ତାଦୃଶଂ ପତିମ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ରୁଦ୍ଧା ଗଗନକୋଟରେ । ଭଵିଷ୍ଯଚ୍ ଚିନ୍ତଯାମ୍ ଆସ ସର୍ଵଂ ଭର୍ତୁର୍ ଅଖଣ୍ଡିତମ୍
ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ଆକାଶର ଗୁହାରେ ରୁହିଗଲେ ଏବଂ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସମସ୍ତ ଭବିଷ୍ୟତ ଘଟଣା ବିଚାରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଯଥା ତେନ ଯଦା ଯତ୍ର ଯାଵତ୍ କାର୍ଯଂ ଯଥୋଦଯମ୍ । ଯଥା ଚ ନିର୍ଵୃତିସ୍ ସ୍ଫାରା ଗନ୍ତଵ୍ଯା ତେନ ରାଘଵ
ସେ ଭାବିଲେ—ଯେଉଁଠି, ଯେତେବେଳେ, ଯେଉଁ କାମ, ଯେତେ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ, ଏବଂ କିପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁଖ ପ୍ରାପ୍ତି ହେବ, ସେ ସବୁ ତାଙ୍କର ଦ୍ୱାରା କରାଯିବା ଉଚିତ, ହେ ରାଘବ।
ଅଵଶ୍ଯଭଵିତଵ୍ଯଂ ତଦ୍ ଭର୍ତୁର୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁରସ୍ସ୍ଥିତମ୍ । ତଦ୍ ଏଵ ସମ୍ପାଦଯିତୁଂ ଗମନାତ୍ ସା ନ୍ଯଵର୍ତତ
ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଉପରେ ଯାହା ଘଟିବା ନିଶ୍ଚିତ, ସେଥିରେ ଚକ୍ଷୁ ପକାଇ ଦେଖି, ସେ ନିଜ ଯାତ୍ରାରୁ ପଛକୁ ଫେରିଗଲେ, ଏହି ଘଟଣାକୁ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ।
ଆସ୍ତାଂ ମମାଦ୍ଯ ଗମନଂ କାଲେନାତିଚିରେଣ ହି । ମଯାସ୍ଯ ପାର୍ଶ୍ଵଂ ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ନିଯତେର୍ ଏଷ ନିଶ୍ଚଯଃ
ଆଜି ପାଇଁ ମୋର ଯାତ୍ରା ରହିଯାଉ। ଅତି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ନ ହେବା ପୂର୍ବରୁ, ଭାଗ୍ୟର ଜୋରେ ମୋତେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବାକୁ ପଡିବ, ଏହି ଭାଗ୍ୟର ନିଶ୍ଚିତ ନିର୍ଣ୍ଣୟ।
ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ଚୂଡାଲା ପ୍ରଵିଶ୍ଯାନ୍ତଃପୁରଂ ପୁନଃ । ସୁଷ୍ଵାପ ଶଯନେ ଶମ୍ଭୋଶ୍ ଶିରସୀଵୈନ୍ଦଵୀ କଲା
ଏଭଳି ଭାବି, ଚୂଡାଳା ପୁଣି ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ଶୟନରେ ଶୋଇଲେ, ଯେପରି ଶିବଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଚାନ୍ଦ୍ରର କଳା ଶୋଇଥାଏ।
କେନଚିତ୍ କାରଣେନାସୌ ଗତସ୍ ସମ୍ପ୍ରତି ଭୂପତିଃ । ଇତି ପୌରଜନଂ ସର୍ଵମ୍ ଆଶ୍ଵାସ୍ଯାତିଷ୍ଠଦ୍ ଅଙ୍ଗନା
ସମସ୍ତ ପୌରଜନକୁ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କରିବାକୁ ରାଣୀ କହିଲେ, 'ରାଜା କିଛି କାରଣରେ ଏବେ ଚାଲିଗଲେ।'
