ଏଵଂ ଶିଖିଧ୍ଵଜଃ ପର୍ଣମଠିକାଯାଂ ଵନେ ସ୍ଥିତଃ । ଇଦାନୀଂ ଶୃଣୁ ଚୂଡାଲା ସା କିଂ କୃତଵତୀ ଗୃହେ
ଏଭଳି ଶିଖିଧ୍ୱଜ ଜଙ୍ଗଲରେ ପତ୍ରର ଝୋପଡ଼ିରେ ରହିଲେ; ଏବେ ଚୁଡାଳା ଘରେ କଣ କଲେ, ସେଥିରେ କାନ ଦିଅ।
ତତ୍ରାର୍ଧରାତ୍ରସମଯେ ଦୂରଂ ଯାତେ ଶିଖିଧ୍ଵଜେ । ହରିଣୀ ଗ୍ରାମସୁପ୍ତେଵ ଚୂଡାଲା ବୁବୁଧେ ଭଯାତ୍
ସେଠାରେ ଅର୍ଧରାତ୍ରି ସମୟରେ, ଶିଖିଧ୍ୱଜ ଦୂରକୁ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଗ୍ରାମରେ ଶୁଅଥିବା ହରିଣୀ ଯେପରି ଆତଙ୍କରେ ଜାଗିଉଠେ, ଚୁଡାଳା ମଧ୍ୟ ଭୟରେ ସଚେତନ ହେଲେ।
ଅପଶ୍ଯତ୍ ପତିନିର୍ହୀନଂ ଶଯନଂ ଶୂନ୍ଯତାଂ ଗତମ୍ । ଅଭାସ୍କରମ୍ ଅପୂର୍ଣେନ୍ଦୁଂ ଶାନ୍ତଶୋଭମ୍ ଇଵାମ୍ବରମ୍
ସେ ଦେଖିଲେ, ସ୍ୱାମୀ ବିନା ଶୈୟା ଏବେ ଖାଲି ପଡ଼ିଛି—ଏହା ହେଉଛି ସୂର୍ଯ୍ୟ ନଥିବା, ଅଧୂରା ଚନ୍ଦ୍ର ଥିବା ଆକାଶ ପରି, ଶାନ୍ତ ଶୋଭାରେ ଭରିଥିବା।
ଉତ୍ତସ୍ଥୌ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଆମ୍ଲାନଵଦନା ଖେଦଶାଲିନୀ । କୁସିକ୍ତେଵ ମହାଵଲ୍ଲୀ ନିରୁତ୍ସାହାଙ୍ଗପଲ୍ଲଵା
ସେ ଉଠିବା ସମୟରେ ମୁହଁ କିଛି ମ୍ଲାନ ଦେଖାଉଥିଲା, ମନ ଭରି ଦୁଃଖରେ ଥିଲେ; ବର୍ଷାରେ ଭିଜିଥିବା ଦୂର୍ବଳ ଲତା ପରି, ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗପଲ୍ଲବ ଉତ୍ସାହ ହରାଇଥିଲା।
ନ ପ୍ରସନ୍ନା ନ ଵିମଲା ବଭୂଵାକୁଲତାଂ ଗତା । ଦିନଶ୍ରୀର୍ ଇଵ ନୀହାରଧୂସରା ସା ଵ୍ଯତିଷ୍ଠତ
ସେ ନ ଶାନ୍ତ ଥିଲେ, ନ ଶୁଦ୍ଧ ଥିଲେ; ମନ ଅସ୍ଥିର ଓ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଧୂସର କୁହୁଡିରେ ଦିନର ଆଲୋକ ଯେପରି ମଲିନ ହୋଇଯାଏ, ସେଉଁପରି ସେ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଗଲେ।
କ୍ଷଣଂ ଶଯ୍ଯୋପଵିଷ୍ଟୈଵ ଚିନ୍ତଯାମ୍ ଆସ ଚିନ୍ତଯା । କଷ୍ଟଂ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରଭୁସ୍ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଵନଂ ଯାତୋ ଗୃହାଦ୍ ଇତି
କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ସେ ଶୋଇବା ଖଟରେ ବସି ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ— 'ହାୟ, ରାଜା ରାଜ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଘରୁ ବନକୁ ଚଳିଯାଇଛନ୍ତି।'
ତନ୍ ମଯେହାଦ୍ଯ କିଂ କାର୍ଯଂ ତତ୍ସମୀପଂ ଵ୍ରଜାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍ । ଭର୍ତୈଵ ଗତିର୍ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟା ଵିଧିନା ପ୍ରକୃତା ସ୍ତ୍ରିଯଃ
