ସର୍ଗ ଏଵ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମୈଵ ସର୍ଗଦୃକ୍ । ସର୍ଗଶବ୍ଦାର୍ଥରହିତୋ ଵାକ୍ଯାର୍ଥସ୍ ତ୍ଵ୍ ଏଷ ଶାଶ୍ଵତଃ
ସୃଷ୍ଟି ନିଜେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ଏବଂ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ହେଉଛନ୍ତି ସୃଷ୍ଟିକୁ ଦେଖୁଥିବା ଜଣେ। କିମ୍ବା, 'ସୃଷ୍ଟି' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ନଥିଲେ, ଏହି ବାକ୍ୟର ଏହି ଅର୍ଥଟି ଅମର ଅଟୁଟ ରହିଯାଏ।
ବ୍ରହ୍ମଶବ୍ଦାର୍ଥସମ୍ପତ୍ତୌ ସର୍ଗଶବ୍ଦାର୍ଥଧୀଃ କୁତଃ । ସର୍ଗଶବ୍ଦାର୍ଥସମ୍ପତ୍ତୌ ବ୍ରହ୍ମଶବ୍ଦାର୍ଥଧୀଃ କୁତଃ
'ବ୍ରହ୍ମ' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, 'ସୃଷ୍ଟି' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ମନେ କିପରି ଆସିପାରିବ? ଏହିପରି, 'ସୃଷ୍ଟି' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, 'ବ୍ରହ୍ମ' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ମନେ କିପରି ଆସିପାରିବ?
ସମସ୍ତଶବ୍ଦଶବ୍ଦାର୍ଥଭାଵନାଭାଵନୋଦଯେ । ଶୁଦ୍ଧଂ କିମ୍ ଅପି ଚିଦ୍ଵ୍ଯୋମ ବ୍ରହ୍ମଶବ୍ଦେନ କଥ୍ଯତେ
ସମସ୍ତ ଶବ୍ଦ ଓ ତାଙ୍କର ଅର୍ଥ, ଏବଂ ସେଗୁଡିକୁ ନେଇ ଚିନ୍ତା ଶେଷ ହେଲେ, ଏକ ଶୁଦ୍ଧ, ବର୍ଣ୍ଣନା ଅସମ୍ଭବ ଚେତନାର ଆକାଶ ରହିଯାଏ, ଯାହାକୁ 'ବ୍ରହ୍ମ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ସମ୍ଯଗ୍ଦର୍ଶନସଂସିଦ୍ଧାଵ୍ ଉଭଯୋର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଵେଦନେ । ଯଚ୍ ଛିଷ୍ଟମ୍ ଅଜରଂ ଶାନ୍ତଂ ତତୋ ଵାଗ୍ ଵିନିଵର୍ତତେ
ଠିକ୍ ଭାବେ ଦେଖିବାର ସିଦ୍ଧି ହେଲେ ଓ ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ନ ଲାଗିଲେ, ଯାହା ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ, ସେହିଟି ଅଜର ଓ ଶାନ୍ତ। ସେଠାରୁ ମନ୍ତ୍ରଣା ଫେରିଯାଏ।
ସଂଶାନ୍ତସର୍ଵାତ୍ମକଵେଦନୌଘମ୍ ଅସ୍ତୀଦମ୍ ଏକାତ୍ମକମ୍ ଅଚ୍ଛରୂପମ୍ । ଯଥାସ୍ଥିତଂ ସର୍ଵଜଗତ୍ ଖରୂପଂ ପାଷାଣରୂପଂ ଚ ପରଂ ଜ୍ଞରୂପମ୍
ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ତରଙ୍ଗ ଶାନ୍ତ ହେଲେ, ଏହି ଏକ ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ୱରୂପ ଅଛି; ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଯେପରି ଅଛି, ତାହା ଆକାଶ ସ୍ୱରୂପ, ପଥର ସ୍ୱରୂପ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନର ରୂପ।
ଏଵଂ ଚୈତନ୍ ମହାବୁଦ୍ଧେ ଯାଦୃଶଂ କାରଣଂ ପରମ୍ । ତାଦୃଶଂ କାର୍ଯମ୍ ଏଵେଦଂ ଜଗଦ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ ଵେଦ୍ମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ଏହିପରି, ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ଯେମିତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାରଣ ଅଛି, ସେହିପରି ତାହାର ଫଳ ମଧ୍ୟ ହୁଏ; ମୁଁ ଏହି ଜଗତକୁ ଏହିପରି ଅଛି ବୋଲି ଜାଣିଛି।
ଯତ୍ର କାରଣତା ତତ୍ର କାର୍ଯଂ ସମୁପପଦ୍ଯତେ । ଯନ୍ ନ କାରଣମ୍ ଏଵାଦୌ ତସ୍ମାତ୍ କାର୍ଯଂ କୁତୋ ଭଵେତ୍
ଯେଉଁଠି କାରଣ ଅଛି, ସେଉଁଠି ଫଳ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ; ଯେଉଁଠି ଆରମ୍ଭରେ କାରଣ ନାହିଁ, ସେଠାରୁ କେମିତି ଫଳ ହେବ?
ନେହାସ୍ତି କାରଣଂ କିଞ୍ଚିନ୍ ନ ଚ କାର୍ଯଂ କଦାଚନ । ଵିଦ୍ଯମାନମ୍ ଇଦଂ ସର୍ଵଂ ଶିଵଂ ଶାନ୍ତମ୍ ଅଜଂ ଜଗତ୍
ଏଠାରେ କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ, କେବେ କୌଣସି ଫଳ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ଯେଉଁଠି ସବୁ ଦେଖାଯାଉଛି, ସେଠି ଶାନ୍ତ, ଅଜନ୍ମା, ଶୁଭ ଜଗତ ଅଛି।
ଜାଯତେ କାରଣାତ୍ କାର୍ଯଂ ଯତ୍ ତତ୍ କାରଣଵଦ୍ ଭଵେତ୍ । ଯନ୍ ନ ଜାଯତ ଏଵେହ ତସ୍ମିନ୍ ସଦୃଶତା କୁତଃ
ଯେଉଁଠି କାରଣ ଅଛି, ସେଠି କାର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଏବଂ ସେହି କାରଣଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରେ; କିନ୍ତୁ ଯାହା ଏଠାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନାହିଁ, ସେଥିରେ କେମିତି ସଦୃଶତା ଥିବେ?
ବୀଜମ୍ ଏଵ ନ ଯସ୍ଯାସ୍ତି ତତ୍ କଥଂ ଵଦ ଜାଯତେ । ଅପ୍ରତର୍କ୍ଯମ୍ ଅନାଖ୍ଯଂ ଚ ଯନ୍ ନ ତସ୍ଯେହ ବୀଜତା
ଯଦି କୌଣସି ବିଜ ନାହିଁ, ତେବେ କିପରି କିଛି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ? ଯାହାକୁ ବୁଝିପାରିବା ନାହିଁ ଏବଂ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବା ନାହିଁ, ସେଥିରେ ବିଜ ରୂପ ନାହିଁ।
ଦେଶକାଲଵଶାତ୍ ସର୍ଵା ହେତୁମତ୍ଯଃ ପ୍ରମୋପମାଃ । ଅକର୍ତୃ ବ୍ରହ୍ମ ଵିଷଯଃ ପ୍ରମାକାରଣଯୋଃ କଥମ୍
ସମସ୍ତ କାରଣ ଉପମା ଦେଶ ଓ ସମୟ ଅନୁସାରେ ନିର୍ଭର କରେ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ବ୍ରହ୍ମା ନିଷ୍କ୍ରିୟ, ତାହା ପାଇଁ କୌଣସି ଉପମା କିମ୍ବା କାରଣତ୍ୱ କେମିତି ହେବ?
ଅକର୍ତୃକର୍ମକରଣେ ନାସ୍ତି କାରଣତା ଶିଵେ । ତସ୍ମାଦ୍ ଅକାରଣଂ ନାସ୍ତି ଜଗଚ୍ଛବ୍ଦାର୍ଥଵେଦନମ୍
ଯେଉଁଠି କୌଣସି କର୍ତ୍ତା, କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଉପକରଣ ନାହିଁ, ସେଠି ଶୁଭ ଦ୍ରବ୍ୟରେ କାରଣତ୍ୱ ନାହିଁ; ଏହିପରି, 'ଜଗତ୍' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ, ତାହାର କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ।
ବ୍ରହ୍ମୈଵ ସ୍ଵଂ ସ୍ଵରୂପଂ ସଦ୍ ଯତ୍ ସ୍ଥିତଂ ଧାରଯତ୍ ତତମ୍ । ଅସମ୍ଯଗ୍ଦର୍ଶିଵିଷଯଂ ତଦ୍ ଏଵ ଜଗଦ୍ ଆଚିତମ୍
ଏହି ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପରେ ବ୍ରହ୍ମ ନିଜେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଓ ଅବିଚଳ ଅଛନ୍ତି; ଏହି ଏକମାତ୍ର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଯେଉଁଠାରେ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏନି, ସେଠି ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଏହି ସଂସାର ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ।
ଚିନ୍ମାତ୍ରମ୍ ଅଜରଂ ଶାନ୍ତଂ ଯଦ୍ ଏକଂ ତତ୍ ପ୍ରଗୀଯତେ । ତେନୈଵାଜଂ ଜଗଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ସଚ୍ ଛାନ୍ତଂ ବୁଧ୍ଯତେ ଵପୁଃ
ଯେଉଁ ଚିତ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ, ଜରାହୀନ ଓ ଶାନ୍ତ, ସେଇ ଏକମାତ୍ର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ସମ୍ମାନ କରାଯାଏ; ସେଇ ଅଜନ୍ମ ବ୍ରହ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସଂସାର, ଯାହା ସତ୍ୟ ଓ ଶାନ୍ତ, ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଭାବେ ବୁଝାଯାଏ।
ଅସ୍ଯ ସ୍ଵ ଏଵ ଯୋ ଭାଵଶ୍ ଚେତସଃ ପୃଥିଵୀପତେ । ସ ଏଵ ନାଶଃ କଥିତଶ୍ ଚାନୁଭୂତଶ୍ ଚ ପଣ୍ଡିତୈଃ
ହେ ପୃଥିବୀର ନାଥ, ମନର ନିଜ ସ୍ୱଭାବକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ତାହାର ନାଶ ଭାବେ କହିଛନ୍ତି ଏବଂ ଏହାକୁ ସେମାନେ ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି।
ଚିତ୍ତଂ ନାଶସ୍ଵଭାଵଂ ତ୍ଵଂ ଵିଦ୍ଧି ନାଶାତ୍ମକଂ ନୃପ । କ୍ଷଣନାଶାଯ ସଙ୍କଲ୍ପଶ୍ ଚିତ୍ତଶବ୍ଦେନ କଥ୍ଯତେ
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଜାଣ, ମନର ସ୍ୱଭାବ ହେଉଛି ନାଶଶୀଳ, ତାହାର ମୂଳ ହେଉଛି ନାଶ; ଯେଉଁ ଭାବନା କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ସେଇକୁ 'ମନ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅସଙ୍କଲ୍ପନମାତ୍ରେଣ ସମ୍ଯଗ୍ଜ୍ଞାନୋଦଯଂ ଵିନା । ସଙ୍କଲ୍ପଃ କ୍ଷୀଯତେ ସିଦ୍ଧ୍ଯୈ ସ୍ଵଯମ୍ ଏଵାସଦାତ୍ମକଃ
ମନର କୌଣସି ଭାବନା ନଥିଲେ, ସଠିକ୍ ଜ୍ଞାନ ଆସିନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କଳ୍ପନା ନିଜେ ନିଜେ ଶୁନ୍ୟ ହୋଇଯାଏ, କାରଣ ଏହା ମୂଳରୁ ଅସତ୍ୟ ଅଟେ ।
ନାମ୍ନୈଵାଙ୍ଗୀକୃତାଭାଵଂ ଯଦ୍ ଅଵିଦ୍ଯେତି କଥ୍ଯତେ । ଵିଦ୍ଯମାନଂ କଥଂ ତତ୍ ସ୍ଯାଚ୍ ଚିତ୍ତଂ ତାମରସେକ୍ଷଣ
ଯାହାକୁ 'ଅଜ୍ଞାନ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେଟା କେବଳ ନାମରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନଥିବାକୁ ମାନିବା ଅଟେ । ହେ କମଳନୟନ, ଯାହା ନାହିଁ, ସେ କିପରି ମନରେ ଥାଇପାରିବ ?
ହସ୍ତାଵ୍ ଉତ୍କ୍ଷିପ୍ଯ ଯୋ ବ୍ରୂତେ ଶୂଦ୍ରୋ ଽସ୍ମୀତି ଭୃଶଂ ଗିରା । କଥଂ ସ ଵିପ୍ରୋ ଭଵତି ଵିପ୍ରତ୍ଵଂ ତସ୍ଯ କୀଦୃଶମ୍
ଯଦି କେହି ହାତ ଉଠାଇ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କହେ, 'ମୁଁ ଶୂଦ୍ର', ତେବେ ସେ କିପରି ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେବ ? ତାହାର ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ କଣ ପ୍ରକାରର ?
ଵିଵୃତ୍ତଧାତୁର୍ ଅତ୍ଯୁଚ୍ଚୈର୍ ମୃତୋ ଽସ୍ମୀତି ଵିରୌତି ଯଃ । ମୃତମ୍ ଏଵାଙ୍ଗ ତଂ ଵିଦ୍ଧି ଜୀଵିତଂ ତସ୍ଯ ତୁ ଭ୍ରମଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଦେହର ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଛି, ଏବଂ ସେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କହୁଛି, 'ମୁଁ ମରିଗଲି', ହେ ପ୍ରିୟ, ତାକୁ ନିଶ୍ଚିତ ମୃତ ମାନ, ତାହାର ବଞ୍ଚିବା ଅନୁଭୂତି କେବଳ ଭ୍ରମ ଅଟେ ।
ଭ୍ରମାକୃତି ଯଦ୍ ଅସ୍ତୀହ ଦୃଶ୍ଯତେ ଽଲାତଚକ୍ରଵତ୍ । ମୃଗତୃଷ୍ଣାଦ୍ଵିଚନ୍ଦ୍ରାଦିବାଲଵେତାଲକାଦିଵତ୍
ଏଠାରେ ଯେଉଁଠି ଭ୍ରମର ଯେଉଁ ଆକୃତି ଦେଖାଯାଏ, ସେଟା ଗୁଡ଼ିକ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ଅଗ୍ନିଶଳାର ଚକ୍ର, ମୃଗମରୀଚିକା, ଦୁଇଟି ଚନ୍ଦ୍ର, କିମ୍ବା ଛୁଆମାନେ ଦେଖୁଥିବା ଭୂତ-ପିଶାଚ ଭଳି ଅସଲିକ ଦୃଶ୍ୟ ସମାନ।
ତତ୍ କଥଂ କିଲ ନାମ ସ୍ଯାତ୍ ସତ୍ଯଂ ଭ୍ରମଭରାତ୍ମକମ୍ । ଅଜ୍ଞାନଭ୍ରାନ୍ତିର୍ ଏଵାତଶ୍ ଚିତ୍ତମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ କଥ୍ଯତେ
ଏମିତି ଭ୍ରମରେ ଗଠିତ ଯାହା, ସେଠି କେମିତି ସତ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯିବ? ଏହିପରି ଅଜ୍ଞାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭ୍ରମକୁ ମନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅଜ୍ଞାନମ୍ ଉଚ୍ଯତେ ଚିତ୍ତମ୍ ଅସତ୍ ସଦ୍ ଇଵ ସଂସ୍ଥିତମ୍ । ମିଥ୍ଯାଭ୍ରମଂ ନିରାକାରଂ କେଶୋଣ୍ଡୁକମ୍ ଇଵାମ୍ବରେ
ଅସତ୍ୟକୁ ସତ୍ୟ ଭାବି ଯେଉଁ ଅଜ୍ଞାନ ରହିଛି, ସେଇ ମନ। ଏହା ଏକ ମିଥ୍ୟା ଭ୍ରମ, ଆକାରହୀନ, ଆକାଶରେ କେହି ଚୁଲି ଦେଖିବା ଭଳି।
ଏଵମ୍ ଅଜ୍ଞାନମ୍ ଏଵୈତଚ୍ ଚିତ୍ତଶବ୍ଦେନ କଥ୍ଯତେ । ତନ୍ନାଶଶ୍ ଚେତସୋ ନାଶଶ୍ ଚିତ୍ତତ୍ଯାଗସ୍ ସ ଏଵ ଚ
ଏହିପରି ଅଜ୍ଞାନକୁ 'ମନ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହାର ନାଶ ହେଉଛି ମନର ନାଶ, ଏବଂ ମନକୁ ଛାଡ଼ିଦେବା ମାନେ ଏହି ଅଜ୍ଞାନକୁ ଛାଡ଼ିଦେବା।
ଅଜ୍ଞାନଂ କୀଦୃଶଂ ଦେଵ କଥଂ ଚୈତଦ୍ ଵିନଶ୍ଯତି । ସମାସେନେତି ଭଗଵନ୍ ଵଦ ମେ ଵଦତାଂ ଵର
ହେ ଦେବ, ଅଜ୍ଞାନ କେମିତି ଦେଖାଯାଏ ଏବଂ ଏହା କିପରି ଶେଷ ହୁଏ? ଦୟାକରି ସଂକ୍ଷେପରେ ଏହାକୁ ମୋତେ କହ, ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ କଥାବାର୍ତା କରୁଥିବା ପ୍ରଭୁ।
ଯଦ୍ ଅସଂଵେଦନଂ ସମ୍ଯଗ୍ ଵସ୍ତୁନୋ ରାଜସତ୍ତମ । ଦୃଷ୍ଟାଦୃଷ୍ଟସ୍ଯ କୁମ୍ଭାଦେସ୍ ତଦ୍ ଅଜ୍ଞାନମ୍ ଇତି ସ୍ମୃତମ୍
ହେ ରାଜାଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଜିନିଷ — ଦେଖିଥିବା କିମ୍ବା ଦେଖିନଥିବା, ମାନେ ଘଟା ଭଳି — ସଠିକ୍ ଭାବେ ଜଣାଯାଇନାହିଁ, ସେହି ଅଜ୍ଞାନ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।
ଅସଂଵେଦନମ୍ ଅଜ୍ଞାନଂ ଜ୍ଞାନଂ ସଂଵେଦନଂ ଭଵେତ୍ । ଅଜ୍ଞାନସ୍ଯ ତ୍ଵ୍ ଅସଂଵିତ୍ତେର୍ ଜ୍ଞାନାତ୍ ସଂଵେଦନାତ୍ କ୍ଷଯଃ
ଯେଉଁଠି ଅଜ୍ଞାନ ଅଛି, ସେଉଁଠି ଅସଚେତନତା ଅଛି; ଯେଉଁଠି ଜ୍ଞାନ ଅଛି, ସେଉଁଠି ସଚେତନତା ଅଛି। ଅଜ୍ଞାନ, ଅସଚେତନତା ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଉପସ୍ଥିତ, ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ସଚେତନତା ଆସିଲେ ଶେଷ ହୁଏ।
ଜଲଜ୍ଞାନଂ ମୁଧାଭ୍ରାନ୍ତିସ୍ ସାଧୋ ମରୁମରୀଚିଷୁ । ନୈତଜ୍ ଜଲମ୍ ଇତି ଜ୍ଞାନାତ୍ ସଂଵିତ୍ତିଃ ପ୍ରଵିଲୀଯତେ
ମରୁଭୂମିର ମୃଗମରୀଚିକାରେ ଜଳ ଅଛି ବୋଲି ଭାବିବା ଭ୍ରମ; ହେ ସାଧୁ, ଯେତେବେଳେ 'ଏହା ଜଳ ନୁହେଁ' ବୋଲି ଜ୍ଞାନ ଆସେ, ସେହି ଭ୍ରମ ଶେଷ ହୁଏ।
ଇଦଂ ଚିତ୍ତମ୍ ଇତି ପ୍ରୌଢଂ ଯଦ୍ ଅଜ୍ଞାନମ୍ ଅଲଂ ହୃଦି । ନାସ୍ତି ଚିତ୍ତମ୍ ଇତି ଜ୍ଞାନାତ୍ ତତ୍ ସମୂଲଂ ଵିନଶ୍ଯତି
ହୃଦୟରେ ଯେ 'ଏହା ମନ' ବୋଲି ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ ରହିଥାଏ, ସେଇ ଅଜ୍ଞାନ। ଯେତେବେଳେ 'ମନ କିଛି ନାହିଁ' ବୋଲି ଜ୍ଞାନ ଆସେ, ସେଇ ଅଜ୍ଞାନ ସମୂଳେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ଯଥା ରଜ୍ଜ୍ଵାଂ ଭୁଜଙ୍ଗତ୍ଵମ୍ ଅଜ୍ଞାନଭ୍ରମସମ୍ଭଵମ୍ । ନ ସର୍ପୋ ଽଯମ୍ ଇତି ଜ୍ଞାନାଦ୍ ଧୃଦି ରୂଢାତ୍ ପ୍ରଣଶ୍ଯତି
ଯେପରି ଅଜ୍ଞାନ ଓ ଭ୍ରମରୁ ରସିରେ ସାପ ଦେଖାଯିବା, ଏହା ସାପ ନୁହେଁ ବୋଲି ହୃଦୟରେ ଦୃଢ଼ ଜ୍ଞାନ ହେଲେ, ସେଇ ଭ୍ରମ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।