ଭଗଵଂସ୍ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦେନ ମହାଵିଭଵଭୂଷିତା । ମହତୀ ପଦଵୀ ଦୃଷ୍ଟା ସର୍ଵସ୍ଯୋର୍ଧ୍ଵେ ସ୍ଥିତା ମଯା
ଭଗବନ୍, ଆପଣଙ୍କର କୃପାରେ, ମୋତେ ବଡ଼ ଶ୍ରୀରେ ଭୂଷିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉପରେ ଥିବା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପଥକୁ ଦେଖିପାରିଛି ।
ସତାଂ ଵିଦିତଵେଦ୍ଯାନାମ୍ ଅହୋ ବତ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ଅପୂର୍ଵୈକାମୃତମଯସ୍ ସଙ୍ଗସ୍ ସାରଫଲପ୍ରଦଃ
କି ଅଦ୍ଭୁତ ଏହି ଉତ୍ତମ ଜନମାନଙ୍କର ସାଙ୍ଗତି—ଯେଉଁମାନେ ଜାଣିବା ଯୋଗ୍ୟ ଜିନିଷ ଜାଣିଛନ୍ତି, ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ—ଏହି ସାଙ୍ଗତି ଅପୂର୍ବ, ସଦା ନୂତନ, ଅମୃତମୟ, ଏବଂ ମୂଳ ଫଳ ଦେଇଥାଏ ।
ଜନ୍ମନାପି ମଯା ଲବ୍ଧଂ ଯନ୍ ନାମ ନ ମହାମୃତମ୍ । ତଦ୍ ଅଦ୍ଯ ତ୍ଵତ୍ସମାସଙ୍ଗାତ୍ କ୍ଷଣେନାସାଦିତଂ ସ୍ଵଯମ୍
ଅନେକ ଜନ୍ମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅମୃତକୁ ମୁଁ ପାଇପାରିନଥିଲି, ଆଜି ତୁମ ସଙ୍ଗରେ ମିଶି, ସେଇ ଅମୃତକୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମୁଁ ଲାଭ କରିଛି।
ଅନନ୍ତମ୍ ଆଦ୍ଯମ୍ ଅମୃତମ୍ ଏତତ୍ କମଲଲୋଚନ । କଥଂ ନାସାଦିତମ୍ ଅଭୂଦ୍ ଏତଦ୍ ଆତ୍ମପଦଂ ମଯା
ହେ କମଳନୟନ, ଏହି ଅନନ୍ତ, ଆଦି, ଅମୃତ ଅବସ୍ଥା — ଏହାକୁ ଆଗରୁ କିପରି ମୁଁ ପାଇନଥିଲି?
ମନସ୍ଯ୍ ଉପଶମଂ ଯାତେ ତ୍ଯକ୍ତଭୋଗୈଷଣେ ସ୍ଥିତେ । କଷାଯପାକେ ନିର୍ଵୃତ୍ତେ ସର୍ଵେନ୍ଦ୍ରିଯଗଣସ୍ଯ ଚ
ମନ ଶାନ୍ତିକୁ ପାଇଲେ, ଭୋଗ ଇଚ୍ଛାକୁ ଛାଡିଦେଲେ, ଦୁଷ୍ଟତା ଗଳିଗଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଶାନ୍ତ ହେଲେ,
ଯାନ୍ତି ଚେତସି ଵିଶ୍ରାନ୍ତିଂ ଵିମଲା ଦୈଶିକୋକ୍ତଯଃ । ଯଥା ସିତାଂଶୁକେ ଶୁଦ୍ଧେ ବିନ୍ଦଵଃ କୁଙ୍କୁମାମ୍ଭସଃ
ସେତେବେଳେ ଗୁରୁଙ୍କର ଶୁଦ୍ଧ ଉପଦେଶ ମନରେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବେ ବସିଯାଏ, ଯେପରି ଧଳା ବସ୍ତ୍ରରେ କୁଙ୍କୁମ ଜଳର ବିନ୍ଦୁ ଶାନ୍ତ ଭାବେ ଲଗିଯାଏ।
କଷାଯାଣାମ୍ ଅନନ୍ତାନାଂ ସମ୍ଭୃତାନାଂ ଶରୀରକେ । ସ୍ଵଵାସନାସ୍ଵରୂପାଣାମ୍ ଅଦ୍ଯ ପାକସ୍ ତଵୋଦିତଃ
ଏହି ଦିନ, ତୁମେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିବା ପରି, ଶରୀରରେ ସଞ୍ଚିତ ଅନେକ ଅଶୁଦ୍ଧି, ଯେଉଁମାନେ ନିଜର ଗୁପ୍ତ ଆଦତର ରୂପ, ସେଗୁଡ଼ିକର ପକ୍କା ହେବା ଘଟିଛି।
