ତତ୍ର ମାସଂ ଗତୋ ଵୃଦ୍ଧିଂ ମୁନିମନ୍ତ୍ରାହୁତିକ୍ରମୈଃ । ଅମୃତାତ୍ମା ଶୁଭୋ ଗର୍ଭ ଇନ୍ଦୋର୍ ଇନ୍ଦୁର୍ ଇଵାନୁଜଃ
ସେଠାରେ ଏକ ମାସ ଧରି, ମୁନିଙ୍କର ମନ୍ତ୍ର ଓ ହୋମ ଦ୍ୱାରା ଗର୍ଭଟି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା । ଏହି ଗର୍ଭଟି ଅମୃତର ସ୍ୱରୂପ, ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭାଇ ପରି ପ୍ରଭା ଦେଖାଯାଉଥିଲା ।
ଇନ୍ଦୁଂ ମାସ ଇଵାପୂର୍ଣଂ ମାସେନ ସୁଷୁଵେ ଘଟଃ । ଗର୍ଭଂ କମଲପତ୍ତ୍ରାକ୍ଷଂ ପ୍ରସୂନମ୍ ଇଵ ମାଧଵଃ
ଏକ ମାସରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ଏପାରି ନୁହେଁ, ସେପରି ଏହି ପାତ୍ର ଗର୍ଭଟିକୁ ଧାରଣ କରିଥିଲା । ଗର୍ଭର ଚକ୍ଷୁ ମାନେ କମଳ ପତ୍ର ପରି ଥିଲେ, ମାଧବ ଫୁଲକୁ ଧାରଣ କରିଥିବା ପରି ।
ପରିପୂର୍ଣସମସ୍ତାଙ୍ଗଃ କୁମ୍ଭାଦ୍ ଗର୍ଭସ୍ ସ ନିର୍ଯଯୌ । ଇନ୍ଦୁସ୍ ସୂକ୍ଷ୍ମାଦ୍ ଇଵାମ୍ଭୋଧେର୍ ଅପରଃ କ୍ଷଯଵର୍ଜିତଃ
ଗର୍ଭର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ସେ କୁମ୍ଭରୁ ବାହାରିଲା । ଏହା ଏକ ନୂତନ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି, ସୂକ୍ଷ୍ମ ସମୁଦ୍ରରୁ ଉଦୟ ହେଉଥିବା ଏବଂ କ୍ଷୟରେ ନ ପଡ଼ିଥିବା ।
ଦିନୈଃ କତିପଯୈର୍ ଏଵ ଵୃଦ୍ଧିମ୍ ଅଭ୍ଯାଜଗାମ ସଃ । ଅପ୍ରମେଯାଙ୍ଗସୌନ୍ଦର୍ଯଶ୍ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ଶଶୀ ଯଥା
କିଛି ଦିନ ମଧ୍ୟରେ, ସେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା । ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଅପରିମିତ ଥିଲା, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ି ଯାଉଥିବା ।
ସର୍ଵସଂସ୍କାରସମ୍ପନ୍ନେ ସ ତସ୍ମିନ୍ ନାରଦୋ ମୁନିଃ । ଭାଣ୍ଡାଦ୍ ଭାଣ୍ଡ ଇଵାଶେଷଂ ଵିଦ୍ଯାଧନମ୍ ଅଯୋଜଯତ୍
ସମସ୍ତ କୁଶଳତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯେଉଁ ପୁତ୍ର, ତାହାରେ ନାରଦ ମୁନି ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଧନ ଏକ ପାତ୍ରରୁ ଅନ୍ୟ ପାତ୍ରକୁ ଢେଳାଇବା ପରି ଭରିଦେଲେ।
ଦିନୈଃ କତିପଯୈର୍ ଏଵ ଵିଜ୍ଞାତାଶେଷଵାଙ୍ମଯମ୍ । ଚକାରୈନଂ ମୁନିଵରଃ ପ୍ରତିବିମ୍ବମ୍ ଇଵାତ୍ମନଃ
କିଛି ଦିନ ମଧ୍ୟରେ, ଏହି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାହାକୁ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନୀ କରିଦେଲେ, ନିଜ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ପରି।
ତେନାରାଜତ ପୁତ୍ରେଣ ମୁନିନା ମୁନିନାଯକଃ । ରତ୍ନାଦ୍ରୌ ପ୍ରତିବିମ୍ବେନ ସଦ୍ଯୋଦିତ ଇଵୋଡୁରାଟ୍
ସେ ପୁତ୍ର, ରାଜା ନୁହେଁ ମୁନି ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁନିମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ରତ୍ନପାହାଡ଼ରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଇ ଆକସ୍ମିକ ଉଦୟ ହେଲେ।
ଅଥୈନଂ ପୁତ୍ରମ୍ ଆଦାଯ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ସ ନାରଦଃ । ଜଗାମ ତତ୍ର ପିତରଂ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଚାଭ୍ଯଵାଦଯତ୍
ତାପରେ ନାରଦ, ସେ ପୁତ୍ରକୁ ନେଇ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ନିଜ ପିତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ସହିତ ନମସ୍କାର କଲେ।
କୃତାଭିଵାଦନଂ ବ୍ରହ୍ମା ପୌତ୍ରମ୍ ଆଦାଯ ତଂ ତଦା । ଅଭିଵାଦିତଵେଦାଦିଂ ସ୍ଵଯମ୍ ଅଙ୍କେ ନ୍ଯଵେଶଯତ୍
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ନମସ୍କାର କରିବା ପରେ, ସେ ତାଙ୍କ ପୋତାକୁ—ଯିଏ ବେଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ—ସ୍ନେହରେ ନିଜ ଗୋଦିରେ ବସାଇଲେ।
ଅଥାଶୀର୍ଵାଦମାତ୍ରେଣ ସର୍ଵଜ୍ଞଂ ଜ୍ଞାନପାରଗମ୍ । ପୌତ୍ରଂ ତଂ କୁମ୍ଭନାମାନଂ ଚକାର କମଲୋଦ୍ଭଵଃ
ତାପରେ, କମଳରୁ ଜନ୍ମିତ ବ୍ରହ୍ମା ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ତାଙ୍କ ପୋତା କୁମ୍ଭକୁ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ କରିଦେଲେ।
ସାଧୋ ସୋ ଽଯମ୍ ଅହଂ ପୌତ୍ରଃ କୁମ୍ଭୋ ଽହଂ ପଦ୍ମଜନ୍ମନଃ । ପୁତ୍ରୋ ଽହଂ ନାରଦମୁନେଃ କୁମ୍ଭନାମାସ୍ମି କୁମ୍ଭଜଃ
ହେ ସାଧୁ, ମୁଁ ହିଁ ସେ ପୋତା—କୁମ୍ଭ, କମଳରୁ ଜନ୍ମିତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୋତା, ନାରଦ ମୁନିଙ୍କର ପୁଅ, କୁମ୍ଭ ନାମରେ ପରିଚିତ, କୁମ୍ଭରୁ ଜନ୍ମିତ।
ନିଵସାମ୍ଯ୍ ଅବ୍ଜଜପୁରେ ପିତ୍ରା ସହ ଯଥାସୁଖମ୍ । ଚତ୍ଵାରସ୍ ସୁହୃଦୋ ଵେଦା ମମ ଲୀଲା ଵିଲାସିନୀ
ମୁଁ ମୋ ବାପାଙ୍କ ସହ କମଳରୁ ଜନ୍ମିତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହରେ ସୁଖରେ ବସୁଛି; ଚାରିଟି ବେଦ ମୋର ନିକଟ ମିତ୍ର, ଆନନ୍ଦରେ ମୋର ଖେଳ।
ମାତୃଷ୍ଵସା ମେ ଗାଯତ୍ରୀ ମାତା ମମ ସରସ୍ଵତୀ । ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ମମ ଗୃହଂ ପୌତ୍ରସ୍ ତତ୍ରାସ୍ମି ସୁସ୍ଥିତଃ
ମୋର ମାମି ଗାୟତ୍ରୀ, ମୋର ମା ହେଲେ ସରସ୍ୱତୀ । ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଲୋକରେ ମୋର ଘର ଅଛି, ଏଠାରେ ମୁଁ ପୁଅ ପୁଅ ଭାବରେ ସୁସ୍ଥିତ ଅଛି ।
ଯଥାକାମମ୍ ଅଶେଷାଣି ଜଗନ୍ତି ଵିହରାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍ । ଲୀଲଯା ପରିପୂର୍ଣତ୍ଵାନ୍ ନ ତୁ କାର୍ଯେଣ କେନଚିତ୍
ମୁଁ ଚାହିଁଲେ ଯେଉଁଠି ଚାହିଁ, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଖେଳି ଘୁଞ୍ଚିବି; ଏହା ସବୁ ମୋର ଆନନ୍ଦ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣତାରେ, କିଛି କାମ କିମ୍ବା ଦାୟିତ୍ୱରେ ନୁହେଁ ।
ରାଜର୍ଷେ ତେନ ମେ ପାଦୌ ପତତୋ ମେ ନ ଭୂତଲେ । ରଜସ୍ ସ୍ପୃଶତି ନାଙ୍ଗାନି ଗ୍ଲାନିଂ ନାଯାତି ମେ ଵପୁଃ
ରାଜା ଋଷି, ଏହି କାରଣରୁ ମୋର ପାଦ ଭୂମିକୁ ଛୁଉ ନାହିଁ; ଧୂଳି ମୋର ଶରୀରକୁ ଲାଗେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଶରୀର କେବେ ଥକିବେ ନାହିଁ ।
ଅଦ୍ଯାକାଶପଥା ଗଚ୍ଛନ୍ ଦୃଷ୍ଟଵାଂସ୍ ତ୍ଵାମ୍ ଅହଂ ପୁରଃ । ଇହ ତେନାଗତୋ ଽସ୍ମ୍ଯ୍ ଅଙ୍ଗ ସର୍ଵଂ କଥିତଵାନ୍ ଇତି
ଆଜି ଆକାଶର ରାସ୍ତାରେ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖିଲି; ଏହିପାଇଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ପ୍ରିୟ, ଏବଂ ସବୁ କଥା କହିଦେଇଛି ।
ଏଷୋ ଽହମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅଖିଲମ୍ ଏଵ ଯଥାନୁଭୂତଂ ତେ ଵର୍ଣିତଂ ନନୁ ମଯା ଵନଵାସତଜ୍ଜ୍ଞ । ସନ୍ତୋ ହ୍ଯ୍ ଅସଙ୍କଥନମ୍ ଆର୍ଯସମାଗମେଷୁ ନିନ୍ଦନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଲଂ ସୁଭଗ ସଂଵ୍ଯଵହାରଦକ୍ଷାଃ
ମୁଁ ଯେଉଁଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନୁଭବ କରିଛି, ସେ ସବୁ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେଲି, 'ମୁଁ ଏହିପରି' ବୋଲି। କାରଣ, ଭଲ ଚରିତ୍ର ଥିବା ଲୋକମାନେ, ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ସମ୍ମିଳନରେ ନିଜ କଥା ଲୁଚାଇ ରଖିବାକୁ ଭଲ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ସଦା ସଠିକ୍ ବ୍ୟବହାର କରିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଵତ୍ଯ୍ ଅଥ ମୁନୌ ଦିଵସୋ ଜଗାମ ସାଯନ୍ତନାଯ ଵିଧଯେ ଽସ୍ତମ୍ ଇନୋ ଜଗାମ । ସ୍ନାତୁଂ ସଭା କୃତନମସ୍କରଣା ଜଗାମ ଶ୍ଯାମାକ୍ଷଯେ ରଵିକରୈଶ୍ ଚ ସହାଜଗାମ
ଏପରି କହିବା ପରେ, ଯେତେବେଳେ ମୁନି ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ସେ ଦିନ ଧୀରେ ଧୀରେ ସଞ୍ଜ୍ୟା ପାଖକୁ ବଢ଼ିଗଲା ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହେଲା। ସେ ମଣିଷୀ ସଭାରେ ନମସ୍କାର କରି, ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଅସ୍ତ ରେ କିରଣ ସହିତ ଚାଲିଗଲେ।
ସର୍ଗେ ସ୍ଫୁରଦ୍ଭିର୍ ମତ୍ପୁଣ୍ଯୈର୍ ମନ୍ଯେ ସମ୍ପ୍ରେଷିତୋ ଭଵାନ୍ । ଅଲକ୍ଷ୍ଯୈସ୍ ସମ୍ଭୃତୈର୍ ଅଦ୍ରୌ ପ୍ରାଵୃଡ୍ଵାତୈର୍ ଇଵାମ୍ବୁଦଃ
ଏହି ସୃଷ୍ଟିରେ ମୋର ଅଦୃଶ୍ୟ ଶୁଭ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ଭାବୁଛି ତୁମକୁ ମୋ ପାଖକୁ ପଠାଯାଇଛି, ଯେପରି ମଣ୍ଡା ପବନ ଦ୍ୱାରା ପାହାଡ଼ ଉପରେ ବର୍ଷା ମେଘ ଆଣିଦିଏ।
ଅଦ୍ଯ ତିଷ୍ଠାମ୍ଯ୍ ଅହଂ ସାଧୋ ଧନ୍ଯାନାଂ ଧୁରି ଧର୍ମତଃ । ଅମୃତସ୍ଯନ୍ଦଵଚସା ଯତ୍ ତ୍ଵଯାସ୍ମି ସମାଗତଃ
ଆଜି ମୁଁ ଧର୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀମାନେ ଯେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ଦଢ଼ି ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛି, କାରଣ ତୁମେ ମୋ ସାଙ୍ଗରେ ମିଶିଛ, ତୁମର କଥା ଅମୃତ ଭଳି ମଧୁର।
ନ କେଚନ ତଥା ଭାଵାଶ୍ ଚେତଶ୍ ଶୀତଲଯନ୍ତି ମେ । ରାଜ୍ଯଲାଭାଦଯୋ ଽପ୍ଯ୍ ଏତେ ଯଥା ସାଧୁସମାଗମଃ
ମୋ ମନକୁ ଏତେ ଶାନ୍ତି ଦେଇପାରେ ନାହିଁ, ଯେପରି ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଦେଇଥାଏ । ରାଜ୍ୟ ମିଳିବା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବଡ଼ ସଫଳତା ମଧ୍ୟ ଏତେ ଶିତଳତା ଦେଇପାରେ ନାହିଁ ।
ନିରର୍ଗଲତଯା ଯତ୍ର ସାମ୍ଯମ୍ ଏଵ ଵିଜୃମ୍ଭତେ । ମୁକ୍ତରାଗାଦିମନନଂ ତନ୍ ନ କସ୍ଯ ସୁଖାଵହମ୍
ଯେଉଁଠି ନିର୍ବିକାର ଶାନ୍ତି ଅବାଧ ଭାବରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ, ସେଠି ମୋହ ଓ ଆସକ୍ତି ବିନା ଚିନ୍ତନ କାହା ପାଇଁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉନଥାଏ ।
ଏଵଂଵାଦିନ ଏଵାସ୍ଯ ଵାକ୍ଯମ୍ ଆକ୍ଷିପ୍ଯ ଭୂପତେଃ । ଭୂଯଃ ପ୍ରୋଵାଚ ଚୂଡାଲା ମୁନିଦାରକରୂପିଣୀ
ଏଭଳି କହୁଥିବା ବେଳେ, ରାଜାଙ୍କର କଥାକୁ ଅଟକାଇ, ମୁନିଙ୍କ ଛୁଆ ରୂପରେ ଥିବା ଚୂଡାଳା ପୁଣି କହିଲେ ।
ଆସ୍ତାମ୍ ଏଷା କଥା ତାଵତ୍ ସର୍ଵଂ ତେ ଵର୍ଣିତଂ ମଯା । ତ୍ଵଂ ମେ କଥଯ ହେ ସାଧୋ କସ୍ ତ୍ଵମ୍ ଅଦ୍ରୌ କରୋଷି କିମ୍
ଏହି କଥା ଏଠି ଥାଉ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସବୁ କଥା କହିଦେଲି । ଏବେ ତୁମେ ମୋତେ କହ, ହେ ସାଧୁ, ତୁମେ କିଏ ଏବଂ ପାହାଡ଼ରେ କଣ କରୁଛ ?
କିଯତ୍ପର୍ଯଵସାନେଯଂ ତଵ ଵା ଵନଵାସିତା । ସତ୍ଯଂ କଥଯ ନାସତ୍ଯଂ ଵକ୍ତୁଂ ଜାନାତି ତାପସଃ
ତୁମେ କେତେ ଦିନ ଧରି ଏଠାରେ ଅରଣ୍ୟରେ ବସିଛ? ସତ୍ୟ କହ, ଏକ ତାପସ କେବେ ମିଥ୍ୟା କହିପାରେ ନାହିଁ।
ଦେଵପୁତ୍ରୋ ଽସି ଜାନାସି ସର୍ଵମ୍ ଏଵ ଯଥାସ୍ଥିତମ୍ । ଲୋକଵୃତ୍ତାନ୍ତତଜ୍ଜ୍ଞୋ ଽସି କିମ୍ ଅନ୍ଯତ୍ କଥଯାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ତୁମେ ଦେବତାଙ୍କର ପୁତ୍ର, ସବୁ କଥା ଯଥାଯଥା ଜାଣିଛ। ଏହି ସଂସାରର ଘଟଣା ତୁମେ ଜାଣ, ଏଠାରେ ମୁଁ ଆଉ କଣ କହିବି?
ସଂସାରଭଯଭୀତତ୍ଵାନ୍ ନିଵସାମି ଵନାନ୍ତରେ । ଜାନତୋ ଽପି ହି ହାସାଯ କଥଯାମ୍ଯ୍ ଏଵ ତେ ମନାକ୍
ସଂସାରର ଭୟରେ ମୁଁ ଏଠାରେ ଅରଣ୍ୟରେ ବସୁଛି। ତୁମେ ଏହା ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କଥାବାର୍ତ୍ତା ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି କଥା କହୁଛି।
ଶିଖିଧ୍ଵଜୋ ଽହଂ ଭୂପାଲସ୍ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ରାଜ୍ଯମ୍ ଇହ ସ୍ଥିତଃ । ଭୃଶଂ ଭୀତୋ ଽସ୍ମି ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞ ସଂସୃତୌ ଜନ୍ମନଃ ପୁନଃ
ମୁଁ ଶିଖିଧ୍ୱଜ, ଏକ ରାଜା, ରାଜ୍ୟକୁ ଛାଡି ଏଠାରେ ରହୁଛି। ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ, ମୁଁ ପୁନର୍ଜନ୍ମର ଭୟରେ ବହୁତ ଭୟଭୀତ।
ପୁନସ୍ ସୁଖଂ ପୁନର୍ ଦୁଃଖଂ ପୁନର୍ ମରଣଜନ୍ମନୀ । ଭଵତସ୍ ତେନ ତପ୍ଯେ ଽହଂ ସର୍ଵଜ୍ଞ ଵନଵୀଥିଷୁ
ପୁଣି ସୁଖ, ପୁଣି ଦୁଃଖ, ପୁଣି ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ—ଏଭଳି ମୁଁ ଜୀବନର ଜଙ୍ଗଲ ରାସ୍ତାରେ ଘୁରୁଛି, ଏହିଥିରେ ମୋ ମନ ଦୁଃଖରେ ଜଳୁଛି, ହେ ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା ମହାପୁରୁଷ।
ଭ୍ରମନ୍ନ୍ ଅପି ଦିଗନ୍ତାଂଶ୍ ଚ ଚରନ୍ନ୍ ଅପି ପରଂ ତପଃ । ନାସାଦଯାମି ଵିଶ୍ରାନ୍ତିମ୍ ଏକାଂ ନିଧିମ୍ ଇଵାଧନଃ
ମୁଁ ଯେତେ ଦିଗରେ ଯାଉଛି, ଯେତେ ଦୁଃଖ ସହି ତପସ୍ୟା କରୁଛି, ତଥାପି ମୋତେ କେବେ ଶାନ୍ତି ମିଳୁନି, ଯେପରି ଏକ ଗରିବ ଲୋକ ଏକ ଧନ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।