ଅଭିମାନଵିକଲ୍ପାଂଶୈର୍ ଅଜ୍ଞୋ ଜ୍ଞପ୍ତିଂ ଵିକଲ୍ପଯନ୍ । ବୋଧଂ ମଲିନଯତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ ମୁଖଂ ସର୍ପ ଇଵାମଲମ୍
ଅଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ ନିଜର ଅଭିମାନ ଓ ଭିନ୍ନତାର ଭାବନା ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନକୁ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଦେଖିଥାଏ, ଏହିପରି ଭାବନା ଭିତରେ ଥିବା ଜ୍ଞାନକୁ ଦୂଷିତ କରିଦିଏ, ଯେପରି ଏକ ସାପ ନିର୍ମଳ ସ୍ଥାନକୁ ଅପବିତ୍ର କରିଦିଏ।
ସର୍ଵପ୍ରମାଣସତ୍ତାନାଂ ପଦମ୍ ଅବ୍ଧିର୍ ଅପାମ୍ ଇଵ । ପ୍ରମାଣମ୍ ଏକମ୍ ଏଵେହ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ରାମ ତଚ୍ ଛୃଣୁ
ସମସ୍ତ ପ୍ରମାଣର ମୂଳ ଯେପରି ପାଣିର ସମୁଦ୍ର, ସେପରି ଏଠାରେ, ରାମ, ଦେଖିବାରେ ଯାହା ଆସେ, ସେଠାରେ ଏକମାତ୍ର ପ୍ରମାଣ ହେଉଛି ନିଜ ଅନୁଭୂତି; ଏହି କଥାକୁ ଶୁଣ।
ସର୍ଵାର୍ଥସାରମ୍ ଅଧ୍ଯକ୍ଷଂ ଵେଦନଂ ଵିଦୁର୍ ଉତ୍ତମାଃ । ନୂନଂ ତତ୍ ପ୍ରତି ଯତ୍ ସିଦ୍ଧଂ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ତଦ୍ ଉଦାହୃତମ୍
ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ, ସମସ୍ତ କଥାର ମୂଳ ଓ ଦେଖିବାର ଅଧିକାରୀ ହେଉଛି ଅନୁଭୂତି। ଯେଉଁଠି ଏହା ସଠିକ୍ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ସେଠି ଯାହା ଦେଖାଯାଏ, ତାହାକୁ ଏଠି ସତ୍ୟ ଅନୁଭୂତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅନୁଭୂତେର୍ ଵେଦନସ୍ଯ ପ୍ରତିପତ୍ତେର୍ ଯଥାସ୍ଥିତମ୍ । ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମ୍ ଇତି ନାମେହ କୃତଂ ଜୀଵସ୍ ସ ଏଵ ଚ
ଏଠି, ଯେପରିକି ଅନୁଭୂତି ହେଉଛି ଦେଖିବାର ସଚେତନତା, ସେଠି ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଅନୁଭୂତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହି ସଚେତନତା ହିଁ ଜୀବ।
ସ ଏଵ ସଂଵିତ୍ ସ ପୁନର୍ ଅହନ୍ତାପ୍ରତ୍ଯଯାତ୍ମକଃ । ସ ଯଯୋଦେତି ସଂଵିତ୍ତ୍ଯା ସା ପଦାର୍ଥ ଇତି ସ୍ମୃତା
ଏହି ଅନୁଭୂତି ହିଁ ଚେତନା, ଏହି ହିଁ ଆମ ମୁଁ ବୋଧ ଅଟୁଟ ଅଂଶ। ଏହି ଚେତନା ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ, ତାହାକୁ ବସ୍ତୁ ବୋଲି ମନାଯାଏ।
ସ ସଙ୍କଲ୍ପଵିକଲ୍ପାଦ୍ଯୈଃ କୃତନାନାକ୍ରମୋ ଭ୍ରମୈଃ । ଜଗତ୍ତଯା ସ୍ଫୁରତ୍ଯ୍ ଅମ୍ବୁ ତରଙ୍ଗାଦିତଯା ଯଥା
ଇଚ୍ଛା, ସନ୍ଦେହ ଓ ଏମିତି ଅନେକ ଭ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ନେଇ, ଏହି ସଂସାର ଦେଖାଯାଏ; ଯେପରି ଜଳ ତରଙ୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶ ପାଏ।
ପ୍ରାଗ୍ ଅକାରଣମ୍ ଏଵାଶୁ ସର୍ଗାଦୌ ସର୍ଗଲୀଲଯା । ସ୍ଫୁରିତ୍ଵା କାରଣୀଭୂତଂ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ସ୍ଵଯମ୍ ଆତ୍ମନି
ସୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭର ପୂର୍ବରୁ, ଏହା କୌଣସି କାରଣ ବିନା ଥାଏ; କିନ୍ତୁ ସୃଷ୍ଟିର ଖେଳରେ, ଏହି ଆତ୍ମା ଆପଣେ ଆପଣେ ଉଦ୍ଭାସିତ ହୋଇ, କାରଣ ଭାବକୁ ଅନୁଭବ କରାଏ—ଏହା ନିଜ ମନରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ।
କାରଣତ୍ଵଂ ଵିଚାରୋ ଽସ୍ଯ ଜୀଵସ୍ଯାସଦ୍ ଅପି ସ୍ଥିତମ୍ । ସଦ୍ ଇଵାସ୍ଯାଂ ଜଗଦ୍ରୂପସମ୍ପତ୍ତୌ ଵ୍ଯକ୍ତିମ୍ ଆଗତମ୍
ଏହି ଜୀବର କାରଣତ୍ୱ କେବଳ ଚିନ୍ତନ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, ଯଦ୍ୟପି ଏହା ଅସତ୍ୟ; ତଥାପି, ଏହି ଜଗତର ରୂପ ଦେଖାଯିବାବେଳେ, ଏହା ସତ୍ୟ ବୋଲି ଦେଖାଯାଏ।
ସ୍ଵଯମ୍ ଏଵ ଵିଚାରସ୍ ତୁ ସନଞର୍ଥଂ ସ୍ଵକଂ ଵପୁଃ । ନାଶଯିତ୍ଵା କରୋତ୍ଯ୍ ଆଶୁ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ପରମଂ ପଦମ୍
ଚିନ୍ତନ ନିଜ ଦେହ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ଗଳାଇ ଦେଇ, ତୁରନ୍ତ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅନୁଭୂତିର ପଦକୁ ଦେଖାଏ।
ଵିଚାରଯନ୍ ଵିଚାରୋ ଽପି ନାତ୍ମାନମ୍ ଅଧିଗଚ୍ଛତି । ଯଦା ତଦା ନିରୁଲ୍ଲେଖଂ ପରମ୍ ଏଵାଵଶିଷ୍ଯତେ
ଚିନ୍ତନ ଯେତେବେଳେ ନିଜକୁ ଅନ୍ୱେଷଣ କରେ, ସେତେବେଳେ ନିଜକୁ ପାଇପାରେ ନାହିଁ; ଏହି ସମୟରେ, କୌଣସି ଚିହ୍ନ ବିନା, କେବଳ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ।
ମନସ୍ଯ୍ ଅନୀହିତେ ଶାନ୍ତେ ତୈର୍ ବୁଦ୍ଧୀନ୍ଦ୍ରିଯକର୍ମଭିଃ । ନେହ କୈଶ୍ଚିତ୍ କୃତୈର୍ ଅର୍ଥୋ ନାକୃତୈର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଭାଵନାତ୍
ମନ ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଇଚ୍ଛା ବା ଚେଷ୍ଟା ଛାଡ଼ି ଶାନ୍ତ ଅଛି, ସେତେବେଳେ ବୁଦ୍ଧି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ କିମ୍ବା ଶରୀରର କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା କିଛି ଫଳ ହୁଏ ନାହିଁ; ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ କିଛି କରିବା ବା ନ କରିବା ଦ୍ୱାରା କିଛି ହୁଏ ନାହିଁ, କାରଣ କର୍ତ୍ତୃତ୍ୱର ଭାବ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ମନସ୍ଯ୍ ଅନୀହିତେ ଶାନ୍ତେ ନ ପ୍ରଵର୍ତନ୍ତ ଏଵ ତେ । କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିଯାଣି କର୍ମାଦାଵ୍ ଅସଞ୍ଚାରିତଯନ୍ତ୍ରଵତ୍
ମନ ଯେତେବେଳେ ଅକ୍ରିୟ ଓ ଶାନ୍ତ ଅଛି, ସେତେବେଳେ କାର୍ମିକ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ କୌଣସି କାମରେ ଲାଗନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନେ ଚଳାଉନାଯାଇଥିବା ଯନ୍ତ୍ର ଭଳି ଅକ୍ରିୟ ରହନ୍ତି।
ମନୋଯନ୍ତ୍ରସ୍ଯ ଚଲନେ କାରଣଂ ଵେଦନଂ ଵିଦୁଃ । ପ୍ରାଣାଲୀ ଦାରୁମେଷସ୍ଯ ରଜ୍ଜୁର୍ ଅନ୍ତର୍ଗତା ଯଥା
ମନର ଚଳନକୁ ଅନୁଭୂତି କାରଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଯେପରି ଏକ କାଠର ପୁତୁଳିକୁ ଭିତରର ଡୋରି ଚଳାଏ, ସେପରି ମନକୁ ଅନୁଭୂତି ଚଳାଏ।
ରୂପାଲୋକମନସ୍କାରପଦାର୍ଥାଦ୍ଯାକୁଲଂ ଜଗତ୍ । ଵିଦ୍ଯତେ ଵେଦନସ୍ଯାନ୍ତର୍ ଵାତେ ଽନ୍ତସ୍ ସ୍ପନ୍ଦନଂ ଯଥା
ଯେପରି ହାବା ଭିତରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବେ କମ୍ପନ ରହିଥାଏ, ସେପରି ରୂପ, ଆଲୋକ, ଚିନ୍ତା, ବସ୍ତୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଭରିଥିବା ଏହି ସଂସାର ସମସ୍ତେ ଅନୁଭୂତି ଭିତରେ ଅଛି।
ସର୍ଵାତ୍ମଵେଦନଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ଯଥୋଦେତି ତଦାତ୍ମକମ୍ । ଭାତି ପ୍ରସୃତଦିକ୍କାଲବାହ୍ଯାନ୍ତାରୂପଦେହକମ୍
ସମସ୍ତ ଆତ୍ମାର ଅନୁଭୂତି ଶୁଦ୍ଧ ଭାବେ ଉଦୟ ହୁଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ଅନୁଭୂତି ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତରେ, ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇ, ଭିତର ଓ ବାହାର ଦେହର ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
ଦ୍ରଷ୍ଟୈଵ ଦୃଶ୍ଯତାଭାସଂ ସ୍ଵଂ ରୂପଂ ଧାରଯନ୍ ସ୍ଥିତଃ । ସ୍ଵଂ ଯଥା ତତ୍ର ଯଦ୍ ରୂପଂ ପ୍ରଵିଭାତି ତଥୈଵ ତତ୍
ଦର୍ଶକ ନିଜେ, ଦେଖାଯାଉଥିବା ଆକୃତିକୁ ନିଜ ରୂପ ଭାବେ ଧାରଣ କରି, ଅବିଚଳ ରହିଥାଏ। ଯେଉଁଠାରେ ଯେଉଁ ରୂପ ନିଜ ଭାବରେ ଚମକେ, ସେଇ ରୂପଟିଏ ଥାଏ।
ସର୍ଵମ୍ ଆତ୍ମା ଯଥା ତତ୍ର ସଙ୍କଲ୍ପତ୍ଵମ୍ ଇଵାଗତଃ । ତିଷ୍ଠତ୍ଯ୍ ଆଶୁ ତଥା ତତ୍ର ତଦ୍ରୂପ ଇଵ ରାଜତେ
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ କିଛି ଆତ୍ମା ହୋଇଯାଏ, ମନର ଭାବନା ଭଳି ଦେଖାଯାଏ। ଏହା ସେଠାରେ ତୁରନ୍ତ ଦଢ଼ ହୋଇ, ସେଇ ରୂପରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ।
ସର୍ଵାତ୍ମକତଯା ଦ୍ରଷ୍ଟୁର୍ ଦୃଶ୍ଯତ୍ଵମ୍ ଇଵ ଯୁଜ୍ଯତେ । ଦ୍ରଷ୍ଟୃତ୍ଵଂ ଦ୍ରଷ୍ଟ୍ରସଦ୍ଭାଵେ ଦୃଶ୍ଯସ୍ଯ ତ୍ଵ୍ ଅସ୍ତି ନାସତଃ
ଦର୍ଶକ ସମସ୍ତର ଆଧାର ହେବାରୁ, ଦେଖାଯାଉଥିବାଟି ଅଛି ବୋଲି ଲାଗେ। କିନ୍ତୁ ଦର୍ଶକ ଥିଲେ ଦର୍ଶନ ହୁଏ, ଦର୍ଶକ ନଥିଲେ ଦେଖାଯାଉଥିବା କିଛି ନାହିଁ।
ଅକାରଣକମ୍ ଏଵାତୋ ବ୍ରହ୍ମକଲ୍ପମ୍ ଇଦଂ ସ୍ଥିତମ୍ । ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମ୍ ଏଵ ନିର୍ମାତୃ ତସ୍ଯାଂଶାସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅନୁପାଧଯଃ
ଏହି ସୃଷ୍ଟି କୌଣସି କାରଣ ଛଡ଼ା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର କଳ୍ପନା ପରି ଅଛି। ଏହାର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ଏହାର ଅଂଶଗୁଡ଼ିକର କୌଣସି ବିଶେଷ ଗୁଣ ନାହିଁ।
ସ୍ଵଯତ୍ନମାତ୍ରେତରରୂପକୋ ଯସ୍ ତଦ୍ଦୈଵଶବ୍ଦାର୍ଥମ୍ ଅପାସ୍ଯ ଦୂରେ । ଶୂରେଣ ସାଧୋ ପଦମ୍ ଉତ୍ତମଂ ତତ୍ ସ୍ଵପୌରୁଷେଣୈଵ ହି ଲଭ୍ଯତେ ଽନ୍ତଃ
ଯେଉଁଠାରେ ନିଜ ଚେଷ୍ଟା ଛଡ଼ା କିଛି ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ଭାଗ୍ୟକୁ ଦୂରେ ଫେଙ୍ଗିଦିଅ। ହେ ଶୂରବୀର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବସ୍ଥା କେବଳ ନିଜ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମନରେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
ଵିଚାରଯାଚାର୍ଯପରମ୍ପରାଣାଂ ମତେନ ସତ୍ଯେନ ସିତେନ ତାଵତ୍ । ଯାଵଦ୍ ଵିଶୁଦ୍ଧାଂ ସ୍ଵଯମ୍ ଏଵ ବୁଦ୍ଧାମ୍ ଅନନ୍ତରୂପାଂ ପରତାମ୍ ଉପୈଷି
ଗୁରୁମାନେ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି, ସତ୍ୟ ଏବଂ ସ୍ପଷ୍ଟତା ସହିତ ତୁମେ ନିଜେ ନିଜ ବୁଦ୍ଧିକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିବ, ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ନିଜେ ନିରାକାର ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଁଚିପାରିବ।
ଆର୍ଯସଙ୍ଗମଯୁକ୍ତ୍ଯାଦୌ ପ୍ରଜ୍ଞାଂ ଵୃଦ୍ଧିଂ ନଯେଦ୍ ବଲାତ୍ । ତତୋ ମହାପୁରୁଷତା ମହାପୁରୁଷଲକ୍ଷଣୈଃ
ସଦ୍ଜନଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଏବଂ ଯୁକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବୁଦ୍ଧିକୁ ବଳେ ବଢ଼ାଯାଏ। ଏହା ପରେ, ମହାପୁରୁଷଙ୍କର ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ମହାପୁରୁଷତ୍ୱ ଆସେ।
ଯୋ ଯୋ ଯେନ ଗୁଣେନେହ ପୁରୁଷଃ ପ୍ରଵିରାଜତେ । ଶିକ୍ଷେତ ତଂ ତମ୍ ଏଵାଶୁ ତସ୍ମାଦ୍ ବୁଦ୍ଧିଵିଵୃଦ୍ଧଯେ
ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଲୋକ କୌଣସି ଗୁଣରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ, ସେଇ ଗୁଣଟିକୁ ତାଙ୍କଠାରୁ ଶୀଘ୍ର ଶିଖିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏହା ଦ୍ୱାରା ବୁଦ୍ଧିର ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ।
ମହାପୁରୁଷତା ତ୍ଵ୍ ଏଷା ଶମାଦିଗୁଣଶାଲିନୀ । ସମ୍ଯଗ୍ଜ୍ଞାନଂ ଵିନା ରାମ ସିଦ୍ଧିମ୍ ଏତି ନ କସ୍ଯଚିତ୍
ବଡ଼ ମନିଷ୍ୟତ୍ୱ ମାନେ ଶାନ୍ତି ଓ ଏହାଭଳି ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, କିନ୍ତୁ ହେ ରାମ, ସଠିକ୍ ଜ୍ଞାନ ଛାଡ଼ି କେହି ମଧ୍ୟ ସଫଳତା ପାଇପାରେ ନାହିଁ।
ଜ୍ଞାନାଚ୍ ଛମାଦଯୋ ଯାନ୍ତି ଵୃଦ୍ଧିଂ ସତ୍ପୁରୁଷକ୍ରମାତ୍ । ଶ୍ଲାଘନୀଯାଃ ଫଲେନାନ୍ତର୍ ଵୃଷ୍ଟେର୍ ଇଵ ନଵାଙ୍କୁରାଃ
ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁଣ ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ଅନୁକ୍ରମରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି; ଏହି ଗୁଣମାନେ ଭିତରୁ ମିଳୁଥିବା ଫଳ ପାଇଁ ପ୍ରଶଂସାଯୋଗ୍ୟ, ଯେପରି ଝରଣା ପରେ ନୂଆ ଅଂକୁର ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।
ଶମାଦିଭ୍ଯୋ ଗୁଣେଭ୍ଯଶ୍ ଚ ଵର୍ଧତେ ଜ୍ଞାନମ୍ ଉତ୍ତମମ୍ । ଅନ୍ନାତ୍ମକେଭ୍ଯୋ ଯଜ୍ଞେଭ୍ଯଶ୍ ଶାଲିଵୃଷ୍ଟିର୍ ଇଵୋତ୍ତମା
ଶାନ୍ତି ଓ ଏହାଭଳି ଗୁଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି, ଯେପରି ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଯଜ୍ଞରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧାନ ଫସଲ ବଢ଼ିଯାଏ।
ଗୁଣାଶ୍ ଶମାଦଯୋ ଜ୍ଞାନାଚ୍ ଛମାଦିଭ୍ଯସ୍ ତଥା ଜ୍ଞତା । ପରସ୍ପରଂ ଵିଵର୍ଧେତେ ଏତେ ଽବ୍ଦସରସୀ ଯଥା
ଶାନ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ଜ୍ଞାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ଏହି ଶାନ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନକୁ ବଢ଼ାନ୍ତି; ଏମିତି ଏମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ବଢ଼ାଇଥାନ୍ତି, ଯେପରି ନଦୀ ଓ ସମୁଦ୍ର ପରସ୍ପରକୁ ପୂରଣ କରେ।
ଜ୍ଞାନଂ ସତ୍ପୁରୁଷାଚାରାଜ୍ ଜ୍ଞାନାତ୍ ସତ୍ପୁରୁଷକ୍ରମଃ । ପରସ୍ପରଂ ଗତୌ ଵୃଦ୍ଧିଂ ଜ୍ଞାନସତ୍ପୁରୁଷକ୍ରମୌ । ଏକୋ ଽପି ନୈତଯୋସ୍ ତାଵତ୍ ପୁରୁଷସ୍ଯେହ ସିଧ୍ଯତି
ଜ୍ଞାନ ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କର ଆଚରଣରୁ ଆସେ, ଏବଂ ଜ୍ଞାନରୁ ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କର ପଥ ଉପଜେ; ଏହି ଦୁଇଟି, ଅର୍ଥାତ୍ ଜ୍ଞାନ ଓ ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କର ଆଚରଣ, ପରସ୍ପର ବଢ଼ିଥାନ୍ତି, ଏବଂ ଏହି ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରୁ କେବଳ ଗୋଟିଏ ଥିଲେ ମାନବ ଜୀବନର ସଫଳତା ହୁଏନା।
ଯଥା କଲମରକ୍ଷିଣ୍ଯା ଗୀତ୍ଯା ଵିତତତାରଯା । ଖଗୋତ୍ସାଦେନ ସହିତୋ ଗୀତାନନ୍ଦଃ ପ୍ରସାଧ୍ଯତେ
ଯେପରି ଦକ୍ଷ ଗାୟିକାଙ୍କର ଗୀତ ଓ ପକ୍ଷୀର ମନୋହର ଡାକରେ ଗୀତର ଆନନ୍ଦ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ସେପରି—
ଜ୍ଞାନସତ୍ପୁରୁଷେହାଭ୍ଯାମ୍ ଅକର୍ତ୍ରା କର୍ତୃରୂପିଣା । ତଥା ପୁଂସା ନିରିଚ୍ଛେନ ସମମ୍ ଆସାଦ୍ଯତେ ପଦମ୍
ଏହିପରି ଜ୍ଞାନ ଓ ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କ ସଂଗରେ, ଯିଏ ଆସକ୍ତି ଓ କର୍ତ୍ତୃତ୍ୱ ଛାଡ଼ିଛନ୍ତି, ସେ ମନୁଷ୍ୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।