'ଏବେ ମୁଁ କଣ କରିବି? ମୁଁ ତାଙ୍କଠାରେ ଯିବି। ଏକ ଜଣ ଜଣେ ଜଣାଣୀ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ହିଁ ତାଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ।'
ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ଭର୍ତାରମ୍ ଅନୁଗନ୍ତୁଂ ସମୁତ୍ଥିତା । ଚୂଡାଲା ଵାତରନ୍ଧ୍ରେଣ ନିର୍ଗତ୍ଯାମ୍ବରମ୍ ଆଯଯୌ
ଏଭଳି ଭାବି, ଚୂଡ଼ାଳା ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ ଉଠିଲେ। ବାୟୁର ରାସ୍ତା ଦ୍ୱାରା ବାହାରି, ସେ ଆକାଶକୁ ଉଠିଗଲେ।
ବଭ୍ରାମାମ୍ବରମାର୍ଗେଣ ଵାତସ୍କନ୍ଧେନ ଯୋଗିନୀ । କୁର୍ଵତୀ ସିଦ୍ଧସାର୍ଥସ୍ଯ ମୁଖେନାନ୍ଯେନ୍ଦୁଵିଭ୍ରମମ୍
ଯୋଗିନୀ ବାୟୁରେ ଚଡ଼ି ଆକାଶ ମାର୍ଗରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲା, ସେ ସିଦ୍ଧମନ୍ଦଳୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚଳିଥିଲେ।
ଦଦର୍ଶାଥ ପଥା ଯାନ୍ତଂ ରାତ୍ରୌ ଖଡ୍ଗକରଂ ପତିମ୍ । ଭ୍ରମନ୍ତମ୍ ଏକମ୍ ଏକାନ୍ତେ ଵେତାଲେଶମ୍ ଇଵୋତ୍ଥିତମ୍
ସେଇ ପଥରେ, ରାତିରେ, ସେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ତାଙ୍କ ହାତରେ ତଳୱାର, ଏକା ଏକା ଏକାନ୍ତରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି, ନୂତନ ଉଠିଥିବା ଭୂତ ପରି।
ତାଦୃଶଂ ପତିମ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ରୁଦ୍ଧା ଗଗନକୋଟରେ । ଭଵିଷ୍ଯଚ୍ ଚିନ୍ତଯାମ୍ ଆସ ସର୍ଵଂ ଭର୍ତୁର୍ ଅଖଣ୍ଡିତମ୍
ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ଆକାଶର ଗୁହାରେ ରୁହିଗଲେ ଏବଂ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସମସ୍ତ ଭବିଷ୍ୟତ ଘଟଣା ବିଚାରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଯଥା ତେନ ଯଦା ଯତ୍ର ଯାଵତ୍ କାର୍ଯଂ ଯଥୋଦଯମ୍ । ଯଥା ଚ ନିର୍ଵୃତିସ୍ ସ୍ଫାରା ଗନ୍ତଵ୍ଯା ତେନ ରାଘଵ
ସେ ଭାବିଲେ—ଯେଉଁଠି, ଯେତେବେଳେ, ଯେଉଁ କାମ, ଯେତେ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ, ଏବଂ କିପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁଖ ପ୍ରାପ୍ତି ହେବ, ସେ ସବୁ ତାଙ୍କର ଦ୍ୱାରା କରାଯିବା ଉଚିତ, ହେ ରାଘବ।
ଅଵଶ୍ଯଭଵିତଵ୍ଯଂ ତଦ୍ ଭର୍ତୁର୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁରସ୍ସ୍ଥିତମ୍ । ତଦ୍ ଏଵ ସମ୍ପାଦଯିତୁଂ ଗମନାତ୍ ସା ନ୍ଯଵର୍ତତ
ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଉପରେ ଯାହା ଘଟିବା ନିଶ୍ଚିତ, ସେଥିରେ ଚକ୍ଷୁ ପକାଇ ଦେଖି, ସେ ନିଜ ଯାତ୍ରାରୁ ପଛକୁ ଫେରିଗଲେ, ଏହି ଘଟଣାକୁ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ।
ଆସ୍ତାଂ ମମାଦ୍ଯ ଗମନଂ କାଲେନାତିଚିରେଣ ହି । ମଯାସ୍ଯ ପାର୍ଶ୍ଵଂ ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ନିଯତେର୍ ଏଷ ନିଶ୍ଚଯଃ
ଆଜି ପାଇଁ ମୋର ଯାତ୍ରା ରହିଯାଉ। ଅତି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ନ ହେବା ପୂର୍ବରୁ, ଭାଗ୍ୟର ଜୋରେ ମୋତେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବାକୁ ପଡିବ, ଏହି ଭାଗ୍ୟର ନିଶ୍ଚିତ ନିର୍ଣ୍ଣୟ।
ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ଚୂଡାଲା ପ୍ରଵିଶ୍ଯାନ୍ତଃପୁରଂ ପୁନଃ । ସୁଷ୍ଵାପ ଶଯନେ ଶମ୍ଭୋଶ୍ ଶିରସୀଵୈନ୍ଦଵୀ କଲା
ଏଭଳି ଭାବି, ଚୂଡାଳା ପୁଣି ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ଶୟନରେ ଶୋଇଲେ, ଯେପରି ଶିବଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଚାନ୍ଦ୍ରର କଳା ଶୋଇଥାଏ।
କେନଚିତ୍ କାରଣେନାସୌ ଗତସ୍ ସମ୍ପ୍ରତି ଭୂପତିଃ । ଇତି ପୌରଜନଂ ସର୍ଵମ୍ ଆଶ୍ଵାସ୍ଯାତିଷ୍ଠଦ୍ ଅଙ୍ଗନା
ସମସ୍ତ ପୌରଜନକୁ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କରିବାକୁ ରାଣୀ କହିଲେ, 'ରାଜା କିଛି କାରଣରେ ଏବେ ଚାଲିଗଲେ।'
ରାଜ୍ଯଂ ରରକ୍ଷ ଭର୍ତୁସ୍ ତତ୍ କ୍ରମେଣ ସମଦର୍ଶନା । ଯଥା କଲମକେଦାରଂ ପକ୍ଵଂ କଲମଗୋପିକା
ସେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧି ଭାବେ ରାଜ୍ୟର ଦେଖାଶୁଣା କରୁଥିଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମଭାବରେ ଦେଖୁଥିଲେ, ଯେପରି ଏକ କୃଷକ ଝିଅ ପକ୍କା ଧାନ ଖେତକୁ ଯତ୍ନରେ ରଖେ।
ତଯୋସ୍ ତଦାଵହତ୍ କାଲୋ ଦମ୍ପତ୍ଯୋସ୍ ସ୍ଥିତଯୋସ୍ ତଥା । ଅଦୃଷ୍ଟାନ୍ଯୋଽନ୍ଯମୁଖଯୋ ରାଜ୍ଯକାନନପାଲଯୋଃ
ଏଭଳି ଭାବେ ସମୟ ଚାଲିଗଲା—ସ୍ତ୍ରୀ ରାଜପାଳିସରେ, ପତି ଅରଣ୍ୟରେ—ଏକାଏକି ଦୁଇଜଣେ ଅଲଗାଅଲଗା ସ୍ଥାନରେ ରହି, ଦୁଇଁଜଣେ ନିଜନିଜ ଦାୟିତ୍ୱ ପାଳନ କରୁଥିଲେ, କେହି କାହାକୁ ଦେଖିପାରୁନଥିଲେ।
ଜଗାମାଥ ଦିନଂ ପକ୍ଷୋ ମାସୋ ଽଥର୍ତୁଶ୍ ଚ ଵତ୍ସରଃ । ଶିଖିଧ୍ଵଜସ୍ଯ ଵିପିନେ ଚୂଡାଲାଯାସ୍ ସ୍ଵମନ୍ଦିରେ