ରାଜ୍ଯଂ ରରକ୍ଷ ଭର୍ତୁସ୍ ତତ୍ କ୍ରମେଣ ସମଦର୍ଶନା । ଯଥା କଲମକେଦାରଂ ପକ୍ଵଂ କଲମଗୋପିକା
ସେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧି ଭାବେ ରାଜ୍ୟର ଦେଖାଶୁଣା କରୁଥିଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମଭାବରେ ଦେଖୁଥିଲେ, ଯେପରି ଏକ କୃଷକ ଝିଅ ପକ୍କା ଧାନ ଖେତକୁ ଯତ୍ନରେ ରଖେ।
ତଯୋସ୍ ତଦାଵହତ୍ କାଲୋ ଦମ୍ପତ୍ଯୋସ୍ ସ୍ଥିତଯୋସ୍ ତଥା । ଅଦୃଷ୍ଟାନ୍ଯୋଽନ୍ଯମୁଖଯୋ ରାଜ୍ଯକାନନପାଲଯୋଃ
ଏଭଳି ଭାବେ ସମୟ ଚାଲିଗଲା—ସ୍ତ୍ରୀ ରାଜପାଳିସରେ, ପତି ଅରଣ୍ୟରେ—ଏକାଏକି ଦୁଇଜଣେ ଅଲଗାଅଲଗା ସ୍ଥାନରେ ରହି, ଦୁଇଁଜଣେ ନିଜନିଜ ଦାୟିତ୍ୱ ପାଳନ କରୁଥିଲେ, କେହି କାହାକୁ ଦେଖିପାରୁନଥିଲେ।
ଜଗାମାଥ ଦିନଂ ପକ୍ଷୋ ମାସୋ ଽଥର୍ତୁଶ୍ ଚ ଵତ୍ସରଃ । ଶିଖିଧ୍ଵଜସ୍ଯ ଵିପିନେ ଚୂଡାଲାଯାସ୍ ସ୍ଵମନ୍ଦିରେ
ଏଭଳି ଏକ ଦିନ, ପକ୍ଷ, ମାସ ଏବଂ ବର୍ଷ ଗଲା—ଶିଖିଧ୍ୱଜ ଅରଣ୍ୟରେ, ଚୂଡାଳା ନିଜ ରାଜପାଳିସରେ ରହିଲେ।
ବହୁନାତ୍ର କିମ୍ ଉକ୍ତେନ ଵର୍ଷାଣ୍ଯ୍ ଅଷ୍ଟାଦଶାଙ୍ଗନା । ଚୂଡାଲୋଵାସ ସଦନେ ଵନକଚ୍ଛେ ଶିଖିଧ୍ଵଜଃ
ଅଧିକ କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ—ଏଠାରେ ଅଠାର ବର୍ଷ କଟିଗଲା; ଚୂଡାଳା ନିଜ ଘରେ ରହିଲେ, ଶିଖିଧ୍ୱଜ ଅରଣ୍ୟର କୂଳରେ ରହିଲେ।
ଅଥ ଯାତେଷୁ ବହୁଷୁ ଵର୍ଷେଷୁ ଜରସା ଵୃତେ । ଶିଖିଧ୍ଵଜେ ମହାଶୈଲତଟକୋଟରଵାସିନି
ଏହିପରି ଅନେକ ବର୍ଷ ବିତିଗଲାପରେ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଆସିଗଲା। ଶିଖିଧ୍ୱଜ ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ର ଢାଳର ଗୁହାରେ ବସିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଭର୍ତୁଃ କଷାଯପାକଂ ତଦ୍ ଆଲକ୍ଷ୍ଯ ଫଲିତଂ ଚିରାତ୍ । ତଦା ତସ୍ଯାତ୍ମକାର୍ଯସ୍ଯ ଭଵିତଵ୍ଯତଯା ତଯା
ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କର ଦୀର୍ଘ ସମୟର ତପସ୍ୟା ଫଳିତ ହେବାକୁ ଦେଖି, ସେ ବୁଝିଲେ ଯେ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମିକ କାର୍ଯ୍ୟ ପୂରଣ ହେବାର ସମୟ ଆସିଛି।
ଭର୍ତୁସ୍ ସମୀପଗମନେ ମମ କାଲୋ ଽଯମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅପି । ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ମନ୍ଦରୋପାନ୍ତଂ ଗନ୍ତୁଂ ବୁଦ୍ଧିଂ ଚକାର ସା
‘ଏହି ସମୟ ମୋ ପତିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା ପାଇଁ’ ବୋଲି ଭାବି, ସେ ମନରେ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ ଯେ ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼ ଆସପାସକୁ ଯିବେ।
ଚଚାଲାନ୍ତଃପୁରାଦ୍ ରାତ୍ରୌ ତତାର ଚ ନଭଃପଥମ୍ । ଜଗାମ ଵାତସ୍କନ୍ଧେନ ଗଚ୍ଛନ୍ତୀ ଖେ ଦଦର୍ଶ ଚ
ସେ ରାତିରେ ଅନ୍ତଃପୁର ଛାଡ଼ି, ଆକାଶ ପଥ ଦେଇ ଚାଲିଗଲେ। ପବନରେ ଚଢ଼ି ଯିବା ସମୟରେ, ଆକାଶରେ ଚଳାଚଳ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେକୁ ଦେଖିଲେ।
କଲ୍ପଵୃକ୍ଷାଂଶୁକଚ୍ଛନ୍ନା ରତ୍ନସ୍ତବକଭୂଷିତାଃ । ନନ୍ଦନୋଦ୍ଯାନନିଲଯା ରକ୍ତାସ୍ ସିଦ୍ଧାଭିସାରିକାଃ
ସେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ରତ୍ନମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, କଳ୍ପବୃକ୍ଷର ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରିଥିବା, ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନରେ ବସବାସ କରୁଥିବା ଏବଂ ସିଦ୍ଧମନ୍ଦିର ପ୍ରେମରେ ମଗ୍ନ ନାରୀମାନେ ଅଛନ୍ତି।
ପରାମୃଷ୍ଟେନ୍ଦୁଶକଲାନ୍ ପ୍ରାଲେଯକଣକର୍ଷିଣଃ । ସିଦ୍ଧୋତ୍ତଂସାତ୍ତସୌଗନ୍ଧ୍ଯାନ୍ ସ୍ପର୍ଶଯାମ୍ ଆସ ମାରୁତାନ୍
ସେ ଅନୁଭବ କଲେ, ସିଦ୍ଧମାନେ ଯେଉଁ ସୁଗନ୍ଧ ଧରିଥିଲେ, ସେଇ ସୁଗନ୍ଧରେ ମନ୍ଦ ପବନ ବହୁଛି, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଚୂଡ଼ାର ଶୀତଳତା ଓ ହିମକଣାର ଠଣ୍ଡା ଛୁଆଁ ମିଶିଛି।
ଚନ୍ଦ୍ରବିମ୍ବାମୃତାମ୍ଭୋଧିମହାଵୀଚିପରମ୍ପରାମ୍ । ଅପଶ୍ଯନ୍ ନିର୍ମଲାଂ ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନାମ୍ ଅମ୍ବରାମ୍ବରତାଂ ଗତାମ୍
ସେ ଦେଖିଲେ, ଚନ୍ଦ୍ରବିମ୍ବର ଅମୃତ ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗ ପରମ୍ପରା ପରି ଏକ ଶୁଭ୍ର ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା ଆକାଶକୁ ଆବୃତ କରିଛି।
ମେଘାନ୍ତରେଣ ଗଚ୍ଛନ୍ତୀ ମେଘଲଗ୍ନାଶ୍ ଚ ଵିଦ୍ଯୁତଃ । ଅଭିଯୁକ୍ତା ସ୍ଵଭର୍ତ୍ରା ସା ଭୂଯୋ ଭୂଯୋ ଵ୍ଯଲୋକଯତ୍
ମେଘମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯିବା ସମୟରେ, ମେଘରେ ଲଗିଥିବା ବିଜୁଳିକୁ ଦେଖି, ସେ ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ଭାବି, ପୁଣିପୁଣି ଦେଖୁଥିଲେ।
ଉଵାଚ ଚାତ୍ମନୈଵାହୋ ଯାଵଜ୍ଜୀଵଂ ଶରୀରିଣାମ୍ । ନ ସ୍ଵଭାଵଶ୍ ଶମଂ ଯାତି ମମାପ୍ଯ୍ ଉତ୍କଣ୍ଠତେ ମନଃ
ସେ କହିଲେ: ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବମାନେ ଜୀବନ୍ତ, ସେମାନଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ କେବେ ଶାନ୍ତ ହୁଏନି; ମୋର ମନ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ପାଉନାହିଁ, ଏହି ଅସ୍ଥିରତା ମୋତେ ମଧ୍ୟ ହେଉଛି।
କଦା ମୃଗେନ୍ଦ୍ରସ୍କନ୍ଧଂ ତଂ ପ୍ରଣଯପ୍ରଵଣଂ ପୁରଃ । ପଶ୍ଯାମି କାନ୍ତମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ ମମାପ୍ଯ୍ ଉତ୍କଣ୍ଠିତଂ ମନଃ
କେବେ ମୁଁ ସେଇ ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ, ସିଂହ ଭଳି ମଜବୁତ କନ୍ଧ ଥିବା, ସ୍ନେହ ଭରା ହୃଦୟ ଥିବା, ଆଗରେ ଦେଖିପାରିବି? ମୋର ମନ ମଧ୍ୟ ଏହି ଆଶାରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଉଛି।
ମଞ୍ଜରୀତ୍ଵଂ ଲତାତ୍ଵଂ ଵା ଵରମ୍ ଏତାସ୍ ତରୁଂ ପତିମ୍ । ନ ମୁଞ୍ଚନ୍ତି କ୍ଷଣମ୍ ଅପି ମମାପ୍ଯ୍ ଉତ୍କଣ୍ଠିତଂ ମନଃ
ଏହି ଲତାମାନେ ଫୁଲ କିମ୍ବା ଲତା ଭାବେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ଗଛ ସ୍ୱାମୀକୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ନାହାନ୍ତି; ମୋର ମନ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଅସ୍ଥିର ଅଛି।
ଯଥେଯମ୍ ଅଗ୍ରଗଂ କାନ୍ତମ୍ ଏତି ସିଦ୍ଧାଭିସାରିକା । ତଥା କଦାହମ୍ ଏଷ୍ଯାମି ମମାପୀତି ମନସ୍ ସ୍ଥିତମ୍
ଯେପରି ଏହି ସିଦ୍ଧା ପ୍ରେମିକା ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖିବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି, ସେପରି ମୁଁ କେବେ ଯିବି? ଏହି ଚିନ୍ତା ମୋର ମନରେ ଅଟୁଟ ଅଛି।
ଇମେ ମନ୍ଦାରମରୁତ ଏତେ ଚ ଶଶିନଃ କରାଃ । ଵନରାଜଯ ଏତାଶ୍ ଚ ମାମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଉତ୍କଣ୍ଠଯନ୍ତ୍ଯ୍ ଅହୋ
ଏହି ମନ୍ଦାର ଗଛର ହଳକା ପବନ, ଏହି ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର କିରଣ, ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲର ଗଛମାନଙ୍କର ଶାରୀ—ଏସବୁ ମୋତେ ଅସ୍ଥିର କରିଦେଉଛି।
ହେ ଚିତ୍ତାଜ୍ଞଵଦ୍ ଏଵାନ୍ତଃ କିଂ ତ୍ଵଂ ତାଣ୍ଡଵିତଂ ସ୍ଥିତମ୍ । ସା ଵ୍ଯୋମନିର୍ମଲା ସାଧୋ କ୍ଵ ତେ ଯାତା ଵିଵେକିତା
ହେ ମନ, ତୁମେ ଭିତରେ କାହିଁକି ଏଭଳି ଅଶାନ୍ତ ଅଛ? ଏକ ସରଳ ମନ ଥିଲା, ଆକାଶ ପରି ନିର୍ମଳ ଥିଲା, ସେ ସ୍ପଷ୍ଟତା କେଉଁଠି ହରାଇଗଲା?
ଅଥ ଵା ଚିତ୍ତ ଭର୍ତାରଂ ସ୍ଵଂ ପ୍ରତ୍ଯ୍ ଉତ୍କଣ୍ଠସେ ସଖେ । ତିଷ୍ଠୋତ୍କଣ୍ଠାଵିଵଲିତଂ କିମ୍ ଅନୁତ୍କଣ୍ଠିତେନ ତେ
କିମ୍ବା, ହେ ମନ, ତୁମେ ନିଜ ଠାକୁରଙ୍କୁ ଆସା କରୁଛ? ମୋ ବନ୍ଧୁ, ଯେତେବେଳେ ଆଶା କରିବାକୁ କିଛି ଅଛିନାହିଁ, ତେବେ ଏଭଳି ଅସ୍ଥିର ଆଶାରେ କାହିଁକି ରହୁଛ?
କିଂ କିଲୋତ୍କଣ୍ଠସେ ଵାପି ଭର୍ତା ଯାତୋ ଜରାଂ ଭଵେତ୍ । ତପସ୍ଵୀ କୃଶଗାତ୍ରଶ୍ ଚ ଭଵେନ୍ ନିର୍ଵାସନସ୍ ତଥା
ତୁମେ କାହିଁକି, କିମ୍ବା କାହା ପାଇଁ ଏଭଳି ଆଶା କରୁଛ? ଠାକୁର ବୃଦ୍ଧ ହୋଇପାରନ୍ତି, ତପସ୍ୱୀ ହୋଇ ଦେହ ଶୁକାଇଯାଇଥିବେ, ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାଇଥିବେ।
ମତ୍ତୋ ରାଜ୍ଯାଚ୍ ଚ ଭୋଗେଭ୍ଯୋ ମନ୍ଯେ ଽସ୍ଯାମୂଲତାଂ ଗତା । ଵାସନା ଲତିକା ପ୍ରାଵୃଣ୍ନଦୀତଟଗତା ଯଥା
ମୁଁ ଭାବୁଛି, ସେଠିପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ଓ ଭୋଗବିଲାସ ପ୍ରତି ଯେଉଁ ଆସକ୍ତି ଥିଲା, ସେ ଆସକ୍ତି ଗଛଟିକୁ ମନ୍ଦା ବନ୍ୟା ଯେପରି ତୀରରେ ଥିବା ଲତାକୁ ଉଖାଡ଼ି ନେଇଯାଏ, ସେପରି ସମୂଳେ ହଟିଯାଇଛି।
ଏକାନ୍ତମତିର୍ ଏକାତ୍ମା ନୀରସଶ୍ ଶାନ୍ତଵାସନଃ । ମନ୍ଯେ ଭଵତି ମେ ଭର୍ତା ଶୁଷ୍କଵୃକ୍ଷସମସ୍ଥିତିଃ
ତାଙ୍କର ମନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ହୋଇଯାଇଛି, ସେ ନିଜେ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ଲୀନ, କୌଣସି ଜିନିଷରେ ଆସ୍ୱାଦ ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି; ମୁଁ ଭାବୁଛି, ମୋର ସ୍ୱାମୀ ଏବେ ଶୁଖିଲା ଗଛ ପରି ଅଚଳ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।
ତଥାପି ଚିତ୍ତ କୋତ୍କଣ୍ଠା ଭଵ ଵୋତ୍କଣ୍ଠଯାନ୍ଵିତମ୍ । ପତିମ୍ ଉଦ୍ବୋଧ୍ଯ ଯୋଗେନ ଶ୍ଲେଷଯିଷ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଅହଂ ଗଲେ
ତଥାପି, ମୋ ହୃଦୟରେ ଏଉଁ ଆକାଂକ୍ଷା ରହିଛି, ମୁଁ ଆଶାରେ ଭରିଯାଇଛି; ମୁଁ ଯୋଗର ମାଧ୍ୟମରେ ମୋ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଜଗାଇ, ତାଙ୍କୁ ଗଳେ ଧରି ଆଲିଙ୍ଗନ କରିବି।
ପ୍ରମୃଷ୍ଟଵାସନଂ ଭର୍ତୁସ୍ ସମୀକୃତ୍ଯ ମନୋ ମୁନେଃ । ରାଜ୍ଯ ଏଵ ନିଯୋକ୍ଷ୍ଯାମି ନିଵତ୍ସ୍ଯାଵସ୍ ସୁଖଂ ଚିରମ୍
ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ଦେଖିବି ଯେ, ମୋ ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ମନ ଆକାଂକ୍ଷାରୁ ସଫା ହୋଇଯାଇଛି, ହେ ମୁନି, ସେତେବେଳେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ବସାଇଦେବି ଓ ଆମେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଠାରେ ସୁଖରେ ବସିବୁ।