ସାଧୂନାଂ ସମଦୃଷ୍ଟୀନାଂ ପରିପ୍ରଶ୍ନେନ ସେଵଯା । ସଙ୍ଗମେନ ଚ ସା ଯୁକ୍ତିର୍ ଲଭ୍ଯତେ ମୁଚ୍ଯତେ ଯଯା
ସମଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କ ସହ ପ୍ରଶ୍ନ, ସେବା ଓ ସଙ୍ଗ କରିଲେ, ଏମିତି ଉପାୟ ମିଳେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।
ମା ନରାଧମଵଦ୍ ଗ୍ରାସଂ ଭୁଞ୍ଜାନୋ ଵନକୋଟରେ । ତିଷ୍ଠାଵଷ୍ଟବ୍ଧଦୁଶ୍ଚେଷ୍ଟୋ ଧରାଵିଵରକୀଟଵତ୍
ନରାଧମ ପରି, ଅଟକି ଥିବା ଭୂମିର ଫାଟର କୀଟ ପରି, ଅରଣ୍ୟ ଗୁହାରେ ଖାଇ, ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଭାବରେ ରୁହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
କାନ୍ତଯା ଦେଵରୂପିଣ୍ଯା ତଯୈଵଂ ପ୍ରତିବୋଧିତଃ । ଅସ୍ରୁପୂର୍ଣମୁଖୋ ଵାକ୍ଯଂ ଶିଖିଧ୍ଵଜ ଉଵାଚ ହ
ଦେବୀ ସ୍ୱରୂପୀ ମୋ ପ୍ରିୟା ମୋତେ ଏଭଳି ଜଣାଇବା ପରେ, ଶିଖିଧ୍ୱଜ ଅଶ୍ରୁଭରା ମୁହଁରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଅହୋ ଽଵବୋଧିତୋ ଽସ୍ମ୍ଯ୍ ଅଦ୍ଯ ଚିରାତ୍ ସୁରସୁତ ତ୍ଵଯା । ମୌର୍ଖ୍ଯାଦ୍ ଆର୍ଯସମାସଙ୍ଗମୁକ୍ତୋ ଽହମ୍ ଅଵସଂ ଵନେ
ହେ ଦେବକନ୍ୟା, ଏତେ ଦିନ ପରେ ତୁମେ ମୋତେ ଜଣାଇଲା; ମୋ ଅଜ୍ଞାନରେ ମୁଁ ଉତ୍ତମ ସଙ୍ଗରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୋଇ, ଜଙ୍ଗଲରେ ଅସହାୟ ହେଇଥିଲି।
ଅହୋ ନୁ ମେ କ୍ଷଯଂ ଯାତଂ ମୋହଧ୍ଵାନ୍ତମ୍ ଅଶେଷତଃ । ଯତ୍ ତ୍ଵମ୍ ଏଵଂ ସମାଗତ୍ଯ ସମ୍ପ୍ରବୋଧଯସୀହ ମାମ୍
ସତ୍ୟକଥା, ତୁମେ ଏଠାରେ ଆସି ମୋତେ ଜଣାଇବା ପରେ, ମୋ ମନର ଭ୍ରମର ଅନ୍ଧାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦୂର ହୋଇଗଲା।
ଗୁରୁସ୍ ତ୍ଵଂ ମେ ପିତା ତ୍ଵଂ ମେ ମିତ୍ରଂ ତ୍ଵଂ ମେ ଵରାନନ । ଶିଷ୍ଯୋ ନମସ୍କରୋମ୍ଯ୍ ଅଗ୍ରେ ପାଦୌ ତଵ କୃପାଂ କୁରୁ
ତୁମେ ମୋ ଗୁରୁ, ତୁମେ ମୋ ପିତା, ତୁମେ ମୋ ସହଯୋଗୀ, ହେ ସୁନ୍ଦର ମୁହଁବାଳି; ଶିଷ୍ୟ ଭାବରେ ତୁମ ପାଦକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି—ଦୟା କରି ମୋପରେ କୃପା କର।
ଯଦ୍ ଉଦାରତମଂ ଵେତ୍ସି ଯସ୍ମିଞ୍ ଜ୍ଞାତେ ନ ଶୋଚ୍ଯତେ । ଭଵାମି ନିର୍ଵୃତୋ ଯେନ ତଦ୍ ବ୍ରହ୍ମୋପଦିଶାଶୁ ମେ
ତୁମେ ଯେଉଁ ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନକୁ ଜାଣ, ଯାହାକୁ ଜାଣିଲେ ଆଉ କେବେ ଦୁଃଖ ନଥାଏ ଏବଂ ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମନେ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଆସେ, ସେହି ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନକୁ ଦୟାକରି ଶୀଘ୍ର ମୋତେ ଶିଖାଅ।
ଘଟଜ୍ଞାନାଦଯୋ ଜ୍ଞାନଵିଭଵାସ୍ ସନ୍ତ୍ଯ୍ ଅନେକଶଃ । ଜ୍ଞାନାନାଂ ପରମଂ ଜ୍ଞାନଂ କତରତ୍ ତାରକଂ ଭଵେତ୍
ମଟିର ଘଡ଼ା ଭଳି ବିଭିନ୍ନ ବସ୍ତୁର ଅନେକ ପ୍ରକାର ଜ୍ଞାନ ଅଛି; ଏହି ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଏବଂ ମୁକ୍ତିକୁ ଦେଇଥାଏ?
ଯଦ୍ଯ୍ ଉପାଦେଯଵାକ୍ଯୋ ଽହଂ ରାଜର୍ଷେ ତଦ୍ ଵଦାମି ତେ । ଯଥାଜ୍ଞାନମ୍ ଇଦଂ କିଞ୍ଚିନ୍ ନ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ସ୍ଥାଣୁକାକଵତ୍
ହେ ରାଜା ଋଷି, ଯଦି ମୁଁ ଶିଖିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହେଉଛି, ତେବେ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି; ନହେଲେ ମୁଁ କିଛି କହିବି ନାହିଁ, ଗଛ କିମ୍ବା ପାଥର ଭଳି ଚୁପ୍ ରହିଯିବି।
ଅନୁପାଦେଯଵାକ୍ଯସ୍ଯ ଵକ୍ତୁଃ ପୃଷ୍ଟସ୍ଯ ଲୀଲଯା । ଫଲନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଫଲତାଂ ଵାଚସ୍ ତମସୀଵାକ୍ଷିସଂଵିଦଃ
ଯେଉଁଥିରେ କିଛି ଶିଖିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏମିତି କଥା ପଚାରାଯିବାରେ କିମ୍ବା କହିବାରେ, ସେହି କଥାର କୌଣସି ଫଳ ହୁଏ ନାହିଁ, ଅନ୍ଧକାରରେ ଅନ୍ଧ ଲୋକଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଯେପରି।
ଯଦ୍ ଵକ୍ଷି ତଦ୍ ଅନୁଷ୍ଠେଯଂ ମଯା ଵିଧିର୍ ଇଵ ଶ୍ରୁତେଃ । ଅଵିକାରିତମ୍ ଏଵାଶୁ ସତ୍ଯମ୍ ଏତଦ୍ ଵ୍ରତଂ ମମ
ତୁମେ ଯାହା କହିବ, ମୁଁ ସେହିପରି କରିବି, ଯେପରି ଶାସ୍ତ୍ରର ନିୟମ ମାନିବା ଦରକାର। ଏହି ମୋର ପ୍ରତିଜ୍ଞା—ଅଟଳ ଏବଂ ସତ୍ୟ।
ଯଥା ବାଲଃ ପିତୁର୍ ଵାକ୍ଯଂ ମୁକ୍ତହେତୂପପାଦନମ୍ । ଆଦତ୍ତେ ହି ତଥୈଵେଦଂ ଗୃହାଣ ତ୍ଵଂ ଵଚୋ ମମ
ଯେପରି ଏକ ଶିଶୁ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ କଥା କାରଣ ଖୋଜିବା ଛାଡ଼ି ନିର୍ବିକଳ୍ପରେ ମାନେ, ସେପରି ତୁମେ ମୋ କଥାକୁ ଗ୍ରହଣ କର।
ଶ୍ରଵଣାନନ୍ତରଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଶୁଭମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ ଭାଵଯନ୍ । ଶୃଣୁ ଗୀତମ୍ ଇଵ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ହେତ୍ଵର୍ଥିତ୍ଵଂ ଵଚୋ ମମ
ଶୁଣିଲା ପରେ, ମନରେ ଏଇ ଭାବ ରଖ—ଏହା ଭଲ। ମୋ କଥାକୁ ଗୀତ ଶୁଣିବା ପରି ଶୁଣ, କାରଣ ଖୋଜିବାକୁ ଛାଡ଼।
ସ୍ଵଚରିତସଦୃଶଂ ତଵୋଦଯନ୍ତ୍ଯାଶ୍ ଚିରସମଯେନ ଵିବୋଧନଂ ଚ ବୁଦ୍ଧେଃ । ଭଵଭଯଭିଦୁରଂ ମହାକଵୀନାଂ ଶୃଣୁ କଥଯାମି ଯଥାକ୍ରମଂ ମନୋଜ୍ଞମ୍
ତୋର ଆଚରଣ ସହ ମେଳ ଖାଉଥିବା, ଦୀର୍ଘ ସମୟରେ ବୁଝିବାକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ଏକ ଗଳ୍ପକୁ ମୁଁ କ୍ରମକ୍ରମେ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଭାବେ କହିବି। ଏହା ମହାକବିମାନଙ୍କ କଥା, ଯାହା ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ଭୟକୁ ଭଙ୍ଗ କରେ; ଶୁଣ।
ଅସ୍ତି କଶ୍ଚିତ୍ ପୁମାଞ୍ ଶ୍ରୀମାନ୍ ସ୍ଥାନଂ ନିତ୍ଯଵିରୁଦ୍ଧଯୋଃ । ଗୁଣଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯୋର୍ ଅଶେଷେଣ ଯଥାବ୍ଧିର୍ ଵଡଵାମ୍ବୁନୋଃ
ଏଉଁ ଜଣେ ଧନୀ ଲୋକ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ସେ ଦୁଇଟି ବିପରୀତ ଗୁଣର ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥିତି ନେଇଛନ୍ତି—ଯେପରି ମହାସାଗର ଅଗ୍ନି ଓ ଜଳର ମଧ୍ୟରେ ଅଛି।
କଲାଵାଞ୍ ଶାସ୍ତ୍ରକୁଶଲୋ ଵ୍ଯଵହାରେ ଵିଚକ୍ଷଣଃ । ସର୍ଵସଙ୍କଲ୍ପସୀମାନ୍ତଂ ନ ତୁ ଜାନାତ୍ଯ୍ ଅଜଂ ପଦମ୍
ସେ କଳାରେ ଦକ୍ଷ, ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ଜଗତ କାମକାଜରେ ଚତୁର; କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାର ସୀମା, ଅଜନ୍ମ ଦଶାକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି।
ଅନନ୍ତଯତ୍ନସଂସାଧ୍ଯେ ସ ଚିନ୍ତାମଣିସାଧନେ । ପ୍ରଵୃତ୍ତୋ ଵାଡଵୋ ଵହ୍ନିର୍ ଅବ୍ଧିସଂଶୋଷଣେ ଯଥା
ସେ ଅନେକ ଚେଷ୍ଟା କରି ମନୋକାମନା ପୂରଣ କରୁଥିବା ମଣି ପାଇବାକୁ ଚାଲିଛନ୍ତି, ଯେପରି ଅଗ୍ନି ସାଗରକୁ ଶୁଷ୍କ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ।
ତସ୍ଯ ଯତ୍ନେନ ମହତା କାଲେନାଧ୍ଯଵସାଯିନଃ । ସିଦ୍ଧଶ୍ ଚିନ୍ତାମଣିଃ କିଂ ଵା ନ ସିଧ୍ଯତ୍ଯ୍ ଉନ୍ନତାତ୍ମନାମ୍
ସେ ବଡ଼ ପ୍ରୟାସ ଓ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଚେଷ୍ଟା କରି ଶେଷରେ ମନୋକାମନା ପୂରଣ କରୁଥିବା ମଣି ପାଇଯାନ୍ତି; ଉଚ୍ଚ ମନୋଭାବ ଥିଲେ କ’ଣ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ?
ପ୍ରଵୃତ୍ତିମ୍ ଉଦ୍ଯମଂ ପ୍ରଜ୍ଞାଂ ପ୍ରଯୁଙ୍କ୍ତେ ଚେଦ୍ ଅଖେଦଵାନ୍ । ଅକିଞ୍ଚନୋ ଽପି ଶକ୍ରତ୍ଵଂ ତଦ୍ ଅଵାପ୍ନୋତ୍ଯ୍ ଅଵିଘ୍ନତଃ
ଯଦି କେହି କ୍ଲାନ୍ତି ଛାଡ଼ି କାମ, ପ୍ରୟାସ ଓ ବୁଦ୍ଧିକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରେ, ସେଉଁଠି କିଛି ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଅଟକା ଛାଡ଼ି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମତିରେ ପହଞ୍ଚିପାରେ।
ମଣିମ୍ ଅଗ୍ରେ ସ୍ଥିତଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ହସ୍ତପ୍ରାପ୍ଯଂ ଦଦର୍ଶ ସଃ । ମେରୋର୍ ଉଦଯଶୃଙ୍ଗସ୍ଥୋ ମୁନିର୍ ଇନ୍ଦୁମ୍ ଇଵୋଦିତମ୍
ସେ ନିଜ ହାତରେ ପହଞ୍ଚିପାରିବା ଏକ ମଣିକୁ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖିଲେ, ଯେପରି ମେରୁ ପର୍ବତର ପୂର୍ବ ଶିଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଏକ ମୁନି ଉଦିତ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଦେଖେ।
ବଭୂଵ ମଣିରାଜେନ୍ଦ୍ରେ ନ ତୁ ନିଶ୍ଚଯଵାନ୍ ଅସୌ । ରାଜ୍ଯେ ଝଗିତି ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ ସୁଦୀନ ଇଵ ପାମରଃ
ମଣି ମଣିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା ହେଲା, କିନ୍ତୁ ସେ ନିଜେ ନିଶ୍ଚିତ ହେଇପାରିଲେ ନାହିଁ—ଅଚାନକ ରାଜ୍ୟ ମିଳିଗଲାବେଳେ, ସେ ଏକ ଦୁଃଖିତ ମନୁଷ୍ୟ ପରି ମନମରା ହେଇଗଲେ।
ଇଦଂ ସଞ୍ଚିନ୍ତଯାମ୍ ଆସ ମନସା ସ୍ମଯଶାଲିନା । ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋପେକ୍ଷଯା ଦୀର୍ଘଦୁଃଖସମ୍ଭ୍ରମଭାଵିନା
ଏହି ଅଚାନକ ଲାଭ ବିଷୟରେ ସେ ମନେ ହସି ହସି ଚିନ୍ତା କରିଲେ, ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୁଃଖ ଓ ଅସ୍ଥିରତା ଆସିବ ବୋଲି ଭାବିଲେ।
ଅଯଂ ମଣିର୍ ମଣିର୍ ନାଯଂ ମଣିଶ୍ ଚେତ୍ ତଦ୍ ଭଵେନ୍ ନ ସଃ । ସ୍ପୃଶାମି ନ ସ୍ପୃଶାମ୍ଯ୍ ଏନଂ କଦାଚିତ୍ ସ୍ପର୍ଶତୋ ଵ୍ରଜେତ୍
ଏହିଟି ମଣି କି ମଣି ନୁହେଁ? ଯଦି ଏହା ମଣି ହୁଏ, ତେବେ ଏହା ସେଇ ନୁହେଁ। କେବେ କେବେ ମୁଁ ଏହାକୁ ଛୁଁଏ, କେବେ ଛୁଁଏ ନାହିଁ—ଶାୟଦ ଛୁଁଲେ ଏହା ହଟିଯିବ।
ନୈତାଵତୈଵ କାଲେନ ମଣୀନ୍ଦ୍ରଃ କିଲ ସିଧ୍ଯତି । ଯତ୍ନେନାଜୀଵିତାନ୍ତେନ ସିଧ୍ଯତୀତ୍ଯ୍ ଆଗମକ୍ରମଃ
କହାଯାଏ ଯେ, ଏପରି ଅଳ୍ପ ସମୟରେ ମଣିର ମହାରାଜା ମିଳେ ନାହିଁ; ପୁରା ଜୀବନ ଧରି ପ୍ରୟାସ କଲେ ମାତ୍ର ଏହା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ଏହିପରି ପୁରୁଣା କଥା ଅଛି।
କ୍ରିଯାନିକୂଣିତେନାକ୍ଷ୍ଣା ଲୋଲାଲାତତଲୋପମମ୍ । ରତ୍ନାଲୋକଂ ପ୍ରପଶ୍ଯାମି ଦ୍ଵିଚନ୍ଦ୍ରତ୍ଵମ୍ ଇଵ ଭ୍ରମାତ୍
କାମରେ ଆଖି ଅଳ୍ପ ହୋଇ, ଭୂଁହି ଚଞ୍ଚଳ ଥିବାବେଳେ, ମୁଁ ମଣିର ଆଭା ଦେଖୁଛି—ଏହା ଭ୍ରମରେ ଦୁଇଟି ଚନ୍ଦ୍ର ଦେଖିବା ପରି।
କୁତ ଏତାଵତୀ ସ୍ଫୀତା ଭାଗ୍ଯସମ୍ପନ୍ ମମାତତା । ଅଧୁନୈଵ ଯଦ୍ ଆପ୍ନୋମି ମଣୀନ୍ଦ୍ରଂ ସର୍ଵସିଦ୍ଧିଦମ୍
ଏତେ ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟ କିପରି ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଲା, ଯେ ଏବେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥିବା ଏହି ମଣିର ମହାରାଜାକୁ ପାଇଁଛି?
କେଚିଦ୍ ଏଵ ମହାନ୍ତସ୍ ତେ ମହାଭାଗ୍ଯା ଭଵନ୍ତି ହି । ଯେଷାମ୍ ଅଲ୍ପେନ କାଲେନ ପ୍ରଯାନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଭିମୁଖଂ ଶ୍ରିଯଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେବଳ କିଛି ଲୋକ ଏମିତି ମହାନ୍ ଏବଂ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ହୁଅନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ପାଖକୁ ଅତି କମ୍ ସମୟରେ ସମୃଦ୍ଧି ସିଧାସଳଖ ଆସିଯାଏ।
ଅହମ୍ ଅଲ୍ପତପାସ୍ ସାଧୁର୍ ଵରାକୋ ମାନୁଷଃ କିଲ । ସିଦ୍ଧଯଃ କଥମ୍ ଆଯାନ୍ତି ମାମ୍ ଅଭାଗ୍ଯୈକଭାଜନମ୍
ମୁଁ ଅତି କମ୍ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା, ସାଧାରଣ ଏକ ମାନବ ମାତ୍ର; ଏମିତି ଅଭାଗ୍ୟର ପାତ୍ର ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, କିପରି ସିଦ୍ଧିମାନ୍ୟେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିପାରିବେ?
ଏଵଂ ଵିକଲ୍ପସଙ୍କଲ୍ପୈଶ୍ ଚିରମ୍ ଅଜ୍ଞଃ ପରାମୃଶନ୍ । ନ ମଣିଗ୍ରହଣେ ଯତ୍ନମ୍ ଅକରୋନ୍ ମୌର୍ଖ୍ଯମୋହିତଃ
ଏପରି ସନ୍ଦେହ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଅଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଲିନ ରହିଲେ, ମୂର୍ଖତା ଓ ମୋହରେ ପଡ଼ି ରତ୍ନ ପାଇବା ପାଇଁ କେବେ ଚେଷ୍ଟା କଲେନି।
ନ ଯଦା ଯେନ ଲବ୍ଧଵ୍ଯଂ ନ ତତ୍ ପ୍ରାପ୍ନୋତ୍ଯ୍ ଅସୌ ତଦା । ଚିନ୍ତାମଣିର୍ ଅଵାପ୍ତୋ ଽପି ଦୁର୍ଧିଯା ହେଲଯୋଜ୍ଝିତଃ
ଯେତେବେଳେ କିଛି ଜିନିଷ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ସମୟ କିମ୍ବା ଉପାୟରେ ମିଳିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ସେତେବେଳେ ତାହା ମିଳେନି; ମୂର୍ଖ ମନେ ଚିନ୍ତାମଣି ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ଅବହେଳା କରି ଛାଡ଼ିଦେଇଥାଏ।