ଅହୋ ନୁ ସମ୍ଯକ୍ କଥିତଂ ଦେଵପୁତ୍ରେଣ ଯୁକ୍ତିମତ୍ । ଅହୋ ନୁ ସମ୍ପ୍ରବୁଦ୍ଧୋ ଽସ୍ମି ମୋହନିଦ୍ରାକୁଲଶ୍ ଚିରାତ୍
ହାଁ, ଦେବପୁତ୍ର ଯଥାଯଥ ଓ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ ଭାବରେ କଥା କହିଛନ୍ତି; ହାଁ, ଏତେ ଦିନ ପରେ ମୁଁ ମୋହର ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରୁ ଜାଗିଉଠିଛି।
କ୍ଵାହମ୍ ଆସଂ ଵିନିର୍ମଗ୍ନଃ କ୍ରିଯାଜାଲକୁକର୍ଦମେ । ଇଦଂ କାର୍ଯମ୍ ଇଦଂ ନେତି ମିଥ୍ଯାଵିଭ୍ରମମ୍ ଆଚରନ୍
ମୁଁ କେଉଁଠି ଥିଲି, କାର୍ଯ୍ୟର ଜାଳର ଦଳଦଳିରେ ଡୁବିଥିଲି; ଏହି କାମ କରିବା ଉଚିତ୍, ଏହି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—ଏଭଳି ଭ୍ରମରେ ମୁଁ ଚାଲିଥିଲି।
ଅହୋ ନୁ ଶୀତଲା ଶୁଦ୍ଧା ଶାନ୍ତେଯଂ ପଦଵୀ ନିଜା । ରସାଯନଦ୍ରଵାକାରା ସତ୍ତ୍ଵଂ ଶୀତଯତୀଵ ମେ
ହାଁ, ଏହି ମୋର ପଥ ଏତେ ଶିତଳ, ପବିତ୍ର ଓ ଶାନ୍ତ; ଏହା ମଧୁର ଔଷଧର ରସ ଭଳି ମୋ ମନକୁ ଶିତଳ କରୁଛି।
ଶାମ୍ଯାମି ପରିନିର୍ଵାମି ସୁଖମ୍ ଆସେ ଚ କେଵଲମ୍ । ଚିନ୍ମାତ୍ରମ୍ ଅପି ନେଚ୍ଛାମି ସଂସ୍ଥିତୋ ଽସ୍ମି ଯଥାସ୍ଥିତମ୍
ମୁଁ ଶାନ୍ତ ହେଉଛି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶାନ୍ତିରେ ବିଲୀନ ହେଉଛି, ଏବଂ ମାତ୍ର ସୁଖରେ ବସିଛି; ମୁଁ ଏବେ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାକୁ ମଧ୍ୟ ଚାହେଁ ନାହିଁ, ଯେପରି ଅଛି, ସେପରି ରହିଯାଉଛି।
ଏଵଂ ସଞ୍ଚିନ୍ତଯନ୍ ରାଜା ଏଵଂନିର୍ଵାସନାଶଯଃ । ଶୈଲାଦ୍ ଇଵ ସମୁତ୍କୀର୍ଣୋ ମୌନମ୍ ଏଵାଥ ତସ୍ଥିଵାନ୍
ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ସମସ୍ତ ଭାବନାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ରାଜା, ପାହାଡ଼ରୁ ବାହାରିଆସିଥିବା ମନିଷ୍ୟ ପରି, ନିରବ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଏଵ ତତୋ ମୌନୀ ନିସ୍ସଙ୍କଲ୍ପେ ନିରାମଯେ । ପ୍ରତିଷ୍ଠାଂ ନିଶ୍ଚଲାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସ ତସ୍ଥୌ ଗିରିଶୃଙ୍ଗଵତ୍
ସେଠାରେ, ସମସ୍ତ ଚିନ୍ତା ଓ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ନିରବ ଅବସ୍ଥାରେ, ସେ ଅଡ଼ିଗ ଏକ ନିଶ୍ଚଳତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ପରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ।
ସ ତତ୍ର ସଂଶାନ୍ତଭଯୋ ମହାତ୍ମା ଚିରେଣ ଵିଶ୍ରାନ୍ତିମ୍ ଇତସ୍ ସମାତ୍ମା । ଚିରେଣ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତନିଜାମଲାତ୍ମା ଯୋଗେନ ସୁଷ୍ଵାପ ତଦା ଚିଦାତ୍ମା
ସେଠି, ସମସ୍ତ ଭୟ ଶାନ୍ତ ହୋଇଥିବା, ମହାନ ଆତ୍ମା ବହୁଦିନ ନିଜ ମନରେ ବିଶ୍ରାମ କଲେ; ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ନିଜ ପବିତ୍ର ଆତ୍ମାକୁ ପାଇ, ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଚେତନା ଶାନ୍ତ ଭାବେ ଶୁଇ ପଡ଼ିଲା।
ନିର୍ଵିକଲ୍ପସମାଧାନାତ୍ କାଷ୍ଠକୁଡ୍ଯୋପମସ୍ ସ୍ଥିତଃ । ଏଵଂ ଶିଖିଧ୍ଵଜୋ ରାମ ଚୂଡାଲାମ୍ ଅଧୁନା ଶୃଣୁ
ନିର୍ବିକଳ୍ପ ସମାଧି ଦ୍ୱାରା, ସେ କାଠ ବା ଦେଉଳ ଦିଵାଲ ପରି ଅଡ଼ିଗ ରହିଲେ। ଏଭଳି ଶିଖିଧ୍ୱଜଙ୍କ କଥା, ହେ ରାମ, ଏବେ ଚୂଡ଼ାଳାଙ୍କ କଥା ଶୁଣ।
