ସାଧୋ ସୋ ଽଯମ୍ ଅହଂ ପୌତ୍ରଃ କୁମ୍ଭୋ ଽହଂ ପଦ୍ମଜନ୍ମନଃ । ପୁତ୍ରୋ ଽହଂ ନାରଦମୁନେଃ କୁମ୍ଭନାମାସ୍ମି କୁମ୍ଭଜଃ
ହେ ସାଧୁ, ମୁଁ ହିଁ ସେ ପୋତା—କୁମ୍ଭ, କମଳରୁ ଜନ୍ମିତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୋତା, ନାରଦ ମୁନିଙ୍କର ପୁଅ, କୁମ୍ଭ ନାମରେ ପରିଚିତ, କୁମ୍ଭରୁ ଜନ୍ମିତ।
ନିଵସାମ୍ଯ୍ ଅବ୍ଜଜପୁରେ ପିତ୍ରା ସହ ଯଥାସୁଖମ୍ । ଚତ୍ଵାରସ୍ ସୁହୃଦୋ ଵେଦା ମମ ଲୀଲା ଵିଲାସିନୀ
ମୁଁ ମୋ ବାପାଙ୍କ ସହ କମଳରୁ ଜନ୍ମିତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହରେ ସୁଖରେ ବସୁଛି; ଚାରିଟି ବେଦ ମୋର ନିକଟ ମିତ୍ର, ଆନନ୍ଦରେ ମୋର ଖେଳ।
ମାତୃଷ୍ଵସା ମେ ଗାଯତ୍ରୀ ମାତା ମମ ସରସ୍ଵତୀ । ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ମମ ଗୃହଂ ପୌତ୍ରସ୍ ତତ୍ରାସ୍ମି ସୁସ୍ଥିତଃ
ମୋର ମାମି ଗାୟତ୍ରୀ, ମୋର ମା ହେଲେ ସରସ୍ୱତୀ । ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଲୋକରେ ମୋର ଘର ଅଛି, ଏଠାରେ ମୁଁ ପୁଅ ପୁଅ ଭାବରେ ସୁସ୍ଥିତ ଅଛି ।
ଯଥାକାମମ୍ ଅଶେଷାଣି ଜଗନ୍ତି ଵିହରାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍ । ଲୀଲଯା ପରିପୂର୍ଣତ୍ଵାନ୍ ନ ତୁ କାର୍ଯେଣ କେନଚିତ୍
ମୁଁ ଚାହିଁଲେ ଯେଉଁଠି ଚାହିଁ, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଖେଳି ଘୁଞ୍ଚିବି; ଏହା ସବୁ ମୋର ଆନନ୍ଦ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣତାରେ, କିଛି କାମ କିମ୍ବା ଦାୟିତ୍ୱରେ ନୁହେଁ ।
ରାଜର୍ଷେ ତେନ ମେ ପାଦୌ ପତତୋ ମେ ନ ଭୂତଲେ । ରଜସ୍ ସ୍ପୃଶତି ନାଙ୍ଗାନି ଗ୍ଲାନିଂ ନାଯାତି ମେ ଵପୁଃ
ରାଜା ଋଷି, ଏହି କାରଣରୁ ମୋର ପାଦ ଭୂମିକୁ ଛୁଉ ନାହିଁ; ଧୂଳି ମୋର ଶରୀରକୁ ଲାଗେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଶରୀର କେବେ ଥକିବେ ନାହିଁ ।
ଅଦ୍ଯାକାଶପଥା ଗଚ୍ଛନ୍ ଦୃଷ୍ଟଵାଂସ୍ ତ୍ଵାମ୍ ଅହଂ ପୁରଃ । ଇହ ତେନାଗତୋ ଽସ୍ମ୍ଯ୍ ଅଙ୍ଗ ସର୍ଵଂ କଥିତଵାନ୍ ଇତି
ଆଜି ଆକାଶର ରାସ୍ତାରେ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖିଲି; ଏହିପାଇଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ପ୍ରିୟ, ଏବଂ ସବୁ କଥା କହିଦେଇଛି ।
ଏଷୋ ଽହମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅଖିଲମ୍ ଏଵ ଯଥାନୁଭୂତଂ ତେ ଵର୍ଣିତଂ ନନୁ ମଯା ଵନଵାସତଜ୍ଜ୍ଞ । ସନ୍ତୋ ହ୍ଯ୍ ଅସଙ୍କଥନମ୍ ଆର୍ଯସମାଗମେଷୁ ନିନ୍ଦନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଲଂ ସୁଭଗ ସଂଵ୍ଯଵହାରଦକ୍ଷାଃ
ମୁଁ ଯେଉଁଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନୁଭବ କରିଛି, ସେ ସବୁ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେଲି, 'ମୁଁ ଏହିପରି' ବୋଲି। କାରଣ, ଭଲ ଚରିତ୍ର ଥିବା ଲୋକମାନେ, ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ସମ୍ମିଳନରେ ନିଜ କଥା ଲୁଚାଇ ରଖିବାକୁ ଭଲ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ସଦା ସଠିକ୍ ବ୍ୟବହାର କରିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଵତ୍ଯ୍ ଅଥ ମୁନୌ ଦିଵସୋ ଜଗାମ ସାଯନ୍ତନାଯ ଵିଧଯେ ଽସ୍ତମ୍ ଇନୋ ଜଗାମ । ସ୍ନାତୁଂ ସଭା କୃତନମସ୍କରଣା ଜଗାମ ଶ୍ଯାମାକ୍ଷଯେ ରଵିକରୈଶ୍ ଚ ସହାଜଗାମ
ଏପରି କହିବା ପରେ, ଯେତେବେଳେ ମୁନି ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ସେ ଦିନ ଧୀରେ ଧୀରେ ସଞ୍ଜ୍ୟା ପାଖକୁ ବଢ଼ିଗଲା ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହେଲା। ସେ ମଣିଷୀ ସଭାରେ ନମସ୍କାର କରି, ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଅସ୍ତ ରେ କିରଣ ସହିତ ଚାଲିଗଲେ।
ସର୍ଗେ ସ୍ଫୁରଦ୍ଭିର୍ ମତ୍ପୁଣ୍ଯୈର୍ ମନ୍ଯେ ସମ୍ପ୍ରେଷିତୋ ଭଵାନ୍ । ଅଲକ୍ଷ୍ଯୈସ୍ ସମ୍ଭୃତୈର୍ ଅଦ୍ରୌ ପ୍ରାଵୃଡ୍ଵାତୈର୍ ଇଵାମ୍ବୁଦଃ
ଏହି ସୃଷ୍ଟିରେ ମୋର ଅଦୃଶ୍ୟ ଶୁଭ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ଭାବୁଛି ତୁମକୁ ମୋ ପାଖକୁ ପଠାଯାଇଛି, ଯେପରି ମଣ୍ଡା ପବନ ଦ୍ୱାରା ପାହାଡ଼ ଉପରେ ବର୍ଷା ମେଘ ଆଣିଦିଏ।
ଅଦ୍ଯ ତିଷ୍ଠାମ୍ଯ୍ ଅହଂ ସାଧୋ ଧନ୍ଯାନାଂ ଧୁରି ଧର୍ମତଃ । ଅମୃତସ୍ଯନ୍ଦଵଚସା ଯତ୍ ତ୍ଵଯାସ୍ମି ସମାଗତଃ
ଆଜି ମୁଁ ଧର୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀମାନେ ଯେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ଦଢ଼ି ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛି, କାରଣ ତୁମେ ମୋ ସାଙ୍ଗରେ ମିଶିଛ, ତୁମର କଥା ଅମୃତ ଭଳି ମଧୁର।
ନ କେଚନ ତଥା ଭାଵାଶ୍ ଚେତଶ୍ ଶୀତଲଯନ୍ତି ମେ । ରାଜ୍ଯଲାଭାଦଯୋ ଽପ୍ଯ୍ ଏତେ ଯଥା ସାଧୁସମାଗମଃ
ମୋ ମନକୁ ଏତେ ଶାନ୍ତି ଦେଇପାରେ ନାହିଁ, ଯେପରି ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଦେଇଥାଏ । ରାଜ୍ୟ ମିଳିବା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବଡ଼ ସଫଳତା ମଧ୍ୟ ଏତେ ଶିତଳତା ଦେଇପାରେ ନାହିଁ ।
ନିରର୍ଗଲତଯା ଯତ୍ର ସାମ୍ଯମ୍ ଏଵ ଵିଜୃମ୍ଭତେ । ମୁକ୍ତରାଗାଦିମନନଂ ତନ୍ ନ କସ୍ଯ ସୁଖାଵହମ୍
ଯେଉଁଠି ନିର୍ବିକାର ଶାନ୍ତି ଅବାଧ ଭାବରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ, ସେଠି ମୋହ ଓ ଆସକ୍ତି ବିନା ଚିନ୍ତନ କାହା ପାଇଁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉନଥାଏ ।
ଏଵଂଵାଦିନ ଏଵାସ୍ଯ ଵାକ୍ଯମ୍ ଆକ୍ଷିପ୍ଯ ଭୂପତେଃ । ଭୂଯଃ ପ୍ରୋଵାଚ ଚୂଡାଲା ମୁନିଦାରକରୂପିଣୀ
ଏଭଳି କହୁଥିବା ବେଳେ, ରାଜାଙ୍କର କଥାକୁ ଅଟକାଇ, ମୁନିଙ୍କ ଛୁଆ ରୂପରେ ଥିବା ଚୂଡାଳା ପୁଣି କହିଲେ ।
ଆସ୍ତାମ୍ ଏଷା କଥା ତାଵତ୍ ସର୍ଵଂ ତେ ଵର୍ଣିତଂ ମଯା । ତ୍ଵଂ ମେ କଥଯ ହେ ସାଧୋ କସ୍ ତ୍ଵମ୍ ଅଦ୍ରୌ କରୋଷି କିମ୍
ଏହି କଥା ଏଠି ଥାଉ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସବୁ କଥା କହିଦେଲି । ଏବେ ତୁମେ ମୋତେ କହ, ହେ ସାଧୁ, ତୁମେ କିଏ ଏବଂ ପାହାଡ଼ରେ କଣ କରୁଛ ?
କିଯତ୍ପର୍ଯଵସାନେଯଂ ତଵ ଵା ଵନଵାସିତା । ସତ୍ଯଂ କଥଯ ନାସତ୍ଯଂ ଵକ୍ତୁଂ ଜାନାତି ତାପସଃ
ତୁମେ କେତେ ଦିନ ଧରି ଏଠାରେ ଅରଣ୍ୟରେ ବସିଛ? ସତ୍ୟ କହ, ଏକ ତାପସ କେବେ ମିଥ୍ୟା କହିପାରେ ନାହିଁ।
ଦେଵପୁତ୍ରୋ ଽସି ଜାନାସି ସର୍ଵମ୍ ଏଵ ଯଥାସ୍ଥିତମ୍ । ଲୋକଵୃତ୍ତାନ୍ତତଜ୍ଜ୍ଞୋ ଽସି କିମ୍ ଅନ୍ଯତ୍ କଥଯାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ତୁମେ ଦେବତାଙ୍କର ପୁତ୍ର, ସବୁ କଥା ଯଥାଯଥା ଜାଣିଛ। ଏହି ସଂସାରର ଘଟଣା ତୁମେ ଜାଣ, ଏଠାରେ ମୁଁ ଆଉ କଣ କହିବି?
