ସର୍ଵମ୍ ଆତ୍ମା ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ସକୃତ୍ ପ୍ରକଟମ୍ ଆତତମ୍ । ଦ୍ଵିତ୍ଵୈକତ୍ଵେ ନ ଵିଦ୍ଯେତେ ନିର୍ଭ୍ରାନ୍ତିର୍ ଭଵ ସତ୍ଯତଃ
ସମସ୍ତ କିଛି ଆତ୍ମା, ସେଇ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ସଦା ସ୍ପଷ୍ଟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଠାରେ ବ୍ୟାପିତ। ଏଠାରେ ଦ୍ୱିତ୍ୱ କିମ୍ବା ଏକତା କିଛି ନାହିଁ—ଭ୍ରମ ଛାଡ଼, ଏହିଏ ସତ୍ୟ ଅସ୍ତିତ୍ୱର।
ସର୍ଵେନ୍ଦ୍ରିଯଗୁଣାକାରସ୍ ସନ୍ନ୍ ଏଵାସି ସଖେ ନଭଃ । ନ ଦହ୍ଯସେ ମହାବୁଦ୍ଧେ ନ ଚ କ୍ଵଚନ ଲିପ୍ଯସେ
ବନ୍ଧୁ, ତୁମେ ନିଜେ ଆକାଶ ପରି, ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଗୁଣ ଓ ଆକାର ଭାବେ ପ୍ରକଟ। ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ତୁମେ କେବେ ଦହିଯାଉନାହାଁ, କିମ୍ବା କେବେ ମେଳିଯାଉନାହାଁ।
ନ ତେ ଵିନଶ୍ଯତି ସଖେ ନ ଚ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଵିଵର୍ଧତେ । ନିର୍ମଲାକାଶରୂପସ୍ଯ ଚୈକସ୍ଯାନନ୍ତରୂପିଣଃ
ବନ୍ଧୁ, ତୁମର କିଛି ନଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ, କିମ୍ବା କିଛି ବଢ଼ିଯାଏ ନାହିଁ; କାରଣ ତୁମେ ନିର୍ମଳ ଆକାଶ ପରି, ଏକ ଓ ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା।
ଇଚ୍ଛାନିଚ୍ଛାତ୍ମିକେ ଶକ୍ତୀ ଯେ ତଵାପି ତ୍ଵମ୍ ଏଵ ତେ । ନ ହ୍ଯ୍ ଅଂଶୁଵ୍ଯତିରେକେଣ ଶଶାଙ୍କ ଉପଲଭ୍ଯତେ
ଇଚ୍ଛା ଓ ଅନିଚ୍ଛା ଯେଉଁ ଶକ୍ତି ତୁମର, ସେଗୁଡ଼ିଏ ତୁମେ ନିଜେ। କାରଣ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ତାହାର କିରଣ ବିନା ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
ତ୍ଵମ୍ ଅଜରମ୍ ଅପରଂ ପରସ୍ଵଭାଵଂ ସକୃଦ୍ ଅମଲଂ ସତତଂ ସଦ୍ ଏକରୂପମ୍ । ଵିଗଲିତକଲନଂ କଲାଖ୍ଯଲୀଲଂ ସମୁଦିତମ୍ ଆଦ୍ଯମ୍ ଅଜଂ ତଦ୍ ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ଵମ୍
ତୁମେ ବୟସର ଗଣନାରେ ପଡ଼ନାହାନ୍ତି, ସୀମା ନାହିଁ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ୱଭାବର, ସଦା ପବିତ୍ର ଏବଂ ଏକ ରୂପରେ ଅବିଚଳିତ। ସମସ୍ତ ଗଣନା, କାଳ ଓ କଳାର ଖେଳକୁ ଛାଡ଼ି, ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ, ଆଦି ଓ ଅଜନ୍ମା—ଏହି ହେଉଛି ଆତ୍ମାର ସାରତତ୍ତ୍ୱ।
ଇତି କୁମ୍ଭଵଚୋ ରାଜା ଭାଵଯଂସ୍ ତଦ୍ ଅକୃତ୍ରିମମ୍ । ସ୍ଵ ଏଵାତ୍ମପଦେ ତସ୍ମିନ୍ କ୍ଷଣଂ ପରିଣତୋ ଽଭଵତ୍
ଏଭଳି କୁମ୍ଭଙ୍କର କଥା ଭାବି, ରାଜା ସେ ଅକୃତ୍ରିମ ସତ୍ୟକୁ ଚିନ୍ତା କରି, ଏକ କ୍ଷଣ ପାଇଁ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଏକତା ଅନୁଭବ କଲେ।
ବଭୂଵାମୀଲିତମନୋଲୋଚନଶ୍ ଶାନ୍ତଵାଗ୍ ଅଭୀଃ । ଶିଲାତଲାଦ୍ ଇଵୋତ୍କୀର୍ଣୋ ନିସ୍ସ୍ପନ୍ଦାଵଯଵାକୃତିଃ
ସେ ମନ ଓ ଚକ୍ଷୁ ମୁଦି, ନିରବ ଓ ଭୟହୀନ ହେଲେ; ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଖୋଦା ମୂର୍ତ୍ତି ପରି ନିଷ୍ପନ୍ଦ ଓ ନିର୍ଜୀବ ଦେହରେ ରହିଲେ।
ତତୋ ମୁହୂର୍ତମାତ୍ରେଣ ପ୍ରବୁଦ୍ଧଂ ସ୍ଫାରିତେକ୍ଷଣମ୍ । ତମ୍ ଉଵାଚ ମହାବାହୋ ଚୂଡାଲା କୁମ୍ଭରୂପିଣୀ
ତାପରେ କିଛି ଖ୍ଷଣ ପରେ, ସେ ଜାଗି ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲିଲେ; ଏବଂ ବଳଶାଳୀ ଚୂଡ଼ାଳା, କୁମ୍ଭ ରୂପେ ଥିବା, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
କଚ୍ଚିଦ୍ ଅସ୍ମିନ୍ ପଦେ ସ୍ଫାରେ ଶୁଦ୍ଧେ ମୃଦୁନି ନିର୍ମଲେ । ସୁତଲ୍ପେ ନିର୍ଵିକଲ୍ପାନାଂ ସୁଖଂ ଵିଶ୍ରାନ୍ତଵାନ୍ ଅସି
ଏହି ବିଶାଳ, ପବିତ୍ର, ମୃଦୁ ଓ ନିର୍ମଳ ଭୂମିରେ—ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଶୟନରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଚିନ୍ତାରହିତ ଲୋକମାନେ ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତି—ତୁମେ କି ସଂତୋଷ ଓ ଶାନ୍ତି ଅନୁଭବ କରିଛ ?
କଚ୍ଚିଦ୍ ଅନ୍ତଃ ପ୍ରବୁଦ୍ଧୋ ଽସି କଚ୍ଚିଦ୍ ଭ୍ରାନ୍ତିସ୍ ତ୍ଵଯୋଜ୍ଝିତା । କଚ୍ଚିଜ୍ ଜ୍ଞେଯଂ ପରିଜ୍ଞାତଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯମ୍ ଏଵ ଵା
ତୁମେ କି ମନରେ ଜାଗୃତ ହେଇଛ ? ତୁମେ କି ଭ୍ରମକୁ ଛାଡି ଦେଇଛ ? ଯାହା ଜାଣିବା ଉଚିତ, ତାହାକୁ କି ତୁମେ ବୁଝିଛ, କିମ୍ବା ଅତି କମରେ ଦେଖିଛ ?
ଭଗଵଂସ୍ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦେନ ମହାଵିଭଵଭୂଷିତା । ମହତୀ ପଦଵୀ ଦୃଷ୍ଟା ସର୍ଵସ୍ଯୋର୍ଧ୍ଵେ ସ୍ଥିତା ମଯା
ଭଗବନ୍, ଆପଣଙ୍କର କୃପାରେ, ମୋତେ ବଡ଼ ଶ୍ରୀରେ ଭୂଷିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉପରେ ଥିବା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପଥକୁ ଦେଖିପାରିଛି ।
ସତାଂ ଵିଦିତଵେଦ୍ଯାନାମ୍ ଅହୋ ବତ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ଅପୂର୍ଵୈକାମୃତମଯସ୍ ସଙ୍ଗସ୍ ସାରଫଲପ୍ରଦଃ
କି ଅଦ୍ଭୁତ ଏହି ଉତ୍ତମ ଜନମାନଙ୍କର ସାଙ୍ଗତି—ଯେଉଁମାନେ ଜାଣିବା ଯୋଗ୍ୟ ଜିନିଷ ଜାଣିଛନ୍ତି, ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ—ଏହି ସାଙ୍ଗତି ଅପୂର୍ବ, ସଦା ନୂତନ, ଅମୃତମୟ, ଏବଂ ମୂଳ ଫଳ ଦେଇଥାଏ ।
ଜନ୍ମନାପି ମଯା ଲବ୍ଧଂ ଯନ୍ ନାମ ନ ମହାମୃତମ୍ । ତଦ୍ ଅଦ୍ଯ ତ୍ଵତ୍ସମାସଙ୍ଗାତ୍ କ୍ଷଣେନାସାଦିତଂ ସ୍ଵଯମ୍
ଅନେକ ଜନ୍ମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅମୃତକୁ ମୁଁ ପାଇପାରିନଥିଲି, ଆଜି ତୁମ ସଙ୍ଗରେ ମିଶି, ସେଇ ଅମୃତକୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମୁଁ ଲାଭ କରିଛି।
ଅନନ୍ତମ୍ ଆଦ୍ଯମ୍ ଅମୃତମ୍ ଏତତ୍ କମଲଲୋଚନ । କଥଂ ନାସାଦିତମ୍ ଅଭୂଦ୍ ଏତଦ୍ ଆତ୍ମପଦଂ ମଯା
ହେ କମଳନୟନ, ଏହି ଅନନ୍ତ, ଆଦି, ଅମୃତ ଅବସ୍ଥା — ଏହାକୁ ଆଗରୁ କିପରି ମୁଁ ପାଇନଥିଲି?
ମନସ୍ଯ୍ ଉପଶମଂ ଯାତେ ତ୍ଯକ୍ତଭୋଗୈଷଣେ ସ୍ଥିତେ । କଷାଯପାକେ ନିର୍ଵୃତ୍ତେ ସର୍ଵେନ୍ଦ୍ରିଯଗଣସ୍ଯ ଚ
ମନ ଶାନ୍ତିକୁ ପାଇଲେ, ଭୋଗ ଇଚ୍ଛାକୁ ଛାଡିଦେଲେ, ଦୁଷ୍ଟତା ଗଳିଗଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଶାନ୍ତ ହେଲେ,
ଯାନ୍ତି ଚେତସି ଵିଶ୍ରାନ୍ତିଂ ଵିମଲା ଦୈଶିକୋକ୍ତଯଃ । ଯଥା ସିତାଂଶୁକେ ଶୁଦ୍ଧେ ବିନ୍ଦଵଃ କୁଙ୍କୁମାମ୍ଭସଃ
ସେତେବେଳେ ଗୁରୁଙ୍କର ଶୁଦ୍ଧ ଉପଦେଶ ମନରେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବେ ବସିଯାଏ, ଯେପରି ଧଳା ବସ୍ତ୍ରରେ କୁଙ୍କୁମ ଜଳର ବିନ୍ଦୁ ଶାନ୍ତ ଭାବେ ଲଗିଯାଏ।
କଷାଯାଣାମ୍ ଅନନ୍ତାନାଂ ସମ୍ଭୃତାନାଂ ଶରୀରକେ । ସ୍ଵଵାସନାସ୍ଵରୂପାଣାମ୍ ଅଦ୍ଯ ପାକସ୍ ତଵୋଦିତଃ
ଏହି ଦିନ, ତୁମେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିବା ପରି, ଶରୀରରେ ସଞ୍ଚିତ ଅନେକ ଅଶୁଦ୍ଧି, ଯେଉଁମାନେ ନିଜର ଗୁପ୍ତ ଆଦତର ରୂପ, ସେଗୁଡ଼ିକର ପକ୍କା ହେବା ଘଟିଛି।
ଦେହାନ୍ ମଲାନି ସର୍ଵାଣି କାଲେନ କମଲେକ୍ଷଣ । ସାଧୋ ଵୃକ୍ଷାତ୍ ଫଲାନୀଵ ପାକେନ ଵିଗଲନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଧଃ
ହେ କମଳନୟନ, ଯେପରି ଗଛରୁ ପକ୍କା ଫଳ ଝଡ଼ି ପଡ଼େ, ସେପରି ଶରୀରର ସମସ୍ତ ଅଶୁଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ସମୟ କ୍ରମେ ଖସିଯାଏ।
ଵାସନାତ୍ମସୁ ଯାତେଷୁ ମଲେଷୁ ଵିଲଯଂ ସଖେ । ଯଦ୍ ଵକ୍ତି ଗୁରୁର୍ ଅନ୍ତସ୍ ତଦ୍ ଵିଶତୀଷୁର୍ ଯଥା ବିଲେ
ବନ୍ଧୁ, ଯେତେବେଳେ ଏହି ଗୁପ୍ତ ଆଦତର ମୂଳ ଅଶୁଦ୍ଧିଗୁଡ଼ିକ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ, ଗୁରୁ ମନରେ ଯାହା କହନ୍ତି, ସେଥି ତୀର ଭଳି ଗହ୍ବରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ।
କଷାଯପାକେ ସମ୍ପନ୍ନେ ତ୍ଵଂ ମଯାଦ୍ଯ ଵିବୋଧିତଃ । ତେନାଦ୍ଯୈଵ ତଵାଜ୍ଞାନକ୍ଷଯୋ ଜାତୋ ମହାମତେ
ଏବେ ଅଶୁଦ୍ଧି ପକ୍କା ହୋଇସାରିଛି, ମୁଁ ଆଜି ତୁମକୁ ଜାଗ୍ରତ କରିଛି; ଏହିପରି, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ଆଜି ତୁମର ଅଜ୍ଞାନ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି।
ଅଦ୍ଯ ପକ୍ଵକଷାଯସ୍ ତ୍ଵମ୍ ଅଦ୍ଯୈଵାଜ୍ଞାନସଙ୍କ୍ଷଯୀ । ଅଦ୍ଯୈଵ ସୋପଦେଶ୍ଯସ୍ ତ୍ଵମ୍ ଅଦ୍ଯୈଵାସି ପ୍ରବୁଦ୍ଧଵାନ୍
ଆଜି ତୁମର ଅସୁଦ୍ଧି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପକ୍କ ହୋଇଯାଇଛି, ଆଜି ତୁମର ଅଜ୍ଞାନ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି, ଆଜି ତୁମେ ଶିକ୍ଷା ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହେଇଛ, ଏବଂ ଆଜି ତୁମେ ସଚେତନ ହୋଇଯାଇଛ।
ଶୁଭାଶୁଭାନାଂ ସର୍ଵେଷାଂ କର୍ମଣାମ୍ ଅଦ୍ଯ ସଙ୍କ୍ଷଯଃ । ସତ୍ସଙ୍ଗଵ୍ଯପଦେଶେନ ତଵ ନିଷ୍ପତ୍ତିମ୍ ଆଗତଃ
ଆଜି ତୁମ ସମସ୍ତ ଭଲ ଓ ମନ୍ଦ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି, କାରଣ ଉତ୍ତମ ସଙ୍ଗ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦ୍ୱାରା ଏହାର ସମାପ୍ତି ହୋଇଛି।
ଯାଵଦ୍ ଅସ୍ଯ ଦିନସ୍ଯୈଷ ପୂର୍ଵୋ ଭାଗୋ ମହୀପତେ । ତାଵଚ୍ ଚେତୋ ହ୍ଯ୍ ଅହମ୍ ଇତି ତଵାଜ୍ଞାନଂ ବଭୂଵ ହ
ହେ ରାଜା, ଏହି ଦିନର ପ୍ରଥମ ଅଂଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମ ମନରେ 'ମୁଁ' ବୋଧ ଥିଲା, ସେଇଠାରେ ତୁମର ଅଜ୍ଞାନ ଥିଲା।
ଇଦାନୀଂ ମଦ୍ଵଚୋବୋଧାଚ୍ ଚେତସି କ୍ଷଯମ୍ ଆଗତେ । ହୃଦଯାତ୍ ସମ୍ପରିତ୍ଯକ୍ତେ ସମ୍ପ୍ରବୁଦ୍ଧୋ ଽସି ଭୂପତେ
ଏବେ ମୋର କଥାର ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ତୁମ ମନର ଅଜ୍ଞାନ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି ଏବଂ ହୃଦୟରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୂର ହୋଇଯାଇଛି, ଏହିପରି ତୁମେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସଚେତନ ହୋଇଯାଇଛ, ହେ ରାଜା।
ହୃଦି ଯାଵନ୍ ମନସ୍ସତ୍ତା ତାଵଦ୍ ଅଜ୍ଞାନସଂସ୍ଥିତିଃ । ଚିତ୍ତେ ଚିତ୍ତତଯା ତ୍ଯକ୍ତେ ଜ୍ଞାନସ୍ଯାଭ୍ଯୁଦଯୋ ଭଵେତ୍
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନ ହୃଦୟରେ ରହିଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଜ୍ଞାନ ଅଛି; ଯେତେବେଳେ ମନକୁ ଚେତନାରେ ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଜ୍ଞାନ ଉଦିତ ହୁଏ।
ଦ୍ଵିତ୍ଵୈକତ୍ଵଦୃଶୌ ଚିତ୍ତଂ ତଦ୍ ଏଵାଜ୍ଞାନମ୍ ଉଚ୍ଯତେ । ଏତଯୋର୍ ଯୋ ଲଯୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଯୋସ୍ ତଜ୍ ଜ୍ଞାନଂ ସା ପରା ଗତିଃ
ଯେ ମନ ଦ୍ୱିତ୍ୱ ଓ ଏକତ୍ୱକୁ ଦେଖେ, ସେହି ଅଜ୍ଞାନ; ଏହି ଦୁଇ ଦୃଷ୍ଟିର ଶାନ୍ତି ହେଉଛି ଜ୍ଞାନ, ଏହାହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଶା।
ପ୍ରବୁଦ୍ଧୋ ଽସି ଵିମୁକ୍ତୋ ଽସି ତ୍ଯକ୍ତଂ ଚିତ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ନୃପ । ସଦ୍ ଏଵ ସତ୍ତଯାତ୍ତଂ ହି ତ୍ଵଯା ତ୍ଯକ୍ତମ୍ ଅସତ୍ ପଦମ୍
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ସଚେତନ, ମୁକ୍ତ ହେଇଛ; ତୁମେ ମନକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛ; ତୁମେ ସତକୁ ସତ୍ୟ ଭାବେ ଧାରଣ କରିଛ, ଅସତକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଛ।
ଵୀତଶୋକୋ ନିରାଯାସୋ ନିସ୍ସଙ୍ଗୋ ନିତ୍ଯମ୍ ଆତ୍ମଵାନ୍ । ମହୋଦଯୋ ମୁନିର୍ ମୌନୀ ଖରୂପସ୍ ତିଷ୍ଠ ନିର୍ମଲଃ
ତୁମେ ଶୋକରୁ ମୁକ୍ତ, କୌଶଳ ବିନା, ଅନାସକ୍ତ, ସଦା ଆତ୍ମାରେ ଅବସ୍ଥିତ, ବଡ଼ ଉନ୍ନତିର ସ୍ୱାମୀ, ମୁନି, ନିରବ, ଆକାଶ ପରି ଦୃଢ଼, ନିର୍ମଳ ରୁହ।
ଏଵଂ ହି ଭଗଵଞ୍ ଜନ୍ତୋର୍ ମୂର୍ଖସ୍ଯୈଵାସ୍ତି ଚିତ୍ତଭୂଃ । ନ ପ୍ରବୁଦ୍ଧସ୍ଯ ତଜ୍ଜ୍ଞସ୍ଯ ଚିତ୍ତମ୍ ଅସ୍ତି କିଲ ପ୍ରଭୋ
ଭଗବନ୍, ମୂର୍ଖ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ମନର ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଜାଗ୍ରତ ଓ ତାହାକୁ ଜାଣିଛି, ସେଠାରେ ମନ କିଛି ନାହିଁ, ପ୍ରଭୁ।
ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତାସ୍ ତ ଏତେ ହି ଵିହରନ୍ତି କଥଂ ଵଦ । ଅଵିଦ୍ଯମାନମନସୋ ଯୁଷ୍ମଦାଦ୍ଯାସ୍ ତଥା ନରାଃ
ଏମିତି ଜୀବନ୍ମୁକ୍ତ ଲୋକମାନେ, ଯେପରିକି ଆପଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ମନ ନଥିବା ସ୍ଥିତିରେ କିପରି ବାସ କରନ୍ତି, ମୋତେ କହନ୍ତୁ।