ଶିଖିଧ୍ଵଜଂ ତଂ ଭର୍ତାରଂ କୁମ୍ଭଵେଷେନ ତେନ ସା । ପ୍ରବୋଧ୍ଯାନ୍ତର୍ଧିମ୍ ଆଗତ୍ଯ ତତାର ତରସା ନଭଃ
ସେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ଶିଖିଧ୍ୱଜଙ୍କୁ, ଯିଏ କୁମ୍ଭ ରୂପେ ଥିଲେ, ଜଗାଇଲେ । ପରେ ଗଭୀର ଧ୍ୟାନକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ତୁରନ୍ତ ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଯାତ୍ରା କଲେ ।
ଦେଵପୁତ୍ରାକୃତିଂ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଜହୌ ମାଯାଵିନିର୍ମିତାମ୍ । ଵିଦଗ୍ଧମୁଗ୍ଧମ୍ ଆକାରଂ ସ୍ତ୍ରୈଣଂ ଜଗ୍ରାହ ସୁନ୍ଦରମ୍
ଆକାଶରେ ସେ ଦେବପୁତ୍ରଙ୍କ ମାୟାମୟ ରୂପକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ଏବଂ ଚତୁର, ନିର୍ମଳ ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ଜନାନୀ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ ।
ନଭସା ସ୍ଵପୁରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵିଵେଶାନ୍ତଃପୁରଂ କ୍ଷଣାତ୍ । ଦୃଶ୍ଯା ବଭୂଵ ଲୋକସ୍ଯ ନୃପକର୍ମ ଚକାର ସା
ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ନିଜ ସହରକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ଏବଂ ସେ ରାଜକାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ ।
ଵାସରତ୍ରିତଯେନାପି ପୁନର୍ ଅମ୍ବରମ୍ ଏତ୍ଯ ସା । ବଭୂଵ କୁମ୍ଭୋ ଯୋଗେନ ଶିଖିଧ୍ଵଜଵନଂ ଯଯୌ
ତିନି ଦିନ ପରେ, ସେ ପୁଣି ଆକାଶକୁ ଉଠିଲେ, ଯୋଗବଳରେ କୁମ୍ଭ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଶିଖିଧ୍ୱଜଙ୍କ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ ।
ତଥା ତତ୍ରୈଵ ତଂ ଭୂପମ୍ ଅପଶ୍ଯଦ୍ ଵନଭୂମିଗା । ନିର୍ଵିକଲ୍ପସମାଧିସ୍ଥଂ ସମୁତ୍କୀର୍ଣମ୍ ଇଵ ଦ୍ରୁମାତ୍
ସେଠାରେ ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରେ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ସମାଧିରେ ଲୀନ ଥିଲେ, ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା ଯେ ଗଛରୁ ପଡ଼ି ପଡ଼ିଛନ୍ତି।
ଅହୋ ନୁ ଖଲୁ ଭୋ ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଵିଶ୍ରାନ୍ତୋ ଽଯମ୍ ଇହାତ୍ମନି । ସ୍ଥିତସ୍ ସ୍ଵସ୍ଥସ୍ ସମଶ୍ ଶାନ୍ତ ଇତ୍ଯ୍ ଉଵାଚ ପୁରଃ ପ୍ରଭୋଃ
ହାଁ, ଭଲ ଭାଗ୍ୟରେ ଏହି ମହାନ୍ ମନେ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ବିଶ୍ରାମ ମିଳିଛି, ସ୍ଥିର ଓ ଶାନ୍ତ ଅଛନ୍ତି, ସମବେଦନା ରହିଛି—ଏହିପରି ଭାବରେ ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କହିଲେ।
ତଦ୍ ଏନଂ ତାଵଦ୍ ଏତସ୍ମାଦ୍ ବୋଧଯାମି ପରାତ୍ ପଦାତ୍ । ଇଦାନୀମ୍ ଏଵ କିଂ ଦେହତ୍ଯାଗମ୍ ଏଷ କରୋତି ଵୈ
ମୁଁ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବସ୍ଥାରୁ ତାଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରିବି; ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ କି ସେ ଦେହ ଛାଡ଼ିବେ କି?
କଞ୍ଚିତ୍ କାଲଂ ସ୍ଫୁରିତ୍ଵେହ ରାଜ୍ଯେନ ଵିପିନେନ ଵା । ସମମ୍ ଏଵ ଗମିଷ୍ଯାଵସ୍ ତ୍ଯକ୍ତଦେହାଵ୍ ଇମୌ ଶମମ୍
ଏଠି କିଛି ସମୟ ରାଜ୍ୟ କିମ୍ବା ଜଙ୍ଗଲରେ ରହି, ଆମେ ଦୁହେଁ ଦେହ ଛାଡ଼ି ଏକାସাথে ଶାନ୍ତିକୁ ଯିବୁ।
ତଦ୍ ଯାଵଦ୍ ଏଷୋ ଵିଚଲଂ ପରିଣାମଂ ନ ଗଚ୍ଛତି । ଅନେନାଭ୍ଯାସଯୋଗେନ ତାଵଦ୍ ଆବୋଧଯାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ଏହି ମନ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅସ୍ଥିର ହେଉନାହିଁ କିମ୍ବା କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ଅନୁଭବ କରୁନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଏହି ପୁନଃପୁନ ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ସଚେତନ କରିବି।
ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ଚୂଡାଲା ସିଂହନାଦଂ ଚକାର ସା । ଭୂଯୋ ଭୂଯଃ ପ୍ରଭୋର୍ ଅଗ୍ରେ ଵନେଚରଭଯପ୍ରଦମ୍
ଏଭଳି ଭାବି ଚୂଡାଳା ବଡ଼ ଦାଢ଼ିଆ ଡାକ ଦେଲେ—ପୁନିପୁନି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, ଯାହାର ଶବ୍ଦରେ ଅଟବାସୀମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
ନ ଚଚାଲ ଶିଲେଵାଦ୍ରୌ ଯଦା ନାଦେନ ତେନ ସଃ । ଭୂଯୋ ଭୂଯଃ କୃତେନାପି ତଦା ସା ତଂ ଵ୍ଯଚାଲଯତ୍
ସେ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ପଥର ଭଳି ସେ ଅଚଳ ରହିଲେ; ଚୂଡାଳା ପୁନିପୁନି ଏହି ଡାକ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଚାଲିତଃ ପାତିତୋ ଽପ୍ଯ୍ ଏଷ ଯଦା ନ ବୁବୁଧେ ନୃପଃ । ତଦା ସଞ୍ଚିନ୍ତଯାମ୍ ଆସ ଚୂଡାଲା କୁମ୍ଭରୂପିଣୀ
ଏହି ରାଜାଙ୍କୁ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ହଲାଇ ଓ ଭୂଇଁକୁ ପକାଇଦେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ; ତେବେ ଚୂଡାଳା କୁମ୍ଭକାରଣୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଅହୋ ପରିଣତସ୍ ସାଧୁସ୍ ସ୍ଵପଦେ ଭଗଵାନ୍ ଅଯମ୍ । ତଦ୍ ଏନଂ ହି କଯା ଯୁକ୍ତ୍ଯା ସାମ୍ପ୍ରତଂ ବୋଧଯାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ହାଁ, କେତେ ଦୃଢ଼ ଓ ଉତ୍ତମ ଅଛନ୍ତି ଏହି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ନିଜ ଦଶାରେ! ଏବେ କେଉଁଠି ଉପାୟରେ ମୁଁ ଏହାଙ୍କୁ ସଚେତନ କରିପାରିବି?
ଅଥ ଵୈନଂ ମହାତ୍ମାନଂ କିମର୍ଥଂ ବୋଧଯାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍ । ଵିଦେହଂ ବୋଧମ୍ ଆସାଦ୍ଯ ତିଷ୍ଠତ୍ଵ୍ ଏଷ ଯଥାସୁଖମ୍
କିମ୍ବା, ଏହି ମହାନ୍ ଆତ୍ମାଙ୍କୁ ମୁଁ କାହିଁକି ସଚେତନ କରିବି? ଦେହରହିତ ଜ୍ଞାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଏହେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ରହୁନ୍ତୁ।
ଅହମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଙ୍ଗନାଦେହମ୍ ଇମଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପରଂ ପଦମ୍ । ଅପୁନର୍ଜନନାଯୈଵ ଗଚ୍ଛାମୀହ ହି କିଂ ମମ
ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ନାରୀ ଦେହକୁ ଛାଡ଼ି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦଶାକୁ ଯିବି, ଯେଉଁଠାରେ ପୁଣି ଜନ୍ମ ହେବ ନାହିଁ—ଏଠାରେ ମୋର ଆଉ କଣ ଅଛି?
ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ଦେହଂ ସ୍ଵଂ ତ୍ଯକ୍ତୁମ୍ ଅଭ୍ଯୁଦ୍ଯତା ସତୀ । ପୁନସ୍ ସଞ୍ଚିନ୍ତଯାମ୍ ଆସ ଚୂଡାଲା ସା ମହାସତୀ
ଏଭଳି ଭାବି, ନିଜ ଦେହକୁ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରିଥିବା ସେ ମହାସତୀ ଚୂଡ଼ାଳା ପୁଣି ଏକଥର ଅନ୍ୟ ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ।
ଆଲୋକଯାମି ଵୈ ତାଵଦ୍ ଏନଂ ଦେହଂ ମହୀପତେଃ । ଯଦ୍ଯ୍ ଅସ୍ଯ ସତ୍ତ୍ଵଶେଷୋ ଽସ୍ତି ବୋଧବୀଜଂ ହୃଦନ୍ତରେ
ମୁଁ ଏହି ରାଜାଙ୍କ ଦେହକୁ ଭଲଭାବରେ ଦେଖିବି, ଦେଖିବି କି ତାଙ୍କ ଭିତରେ କିଛି ଜୀବନର ଚିହ୍ନ ବା ଜ୍ଞାନର ବିଉ ଅଛି କି ନାହିଁ।
ତତ୍ କାଲେନୈଷ ଭଗଵାନ୍ ସମ୍ପ୍ରବୋଧମ୍ ଉପୈଷ୍ଯତି । ମୂଲକୋଶରସାଲୀନଂ ପୁଷ୍ପଜାଲଂ ମଧାଵ୍ ଇଵ
ଯଦି ଏହା ଥିଲେ, ସମୟ ସହିତ ଏହି ପୁନ୍ୟବାନ ଜଣେ ଜଣେ ଜାଗିଉଥିବେ, ଯେପରି ଗଛର ମୂଳରେ ରସ ଥିଲେ ବସନ୍ତରେ ଫୁଲ ଫୁଟିଯାଏ।
ତଦେହ ଵିହରଞ୍ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତ ଏକୋ ଭଵତ୍ଯ୍ ଅଯମ୍ । ମୈକୋ ଭଵତ୍ଵ୍ ଏଷ ଇତି ମନ୍ଯେ ଗଚ୍ଛାମି ନୋ ଶମମ୍
ଏଭଳି ଦେହରେ ରହି ଏହେଁ ଜୀବନମୁକ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି, ଏକାକି ଅଛନ୍ତି; ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଏହିପରି ଏକାକି ରହନ୍ତୁ, କାରଣ ମୋ ପାଖରେ ଶାନ୍ତି ନାହିଁ।
ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ଚୂଡାଲା ସ୍ପର୍ଶେନ ନଯନେନ ଚ । ପତିମ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ସାଶଙ୍କମ୍ ଉଵାଚ ଵରଵର୍ଣିନୀ
ଏଭଳି ଭାବି, ଚୂଡାଳା ଛୁଆଁ ଓ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ଅଳ୍ପ ଚିନ୍ତା ସହିତ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପରେ କହିଲେ।
ଅସ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵ ସତ୍ତ୍ଵଶେଷୋ ଽସ୍ଯ ହୃଦି ସମ୍ବୋଧକାରଣମ୍ । କାଯୋ ଽଯମ୍ ଅଗଲଦ୍ରୂପୋ ନେମଂ ଦେହଂ ତ୍ଯଜାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ତାଙ୍କର ହୃଦୟରେ ଏଉଁଠିକି ଅଳ୍ପ ଜୀବନ୍ଶକ୍ତି ଅଛି, ଯାହା ଜାଗୃତିର କାରଣ। ଏହି ନିଷ୍ପ୍ରାଣ ଦେହକୁ ମୁଁ ଛାଡ଼ିବି ନାହିଁ।
ଭୃଶଂ ସଂଶାନ୍ତଚିତ୍ତସ୍ଯ କାଷ୍ଠଲୋଷ୍ଟସମସ୍ଥିତେଃ । ସତ୍ତ୍ଵଶେଷଃ କଥଂ ବ୍ରହ୍ମଞ୍ ଜ୍ଞାଯତେ ଧ୍ଯାନଶାଲିନଃ
ହେ ବ୍ରହ୍ମାନ୍, ଯେଉଁଠି ମନ ଏତେ ଶାନ୍ତ ଓ ଅଡ଼ିଗ, କାଠ ବା ମାଟି ପରି ଏକାଗ୍ର ଅଛି, ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ, ସେଠାରେ ଏହି ଅଳ୍ପ ଜୀବନ୍ଶକ୍ତି କିପରି ଜଣାପଡ଼ିବ?