ଦେଵାର୍ଚନାଯାଵଚିତମ୍ ଇଦଂ ଯତ୍ କୁସୁମଂ ମଯା । ଅଙ୍ଗ ତ୍ଵଦଙ୍ଗସଙ୍ଗେନ ତତ୍ ପ୍ରଯାତୁ କୃତାର୍ଥତାମ୍
ମୁଁ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ଏହି ଫୁଲ ତିଆରି କରିଛି, ଏହା ତୁମ ଶରୀର ସ୍ପର୍ଶରେ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନ କରୁ।
ଜୀଵିତଂ ଯାତି ସାଫଲ୍ଯଂ ମମାଭ୍ଯାଗତପୂଜଯା । ଦେଵାଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଧିକଂ ପୂଜ୍ଯସ୍ ସତାମ୍ ଅଭ୍ଯାଗତୋ ଜନଃ
ତୁମେ ଆସି ମୋ ପୂଜା ଗ୍ରହଣ କରିବାରୁ ମୋ ଜୀବନ ସାର୍ଥକ ହେଲା; ନିଷ୍ଠାବାନଙ୍କ ଘରକୁ ଆସୁଥିବା ଅତିଥି, ଦେବତାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ।
ତତ୍ କସ୍ ତ୍ଵଂ କସ୍ଯ ପୁତ୍ରସ୍ ତ୍ଵଂ କିମ୍ ଆଯାତୋ ଽସ୍ଯ୍ ଅନୁଗ୍ରହାତ୍ । ଏତଂ ମେ ସଂଶଯଂ ଛିନ୍ଦ୍ଧି ଵିମଲେନ୍ଦୁସମାନନ
ତେଣୁ, ତୁମେ କିଏ? କାହାର ପୁଅ? କାହିଁକି ଏଠାରେ ଆସିଛ? ଏହି ମୋ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କର, ନିର୍ମଳ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମୁହଁ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି।
ରାଜର୍ଷେ ଶୃଣୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥାପୃଷ୍ଟମ୍ ଅଖଣ୍ଡିତମ୍ । ଅଵର୍ଣନଂ ହି ଜିହ୍ମତ୍ଵଂ ତତ୍ ସତାମ୍ ଅତିନିନ୍ଦିତମ୍
ହେ ରାଜା ଋଷି, ତୁମେ ଯେପରି ପଚାରିଛ, ସେପରି ଖୋଲାମେଳା ଭାବରେ କହିବି; ନିଜକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା ନ କରିବା କୁଟିଳତା, ଏହା ସତ୍ପୁରୁଷମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି।
ଅସ୍ତ୍ଯ୍ ଅସ୍ମିଞ୍ ଜଗତଃ କୋଶେ ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ନାରଦୋ ମୁନିଃ । ପୁଣ୍ଯଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ମୁଖେ କାନ୍ତେ କର୍ପୂରତିଲକୋପମଃ
ଏହି ସଂସାରର ଏକ ବିଶାଳ ଭାଗରେ ଏକ ପବିତ୍ର ଆତ୍ମା, ମହାମୁନି ନାରଦ ବସିଛନ୍ତି, ଯାଙ୍କର ମୁହଁରେ ପୁଣ୍ୟର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଏମିତି ଚମକୁଛି, ଯେପରି କର୍ପୂର ଟିକିର ଦାଗ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ।
ସ କଦାଚିନ୍ ମୁନିର୍ ମେରୋର୍ ଗୁହାଯାଂ ଧ୍ଯାନମ୍ ଆସ୍ଥିତଃ । ଅଧିତ୍ଯକାଯାଂ ଭୂତାନାମ୍ ଅଦୃଶ୍ଯଶ୍ ଶାନ୍ତମାନସଃ
ସେହି ନାରଦ ମୁନି ଗୋଟେ ସମୟରେ ମେରୁ ପର୍ବତର ଗୁହାରେ ଧ୍ୟାନରେ ବସିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତିରେ ଥିଲା ଏବଂ ପାହାଡ଼ର ଢାଳରେ ଥିବା ଜୀବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରୁନଥିଲେ।
ତତ୍ର ହେମତଟେ ଗଙ୍ଗା ଵହତ୍ଯ୍ ଉରୁତରଙ୍ଗିଣୀ । ମେରୁଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯାସ୍ ସ୍ଫୁରଦ୍ରୂପା ଭାତି ହାରଲତେଵ ଯା
ସେଠାରେ ସୁନା ତଟରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ତରଙ୍ଗ ନେଇ ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ବହୁଛି, ମେରୁର ଧନ-ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟର ଚମକରେ ତାହା ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ମୁକ୍ତାର ମାଳା ଭଳି ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୋଭା ପାଉଛି।
ଏକଦା ନାରଦମୁନିର୍ ଧ୍ଯାନାନ୍ତେ ସରିତସ୍ ତଟେ । ଧ୍ଵନଦ୍ଵଲଯମ୍ ଅଶ୍ରୌଷୀଲ୍ ଲୀଲାକଲକଲାରଵମ୍
ଗୋଟେ ଦିନ ନାରଦ ମୁନି ଧ୍ୟାନ ଶେଷ କରି ନଦୀ କୂଳରେ ବସିଥିବାବେଳେ, ସେ ହଠାତ୍ ହସର ଧ୍ୱନି ଏବଂ ଖେଳର କଳକଳା ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ।
କିମ୍ ଏତଦ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅସୌ କିଞ୍ଚିଜ୍ଜାତପ୍ରାଯକୁତୂହଲଃ । ହେଲଯାଲୋକଯନ୍ ନଦ୍ଯାମ୍ ଅପଶ୍ଯଲ୍ ଲଲନାଗଣମ୍
ଏହା କ'ଣ ହେବ, ଏହି ଭାବରେ ସାନା କୁତୁହଳ ନେଇ ସେ ହେଳାରେ ନଦୀକୁ ଦେଖିଲା, ଏବଂ ସେଠାରେ ଗୋଟିଏ ଜଣେ ଜଣେ ଝିଅମାନେ ଥିବାକୁ ଦେଖିଲା।
ରମ୍ଭାତିଲୋତ୍ତମାପ୍ରାଯଂ ନିର୍ଯାତଂ ଜଲଲୀଲଯା । କ୍ରୀଡନ୍ତଂ ତ୍ଯକ୍ତଵସନଂ ଦେଶେ ପୁରୁଷଵର୍ଜିତେ
ସେମାନେ ରମ୍ଭା ଓ ତିଲୋତ୍ତମା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ପାଣିରେ ଖେଳିବାକୁ ବାହାରିଥିଲେ, ପୁରୁଷମାନେ ନଥିବା ଏକାନ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଅପରିଚ୍ଛଦ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ।
କାଞ୍ଚନାମ୍ଭୋଜମୁକୁଲସୁନ୍ଦରୈସ୍ ସ୍ତନମଣ୍ଡଲୈଃ । ପରିଵେଲ୍ଲିତମ୍ ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯଂ ଫଲୈଃ କାନ୍ତଦ୍ରୁମଂ ଯଥା
ସେମାନଙ୍କର ସୁନା ରଙ୍ଗର ପଦ୍ମକୁଡ଼ି ଭଳି ସୁନ୍ଦର ଅଂଶ ଥିଲା, ଏକାଉଁ ଅଂଶ ଅନ୍ୟ ଅଂଶ ସହିତ ଲଗିଥିଲା, ଯେପରି ରମଣୀୟ ଗଛର ଫଳ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟ ଫଳ ସହିତ ମିଶିଯାଏ।
ଦ୍ରୁତହେମରସାପୂରନିର୍ଝରାଭୋଗଭାସୁରୈଃ । କୁର୍ଵନ୍ତମ୍ ଊରୁଭିଃ କାମମନ୍ଦିରସ୍ତମ୍ଭଵିଭ୍ରମମ୍
ସେମାନଙ୍କର ଉରୁ ଦ୍ରୁତ ସୁନା ରସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଝରଣା ପରି ଚମକୁଥିଲା, ଏବଂ ସେମାନେ ମନୋରମ ମନ୍ଦିରର ଥମ୍ଭ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ନିର୍ମଲୀକୃତଚନ୍ଦ୍ରେଣ ଵ୍ଯାପ୍ତଵ୍ଯୋମ୍ନା ଵିଲାସିନା । ଲାଵଣ୍ଯରସପୂରେଣ ତର୍ଜଯନ୍ତମ୍ ଇଵାପଗାମ୍
ପରିସ୍କୃତ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଦ୍ୱାରା ଆଲୋକିତ ଆକାଶକୁ ଭରି ରହିଛି, ସେଠାରେ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ରସ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଛି, ଯେଉଁଠି ନଦୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆହ୍ୱାନ କରୁଥିବା ପରି ଲାଗୁଛି।
ପ୍ରାକାରୈର୍ ଅମରୋଦ୍ଯାନେ ରଥଚକ୍ରୈର୍ ମନୋଭୁଵଃ । ଉତ୍ପଥାର୍ପିତଗଙ୍ଗାମ୍ବୁନିତମ୍ବତଟସେତୁଭିଃ
ଅମର ଉଦ୍ୟାନରେ ପ୍ରାଚୀର ରହିଛି, ମନୋଭବଙ୍କ ରଥର ଚକ୍ର ରହିଛି, ଏବଂ ଅପରିଚିତ ପଥରେ ପ୍ରବାହିତ ଗଙ୍ଗାଜଳର ସେତୁ ତିଆରି ହୋଇଛି।
ସର୍ଵତ୍ର ଦୃଷ୍ଟସର୍ଵାଙ୍ଗଂ ଵିଶ୍ଵରୂପମ୍ ଇଵାସ୍ଥିତମ୍ । ପ୍ରତିବିମ୍ବିତସର୍ଵାର୍ଥମ୍ ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯାଦର୍ଶତାଂ ଗତମ୍
ସମସ୍ତଠାରେ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଦେଖାଯାଉଛି, ସେ ଏକ ବିଶ୍ୱରୂପ ଭାବେ ବିସ୍ତାରିତ ଅଛି; ସମସ୍ତ ଜିନିଷକୁ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତ କରୁଛି, ପରସ୍ପର ଦର୍ପଣ ଭଳି ଏକତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି।
କାଲକଲ୍ପତରୋର୍ ଵର୍ଷଵିଟପାତ୍ ପକ୍ଷପଲ୍ଲଵାତ୍ । ଵିଵିଧର୍ତୁଲତାଜାଲାଦ୍ ଦିନଶ୍ରୀକଲିକାକୁଲାତ୍
କାଳର ଇଚ୍ଛାପୂରଣ ବୃକ୍ଷର ଶାଖା ଓ ପତ୍ରରୁ, ବିଭିନ୍ନ ତୁଲାର ଜାଲ ମଧ୍ୟରୁ, ଏବଂ ଦିନର ଶୋଭାର କୁଳିରୁ ଏହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି।
ଆଲୋକପୁଷ୍ପରଜସୋ ଜାତାଦ୍ ଗଗନକାନନେ । ସ୍ଫୁରଜ୍ଜଗତ୍ଖଗଵ୍ରାତାତ୍ ସପ୍ତାବ୍ଧ୍ଯେକାଲଵାଲକାତ୍
ଆକାଶର ଅଦ୍ଭୁତ ଫୁଲର ରେଣୁ, ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱରେ ଉଡୁଥିବା ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଦଳ ଓ ସାତ ମହାସାଗରର ଏକ ଲୋମ ଥିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି।
ମାସସ୍ତବକଵୃନ୍ତେଷୁ ଵୃଦ୍ଧିଂ ଯାନ୍ତଂ ରସାନ୍ଵିତମ୍ । ଉଦ୍ଧୃତ୍ଯୋଦ୍ଧୃତ୍ଯ ସମ୍ପୂର୍ଣଂ ଚାଲିତାମ୍ଭୋଦପଲ୍ଲଵମ୍
ମାସିକ ଫୁଲମାଳାର ଡାଣ୍ଡାରେ ରସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ବଢ଼ୁଥିବା ଏହି ମଞ୍ଜୁଳ କଳିମାନେ, ମେଘର ଚଳିତ କୁଡ଼ିମାନେ ପୁନିପୁନି ତାହାକୁ ଉଠାଇ ଭରିଦେଉଛନ୍ତି।
ଆଲୋଲାଲକକେଶାକ୍ଷିତାରକାଦିମଧୁଵ୍ରତମ୍ । ଅମୃତାପଦ୍ଵିଘାତାଯ କୋଶସଞ୍ଚଯକାରିଭିଃ
ଢେଉଁ ଲହରୀ ଚୁଲି ଓ ତାରା ଆଖି ଥିବା ଫୁଲର ମଧୁ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ମଧୁମକ୍ଷୀମାନେ, ଅମୃତର ପଥକୁ ବାଧା ଦେବା ପାଇଁ ତାଙ୍କର ମଧୁର ଭଣ୍ଡାର ସୃଷ୍ଟି କରୁଛନ୍ତି।
ଦୁଷ୍ପ୍ରାପେ ଭୂତସଙ୍ଘାନାଂ ଵିକସତ୍କନକାମ୍ବୁଜେ । ପଦ୍ମପଲ୍ଲଵସଞ୍ଛନ୍ନଂ ଗୁପ୍ତଂ ମେରୋର୍ ଗୁହାନ୍ତରେ
ଏହି ସ୍ଥାନଟି ଭୂତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅପହ୍ରାସ୍ୟ, ସୁନା ଗୋଲାପ ଫୁଲରେ ଖିଲିଯାଇଛି, ପଦ୍ମପତ୍ରରେ ଢାକି ରହିଛି, ଏବଂ ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ଗୁହା ଭିତରେ ଲୁଚିଛି।
ଶୀତଲେ ସ୍ଵର୍ଧୁନୀତୀରେ ଯତ୍ନୋତ୍ସୃଷ୍ଟମଲଂ ପୁରଃ । ଚନ୍ଦ୍ରବିମ୍ବଫଲାପୂରମ୍ ଏକତ୍ରୈଵୋପସମ୍ଭୃତମ୍
ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ନଦୀର ଶୀତଳ କୂଳରେ, ସାମ୍ନାରେ ଏକ ନିର୍ମଳ ଓ ନୂତନ ଫଳର ଢେର ରହିଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ରବିମ୍ବ ଓ ଫଳ ଏକଠା ହୋଇଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା।
ସ୍ତ୍ରୈଣମ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ତତ୍ କାନ୍ତଂ ସହସୈଵ ମନୋ ମୁନେଃ । ଅନାଶ୍ରିତଵିଵେକାଂଶଂ ବଭୂଵାନନ୍ଦିତଂ ସ୍ଫୁରତ୍
ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ଜଣକୁ ଦେଖି, ମୁନିଙ୍କର ମନ ହଠାତ୍ ଆକୃଷ୍ଟ ହେଲା; ବିବେକ ଛାଡ଼ି ଆନନ୍ଦରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇଗଲା।
ଆନନ୍ଦଵଲିତେ ଚିତ୍ତେ କ୍ଷୁବ୍ଧେ ପ୍ରାଣାନିଲେ ସ୍ଥିତେ । ବଭୂଵ ତସ୍ଯ ତୁଷ୍ଟସ୍ଯ ମଦନସ୍ଖଲିତଂ ତଦା
ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିବା ମନ, ଅସ୍ଥିର ଶ୍ୱାସ ଓ ଆନନ୍ଦର ସମୟରେ, ସେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବା ସହ ବାସନାରେ ଏକ ଭ୍ରମ ଅନୁଭବ କଲେ।
ଫଲଂ ରସାପୂର୍ଣମ୍ ଇଵ ଗ୍ରୀଷ୍ମାନ୍ତ ଇଵ ତୋଯଦଃ । ପ୍ରତ୍ଯଗ୍ରଃ ପାଦପଶ୍ ଛିନ୍ନଲତାଵୃନ୍ତ ଇଵୋତ୍ତମଃ
ଏକ ରସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ପରି, ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଶେଷରେ ମେଘ ପରି, ଏବଂ ନୂତନ ଗଛର ଲତା କଟାଯାଇଥିବା ପରି, ସେ ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ।
ଅଵଶ୍ଯାଯକଣସ୍ଯନ୍ଦୀ ଶଶାଙ୍କ ଇଵ ଵା ମୁନିଃ । ବିସଂ ଦ୍ଵିଧା ଯାତମ୍ ଇଵ ଗଲତ୍ସାରରସୋ ଽଭଵତ୍
ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରମା ଅମୃତ ଝରେ, ସେପରି ମୁନି ଅବଶ୍ୟ ଭାବରେ ତାଙ୍କର ଭିତରର ରସ ଝରିପଡ଼ିଲା, ଯେପରି ଏକ ମାନ୍ଦାର ଗଛର ତଣ୍ଡ ଦୁଇ ଭାଗକୁ ଭାଗିଦିଆଯାଏ ଏବଂ ତାହାର ରସ ବାହାରିଯାଏ, ସେପରି ମୁନିଙ୍କର ମନ ଅବଶ୍ୟ ଭାବରେ ଭିଜିଗଲା।
ତାଦୃଶୋ ଽପି ବହୁଜ୍ଞୋ ଽପି ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅସୌ ମୁନିଃ । ନିରିଚ୍ଛୋ ଽପି ନିରାସ୍ଥୋ ଽପି ନକିଞ୍ଚିଦୁପମୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅଲମ୍
ଏପରି ଅନେକ ଜ୍ଞାନୀ, ଜୀବନ୍ତାବସ୍ଥାରେ ମୁକ୍ତ, ଅନିର୍ବିକାର ଏବଂ ନିରଲିପ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେଇ ମୁନି ଏହି ଭାବରେ ଅନୁଭୂତିରେ ଆସିଗଲେ।
ସବାହ୍ଯାଭ୍ଯନ୍ତରଂ ନିତ୍ଯମ୍ ଆକାଶଵିଶଦୋ ଽପି ଚ । ନାରଦୋ ଽପି କଥଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ମଦନସ୍ଖଲିତୋ ଽଭଵତ୍
ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଯିଏ ସଦା ବାହ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଭାବେ ପବିତ୍ର ଏବଂ ଆକାଶ ପରି ସ୍ପଷ୍ଟ, ସେଇ ନାରଦ କିପରି କାମରେ ଭ୍ରମିଗଲେ?
ସର୍ଵସ୍ଯା ଏଵ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଭୂତଜାତେର୍ ଜଗତ୍ତ୍ରଯେ । ଦେଵାଦେର୍ ଅପି ଦେହୋ ଽଯଂ ଦ୍ଵଯାତ୍ମୈଵଂ ସ୍ଵଭାଵତଃ
ହେ ରାଜାଧିରାଜ, ଏହି ତିନି ଜଗତର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ଦେବତାମାନେ ସହିତ, ସମସ୍ତଙ୍କର ଏହି ଦେହ ସ୍ୱଭାବତଃ ଦ୍ୱିତୀୟ ଗୁଣରେ ଗଠିତ।
ଅଜ୍ଞମ୍ ଅସ୍ତ୍ଵ୍ ଅଥ ଵା ତଜ୍ଜ୍ଞଂ ଯାଵନ୍ ମତ୍ତଂ ଶରୀରକମ୍ । ସର୍ଵମ୍ ଏଵ ଜଗତ୍ଯ୍ ଅଙ୍ଗ ସୁଖଦୁଃଖମଯଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଜଣେ ଅଜ୍ଞାନୀ ହେଉନ୍ତୁ କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନୀ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେହ ମୋହରେ ମତ୍ତ ଅଛି, ବନ୍ଧୁ, ସମଗ୍ର ସଂସାରକୁ ସେ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୋଲି ଭାବେ।
ହୃଦ୍ଯାଦିନା ପଦାର୍ଥେନ କେନଚିଦ୍ ଵର୍ଧତେ ସୁଖମ୍ । ଆଲୋକ ଇଵ ଦୀପେନ ମହାମ୍ବୁଧିର୍ ଇଵେନ୍ଦୁନା
କିଛି ମନପସନ୍ଦ ବସ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା କାହାରି ସୁଖ ବଢ଼ିଯାଏ, ଯେପରି ଦୀପ ଲାଗି ଆଲୋକ ବଢ଼େ, କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ରମା ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ସାହିତ ହୁଏ।