ଦେହାନ୍ ମଲାନି ସର୍ଵାଣି କାଲେନ କମଲେକ୍ଷଣ । ସାଧୋ ଵୃକ୍ଷାତ୍ ଫଲାନୀଵ ପାକେନ ଵିଗଲନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଧଃ
ହେ କମଳନୟନ, ଯେପରି ଗଛରୁ ପକ୍କା ଫଳ ଝଡ଼ି ପଡ଼େ, ସେପରି ଶରୀରର ସମସ୍ତ ଅଶୁଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ସମୟ କ୍ରମେ ଖସିଯାଏ।
ଵାସନାତ୍ମସୁ ଯାତେଷୁ ମଲେଷୁ ଵିଲଯଂ ସଖେ । ଯଦ୍ ଵକ୍ତି ଗୁରୁର୍ ଅନ୍ତସ୍ ତଦ୍ ଵିଶତୀଷୁର୍ ଯଥା ବିଲେ
ବନ୍ଧୁ, ଯେତେବେଳେ ଏହି ଗୁପ୍ତ ଆଦତର ମୂଳ ଅଶୁଦ୍ଧିଗୁଡ଼ିକ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ, ଗୁରୁ ମନରେ ଯାହା କହନ୍ତି, ସେଥି ତୀର ଭଳି ଗହ୍ବରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ।
କଷାଯପାକେ ସମ୍ପନ୍ନେ ତ୍ଵଂ ମଯାଦ୍ଯ ଵିବୋଧିତଃ । ତେନାଦ୍ଯୈଵ ତଵାଜ୍ଞାନକ୍ଷଯୋ ଜାତୋ ମହାମତେ
ଏବେ ଅଶୁଦ୍ଧି ପକ୍କା ହୋଇସାରିଛି, ମୁଁ ଆଜି ତୁମକୁ ଜାଗ୍ରତ କରିଛି; ଏହିପରି, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ଆଜି ତୁମର ଅଜ୍ଞାନ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି।
ଅଦ୍ଯ ପକ୍ଵକଷାଯସ୍ ତ୍ଵମ୍ ଅଦ୍ଯୈଵାଜ୍ଞାନସଙ୍କ୍ଷଯୀ । ଅଦ୍ଯୈଵ ସୋପଦେଶ୍ଯସ୍ ତ୍ଵମ୍ ଅଦ୍ଯୈଵାସି ପ୍ରବୁଦ୍ଧଵାନ୍
ଆଜି ତୁମର ଅସୁଦ୍ଧି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପକ୍କ ହୋଇଯାଇଛି, ଆଜି ତୁମର ଅଜ୍ଞାନ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି, ଆଜି ତୁମେ ଶିକ୍ଷା ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହେଇଛ, ଏବଂ ଆଜି ତୁମେ ସଚେତନ ହୋଇଯାଇଛ।
ଶୁଭାଶୁଭାନାଂ ସର୍ଵେଷାଂ କର୍ମଣାମ୍ ଅଦ୍ଯ ସଙ୍କ୍ଷଯଃ । ସତ୍ସଙ୍ଗଵ୍ଯପଦେଶେନ ତଵ ନିଷ୍ପତ୍ତିମ୍ ଆଗତଃ
ଆଜି ତୁମ ସମସ୍ତ ଭଲ ଓ ମନ୍ଦ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି, କାରଣ ଉତ୍ତମ ସଙ୍ଗ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦ୍ୱାରା ଏହାର ସମାପ୍ତି ହୋଇଛି।
ଯାଵଦ୍ ଅସ୍ଯ ଦିନସ୍ଯୈଷ ପୂର୍ଵୋ ଭାଗୋ ମହୀପତେ । ତାଵଚ୍ ଚେତୋ ହ୍ଯ୍ ଅହମ୍ ଇତି ତଵାଜ୍ଞାନଂ ବଭୂଵ ହ
ହେ ରାଜା, ଏହି ଦିନର ପ୍ରଥମ ଅଂଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମ ମନରେ 'ମୁଁ' ବୋଧ ଥିଲା, ସେଇଠାରେ ତୁମର ଅଜ୍ଞାନ ଥିଲା।
ଇଦାନୀଂ ମଦ୍ଵଚୋବୋଧାଚ୍ ଚେତସି କ୍ଷଯମ୍ ଆଗତେ । ହୃଦଯାତ୍ ସମ୍ପରିତ୍ଯକ୍ତେ ସମ୍ପ୍ରବୁଦ୍ଧୋ ଽସି ଭୂପତେ
ଏବେ ମୋର କଥାର ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ତୁମ ମନର ଅଜ୍ଞାନ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି ଏବଂ ହୃଦୟରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୂର ହୋଇଯାଇଛି, ଏହିପରି ତୁମେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସଚେତନ ହୋଇଯାଇଛ, ହେ ରାଜା।
ହୃଦି ଯାଵନ୍ ମନସ୍ସତ୍ତା ତାଵଦ୍ ଅଜ୍ଞାନସଂସ୍ଥିତିଃ । ଚିତ୍ତେ ଚିତ୍ତତଯା ତ୍ଯକ୍ତେ ଜ୍ଞାନସ୍ଯାଭ୍ଯୁଦଯୋ ଭଵେତ୍
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନ ହୃଦୟରେ ରହିଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଜ୍ଞାନ ଅଛି; ଯେତେବେଳେ ମନକୁ ଚେତନାରେ ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଜ୍ଞାନ ଉଦିତ ହୁଏ।
ଦ୍ଵିତ୍ଵୈକତ୍ଵଦୃଶୌ ଚିତ୍ତଂ ତଦ୍ ଏଵାଜ୍ଞାନମ୍ ଉଚ୍ଯତେ । ଏତଯୋର୍ ଯୋ ଲଯୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଯୋସ୍ ତଜ୍ ଜ୍ଞାନଂ ସା ପରା ଗତିଃ
ଯେ ମନ ଦ୍ୱିତ୍ୱ ଓ ଏକତ୍ୱକୁ ଦେଖେ, ସେହି ଅଜ୍ଞାନ; ଏହି ଦୁଇ ଦୃଷ୍ଟିର ଶାନ୍ତି ହେଉଛି ଜ୍ଞାନ, ଏହାହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଶା।
ପ୍ରବୁଦ୍ଧୋ ଽସି ଵିମୁକ୍ତୋ ଽସି ତ୍ଯକ୍ତଂ ଚିତ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ନୃପ । ସଦ୍ ଏଵ ସତ୍ତଯାତ୍ତଂ ହି ତ୍ଵଯା ତ୍ଯକ୍ତମ୍ ଅସତ୍ ପଦମ୍
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ସଚେତନ, ମୁକ୍ତ ହେଇଛ; ତୁମେ ମନକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛ; ତୁମେ ସତକୁ ସତ୍ୟ ଭାବେ ଧାରଣ କରିଛ, ଅସତକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଛ।
ଵୀତଶୋକୋ ନିରାଯାସୋ ନିସ୍ସଙ୍ଗୋ ନିତ୍ଯମ୍ ଆତ୍ମଵାନ୍ । ମହୋଦଯୋ ମୁନିର୍ ମୌନୀ ଖରୂପସ୍ ତିଷ୍ଠ ନିର୍ମଲଃ
ତୁମେ ଶୋକରୁ ମୁକ୍ତ, କୌଶଳ ବିନା, ଅନାସକ୍ତ, ସଦା ଆତ୍ମାରେ ଅବସ୍ଥିତ, ବଡ଼ ଉନ୍ନତିର ସ୍ୱାମୀ, ମୁନି, ନିରବ, ଆକାଶ ପରି ଦୃଢ଼, ନିର୍ମଳ ରୁହ।
ଏଵଂ ହି ଭଗଵଞ୍ ଜନ୍ତୋର୍ ମୂର୍ଖସ୍ଯୈଵାସ୍ତି ଚିତ୍ତଭୂଃ । ନ ପ୍ରବୁଦ୍ଧସ୍ଯ ତଜ୍ଜ୍ଞସ୍ଯ ଚିତ୍ତମ୍ ଅସ୍ତି କିଲ ପ୍ରଭୋ
ଭଗବନ୍, ମୂର୍ଖ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ମନର ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଜାଗ୍ରତ ଓ ତାହାକୁ ଜାଣିଛି, ସେଠାରେ ମନ କିଛି ନାହିଁ, ପ୍ରଭୁ।
ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତାସ୍ ତ ଏତେ ହି ଵିହରନ୍ତି କଥଂ ଵଦ । ଅଵିଦ୍ଯମାନମନସୋ ଯୁଷ୍ମଦାଦ୍ଯାସ୍ ତଥା ନରାଃ
ଏମିତି ଜୀବନ୍ମୁକ୍ତ ଲୋକମାନେ, ଯେପରିକି ଆପଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ମନ ନଥିବା ସ୍ଥିତିରେ କିପରି ବାସ କରନ୍ତି, ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
ଇତି ମେ କଥଯାଶେଷମ୍ ଅନ୍ଯୈଶ୍ ଚ ଵଚନାଂଶୁଭିଃ । ହାର୍ଦଂ ତମୋ ମେ ନିପୁଣମ୍ ଏଵମ୍ପ୍ରାଯୈଃ ପ୍ରମାର୍ଜଯ
ଏଭଳି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଓ ଅନ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା, ମୋ ହୃଦୟର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅନ୍ଧକାରକୁ ସଫା କରିଦିଅନ୍ତୁ।
ଯଥା ଵଦସି ଧର୍ମଜ୍ଞ ତତ୍ ତଥୈଵ ହି ନାନ୍ଯଥା । ଚିତ୍ତଂ ହି ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତାନାଂ ନାସ୍ତ୍ଯ୍ ଅଙ୍କୁର ଇଵାଶ୍ମନାମ୍
ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା, ଆପଣ ଯେପରି କହନ୍ତି, ସେଠିକି ହେଉଛି, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ। ଯେଉଁ ଜଣେ ଜୀବନ୍ମୁକ୍ତ, ସେଠାରେ ମନ ନାହିଁ, ଯେପରି ଶିଳାରେ ଅଂକୁର ନଥାଏ।
ପୁନର୍ଜନନଯୋଗ୍ଯା ଯା ଵାସନା ଘନଵାସନା । ସା ପ୍ରୋକ୍ତା ଚିତ୍ତଶବ୍ଦେନ ନ ସା ତଜ୍ଜ୍ଞସ୍ଯ ଵିଦ୍ଯତେ
ଯେ ଗଭୀର ଆଦତ ଆଉ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ଯାହାକୁ 'ମନ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେଇ ଆଦତ ତାହାକୁ ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ମଧ୍ୟରେ ରହିନଥାଏ।
ଯଯା ଵାସନଯା ତଜ୍ଜ୍ଞା ଵିହରନ୍ତୀହ କର୍ମସୁ । ତାଂ ତ୍ଵଂ ସତ୍ତ୍ଵାଭିଧାଂ ଵିଦ୍ଧି ପୁନର୍ଜନନଵର୍ଜିତାମ୍
ଯେ ଆଦତ ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଏଠାରେ କାମ କରିଥାଏ, ସେଇ ଆଦତକୁ 'ସତ୍ତା' ବୋଲି ଜାଣ, ଏହା ପୁନର୍ଜନ୍ମରୁ ମୁକ୍ତ।
ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତା ମହାତ୍ମାନସ୍ ସତ୍ତ୍ଵସ୍ଥାସ୍ ସଂଯତେନ୍ଦ୍ରିଯାଃ । ଵିହରନ୍ତି ଗତାସଙ୍ଗଂ ନ ଚିତ୍ତସ୍ଥାଃ କଦାଚନ
ଯେଉଁ ମହାନ୍ ଆତ୍ମାମାନେ ଜୀବନ କାଳରେ ମୁକ୍ତ, ସତ୍ତାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଅସକ୍ତ ଭାବେ ଚଳାଚଳ କରନ୍ତି, କେବେ ମନରେ ଅବସ୍ଥିତ ନୁହଁନ୍ତି।
ମୂଢଂ ଚିତ୍ତଂ ଚିତ୍ତମ୍ ଆହୁଃ ପ୍ରବୁଦ୍ଧଂ ସତ୍ତ୍ଵମ୍ ଉଚ୍ଯତେ । ଅପ୍ରବୁଦ୍ଧା ହି ଚିତ୍ତସ୍ଥାସ୍ ସତ୍ତ୍ଵସ୍ଥା ହି ମହାଧିଯଃ
ମନ ଯଦି ମୂଢ଼ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଥାଏ, ତାହାକୁ 'ମନ' କୁହାଯାଏ; ଯଦି ସଚେତନ ହୋଇଯାଏ, ତାହାକୁ 'ସତ୍ତା' କୁହାଯାଏ। ଯେମାନେ ମନରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେମାନେ ଅଜାଗୃତ; ଯେମାନେ ସତ୍ତାରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେମାନେ ପ୍ରକୃତ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ।
ଭୂଯଃ ପ୍ରଜାଯତେ ଚିତ୍ତଂ ସତ୍ତ୍ଵଂ ଭୂଯୋ ନ ଜାଯତେ । ଅପ୍ରବୁଦ୍ଧସ୍ଯ ବନ୍ଧୋ ଽସ୍ତି ନ ପ୍ରବୁଦ୍ଧସ୍ଯ ଭୂପତେ
ମନ ଆଉ ଆଉ ଜନ୍ମ ନେଉଛି, କିନ୍ତୁ ସ୍ବଭାବ କେବେ ଜନ୍ମ ନେଉନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଜାଗ୍ରତ ନୁହନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବନ୍ଧନ ଅଛି; ଯେଉଁମାନେ ଜାଗ୍ରତ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ବନ୍ଧନ ନାହିଁ, ରାଜା।
ସତ୍ତ୍ଵଵାନ୍ ଅସି ସଞ୍ଜାତୋ ମହାତ୍ଯାଗୀ ସ୍ଥିତୋ ଭଵାନ୍ । ଅଶେଷେଣ ତ୍ଵଯା ତ୍ଯକ୍ତଂ ଚିତ୍ତମ୍ ଅଦ୍ଯେତି ଵେଦ୍ମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ତୁମେ ଏବେ ସ୍ବଭାବରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛ, ବଡ଼ ତ୍ୟାଗୀ ଭାବେ ଦୃଢ଼ ରହିଛ। ଆଜି ତୁମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମନକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଛ, ଏହି କଥାକୁ ମୁଁ ଜାଣିପାରୁଛି।
ସମସ୍ତଵାସନାମୁକ୍ତୋ ରାଜନ୍ ରାଜେଵ ରାଜସେ । ଆକାଶସାମ୍ଯମ୍ ଆଯାତଂ ମନ୍ଯେ ତଵ ମୁନେ ମନଃ
ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ରାଜା, ତୁମେ ରାଜାଙ୍କ ପରି ଶାସନ କରୁଛ। ମୁଁ ଭାବୁଛି, ମୁନି, ତୁମର ମନ ଏବେ ଆକାଶ ସମାନ ହୋଇଯାଇଛି।
ଶମଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଽସି ପରମଂ ଶୁଦ୍ଧସ୍ ସମସମସ୍ଥିତିଃ । ମନ୍ଦରାହନନୋନ୍ମୁକ୍ତୋ ଯଥା କ୍ଷୀରମହାର୍ଣଵଃ
ତୁମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶାନ୍ତିକୁ ପାଇଛ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ସମତାରେ ଅବିଚଳ ରହିଛ। ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ମଥିତ ହୋଇନଥିବା କ୍ଷୀରସାଗର ପରି ତୁମେ ଏବେ ଶାନ୍ତ ଅଛ।