଏକ ଅଟବୀକୁ, ପାହାଡ଼କୁ ଯିବା।' ରାଜା 'ଓଁ' ବୋଲି ସମ୍ମତି ଦେଇ, ଏହିପରି ଭାବି, ସେମାନେ ଦୁଇଜଣେ ଏକଠି ଘୁରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଵନାନ୍ଯ୍ ଅନେକରୂପାଣି ଜଙ୍ଗଲାନି ତଟାନି ଚ । ସରାଂସି ଗୁଲ୍ମଜାଲାନି ଶୃଙ୍ଗାଣି ଗହନାନି ଚ
ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଅଟବୀ, ଜଙ୍ଗଲ, ନଦୀକୂଳ, ହ୍ରଦ, ଝାଡ଼ି ଓ ଘନ ପାହାଡ଼ ଦେଖି ଦେଖି ଚାଲିଗଲେ।
ନଦୀର୍ ଦେଶାଂସ୍ ତଥା ଗ୍ରାମାନ୍ ନଗରାଣି ପୁରାଣି ଚ । ମରୂନ୍ ଘୋରାନ୍ ଗିରୀନ୍ କୁଞ୍ଜାଂସ୍ ତୀର୍ଥାନ୍ଯ୍ ଆଯତନାନି ଚ
ସେମାନେ ନଦୀ, ଦେଶ, ଗାଁ, ପୁରୁଣା ସହର, ଭୟଙ୍କର ମରୁଭୂମି, ପାହାଡ଼, ଉଦ୍ୟାନ, ପବିତ୍ର ତୀର ଓ ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କଲେ।
ସମମ୍ ଏଵ ସମସ୍ନେହୌ ସମଵେଷୌ ସ୍ଥିତାଵ୍ ଉଭୌ । ସମସତ୍ତୌ ସମୋତ୍ସାହୌ ସସ୍ନତୁସ୍ ତସ୍ଥତୁସ୍ ତଥା
ସେମାନେ ଦୁଇଜଣେ ସମାନ ସ୍ନେହ ଓ ଦେଖାରେ ଏକ ଥିଲେ, ସମାନ ମନଭାବ ଓ ଉତ୍ସାହରେ ଏକାଠି ଦଢ଼ି ରହିଲେ; ସେମାନେ ଏକାଠି ସ୍ନାନ କଲେ ଏବଂ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଲେ।
ଆନର୍ଚତୁଃ ପିତୄନ୍ ଦେଵାନ୍ ବୁଭୁଜାତେ ଚ ରାଘଵ । ସମଂ ତଲ୍ପେ ଚ ଶିଶ୍ଯାତେ ସମବୁଦ୍ଧୀ ବଭୂଵତୁଃ
ସେମାନେ ପିତୃପୁରୁଷ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, ଏକାଠି ଭୋଜନ କଲେ, ରାଘବ; ସେମାନେ ଏକେ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇଲେ ଏବଂ ମନରେ ଏକ ହେଲେ।
ତମାଲଵନଷଣ୍ଡେଷୁ ମନ୍ଦାରଗହନେଷୁ ଚ । ଦମ୍ପତୀ ସ୍ନିଗ୍ଧହୃଦଯୌ ସୁହୃଦୌ ତୌ ଵିରେଜତୁଃ
ତମାଳ ଓ ମନ୍ଦାର ଜଙ୍ଗଲରେ, ସେ ଦମ୍ପତି ଦୁଇଜଣେ ସ୍ନେହ ଓ ମିତ୍ରତାରେ ଏକ ହୋଇ, ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ।
ଇଦଂ ଗ୍ରାହ୍ଯମ୍ ଇଦଂ ନେତି ଵିକଲ୍ପକଲନା ମନଃ । ନ ଜହାର ତଯୋ ରାମ ଵାତ୍ଯେଵ ଵିବୁଧାଚଲମ୍
‘ଏହା ନିଅ, ଏହା ନିଅନ୍ତୁ’ ବୋଲି ମନର ଭେଦଭାବ ସେମାନେକୁ କେବେ ଅସ୍ଥିର କରିପାରିଲା ନାହିଁ, ରାମ, ଯେପରି ଝଡ଼ ଏକ ପାହାଡ଼କୁ ହଲାଇପାରେ ନାହିଁ।