ସୁଖଦୁଃଖକଲାସ୍ପନ୍ଦୋ ବନ୍ଧୋ ଜୀଵସ୍ଯ ନେତରଃ । ତଦଭାଵୋ ହି ମୋକ୍ଷସ୍ ସ୍ଯାଦ୍ ବୋଧାତ୍ ସମ୍ପଦ୍ଯତେ ଚ ସଃ
ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖର ଆଗମନ-ବିଗମନ ହେଉଛି ଜୀବର ପାଇଁ ବନ୍ଧନ, ଏହା ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ। ଏହାର ଅଭାବ ହେଉଛି ମୁକ୍ତି, ଯାହା ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଲଭ୍ୟ।
ସୁଖଦୁଃଖଦଶେ ଯାଵଦ୍ ଆନୀତେ ନେନ୍ଦ୍ରିଯୈଶ୍ ଶଠୈଃ । ତାଵତ୍ ସୁପ୍ତସମସ୍ ସୋମ୍ଯୋ ଜୀଵସ୍ ତିଷ୍ଠତି ଶାନ୍ତଵତ୍
ଯେତେବେଳେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚତୁର୍ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ସୁଖ କିମ୍ବା ଦୁଃଖର ଅବସ୍ଥାକୁ ଆଣିନଥାନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୃଦୁ ଜୀବ ଶାନ୍ତ ଏବଂ ସୁତିଥିବା ପରି ରହେ।
ସୁଖମ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ଵା ଦୁଃଖମ୍ ଅକ୍ଷାନୀତଂ ଚଲଦ୍ଵପୁଃ । ସମୁତ୍ଫଲତି ଜୀଵୋ ଽନ୍ତର୍ ଦୃଷ୍ଟେନ୍ଦୁର୍ ଇଵ ତୋଯଧିଃ
ଚଳିଥିବା ଦେହ ଯେତେବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ସୁଖ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରେ, ସେତେବେଳେ ମନ ଭିତରେ ଆତ୍ମା ଉଦୟ ହୁଏ, ଯେପରି ଜଳରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପ୍ରତିଫଳିତ ହୁଏ।
ଜୀଵଃ କ୍ଷୁଭ୍ଯତି ଦୃଷ୍ଟେନ ସଂଵିଦାଙ୍ଗ ସୁଖାଦିନା । ଆମିଷେଣେଵ ମାର୍ଜାରୋ ମୌର୍ଖ୍ଯମ୍ ଏଵାତ୍ର କାରଣମ୍
ଜୀବ ସୁଖ ଓ ଏହାଦି ଅନୁଭବ କରି ଅସ୍ଥିର ହୁଏ, ଯେପରି ଏକ ବିଲେଇ ଚାରା ଦେଖି ଆକର୍ଷିତ ହୁଏ; ଏଠାରେ ମୂଳ କାରଣ ଅଜ୍ଞାନ ଅଟୁଟ ଅଛି।
ବୋଧେନ ବୋଧ୍ଯତେ ଜୀଵ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନାତ୍ମନାତ୍ମନା । ସୁଖଦୁଃଖାଦି ନାସ୍ତୀତି ତେନାସୌ ଯାତି ସୋମ୍ଯତାମ୍
ଜଣା ହେବା ସହିତ, ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଜୀବ ପ୍ରଭାସିତ ହୁଏ; ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ସୁଖ, ଦୁଃଖ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେଖାଯାଏନି, ଏହିପରି ଶାନ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।
ନ ସତ୍ ସୁଖାଦି ନୈତନ୍ ମେ ମୁଧା ଚାଯମ୍ ଅହଂ ସ୍ଥିତଃ । ଇତି ଜୀଵଃ ପ୍ରବୁଦ୍ଧୋ ଽନ୍ତର୍ ନିର୍ଵାଣଂ ଯାତି ଶାମ୍ଯତି
ସତ୍ୟରେ ସୁଖ ଓ ଏହାଦି ଅଛିନାହିଁ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତାହାରେ ଅନ୍ୟଥା ନିବିଡ଼ି ନାହିଁ; ଏହିପରି ଜଣା ହେଇଥିବା ଜୀବ ଭିତରେ ଶାନ୍ତି ପାଏ ଓ ନିର୍ବାଣକୁ ଅନୁଭବ କରେ।
ସୁଖାଦିଵସ୍ତ୍ଵ୍ ଅସଦ୍ରୂପମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ବୋଧସଂଵିଦା । ନ ତଦୁନ୍ମୁଖତାଂ ଯାତି ଜୀଵଶ୍ ଶାମ୍ଯତି କେଵଲମ୍
ଆପଣ ମନରେ ଏହି ଜ୍ଞାନ ରହିଲେ ଯେ, ସୁଖ ଓ ଏହା ପରି ଜିନିଷଗୁଡ଼ିକ ସତ୍ୟ ନୁହେଁ, ତେବେ ଜୀବ ଏହାପ୍ରତି ଆକୃଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ ଏବଂ ସେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ସର୍ଵମ୍ ଏଵ ଚିଦାକାଶଂ ବ୍ରହ୍ମେତି ଘନନିଶ୍ଚଯେ । ସ୍ଥିତିଂ ଯାତେ ଶମଂ ଯାତି ଜୀଵୋ ନିସ୍ସ୍ନେହଦୀପଵତ୍
ଯେତେବେଳେ ଏହି ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ ହୁଏ ଯେ, ସମସ୍ତ କିଛି ଚେତନାର ଆକାଶ, ଅର୍ଥାତ୍ ବ୍ରହ୍ମ, ସେତେବେଳେ ଜୀବ ତେଲ ନଥିବା ଦୀପ ଭଳି ନିର୍ଲିପ୍ତ ଏବଂ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ଦୀପଵଚ୍ ଛମମ୍ ଆଯାତି ସୁଖାଦିସ୍ନେହସଙ୍କ୍ଷଯେ । ସର୍ଵମ୍ ଏକମ୍ ଇତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଜୀଵୋ ଦ୍ଵିତ୍ଵାଵିଭାଵନାତ୍
ସୁଖ ଓ ଏହାପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ଶେଷ ହେଲେ, ଦୀପ ଭଳି ଜୀବ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ। ସମସ୍ତ କିଛି ଏକ ଅଟୁଟ ଅଛି ବୋଲି ଜାଣିଲେ, ଦ୍ୱିତୀୟତାର ଭାବ ଅନୁଭବ କରେ ନାହିଁ।
ସର୍ଵମ୍ ଆକାଶମ୍ ଏଵେତି ବୁଦ୍ଧ୍ଵା କ୍ସୋଭଂ ନ ଗଚ୍ଛତି । ଜୀଵଶ୍ ଶୂନ୍ଯେନ ଶୂନ୍ଯସ୍ଯ କଃ କିଲ କ୍ଷୋଭଵିଭ୍ରମଃ
ସମସ୍ତ କିଛି ଏହି ଆକାଶ ବୋଲି ବୁଝିଲେ, ଜୀବ ଚିନ୍ତିତ ହୁଏ ନାହିଁ। ଶୂନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଶୂନ୍ୟ ପାଇଁ କ'ଣ ଅସ୍ଥିରତା କିମ୍ବା ଭ୍ରମ ହୋଇପାରେ?
ଜୀଵେନେଦୃଗ୍ଵିଧେନୈଵଂ ଯଦ୍ ଆ ପ୍ରଥମସର୍ଗତଃ । ସ୍ଵଯଂ ସଂଵିଦିତୋ ମାର୍ଗସ୍ ତେନୈଵାଦ୍ଯାପି ଗଚ୍ଛତି
ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟିଠାରୁ ଏହିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଜୀବ ଏଭଳି ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ସହିତ ଏହି ପଥରେ ଚାଲିଛି ଏବଂ ଏଠିକି ଆଜିଯାଏ ଏଭଳି ଚାଲିଯାଉଛି।
ସୁଖସଞ୍ଚାରଯୋଗ୍ଯାସୁ ଜୀଵେ ସରତି ନାଡିଷୁ । ଦେଵପୁତ୍ର ଭଵତ୍ଯ୍ ଏତଦ୍ ଵୀର୍ଯଵିଚ୍ଯଵନଂ କଥମ୍
ହେ ଦେବପୁତ୍ର, ଜୀବ ଯେଉଁ ନାଡୀମାନେ ସୁବିଧାରେ ଚଳିବା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ସେଉଁଠି ଜୀବଶକ୍ତି ଚଳାଏ। ତେବେ, ଏହି ଶକ୍ତି କେମିତି ହ୍ରାସ ପାଉଛି?
ଜୀଵଃ କ୍ଷୁବ୍ଧଯତି କ୍ଷୁବ୍ଧଃ ପ୍ରାଣାଦିପଵନାଵଲୀମ୍ । ସଂଵିଦାଜ୍ଞାଂଶମାତ୍ରେଣ ସେନାମ୍ ଇଵ ମହୀପତିଃ
ଯେତେବେଳେ ଜୀବ ଅସ୍ଥିର ହୁଏ, ସେ ପ୍ରାଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାୟୁମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରେ, ଯେପରି ରାଜା ଏକ ଆଦେଶ ଦେଇ ସେନାକୁ ଚଳାଇଥାଏ।
ଵାତସ୍ପନ୍ଦେନ ମେଦୋଽନ୍ତର୍ ମଜ୍ଜାସାରଶ୍ ଚ ସ୍ଵସ୍ଥିତିମ୍ । ତ୍ଯଜତ୍ଯ୍ ଅମ୍ବ୍ଵଭ୍ରସୌଗନ୍ଧ୍ଯରଜଃପତ୍ତ୍ରତୃଣାଦି ଵ
ବାୟୁର ଚଳନରେ ଶରୀର ଭିତର ଚର୍ବି, ମଜ୍ଜା ଓ ସାର ତାଙ୍କର ନିଜସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ଯେପରି ମେଘ, ସୁଗନ୍ଧ, ଧୂଳି, ପତ୍ର କିମ୍ବା ଘାସ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହୁଏ।
ଚଲିତଂ ଵସ୍ତ୍ଵ୍ ଅଧୋ ଯାତି ଵାର୍ଯାଦି ଦହନାଦି ଖମ୍ । ଦେହାନ୍ ନାଡୀପ୍ରଣାଲେନ ଶୁକ୍ରଂ ଯାତି ବହିସ୍ସ୍ଥିତିମ୍
ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ପଦାର୍ଥ ଚଳିତ ହୁଏ, ସେ ତଳକୁ ଯାଏ; ପାଣି, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ ଓ ଆକାଶ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଚଳିତ ହୁଏ; ଦେହର ନାଳୀ ମାଧ୍ୟମରେ ଶୁକ୍ର ବାହାରକୁ ଯାଇ ବାହ୍ୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚେ।
ଦେଵପୁତ୍ର ମହାଜ୍ଞୋ ଽସି ଵେତ୍ସି ପୂର୍ଵାପରଂ ସ୍ଥିତେଃ । ଜ୍ଞାଯସେ ଵଚନାଦ୍ ଏଵ ସ୍ଵଭାଵୋ ହି କିମ୍ ଉଚ୍ଯତେ
ହେ ଦେବପୁତ୍ର, ତୁମେ ବଡ଼ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଅତୀତ-ଭବିଷ୍ୟତ ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାକୁ ଜାଣିଛ; କେବଳ ଉଚ୍ଚାରଣ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ବୁଝିପାରିଯାଯି; ତେଣୁ ତୁମର ସ୍ୱଭାବ ବିଷୟରେ କଣ କୁହିବାକୁ ଅବଶ୍ୟକ?
ଆଦିସର୍ଗେ ଯଥା ଯଦ୍ ଯତ୍ ସ୍ଫୁରିତଂ ବ୍ରହ୍ମ ବ୍ରହ୍ମଣି । ଘଟାଵଟପଟାଦ୍ଯାତ୍ମ ତଥୈଵାଦ୍ଯାପି ଚ ସ୍ଥିତମ୍
ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ବ୍ରହ୍ମରେ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁପଦାର୍ଥ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା, ଘଡ଼ା, ଝୋପଡ଼ି, କପଡ଼ା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ଯେପରି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଏଯାଁ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ଭାବେ ରହିଛି।
କାକତାଲୀଯଵଦ୍ ଵାରିବୁଦ୍ବୁଦୋତ୍ପତ୍ତିନାଶଵତ୍ । ଘୁଣାକ୍ଷରଵଦ୍ ଉଚ୍ଛୂନଂ ତଂ ସ୍ଵଭାଵଂ ଵିଦୁର୍ ବୁଧାଃ
ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଏହି ସ୍ୱଭାବକୁ କାକ ଓ ତାଳଫଳର ଯଥାସମୟରେ ମିଳିବା, ପାଣିର ବୁଦ୍ବୁଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବା ଓ ନଷ୍ଟ ହେବା, କିମ୍ବା ପୋକା ଦ୍ୱାରା ଅଜାଣି ଅକ୍ଷର ଆଙ୍କାଯିବା ପରି ଭାବନ୍ତି।
ଅସ୍ମିନ୍ ସ୍ଵଭାଵଵଶତୋ ଜଗତି ପ୍ରରୂଢେ ଦେହାସ୍ ସ୍ଫୁରନ୍ତି ଵିଵିଧା ଵିଵିଧାଵିକାରାଃ । ପ୍ରକ୍ଷୀଣଵାସନତଯା ନ ଭଵନ୍ତି କେଚିଦ୍ ଭୂଯୋ ଭଵନ୍ତି ଚ ପୁନସ୍ ତ୍ଵ୍ ଇତରେ ଘନାସ୍ଥାଃ
ଏହି ସଂସାର ନିଜର ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି । ଏଠାରେ ଶରୀର ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ରୂପ ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ ନେଇ ଦେଖାଯାଏ । ଯେତେବେଳେ ଆଗ୍ରହ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ, କିଛି ଶରୀର ପୁଣି ଦେଖାଯାଏନାହିଁ, ଆଉ କିଛି ଗୁଡ଼ିକ ଦୃଢ଼ ଓ ଭାରି ଥିବାରୁ ପୁଣିଥରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି ।
ଆତ୍ମସ୍ଵଭାଵଵଶତୋ ଜାତଂ ଜଗଦ୍ ଇଦଂ ମହତ୍ । ସ୍ଥିତିଂ ଵାସନଯାଭ୍ଯେତ୍ଯ ଧର୍ମାଧର୍ମଵଶେ ସ୍ଥିତମ୍
ଏହି ବିଶାଳ ସଂସାର ଆତ୍ମାର ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି । ଏହା ଆଗ୍ରହ ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଲାଭ କରି, ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମର ପ୍ରଭାବରେ ରହୁଛି ।
ଵାସନାଂଶଂ ସମାନୀଯ ଧର୍ମାଧର୍ମୈର୍ ନ ଗୃହ୍ଯତେ । ତତୋ ନ ଜାଯତେ ମୁକ୍ତ ଇତି ନୋ ଦର୍ଶନଂ ମୁନେ
ଯେତେବେଳେ ଆଗ୍ରହର ଅଂଶ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ଧର୍ମ କିମ୍ବା ଅଧର୍ମ ରେଖି ରଖିପାରେନାହିଁ । ଏହିପରି ମୁକ୍ତି ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ— ଏହି ଆମ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ନୁହେଁ, ମୁନି ।
ଅତ୍ଯୁଦାରଂ ମହାର୍ଥଂ ଚ ଵକ୍ଷି ତ୍ଵଂ ଵଦତାଂ ଵର । ଅନୁଭୂତିମ୍ ଉପାରୂଢଂ ଗୂଢଂ ଚ ପରମାର୍ଥଵତ୍
ବକ୍ତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ବହୁତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିବେ—ଏହା ଏକ ଗଭୀର, ଗୁପ୍ତ ଓ ପରମ ସତ୍ୟ ଅନୁଭୂତି ହେବ ।
ତ୍ଵଦ୍ଵାକ୍ଯଵିଭଵେନାଦ୍ଯ ଶ୍ରୁତେନାନେନ ସୁନ୍ଦର । ପୀତେନେଵେନ୍ଦୁନା ରାହୁର୍ ଅନ୍ତର୍ ଯାତୋ ଽସ୍ମି ଶୀତତାମ୍
ଆପଣଙ୍କର ଶବ୍ଦର ଶକ୍ତି ଏବଂ ଏହି ସୁନ୍ଦର ଉପଦେଶ ଆଜି ଶୁଣିବାରୁ, ମୋର ମନ ଭିତରେ ଏକ ଶୀତଳତା ଆସିଛି; ଯେପରି ରାହୁ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ପିଇ ଶୀତଳ ହୋଇଯାଏ, ସେହିପରି ମୁଁ ମଧୁର ଶିତଳତା ଅନୁଭବ କରୁଛି।
ତତ୍ ସମାସେନ ତାଂ ତାଵଦ୍ ଆତ୍ମୋତ୍ପତ୍ତିଂ ଵଦାଶୁ ମେ । ତତଶ୍ ଶ୍ରୋଷ୍ଯାମି ଯତ୍ନେନ ଜ୍ଞାନଗର୍ଭାଂ ଗିରଂ ତଵ
ଏହିପରି, ଦୟାକରି ଆପଣ ଏବେ ମୋତେ ଆତ୍ମାର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ କହନ୍ତୁ; ପରେ, ଆପଣଙ୍କର ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପଦେଶକୁ ମୁଁ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ଶୁଣିବି।
ତେନ ପଦ୍ମଜପୁତ୍ରେଣ ମୁନିନା ନାରଦେନ ତତ୍ । କ୍ଵ କୃତଂ ଵୀର୍ଯମ୍ ଆର୍ଯେଣ କଥଯାର୍ଯ ଯଥାସ୍ଥିତମ୍
ପଦ୍ମଜଙ୍କର ପୁତ୍ର ମୁନି ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ଯ୍ୟ କେଉଁଠି ସଫଳ ହୋଇଥିଲା? ମହାନ ଜନ, ଦୟାକରି ଯଥାସ୍ଥିତି ଏହାକୁ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
ତତୋ ନିବଧ୍ନତା ତେନ ମନୋମତ୍ତମତଙ୍ଗଜମ୍ । ଵିଵେକଵିପୁଲାଲାନେ ଶୁଦ୍ଧବୁଦ୍ଧିଵରତ୍ରଯା
ତାପରେ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମନଟି—ଏକ ପାଗଳ ହାତୀ ପରି—ଶୁଦ୍ଧ ବୁଦ୍ଧିର ତିନିଟି ରେନ୍ସ ଏବଂ ବିବେକର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଙ୍କୁଶ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହେଲା।
ତଦ୍ ଵୀର୍ଯଂ କଲ୍ପକାଲାଗ୍ନିଗଲିତେନ୍ଦୁଦ୍ରଵୋପମମ୍ । ରସାନାଂ ପାରତାଦୀନାଂ ଦିଵ୍ଯାନାମ୍ ଅନୁଜଂ ନଵମ୍
ସେହି ଶକ୍ତି, ଯାହା କଳିଯୁଗର ଅଗ୍ନିରେ ଗଳିଥିବା ଚନ୍ଦ୍ରର ତାଜା ରସ ସଦୃଶ, ଦିବ୍ୟ ପାରଦ ଓ ଅନ୍ୟ ରସଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ନୂତନ ସନ୍ତାନ ଭଳି ଉପସ୍ଥିତ।
ମୁନିନା ପାର୍ଶ୍ଵଗେ କୁମ୍ଭେ ସ୍ଫାଟିକେ ଵିସରଦ୍ରୁଚୌ । ଅଦ୍ରୁତେ ଵିଦ୍ରୁତାକାରଂ ଚନ୍ଦ୍ରେ ଚନ୍ଦ୍ରମ୍ ଇଵାର୍ପିତମ୍
ମୁନି ତାହାକୁ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ରଖିଥିବା ଦୀପ୍ତିମାନ କ୍ରିଷ୍ଟାଲ ଦେଖିବା କୁମ୍ଭରେ ରଖିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ କିଛି ଉତ୍ତେଜନା ନଥିଲା ଏବଂ ଏହା ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ରଖିବା ପରି ଚାଳିଥିଲା।
ରତ୍ନଶୈଲୈର୍ ଵୃତଃ କାନ୍ତୈସ୍ ତଲେ ପାର୍ଶ୍ଵେଷୁ ଚାଭିତଃ । ଗମ୍ଭୀରକୁକ୍ଷିସ୍ ସୁଦୃଢଶ୍ ଚାଚଲାହନନକ୍ଷମଃ
ସେହି କୁମ୍ଭ ତଳ ଓ ଚାରିପାଖରେ ସୁନ୍ଦର ରତ୍ନ ପାହାଡ଼ରେ ଘିରିଥିଲା, ଗଭୀର ଗୁହା ଥିଲା, ଦୃଢ଼ ଥିଲା ଏବଂ ପାହାଡ଼ର ଘା ମଧ୍ୟ ସହିପାରିଥିଲା।
ସଙ୍କଲ୍ପିତେନ କ୍ଷୀରେଣ ସ କୁମ୍ଭସ୍ ତେନ ପୂରିତଃ । ଅମୃତାପୂରଭିନ୍ନେନ ଵିଧିନେଵାମୃତାର୍ଣଵଃ
ସେହି କୁମ୍ଭ ମନରେ ଭାବିଥିବା ଦୁଧରେ ପୂରିତ ହେଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଅମୃତ ଭରିଥିଲା, ଏହା ଅମୃତର ସାଗର ପରି ଚାଳିଥିଲା।