ସଂସାରଭଯଭୀତତ୍ଵାନ୍ ନିଵସାମି ଵନାନ୍ତରେ । ଜାନତୋ ଽପି ହି ହାସାଯ କଥଯାମ୍ଯ୍ ଏଵ ତେ ମନାକ୍
ସଂସାରର ଭୟରେ ମୁଁ ଏଠାରେ ଅରଣ୍ୟରେ ବସୁଛି। ତୁମେ ଏହା ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କଥାବାର୍ତ୍ତା ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି କଥା କହୁଛି।
ଶିଖିଧ୍ଵଜୋ ଽହଂ ଭୂପାଲସ୍ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ରାଜ୍ଯମ୍ ଇହ ସ୍ଥିତଃ । ଭୃଶଂ ଭୀତୋ ଽସ୍ମି ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞ ସଂସୃତୌ ଜନ୍ମନଃ ପୁନଃ
ମୁଁ ଶିଖିଧ୍ୱଜ, ଏକ ରାଜା, ରାଜ୍ୟକୁ ଛାଡି ଏଠାରେ ରହୁଛି। ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ, ମୁଁ ପୁନର୍ଜନ୍ମର ଭୟରେ ବହୁତ ଭୟଭୀତ।
ପୁନସ୍ ସୁଖଂ ପୁନର୍ ଦୁଃଖଂ ପୁନର୍ ମରଣଜନ୍ମନୀ । ଭଵତସ୍ ତେନ ତପ୍ଯେ ଽହଂ ସର୍ଵଜ୍ଞ ଵନଵୀଥିଷୁ
ପୁଣି ସୁଖ, ପୁଣି ଦୁଃଖ, ପୁଣି ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ—ଏଭଳି ମୁଁ ଜୀବନର ଜଙ୍ଗଲ ରାସ୍ତାରେ ଘୁରୁଛି, ଏହିଥିରେ ମୋ ମନ ଦୁଃଖରେ ଜଳୁଛି, ହେ ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା ମହାପୁରୁଷ।
ଭ୍ରମନ୍ନ୍ ଅପି ଦିଗନ୍ତାଂଶ୍ ଚ ଚରନ୍ନ୍ ଅପି ପରଂ ତପଃ । ନାସାଦଯାମି ଵିଶ୍ରାନ୍ତିମ୍ ଏକାଂ ନିଧିମ୍ ଇଵାଧନଃ
ମୁଁ ଯେତେ ଦିଗରେ ଯାଉଛି, ଯେତେ ଦୁଃଖ ସହି ତପସ୍ୟା କରୁଛି, ତଥାପି ମୋତେ କେବେ ଶାନ୍ତି ମିଳୁନି, ଯେପରି ଏକ ଗରିବ ଲୋକ ଏକ ଧନ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ଅପତ୍ତ୍ରୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅଫଲୋ ଽପ୍ଯ୍ ଏକୋ ନୀରସୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅସ୍ତସଙ୍ଗତିଃ । ଶୁଷ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଏଵ ଵନେ ସାଧୋ ଘୁଣକ୍ଷୁଣ୍ଣ ଇଵ ଦ୍ରୁମଃ
ପତ୍ର ନାହିଁ, ଫଳ ନାହିଁ, ଏକାକି, ରସ ନାହିଁ, କାହା ସହିତ ସମ୍ପର୍କ ନାହିଁ—ଏଭଳି ମୁଁ ଏଠି ଜଙ୍ଗଲରେ ଶୁଷ୍କ ହେଉଛି, ହେ ସାଧୁ, କୀଟ ଦ୍ୱାରା ଖାଇଦିଆଯାଇଥିବା ଗଛ ପରି।
ଇମାମ୍ ଅଖଣ୍ଡିତାଂ ସମ୍ଯକ୍ କ୍ରିଯାଂ ସମ୍ପାଦଯନ୍ନ୍ ଅପି । ଦୁଃଖାଦ୍ ଗଚ୍ଛାମି ଦୁଃଖୌଘମ୍ ଅମୃତଂ ମେ ଵିଷଂ ସ୍ଥିତମ୍
ଏହି ଅଟୁଟ କାର୍ଯ୍ୟ ଭଲଭାବେ କରିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ଏକ ଦୁଃଖରୁ ଅନ୍ୟ ଦୁଃଖକୁ ଯାଉଛି; ମୋ ପାଇଁ ଅମୃତ ବିଷ ହୋଇଯାଇଛି।
ପିତାମହମ୍ ଅହଂ ପୂର୍ଵଂ କଦାଚିତ୍ ପୃଷ୍ଟଵାନ୍ ଇଦମ୍ । ଯତ୍ କ୍ରିଯାଜ୍ଞାନଯୋର୍ ଏକଂ ଶ୍ରେଯସ୍ ତଦ୍ ବ୍ରୂହି ମେ ଵିଭୋ
ମୁଁ ଏକଥା ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ପଚାରିଥିଲି: କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଜ୍ଞାନ, ଏହି ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ଅଧିକ ଉତ୍ତମ? ମୋତେ ଏହା କହିଦିଅ, ମହାପ୍ରଭୁ।
ଜ୍ଞାନଂ ହି ପରମଂ ଶ୍ରେଯଃ କ ଇଵୈତନ୍ ନ ଵେତ୍ତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍ । କାଲାତିଵାହନାଯୈଵ ଵିନୋଦାଯୋଚିତା କ୍ରିଯା
ଜ୍ଞାନ ନିଶ୍ଚୟ ଭଲରେ ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ; ଏହାକୁ କିଏ ଜାଣିନାହିଁ? କାର୍ଯ୍ୟ କେବଳ ସମୟ କଟାଇବାକୁ କିମ୍ବା ମନୋରଞ୍ଜନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।
ଅଲବ୍ଧଜ୍ଞାନଦୃଷ୍ଟୀନାଂ କ୍ରିଯାମୁତ୍ର ପରାଯଣମ୍ । ଯସ୍ଯ ନାସ୍ତ୍ଯ୍ ଅମ୍ବରଂ ପଟ୍ଟଂ କମ୍ବଲଂ କିଂ ତ୍ଯଜତ୍ଯ୍ ଅସୌ
ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନର ଦୃଷ୍ଟି ପାଇନାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ ସବୁଠୁ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଯଦି କାହା ପାଖରେ କପଡ଼ା, ପଟ, କମ୍ବଳ କିଛି ନାହିଁ, ସେ କଣ ଛାଡ଼ିବ?
ଵାସନାମାତ୍ରସାରତ୍ଵାଦ୍ ଅଜ୍ଞସ୍ଯ ସଫଲାଃ କ୍ରିଯାଃ । ସର୍ଵା ଏଵାଫଲା ଜ୍ଞସ୍ଯ ଵାସନାମାତ୍ରସଙ୍କ୍ଷଯାତ୍
ଅଜ୍ଞାନୀମାନେ କେବଳ ଆଦତରେ ଭିତି କରିଥିବାରୁ, ସେମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଫଳ, କାରଣ ସେମାନଙ୍କର ଆଦତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି।
ସର୍ଵା ହି ଵାସନାଭାଵେ ପ୍ରଯାନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଫଲତାଂ କ୍ରିଯାଃ । ସୁଶୁଭାଃ ଫଲଵତ୍ଯୋ ଽପି ସେକାଭାଵେ ଲତା ଇଵ
ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ, ଯଦି ମନରେ ଆଗ୍ରହ ନଥାଏ, ତେବେ ତାହାର କୌଣସି ଫଳ ମିଳେନାହିଁ । ଏହା ଯେପରି, ଅତି ଭଲ କାମ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଜଳ ନଥିବା ଲତା ପରି ଫଳ ଦେଇପାରେନାହିଁ ।
ଋତ୍ଵନ୍ତରେ ଯଥା ଯାତି ଵିଲଯଂ ପୂର୍ଵମ୍ ଆର୍ତଵମ୍ । ତଥୈଵ ଵାସନାନାଶେ ନାଶମ୍ ଏତି କ୍ରିଯାଫଲମ୍
ଋତୁ ବଦଳିଲେ, ପୂର୍ବ ଋତୁର ଫୁଲ ମରିଯାଏ । ଏହିପରି, ମନର ଆଗ୍ରହ ନଷ୍ଟ ହେଲେ, କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ମଧ୍ୟ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ ।
ନ ସ୍ଵଭାଵେନ ଫଲତି ଯଥା ଶରଲତା ଫଲମ୍ । କ୍ରିଯା ନିର୍ଵାସନାମୁତ୍ର ଫଲଂ ଫଲତି ନୋ ତଥା
ଏମିତି ନୁହେଁ ଯେ, ଗଛ ତାହାର ସ୍ୱଭାବରେ ଫଳ ଦେଏ । ଏହିପରି, ମନରେ ଆଗ୍ରହ ନଥିଲେ କୌଣସି କାମର ଫଳ ମିଳେନାହିଁ ।
ସଯକ୍ଷଵାସନୋ ବାଲୋ ଯକ୍ଷଂ ପଶ୍ଯତି ନାନ୍ଯଥା । ସଦୁଃଖଵାସନୋ ମୂଢୋ ଦୁଃଖଂ ପଶ୍ଯତି ନାନ୍ଯଥା
ଯେ ପିଲାର ମନରେ ଭୂତ ଦେଖିବା ଆଗ୍ରହ ଅଛି, ସେ ଭୂତକୁ ଦେଖେ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ । ଯେ ମନେ ଦୁଃଖର ଆଗ୍ରହ ଅଛି, ସେ କେବଳ ଦୁଃଖକୁ ଦେଖେ, ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ ।