ତସ୍ମାଦ୍ ଇଦଂ ନିରଂଶସ୍ଯ ଚିଦ୍ଵ୍ଯୋମ୍ନୋ ଽପ୍ରତିଘାକୃତେଃ । ନିରାକୃତେର୍ ଅନନ୍ତସ୍ଯ ପୂର୍ଵାତ୍ ପୂର୍ଵତରଂ ସତଃ
ସେଉଁଥିରୁ, ଏହି ସଂସାର ଅଂଶରହିତ, ଅନନ୍ତ ଚେତନା ଆକାଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହା ନିରାକାର ଓ ସମସ୍ତ ପୂର୍ବ ଥିବା ବସ୍ତୁଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବ।
ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ ସର୍ଵରୂପସ୍ଯ ଶାନ୍ତଂ ଶାନ୍ତସ୍ଯ ଯତ୍ ସମମ୍ । ସ୍ଵତ ଏଵାତ୍ମକଚନଂ ସର୍ଗପ୍ରଲଯରୂପଧୃତ୍
ସମସ୍ତ ଆକାରର ଓ ଶାନ୍ତ ଥିବା ବ୍ରହ୍ମର ଯେଉଁ ସ୍ୱରୂପ ସମତାରେ ଅଛି, ସେଇ ସ୍ୱଭାବରୁ ନିଜେ ଏହି ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟ ଆକାର ଧାରଣ କରେ।
ସ୍ଵକଂ ଵପୁସ୍ ତତ୍ ତେନୈଵ ଜ୍ଞାତଂ ଜଗଦ୍ ଇଦଂ କ୍ଷଣମ୍ । କ୍ଷଣାନ୍ତରେ ତୁ ବୁଦ୍ଧଂ ସଦ୍ ବ୍ରହ୍ମୈଵାସ୍ତେ ନିଜାତ୍ମନି
ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ନିଜ ଦେହ ଭାବରେ ଅନୁଭବ ହୁଏ; ପରେ ଜାଗୃତ ହେଲେ, ମାତ୍ର ବ୍ରହ୍ମ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହେ।
ବ୍ରହ୍ମୈଵେଦମ୍ ଅତସ୍ ସର୍ଵଂ କ୍ଵ ଚୈତ୍ତଜଗଦାଦିଧୀଃ । କ୍ଵ ଚିତ୍ତାଦି କ୍ଵ ଦେହାଦି କ୍ଵ ଦ୍ଵୈତୈକ୍ଯାଦିକଲ୍ପନାଃ
ସମସ୍ତ କିଛି ବ୍ରହ୍ମ ଅଟେ; ତେବେ ଏଠାରେ ମନ, ସୃଷ୍ଟି କିମ୍ବା ବୁଦ୍ଧିର ଧାରଣା କେଉଁଠି? ମନ କେଉଁଠି, ଦେହ କେଉଁଠି, ଦ୍ୱିତୀୟତା କିମ୍ବା ଏକତାର କଳ୍ପନା କେଉଁଠି?
ସର୍ଵଂ ନିରାଲମ୍ବମ୍ ଅଜଂ ପ୍ରଶାନ୍ତମ୍ ଅନାଦିମଧ୍ଯାତ୍ମ ଯଥାସ୍ଥିତଂ ସତ୍ । ଇଦଂ ଚ ନାନୈଵ ନ ଚାପି ନାନା ଯଥାସ୍ଥିତଂ ତିଷ୍ଠ ସୁକାଷ୍ଠମୌନଃ
ସମସ୍ତ କିଛି ଆଧାରହୀନ, ଅଜନ୍ମା, ଶାନ୍ତ ଏବଂ ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ କିମ୍ବା ଶେଷ ନଥିବା ଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହା ନ ଅନେକ, ନ ଏକ; ଯେପରି ଅଛ, ସେପରି ଅବିଚଳ ରୁହ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମୌନରେ ନିଶ୍ଚଳ ହୁଅ।
ନଷ୍ଟୋ ମୋହସ୍ ସ୍ମୃତିର୍ ଲବ୍ଧା ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାନ୍ ମଯା ମୁନେ । ସ୍ଥିତୋ ଽସ୍ମି ଗତସନ୍ଦେହୋ ଵିଶ୍ରାନ୍ତମତିର୍ ଆତ୍ମଵାନ୍
ମୋହ ନଶ୍ଟ ହୋଇଛି, ତୁମ ଦୟାରେ ସ୍ମୃତି ପୁନଃ ମିଳିଛି, ମୁନିବର; ମୁଁ ସନ୍ଦେହ ଛାଡି ଆତ୍ମାରେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ମନେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛି।
ଜ୍ଞାତଜ୍ଞେଯୋ ମହାମୌନୀ ତୀର୍ଣମାଯାମହାର୍ଣଵଃ । ଶାନ୍ତୋ ଽହମ୍ ଅନହଂରୂପୋ ଜ୍ଞସ୍ ସ୍ଥିତୋ ଽସ୍ମି ନିରାମଯଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଜଣିବାକୁ ଥିବା ସବୁକିଛି ମୁଁ ଜାଣିଛି, ମୁଁ ବଡ଼ ନିରବ ଅଟଳ ଅଛି, ମୁଁ ମାୟାର ବିଶାଳ ସାଗରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଛି। ମୋ ମନ ଶାନ୍ତ, ମୋ ମନେ 'ମୁଁ' ବୋଧ ନାହିଁ, ମୁଁ ଜ୍ଞାନରେ ଅବିଚଳ ଅଛି, ଏବଂ ଦୁଃଖରୁ ସଦା ମୁକ୍ତ।
ଅହୋ ନୁ ସୁଚିରଂ କାଲଂ ପ୍ରଭ୍ରାନ୍ତୋ ଽହମ୍ ଅଵାନ୍ତରେ । ସ୍ଥାନମ୍ ଅଵ୍ଯଯମ୍ ଅକ୍ଷୁବ୍ଧମ୍ ଅଧୁନା ପ୍ରାପ୍ତଵାନ୍ ଅହମ୍
ହାଁ, ବହୁତ ଦିନ ମୁଁ ମନରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲି, କିନ୍ତୁ ଏବେ ମୁଁ ଅବିଚଳ, ଅବିନାଶୀ ଏବଂ ଶାନ୍ତ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି।
ଏଵଂ ସ୍ଥିତେ ମୁନେ ନାସ୍ତି ସାହନ୍ତାଦିଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍ । ମୂର୍ଖବୁଦ୍ଧମ୍ ଇଦଂ ଭାତି ଯତ୍ ତଦ୍ ବ୍ରହ୍ମେତି ଵେଦ୍ମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ମୁନି, ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଅହଂକାର ଓ ତାହାର ସମସ୍ତ ଜଗତ ରହିନଥାଏ। ଏହି ମନ ଯଦିଓ ମୂର୍ଖ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, ମୁଁ ଜାଣେଇଛି ଏହା ବ୍ରହ୍ମ।
ଜଗଦ୍ ଏଵ ନ ଯତ୍ରାସ୍ତି ତତ୍ରାହନ୍ତ୍ଵଵିଭାସନମ୍ । ସଂସାରାମ୍ବରସମ୍ଭାରଃ କ୍ଵ କୁତଃ କୀଦୃଶଃ କଥମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଜଗତ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ଅହଂକାରର ଆଭାସ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ତେଣୁ ସଂସାରର ଏହି ଜାଲ କେଉଁଠୁ, କିପରି, କେଉଁ ରୂପେ ଓ କେମିତି ଉପସ୍ଥିତ ହେବ?
ଯଥାସ୍ଥିତଵ୍ଯଵହୃତିର୍ ମୌନୀ ଶାନ୍ତମନା ମୁନିଃ । ସୋମ୍ଯାର୍ଣଵୋଦରାଵର୍ତପରିସ୍ପନ୍ଦଵଦ୍ ଆସ୍ସ୍ଵ ଭୋଃ
ଯେପରି ଜୀବନର ଚଳାଚଳ ଯେଉଁଠି ଯେପରି ଅଛି, ଏହିପରି ଏକ ଶାନ୍ତ ମନ ଥିବା ମୁନି ନିରବ ରହନ୍ତି । ସମୁଦ୍ର ଭିତରେ ମୃଦୁ ଲହରୀ ଯେପରି ଶାନ୍ତ ଭାବେ ଘୁରୁଛି, ତେଣୁ ବନ୍ଧୁ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଶାନ୍ତ ଭାବେ ରୁହ ।
ବ୍ରହ୍ମରୂପତଯା ଶାନ୍ତମ୍ ଇଦମ୍ ଅସ୍ତି ଯଥାସ୍ଥିତମ୍ । ଅହଂ ଜଗଦ୍ ଇଦଂ ଚେତି ଶବ୍ଦାର୍ଥାତ୍ମ ନଭୋ ଽମଲମ୍
ବ୍ରହ୍ମ ରୂପରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଯେପରି ଅଛି, ସେପରି ଶାନ୍ତ ଅଛି । 'ମୁଁ' ଓ 'ଏହି ଜଗତ' ବୋଲି ଯେଉଁ ଶବ୍ଦ ରହିଛି, ସେମାନଙ୍କର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ନିର୍ମଳ ଆତ୍ମାର ଆକାଶ ।
ଇଦମ୍ ଆଦ୍ଯନ୍ତରହିତଂ ସର୍ଗସଂହାରନାମକମ୍ । ଚିଚ୍ଚମତ୍କୃତିମାତ୍ରାତ୍ମ ନଭଃ କଚକଚାଯତେ
ଏହି ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟ କୁହାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହାର ଆରମ୍ଭ କିମ୍ବା ଶେଷ କିଛି ନାହିଁ । ଏହି ଆକାଶ ଯେପରି ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବେ ଚମକୁଛି, ଏହା ସେଇ ଚେତନାର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ରୂପ ।
ସନ୍ନିଵେଶଦୃଶଶ୍ ଶାନ୍ତୌ ଯଦ୍ ଅସ୍ତି କନକଂ ଯଥା । ଜଗଦାଦ୍ଯର୍ଥସଂଶାନ୍ତୌ ବ୍ରହ୍ମେଦଂ ଵିଦ୍ଯତେ ତଥା
ଯେପରି ନାନା ଆକୃତି ମଧ୍ୟରେ ସୁନା ସ୍ୱରୂପ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହେ, ସେପରି ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତର ଅର୍ଥ ଶାନ୍ତ ହେଲେ, ଏହାକୁ ବ୍ରହ୍ମ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ ।
ଯଥା ସ୍ଵଯମ୍ଭୂସ୍ ସଙ୍କଲ୍ପସ୍ ସ୍ଵଯଂନାଶସ୍ ତଥୈଵ ହି । ଏତୌ ସ୍ଵଵେଦନାଯତ୍ତୌ ବନ୍ଧମୋକ୍ଷୌ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତୌ
ଯେପରି ନିଜ ଇଚ୍ଛା ନିଜେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଏବଂ ନିଜେ ଶେଷ ହୁଏ, ସେପରି ବାନ୍ଧନ ଓ ମୁକ୍ତି ମଧ୍ୟ ନିଜ ଜ୍ଞାନ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।
ଅହମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ ସଙ୍କଲ୍ପୋ ବନ୍ଧାଯାତିଵିନାଶିନେ । ନାହମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ ସଙ୍କଲ୍ପୋ ମୋକ୍ଷାଯ ଵିମଲାତ୍ମନେ
'ମୁଁ ଅଛି' ବୋଧ ହେଉଛି ବାନ୍ଧନ ଓ ନାଶର କାରଣ; 'ମୁଁ ନାହିଁ' ବୋଧ ମୁକ୍ତି ଓ ପବିତ୍ର ଆତ୍ମାକୁ ଦେଇଥାଏ।
ଯଦ୍ ବନ୍ଧମୋକ୍ଷସଙ୍କଲ୍ପଶବ୍ଦାର୍ଥାନାଂ ସଦାସତାମ୍ । ସ୍ଵରୂପଵେଦନଂ ତତ୍ ସତ୍ କେଵଲତ୍ଵଂ ଚ କଥ୍ଯତେ
ବାନ୍ଧନ ଓ ମୁକ୍ତି ଶବ୍ଦ ଓ ତାଙ୍କର ଅର୍ଥର ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନକୁ ଯଥାର୍ଥତା ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅନହଂଵେଦନଂ ସିଦ୍ଧିର୍ ଅହଂଵେଦନମ୍ ଆପଦେ । ସୋ ଽହମ୍ ଏଵାନହମ୍ ଇତି ଶୁଦ୍ଧବୋଧୋ ଭଵାତ୍ମଵାନ୍
'ମୁଁ' ବୋଧ ନଥିବା ଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ସିଦ୍ଧି; 'ମୁଁ' ବୋଧ ଥିଲେ ଦୁଃଖ ଆସେ। ଯିଏ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ଓ ଅସ୍ତିତ୍ୱରେ ଅନୁଭୂତ, ସେଠାରେ 'ମୁଁ ସେଇ' ବୋଧ ରହିଥାଏ, 'ମୁଁ' ବୋଧ ନୁହେଁ।
ଅସଙ୍କଲ୍ପନମାତ୍ରେଣ ସମ୍ଯଗ୍ଜ୍ଞାନୋଦଯାତ୍ମନା । ସଙ୍କଲ୍ପଃ କ୍ଷୀଯତେ ସିଦ୍ଧ୍ଯୈ ସ୍ଵଯମ୍ ଏଵାସଦାତ୍ମକଃ
ଯେତେବେଳେ ଠିକ୍ ଜ୍ଞାନ ଉଦୟ ହୁଏ ଏବଂ କୌଣସି ଧାରଣା ନଥାଏ, ସେତେବେଳେ ଧାରଣା ନିଜେଇ ଶେଷ ହୁଏ, କାରଣ ଏହା ସ୍ୱଭାବତଃ ଅସତ୍ୟ ଅଟେ।
ଅପ୍ରତର୍କ୍ଯସ୍ଵରୂପେ ହି ନାସ୍ତି କାରଣତା ଶିଵେ । କାରଣାଭାଵତଃ କାର୍ଯଂ ପଦାର୍ଥୋ ଽପି ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଯିଏ ଶିବଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ, ଯାହା କୌଣସି ଚିନ୍ତାରେ ଧରାଯାଏନି, ସେଠାରେ କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ। କାରଣ ନଥିବାରୁ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ବସ୍ତୁ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ପଦାର୍ଥାଭାଵସଂସିଦ୍ଧୌ ଵେଦନଂ ନୋପପଦ୍ଯତେ । କାରଣାଭାଵତୋ ନିତ୍ଯମ୍ ଅହମ୍ଭାଵସ୍ଯ ନୋଦଯଃ
ଯେତେବେଳେ ବସ୍ତୁର ଅଭାବ ସ୍ଥିର ହୁଏ, ତେବେ ଅନୁଭୂତି ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏନି। କାରଣ ନଥିଲେ, 'ମୁଁ' ବୋଧ କେବେ ଉଦୟ ହୁଏନି।
ଅହମ୍ଭାଵାନୁଦଯତସ୍ ସଂସାରଃ କସ୍ଯ କୀଦୃଶଃ । ସଂସାରାଭାଵତସ୍ ସର୍ଵଂ ପରମ୍ ଏଵାଵଶିଷ୍ଯତେ
ଯେତେବେଳେ 'ମୁଁ' ବୋଧ ଉଦୟ ହୁଏନି, ତେବେ କାହା ପାଇଁ କିମ୍ବା କେମିତି ସଂସାର ରହିବ? ସଂସାର ନଥିଲେ, ସବୁଠାରେ କେବଳ ପରମ ମାତ୍ର ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ।
ଯଚ୍ ଚେଦଂ ଭାସତେ ତତ୍ ସତ୍ ପରମ୍ ଏଵାତ୍ମନି ସ୍ଥିତମ୍ । ପରଂ ପରେ ପରାପୂର୍ଣଂ ସମମ୍ ଏଵ ଵିଜୃମ୍ଭତେ
ଯାହା ଆଲୋକିତ ହୁଏ, ସେଇ ପରମ ସତ୍ୟ, ଆତ୍ମାରେ ବସିଛି; ସେଇ ପରମ, ସମସ୍ତଠାରୁ ଉଚ୍ଚ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସମସ୍ତଠାରେ ସମଭାବରେ ବ୍ୟାପିତ ଅଛି।
ତେନ ନିସ୍ତିମିତଂ ସର୍ଵଂ ଶୈଲୋତ୍କୀର୍ଣମ୍ ଇଵାଚଲମ୍ । ଵିଦ୍ଧି ରଶ୍ମିମଯାକାରମ୍ ଇଵ ବ୍ରହ୍ମ ଜଗତ୍ ସ୍ଥିତମ୍
ସେଇ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କିଛି ସୀମାହୀନ ଓ ଅଚଳ, ପାହାଡ଼ ଭଳି ଅଡ଼ିଗ; ଏହି ସଂସାରକୁ ତୁମେ ଜାଣ, ଯେଉଁଥିରେ ବ୍ରହ୍ମ ରଶ୍ମିମୟ ଆକାରରେ ବ୍ୟାପିଛି।
ପୁରସଙ୍କଲ୍ପକେ ନଷ୍ଟେ ସଙ୍କଲ୍ପନଗରସ୍ଯ ଯତ୍ । ରୂପଂ ତଦ୍ ଵିଦ୍ଧି ଜଗତଃ ଖାଦ୍ ଅଚ୍ଛଂ ସଦସନ୍ମଯମ୍
ଚିନ୍ତାର ସୃଷ୍ଟିକାରୀ ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ଚିନ୍ତାର ନଗରର ଯେଉଁ ରୂପ ଅଛି, ସେଇ ହେଉଛି ଏହି ସଂସାର; ଏହା ଖାଲି ଆକାଶ ପରି ଶୁଦ୍ଧ, ଥିବା ଓ ନଥିବା ଦୁହିଁରୁ ଗଠିତ।
ଛାଯାପୁରୁଷଵତ୍ ସ୍ପନ୍ଦି ଶାନ୍ତଂ ନିର୍ମନନଂ ଜଗତ୍ । ଜଗଚ୍ଛବ୍ଦାର୍ଥରହିତଂ ଯଃ ପଶ୍ଯତି ସ ପଶ୍ଯତି
ଛାୟା ପୁରୁଷ ପରି, ଏହି ସଂସାର ହଲେ ହଲେ ଶାନ୍ତ ଓ ନିର୍ମାଣ ଶୂନ୍ୟ; ଯେଉଁଠି ସଂସାର ଶବ୍ଦ ଓ ତାହାର ଅର୍ଥ ନାହିଁ, ଯିଏ ଦେଖେ, ସେଉଁଠି ସତ୍ୟକୁ ଦେଖେ।
ରୂପାଲୋକମନସ୍କାରା ନୀରସା ଗତଭାଵନାଃ । ସମ୍ଯଗ୍ଜ୍ଞାନଵତୋ ଯସ୍ଯ ନିର୍ଵାଣଂ ତଂ ଵିଦୁର୍ ବୁଧାଃ
ଯେଉଁଠାରେ ରୂପ, ଆଲୋକ ଓ ମନର ଧାରଣାଗୁଡ଼ିକ ନିରସ, କୌଣସି କଳ୍ପନା ନାହିଁ, ଏବଂ ସଠିକ୍ ଜ୍ଞାନ ଥିବା ଲୋକ ନିର୍ବାଣକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି ବୋଲି ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଜାଣନ୍ତି।
ଯଥାସ୍ତି ଵାତୋ ନିସ୍ସ୍ପନ୍ଦୋ ଯଥାସ୍ତି ଖମ୍ ଅନୀଲିମ । ଯଥା ହେମାସନ୍ନିଵେଶମ୍ ଅସ୍ତି ବ୍ରହ୍ମାଜଗତ୍ ତଥା
ଯେପରି ହଳଚଳ ବିନା ବାତାସ ଅଛି, ଯେପରି ନୀଳିମା ବିନା ଆକାଶ ଅଛି, ଯେପରି ସୁନା ତାହାର ଆକୃତିରେ ଅଛି, ସେପରି ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ସୃଷ୍ଟିରେ ଅଛନ୍ତି।
ନୀରସା ଅସଦାଭାସା ଜଗତ୍ପ୍ରତ୍ଯଯକାରିଣଃ । ରୂପାଲୋକମନସ୍କାରାସ୍ ସନ୍ତୀମେ ବ୍ରହ୍ମରୂପିଣଃ
ଏହି ରୂପ, ଆଲୋକ ଓ ମନର ଧାରଣାଗୁଡ଼ିକ ନିରସ, ଅସତ୍ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ, ଏହାମାନେ ସଂସାର ଭାବକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ, ଏହାମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆକୃତିରେ ଅଛନ୍ତି।
ଊର୍ମିଶବ୍ଦାର୍ଥରହିତଂ ଯାଦୃଗ୍ ଅମ୍ବୁ ବହୂର୍ମ୍ଯ୍ ଅପି । ସର୍ଗଶବ୍ଦାର୍ଥରହିତଂ ତାଦୃଗ୍ ବ୍ରହ୍ମାପି ସର୍ଗଵତ୍
ଯେପରି ଜଳ ଅନେକ ତରଙ୍ଗ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତରଙ୍ଗର ଧ୍ୱନି ନାହିଁ, ସେପରି ବ୍ରହ୍ମା ସୃଷ୍ଟିର ଆକୃତିରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟିର ଅର୍ଥ ନାହିଁ।