ଏଭଳି ଏକ ଦିନ, ପକ୍ଷ, ମାସ ଏବଂ ବର୍ଷ ଗଲା—ଶିଖିଧ୍ୱଜ ଅରଣ୍ୟରେ, ଚୂଡାଳା ନିଜ ରାଜପାଳିସରେ ରହିଲେ।
ବହୁନାତ୍ର କିମ୍ ଉକ୍ତେନ ଵର୍ଷାଣ୍ଯ୍ ଅଷ୍ଟାଦଶାଙ୍ଗନା । ଚୂଡାଲୋଵାସ ସଦନେ ଵନକଚ୍ଛେ ଶିଖିଧ୍ଵଜଃ
ଅଧିକ କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ—ଏଠାରେ ଅଠାର ବର୍ଷ କଟିଗଲା; ଚୂଡାଳା ନିଜ ଘରେ ରହିଲେ, ଶିଖିଧ୍ୱଜ ଅରଣ୍ୟର କୂଳରେ ରହିଲେ।
ଅଥ ଯାତେଷୁ ବହୁଷୁ ଵର୍ଷେଷୁ ଜରସା ଵୃତେ । ଶିଖିଧ୍ଵଜେ ମହାଶୈଲତଟକୋଟରଵାସିନି
ଏହିପରି ଅନେକ ବର୍ଷ ବିତିଗଲାପରେ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଆସିଗଲା। ଶିଖିଧ୍ୱଜ ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ର ଢାଳର ଗୁହାରେ ବସିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଭର୍ତୁଃ କଷାଯପାକଂ ତଦ୍ ଆଲକ୍ଷ୍ଯ ଫଲିତଂ ଚିରାତ୍ । ତଦା ତସ୍ଯାତ୍ମକାର୍ଯସ୍ଯ ଭଵିତଵ୍ଯତଯା ତଯା
ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କର ଦୀର୍ଘ ସମୟର ତପସ୍ୟା ଫଳିତ ହେବାକୁ ଦେଖି, ସେ ବୁଝିଲେ ଯେ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମିକ କାର୍ଯ୍ୟ ପୂରଣ ହେବାର ସମୟ ଆସିଛି।
ଭର୍ତୁସ୍ ସମୀପଗମନେ ମମ କାଲୋ ଽଯମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅପି । ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ମନ୍ଦରୋପାନ୍ତଂ ଗନ୍ତୁଂ ବୁଦ୍ଧିଂ ଚକାର ସା
‘ଏହି ସମୟ ମୋ ପତିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା ପାଇଁ’ ବୋଲି ଭାବି, ସେ ମନରେ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ ଯେ ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼ ଆସପାସକୁ ଯିବେ।
ଚଚାଲାନ୍ତଃପୁରାଦ୍ ରାତ୍ରୌ ତତାର ଚ ନଭଃପଥମ୍ । ଜଗାମ ଵାତସ୍କନ୍ଧେନ ଗଚ୍ଛନ୍ତୀ ଖେ ଦଦର୍ଶ ଚ
ସେ ରାତିରେ ଅନ୍ତଃପୁର ଛାଡ଼ି, ଆକାଶ ପଥ ଦେଇ ଚାଲିଗଲେ। ପବନରେ ଚଢ଼ି ଯିବା ସମୟରେ, ଆକାଶରେ ଚଳାଚଳ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେକୁ ଦେଖିଲେ।
କଲ୍ପଵୃକ୍ଷାଂଶୁକଚ୍ଛନ୍ନା ରତ୍ନସ୍ତବକଭୂଷିତାଃ । ନନ୍ଦନୋଦ୍ଯାନନିଲଯା ରକ୍ତାସ୍ ସିଦ୍ଧାଭିସାରିକାଃ
ସେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ରତ୍ନମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, କଳ୍ପବୃକ୍ଷର ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରିଥିବା, ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନରେ ବସବାସ କରୁଥିବା ଏବଂ ସିଦ୍ଧମନ୍ଦିର ପ୍ରେମରେ ମଗ୍ନ ନାରୀମାନେ ଅଛନ୍ତି।
ପରାମୃଷ୍ଟେନ୍ଦୁଶକଲାନ୍ ପ୍ରାଲେଯକଣକର୍ଷିଣଃ । ସିଦ୍ଧୋତ୍ତଂସାତ୍ତସୌଗନ୍ଧ୍ଯାନ୍ ସ୍ପର୍ଶଯାମ୍ ଆସ ମାରୁତାନ୍
ସେ ଅନୁଭବ କଲେ, ସିଦ୍ଧମାନେ ଯେଉଁ ସୁଗନ୍ଧ ଧରିଥିଲେ, ସେଇ ସୁଗନ୍ଧରେ ମନ୍ଦ ପବନ ବହୁଛି, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଚୂଡ଼ାର ଶୀତଳତା ଓ ହିମକଣାର ଠଣ୍ଡା ଛୁଆଁ ମିଶିଛି।
ଚନ୍ଦ୍ରବିମ୍ବାମୃତାମ୍ଭୋଧିମହାଵୀଚିପରମ୍ପରାମ୍ । ଅପଶ୍ଯନ୍ ନିର୍ମଲାଂ ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନାମ୍ ଅମ୍ବରାମ୍ବରତାଂ ଗତାମ୍
ସେ ଦେଖିଲେ, ଚନ୍ଦ୍ରବିମ୍ବର ଅମୃତ ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗ ପରମ୍ପରା ପରି ଏକ ଶୁଭ୍ର ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା ଆକାଶକୁ ଆବୃତ କରିଛି।
ମେଘାନ୍ତରେଣ ଗଚ୍ଛନ୍ତୀ ମେଘଲଗ୍ନାଶ୍ ଚ ଵିଦ୍ଯୁତଃ । ଅଭିଯୁକ୍ତା ସ୍ଵଭର୍ତ୍ରା ସା ଭୂଯୋ ଭୂଯୋ ଵ୍ଯଲୋକଯତ୍
ମେଘମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯିବା ସମୟରେ, ମେଘରେ ଲଗିଥିବା ବିଜୁଳିକୁ ଦେଖି, ସେ ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ଭାବି, ପୁଣିପୁଣି ଦେଖୁଥିଲେ।
ଉଵାଚ ଚାତ୍ମନୈଵାହୋ ଯାଵଜ୍ଜୀଵଂ ଶରୀରିଣାମ୍ । ନ ସ୍ଵଭାଵଶ୍ ଶମଂ ଯାତି ମମାପ୍ଯ୍ ଉତ୍କଣ୍ଠତେ ମନଃ
ସେ କହିଲେ: ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବମାନେ ଜୀବନ୍ତ, ସେମାନଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ କେବେ ଶାନ୍ତ ହୁଏନି; ମୋର ମନ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ପାଉନାହିଁ, ଏହି ଅସ୍ଥିରତା ମୋତେ ମଧ୍ୟ ହେଉଛି।
କଦା ମୃଗେନ୍ଦ୍ରସ୍କନ୍ଧଂ ତଂ ପ୍ରଣଯପ୍ରଵଣଂ ପୁରଃ । ପଶ୍ଯାମି କାନ୍ତମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ ମମାପ୍ଯ୍ ଉତ୍କଣ୍ଠିତଂ ମନଃ
କେବେ ମୁଁ ସେଇ ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ, ସିଂହ ଭଳି ମଜବୁତ କନ୍ଧ ଥିବା, ସ୍ନେହ ଭରା ହୃଦୟ ଥିବା, ଆଗରେ ଦେଖିପାରିବି? ମୋର ମନ ମଧ୍ୟ ଏହି ଆଶାରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଉଛି।