ଦେଶକାଲଵଶାତ୍ ସର୍ଵା ହେତୁମତ୍ଯଃ ପ୍ରମୋପମାଃ । ଅକର୍ତୃ ବ୍ରହ୍ମ ଵିଷଯଃ ପ୍ରମାକାରଣଯୋଃ କଥମ୍
ସମସ୍ତ କାରଣ ଉପମା ଦେଶ ଓ ସମୟ ଅନୁସାରେ ନିର୍ଭର କରେ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ବ୍ରହ୍ମା ନିଷ୍କ୍ରିୟ, ତାହା ପାଇଁ କୌଣସି ଉପମା କିମ୍ବା କାରଣତ୍ୱ କେମିତି ହେବ?
ଅକର୍ତୃକର୍ମକରଣେ ନାସ୍ତି କାରଣତା ଶିଵେ । ତସ୍ମାଦ୍ ଅକାରଣଂ ନାସ୍ତି ଜଗଚ୍ଛବ୍ଦାର୍ଥଵେଦନମ୍
ଯେଉଁଠି କୌଣସି କର୍ତ୍ତା, କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଉପକରଣ ନାହିଁ, ସେଠି ଶୁଭ ଦ୍ରବ୍ୟରେ କାରଣତ୍ୱ ନାହିଁ; ଏହିପରି, 'ଜଗତ୍' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ, ତାହାର କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ।
ବ୍ରହ୍ମୈଵ ସ୍ଵଂ ସ୍ଵରୂପଂ ସଦ୍ ଯତ୍ ସ୍ଥିତଂ ଧାରଯତ୍ ତତମ୍ । ଅସମ୍ଯଗ୍ଦର୍ଶିଵିଷଯଂ ତଦ୍ ଏଵ ଜଗଦ୍ ଆଚିତମ୍
ଏହି ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପରେ ବ୍ରହ୍ମ ନିଜେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଓ ଅବିଚଳ ଅଛନ୍ତି; ଏହି ଏକମାତ୍ର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଯେଉଁଠାରେ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏନି, ସେଠି ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଏହି ସଂସାର ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ।
ଚିନ୍ମାତ୍ରମ୍ ଅଜରଂ ଶାନ୍ତଂ ଯଦ୍ ଏକଂ ତତ୍ ପ୍ରଗୀଯତେ । ତେନୈଵାଜଂ ଜଗଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ସଚ୍ ଛାନ୍ତଂ ବୁଧ୍ଯତେ ଵପୁଃ
ଯେଉଁ ଚିତ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ, ଜରାହୀନ ଓ ଶାନ୍ତ, ସେଇ ଏକମାତ୍ର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ସମ୍ମାନ କରାଯାଏ; ସେଇ ଅଜନ୍ମ ବ୍ରହ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସଂସାର, ଯାହା ସତ୍ୟ ଓ ଶାନ୍ତ, ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଭାବେ ବୁଝାଯାଏ।
ଅସ୍ଯ ସ୍ଵ ଏଵ ଯୋ ଭାଵଶ୍ ଚେତସଃ ପୃଥିଵୀପତେ । ସ ଏଵ ନାଶଃ କଥିତଶ୍ ଚାନୁଭୂତଶ୍ ଚ ପଣ୍ଡିତୈଃ
ହେ ପୃଥିବୀର ନାଥ, ମନର ନିଜ ସ୍ୱଭାବକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ତାହାର ନାଶ ଭାବେ କହିଛନ୍ତି ଏବଂ ଏହାକୁ ସେମାନେ ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି।
ଚିତ୍ତଂ ନାଶସ୍ଵଭାଵଂ ତ୍ଵଂ ଵିଦ୍ଧି ନାଶାତ୍ମକଂ ନୃପ । କ୍ଷଣନାଶାଯ ସଙ୍କଲ୍ପଶ୍ ଚିତ୍ତଶବ୍ଦେନ କଥ୍ଯତେ
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଜାଣ, ମନର ସ୍ୱଭାବ ହେଉଛି ନାଶଶୀଳ, ତାହାର ମୂଳ ହେଉଛି ନାଶ; ଯେଉଁ ଭାବନା କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ସେଇକୁ 'ମନ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅସଙ୍କଲ୍ପନମାତ୍ରେଣ ସମ୍ଯଗ୍ଜ୍ଞାନୋଦଯଂ ଵିନା । ସଙ୍କଲ୍ପଃ କ୍ଷୀଯତେ ସିଦ୍ଧ୍ଯୈ ସ୍ଵଯମ୍ ଏଵାସଦାତ୍ମକଃ
ମନର କୌଣସି ଭାବନା ନଥିଲେ, ସଠିକ୍ ଜ୍ଞାନ ଆସିନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କଳ୍ପନା ନିଜେ ନିଜେ ଶୁନ୍ୟ ହୋଇଯାଏ, କାରଣ ଏହା ମୂଳରୁ ଅସତ୍ୟ ଅଟେ ।
ନାମ୍ନୈଵାଙ୍ଗୀକୃତାଭାଵଂ ଯଦ୍ ଅଵିଦ୍ଯେତି କଥ୍ଯତେ । ଵିଦ୍ଯମାନଂ କଥଂ ତତ୍ ସ୍ଯାଚ୍ ଚିତ୍ତଂ ତାମରସେକ୍ଷଣ
ଯାହାକୁ 'ଅଜ୍ଞାନ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେଟା କେବଳ ନାମରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନଥିବାକୁ ମାନିବା ଅଟେ । ହେ କମଳନୟନ, ଯାହା ନାହିଁ, ସେ କିପରି ମନରେ ଥାଇପାରିବ ?
ହସ୍ତାଵ୍ ଉତ୍କ୍ଷିପ୍ଯ ଯୋ ବ୍ରୂତେ ଶୂଦ୍ରୋ ଽସ୍ମୀତି ଭୃଶଂ ଗିରା । କଥଂ ସ ଵିପ୍ରୋ ଭଵତି ଵିପ୍ରତ୍ଵଂ ତସ୍ଯ କୀଦୃଶମ୍
ଯଦି କେହି ହାତ ଉଠାଇ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କହେ, 'ମୁଁ ଶୂଦ୍ର', ତେବେ ସେ କିପରି ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେବ ? ତାହାର ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ କଣ ପ୍ରକାରର ?
ଵିଵୃତ୍ତଧାତୁର୍ ଅତ୍ଯୁଚ୍ଚୈର୍ ମୃତୋ ଽସ୍ମୀତି ଵିରୌତି ଯଃ । ମୃତମ୍ ଏଵାଙ୍ଗ ତଂ ଵିଦ୍ଧି ଜୀଵିତଂ ତସ୍ଯ ତୁ ଭ୍ରମଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଦେହର ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଛି, ଏବଂ ସେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କହୁଛି, 'ମୁଁ ମରିଗଲି', ହେ ପ୍ରିୟ, ତାକୁ ନିଶ୍ଚିତ ମୃତ ମାନ, ତାହାର ବଞ୍ଚିବା ଅନୁଭୂତି କେବଳ ଭ୍ରମ ଅଟେ ।
ଭ୍ରମାକୃତି ଯଦ୍ ଅସ୍ତୀହ ଦୃଶ୍ଯତେ ଽଲାତଚକ୍ରଵତ୍ । ମୃଗତୃଷ୍ଣାଦ୍ଵିଚନ୍ଦ୍ରାଦିବାଲଵେତାଲକାଦିଵତ୍
ଏଠାରେ ଯେଉଁଠି ଭ୍ରମର ଯେଉଁ ଆକୃତି ଦେଖାଯାଏ, ସେଟା ଗୁଡ଼ିକ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ଅଗ୍ନିଶଳାର ଚକ୍ର, ମୃଗମରୀଚିକା, ଦୁଇଟି ଚନ୍ଦ୍ର, କିମ୍ବା ଛୁଆମାନେ ଦେଖୁଥିବା ଭୂତ-ପିଶାଚ ଭଳି ଅସଲିକ ଦୃଶ୍ୟ ସମାନ।
ତତ୍ କଥଂ କିଲ ନାମ ସ୍ଯାତ୍ ସତ୍ଯଂ ଭ୍ରମଭରାତ୍ମକମ୍ । ଅଜ୍ଞାନଭ୍ରାନ୍ତିର୍ ଏଵାତଶ୍ ଚିତ୍ତମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ କଥ୍ଯତେ
ଏମିତି ଭ୍ରମରେ ଗଠିତ ଯାହା, ସେଠି କେମିତି ସତ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯିବ? ଏହିପରି ଅଜ୍ଞାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭ୍ରମକୁ ମନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅଜ୍ଞାନମ୍ ଉଚ୍ଯତେ ଚିତ୍ତମ୍ ଅସତ୍ ସଦ୍ ଇଵ ସଂସ୍ଥିତମ୍ । ମିଥ୍ଯାଭ୍ରମଂ ନିରାକାରଂ କେଶୋଣ୍ଡୁକମ୍ ଇଵାମ୍ବରେ
ଅସତ୍ୟକୁ ସତ୍ୟ ଭାବି ଯେଉଁ ଅଜ୍ଞାନ ରହିଛି, ସେଇ ମନ। ଏହା ଏକ ମିଥ୍ୟା ଭ୍ରମ, ଆକାରହୀନ, ଆକାଶରେ କେହି ଚୁଲି ଦେଖିବା ଭଳି।
ଏଵମ୍ ଅଜ୍ଞାନମ୍ ଏଵୈତଚ୍ ଚିତ୍ତଶବ୍ଦେନ କଥ୍ଯତେ । ତନ୍ନାଶଶ୍ ଚେତସୋ ନାଶଶ୍ ଚିତ୍ତତ୍ଯାଗସ୍ ସ ଏଵ ଚ
ଏହିପରି ଅଜ୍ଞାନକୁ 'ମନ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହାର ନାଶ ହେଉଛି ମନର ନାଶ, ଏବଂ ମନକୁ ଛାଡ଼ିଦେବା ମାନେ ଏହି ଅଜ୍ଞାନକୁ ଛାଡ଼ିଦେବା।
ଅଜ୍ଞାନଂ କୀଦୃଶଂ ଦେଵ କଥଂ ଚୈତଦ୍ ଵିନଶ୍ଯତି । ସମାସେନେତି ଭଗଵନ୍ ଵଦ ମେ ଵଦତାଂ ଵର
ହେ ଦେବ, ଅଜ୍ଞାନ କେମିତି ଦେଖାଯାଏ ଏବଂ ଏହା କିପରି ଶେଷ ହୁଏ? ଦୟାକରି ସଂକ୍ଷେପରେ ଏହାକୁ ମୋତେ କହ, ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ କଥାବାର୍ତା କରୁଥିବା ପ୍ରଭୁ।
ଯଦ୍ ଅସଂଵେଦନଂ ସମ୍ଯଗ୍ ଵସ୍ତୁନୋ ରାଜସତ୍ତମ । ଦୃଷ୍ଟାଦୃଷ୍ଟସ୍ଯ କୁମ୍ଭାଦେସ୍ ତଦ୍ ଅଜ୍ଞାନମ୍ ଇତି ସ୍ମୃତମ୍
ହେ ରାଜାଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଜିନିଷ — ଦେଖିଥିବା କିମ୍ବା ଦେଖିନଥିବା, ମାନେ ଘଟା ଭଳି — ସଠିକ୍ ଭାବେ ଜଣାଯାଇନାହିଁ, ସେହି ଅଜ୍ଞାନ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।
ଅସଂଵେଦନମ୍ ଅଜ୍ଞାନଂ ଜ୍ଞାନଂ ସଂଵେଦନଂ ଭଵେତ୍ । ଅଜ୍ଞାନସ୍ଯ ତ୍ଵ୍ ଅସଂଵିତ୍ତେର୍ ଜ୍ଞାନାତ୍ ସଂଵେଦନାତ୍ କ୍ଷଯଃ
ଯେଉଁଠି ଅଜ୍ଞାନ ଅଛି, ସେଉଁଠି ଅସଚେତନତା ଅଛି; ଯେଉଁଠି ଜ୍ଞାନ ଅଛି, ସେଉଁଠି ସଚେତନତା ଅଛି। ଅଜ୍ଞାନ, ଅସଚେତନତା ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଉପସ୍ଥିତ, ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ସଚେତନତା ଆସିଲେ ଶେଷ ହୁଏ।
ଜଲଜ୍ଞାନଂ ମୁଧାଭ୍ରାନ୍ତିସ୍ ସାଧୋ ମରୁମରୀଚିଷୁ । ନୈତଜ୍ ଜଲମ୍ ଇତି ଜ୍ଞାନାତ୍ ସଂଵିତ୍ତିଃ ପ୍ରଵିଲୀଯତେ
ମରୁଭୂମିର ମୃଗମରୀଚିକାରେ ଜଳ ଅଛି ବୋଲି ଭାବିବା ଭ୍ରମ; ହେ ସାଧୁ, ଯେତେବେଳେ 'ଏହା ଜଳ ନୁହେଁ' ବୋଲି ଜ୍ଞାନ ଆସେ, ସେହି ଭ୍ରମ ଶେଷ ହୁଏ।
ଇଦଂ ଚିତ୍ତମ୍ ଇତି ପ୍ରୌଢଂ ଯଦ୍ ଅଜ୍ଞାନମ୍ ଅଲଂ ହୃଦି । ନାସ୍ତି ଚିତ୍ତମ୍ ଇତି ଜ୍ଞାନାତ୍ ତତ୍ ସମୂଲଂ ଵିନଶ୍ଯତି
ହୃଦୟରେ ଯେ 'ଏହା ମନ' ବୋଲି ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ ରହିଥାଏ, ସେଇ ଅଜ୍ଞାନ। ଯେତେବେଳେ 'ମନ କିଛି ନାହିଁ' ବୋଲି ଜ୍ଞାନ ଆସେ, ସେଇ ଅଜ୍ଞାନ ସମୂଳେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ଯଥା ରଜ୍ଜ୍ଵାଂ ଭୁଜଙ୍ଗତ୍ଵମ୍ ଅଜ୍ଞାନଭ୍ରମସମ୍ଭଵମ୍ । ନ ସର୍ପୋ ଽଯମ୍ ଇତି ଜ୍ଞାନାଦ୍ ଧୃଦି ରୂଢାତ୍ ପ୍ରଣଶ୍ଯତି
ଯେପରି ଅଜ୍ଞାନ ଓ ଭ୍ରମରୁ ରସିରେ ସାପ ଦେଖାଯିବା, ଏହା ସାପ ନୁହେଁ ବୋଲି ହୃଦୟରେ ଦୃଢ଼ ଜ୍ଞାନ ହେଲେ, ସେଇ ଭ୍ରମ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ଚିତ୍ତଂ ମନୋ ଽହମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ ଯାଵଦ୍ ଅଜ୍ଞାନସମ୍ଭଵଃ । ତାଵଚ୍ ଚିତ୍ତଂ ମନୋ ମାଯା ଭଵତ୍ଯ୍ ଏଵ ନ ସଂଶଯଃ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଜ୍ଞାନରୁ ମନ, ବୁଦ୍ଧି କିମ୍ବା 'ମୁଁ' ବୋଲି ଭାବ ମନରେ ରହିଥାଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ମାୟା ଅବଶ୍ୟ ରହିଥାଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଚିତ୍ତଂ ନାସ୍ତ୍ଯ୍ ଅହମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ ଯାଵଜ୍ ଜ୍ଞାନୋଦଯୋ ଭଵେତ୍ । ତାଵଚ୍ ଚିତ୍ତଂ ମନୋ ମାଯା ନାସ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵାତ୍ର ନ ସଂଶଯଃ
ଯେତେବେଳେ ମନ ନାହିଁ କିମ୍ବା 'ମୁଁ' ନାହିଁ ବୋଲି ଭିତରେ ଜ୍ଞାନ ଉଦୟ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ମନ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ମାୟା ରହିନଥାଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ମିଥ୍ଯାଯକ୍ଷଭ୍ରମୋ ଯାଵତ୍ ତାଵଦ୍ ଯକ୍ଷୋ ହି ଦୃଶ୍ଯତେ । ମିଥ୍ଯାଯକ୍ଷଭ୍ରମେ ଶାନ୍ତେ କୁତୋ ଯକ୍ଷସ୍ଯ ସମ୍ଭଵଃ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନରେ ଭୂତର ଭ୍ରମ ରହିଥାଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୂତକୁ ଦେଖାଯାଏ; ଯେତେବେଳେ ସେ ଭ୍ରମ ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ତେବେ ଭୂତ କେଉଁଠୁ ଆସିପାରିବ?
ନ ଚିତ୍ତମ୍ ଅସ୍ତି ନୋ ଚୈତ୍ତମ୍ ଅହଙ୍କାରାଦିସଂଯୁତମ୍ । କିଞ୍ଚିଦ୍ ଏଵ ଜଗତ୍ଯ୍ ଅସ୍ମିନ୍ ସଂଵିଦ୍ ଏକାସ୍ତି ନିର୍ମଲା
ଏଠାରେ କୌଣସି ମନ ନାହିଁ, ନାହିଁ ମନର ଆହଂକାର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭାବ; ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିରେ କେବଳ ଏକ ନିର୍ମଳ ଚେତନା ଅଛି।
ତଯା ସଙ୍କଲ୍ପଚିତ୍ତାଦି କୃତମ୍ ଆସୀଦ୍ ଵିମୂଢଯା । ଯଦ୍ ଯତ୍ ସଙ୍କଲ୍ପ୍ଯ ତତ୍ ସର୍ଵଂ ପରିତ୍ଯକ୍ତଂ ପ୍ରବୁଦ୍ଧଯା
ଭ୍ରମିତ ଚେତନା ଦ୍ୱାରା କଳ୍ପନା, ମନ ଓ ଏହାଦି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଯେଉଁଠାରେ ଯେଉଁ କଳ୍ପନା ହୋଇଥିଲା, ଜାଗୃତ ମନେ ସେ ସବୁକୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ।
ସଙ୍କଲ୍ପେନ ଯଦ୍ ଆଯାତି ତତ୍ ସଙ୍କଲ୍ପେନ ଗଚ୍ଛତି । ପଵନେନ ମହାବାହୋ ଜ୍ଵାଲାଜାଲମ୍ ଇଵାନଲେ
ଯେଉଁଠାରେ କଳ୍ପନା ଦ୍ୱାରା କିଛି ଆସେ, ସେ କଳ୍ପନା ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଯାଏ; ଯେପରି ଅଗ୍ନିରେ ବାୟୁ ଲାଗିଲେ ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ଭିନ୍ନ ହୁଏ, ସେପରି।
ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ଵୈକଘନଯା ତତ୍ ତଯା ବ୍ରହ୍ମସତ୍ତଯା । ଜଗତ୍ ସର୍ଵମ୍ ଅଭିଵ୍ଯାପ୍ତଂ ସମୁଦ୍ର ଇଵ ଵାରିଣା
ଏହି ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱର ଏକମାତ୍ର ଏବଂ ଗଢ଼ ରୂପ, ଯାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମ ସତ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେଇ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଏମିତି ଭରିଯାଇଛି, ଯେପରି ଏକ ସମୁଦ୍ର ପାଣିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥାଏ।
ନାହମ୍ ଅସ୍ମି ନ ଚାନ୍ଯୋ ଽସ୍ତି ନ ତ୍ଵଂ ନୈତେ ନ ଚିତ୍ତକମ୍ । ନେନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ନ ଚାକାଶମ୍ ଆତ୍ମୈଵୈକୋ ଽସ୍ତି ନିର୍ମଲଃ
ମୁଁ ନାହିଁ, ଅନ୍ୟ କେହି ମଧ୍ୟ ନାହାନ୍ତି, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ନୁହଁ, ଏହିମାନେ ମଧ୍ୟ ନୁହଁ, ମନ ମଧ୍ୟ ନୁହଁ; ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଓ ଆକାଶ ମଧ୍ୟ ନୁହଁ — କେବଳ ଏକ ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ଅଛି।
ଘଟାଦ୍ଯାକାରରୂପେଣ ସ ଏଵାଯଂ ଵିଲୋକ୍ଯତେ । ଇଦଂ ଚିତ୍ତମ୍ ଅଯଂ ଚାହମ୍ ଇତି କେଵ କୁକଲ୍ପନା
ଏହି ଆତ୍ମା ଘଟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆକୃତିରେ ଦେଖାଯାଏ; 'ଏହା ମନ' ବା 'ଏହା ମୁଁ' ବୋଲି ଯେଉଁ ଧାରଣା, ସେଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ଅନ୍ୟଥା କଳ୍ପନା।
ନ ଜାଯତେ ନ ମ୍ରିଯତେ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅସ୍ମିଞ୍ ଜଗତ୍ତ୍ରଯେ । କେଵଲଂ ଵିଲସତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମା ସଦସଦ୍ଭାଵନାତ୍ମନା
ଏହି ତିନି ଜଗତରେ କିଛି ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ, କିଛି ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ହୁଏନାହିଁ; କେବଳ ଆତ୍ମା ଏହି ସତ୍ ଓ ଅସତ୍ ର ମୂଳ ଭାବରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଛି।