ରଟତ୍ପ୍ରଣାଲସଲିଲଵାପୀଵଲିତପାଦପମ୍ । ଶୀର୍ଣଵେଦ୍ଯାଦିଵିଜ୍ଞାତଭୂତପୂର୍ଵଦ୍ଵିଜାଶ୍ରମମ୍
ସେଠାରେ ଝରିପଡ଼ୁଥିବା ପାନିର ଖାଲି, ପୋଖରୀ ଓ ହଲୁହଲୁ କମ୍ପିଥିବା ଗଛ ଥିଲା, ଏବଂ ପୁରୁଣା ବେଦିର ଅବଶେଷ ଦେଖି ଜଣାପଡ଼ୁଥିଲା ଯେ, ସେଠାରେ କେବେ ଋଷିମାନେ ବସିଥିଲେ।
କ୍ଷୁଦ୍ରପ୍ରାଣିଵିନିର୍ମୁକ୍ତଂ ସିଦ୍ଧସେଵ୍ଯଲତାଲଯମ୍ । ଆପୂର୍ଣପାଦପଲତଂ ପ୍ରାଣଵୃତ୍ତିକରୈଃ ଫଲୈଃ
ସେଠା ଛୋଟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ନଥିଲେ, ସିଦ୍ଧମାନେ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ଲତାବିତାନ ଥିଲା, ଭୂମି ଉପରେ ପଡ଼ିଥିବା ପତ୍ର ଓ ଫଳ ଜୀବନ ଚାଲିବା ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ଥିଲା।
ତତ୍ରୈକସ୍ମିନ୍ ସ୍ଥଲେ ଶୁଦ୍ଧେ ସମେ ସଲିଲମାଲିତେ । ଶୀତଲେ ଶାଦ୍ଵଲଶ୍ଯାମେ ସ୍ନିଗ୍ଧେ ସଫଲପାଦପେ
ସେଠାରେ ଏକ ସୁଚିତ୍ର, ସମତଳ ଏବଂ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ, ଜଳରେ ଭିଜା, ଶୀତଳ ଏବଂ ଘନ ହରିତ ଘାସରେ ଢାକା, ମୃଦୁ ଏବଂ ଫଳଫଳା ଗଛମାନଙ୍କ ଛାୟାରେ ଥିଲା।
ସମଞ୍ଜରୀଭିର୍ ଵଲ୍ଲୀଭିସ୍ ସ ଚକାରୋଟଜାଲଯମ୍ । ପ୍ରାଵୃଟ୍କାଲସ୍ ସଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଭିର୍ ନୀଲାଭ୍ରୈର୍ ଇଵ ପଞ୍ଜରମ୍
ସେ ଫୁଲର ଗୁଛା ଥିବା ଲତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଛୋଟ ଝୋପଡ଼ି ତିଆରି କଲେ, ଯାହା ବର୍ଷାକାଳରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସହିତ ନୀଳ ମେଘର ପଞ୍ଜରା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ମସୃଣଂ ଵୈଣଵଂ ଦଣ୍ଡଂ ଫଲଭୋଜନଭାଜନମ୍ । ଅର୍ଘପାତ୍ରଂ ପୁଷ୍ପଭାଣ୍ଡମ୍ ଅକ୍ଷମାଲାଂ କମଣ୍ଡଲୁମ୍
ସେ ଏକ ମୃଦୁ ବାଁସ ଲଠି, ଫଳ ଖାଇବା ପାଇଁ ଏକ ପାତ୍ର, ଜଳ ଅର୍ପଣ ପାଇଁ ଏକ ଭାଣ୍ଡ, ଫୁଲ ରଖିବା ଝାଞ୍ଜ, ଏକ ମାଳା ଓ ଜଳ ରଖିବା କମଣ୍ଡଳୁ ନେଇଲେ।
କନ୍ଥାଂ ଶୀତାପନୋଦାଯ ବୃସୀଂ ଚୈଵ ମୃଗାଜିନମ୍ । ଆନୀଯାଯୋଜଯତ୍ ତସ୍ମିନ୍ ମଠିକାମନ୍ଦିରେ ନୃପଃ
ସେ ଶୀତ ରୋଧ ପାଇଁ ଏକ କମ୍ବଳ, ଏକ ଚଟାଇ ଓ ଏକ ମୃଗଚର୍ମ ନେଇ, ସେହି ମଠର ଘରେ ସବୁକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ଗଠନ କଲେ।
ଯତ୍ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅନ୍ଯଦ୍ ଵା ଵସ୍ତୁ ଯୋଗ୍ଯଂ ତାପସକର୍ମଣି । ତତ୍ ତତ୍ର ସ୍ଥାପଯାମ୍ ଆସ ଜଗତୀଵ କ୍ରମଂ ଵିଧିଃ
ଯେଉଁଠି ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଯେଉଁସବୁ ଜିନିଷ ଉପଯୁକ୍ତ ଥିଲା, ସେ ସବୁକୁ ସେଠି ଠିକ୍ ଭାବରେ ଗଠନ କଲେ, ଯେପରି ଏହି ସଂସାରରେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସବୁ କାମ ହୁଏ।
ସନ୍ଧ୍ଯାପୂର୍ଵଂ ଜପଂ ପ୍ରାତଃପ୍ରହରଂ ସ ତଦାକରୋତ୍ । ପୁଷ୍ପୋଚ୍ଚଯଂ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ତୁ ସ୍ନାନଂ ଦେଵାର୍ଚନଂ ତତଃ
ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ପୂର୍ବରୁ, ସେ ପ୍ରଥମ ପ୍ରହର ଯାଏଁ ଜପ କରିଥିଲେ; ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରହରରେ ଫୁଲ ତୁଳିଥିଲେ, ସ୍ନାନ କରି, ତାପରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ।
ପଶ୍ଚାଦ୍ ଵନଫଲଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଵନକନ୍ଦଂ ବିସାଦିକମ୍ । ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଜପ୍ଯପରୋ ଭୂତ୍ଵା ନିନାଯୈକୋ ନିଶାଂ ଵଶୀ
ତାପରେ ସେ କିଛି ଜଙ୍ଗଲ ଫଳ, କନ୍ଦମୂଳ, ଭିସ ଓ ଏହା ପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ ଖାଇ, ମନୋଯୋଗରେ ଜପ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ଏକାକି ରାତି କଟାଉଥିଲେ।
ଇତି ଦିଵସମ୍ ଅଖେଦଂ ମନ୍ଦରୋପାନ୍ତକଚ୍ଛେ ଵିରଚିତ ଉଟଜେ ଽନ୍ତର୍ ମାଲଵେଶୋ ନିନାଯ । ନ ଚ ନୃପତିଵିଲାସଂ ତଂ ସ ସସ୍ମାର କଂ ଵା ସ୍ଫୁରତି ହୃଦି ଵିଵେକେ ରାଜ୍ଯଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯୋ ହରନ୍ତି
ଏଭଳି ଭାବେ ସେ ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼ ତଳେ ଏକ ଛୋଟ ଝୋପଡ଼ିରେ ଚାଲ ମାନି ପିନ୍ଧି, କେବେ ଥକାନି ନେଇନଥିଲେ; ରାଜସିକ ସୁଖ କିମ୍ବା ରାଜ୍ୟର ମହିମା କେବେ ମନେ ପଡ଼ୁନଥିଲା, କାରଣ ବିବେକୀ ହୃଦୟରେ ଏହାର ଆକର୍ଷଣ ନାହିଁ।
ଏଵଂ ଶିଖିଧ୍ଵଜଃ ପର୍ଣମଠିକାଯାଂ ଵନେ ସ୍ଥିତଃ । ଇଦାନୀଂ ଶୃଣୁ ଚୂଡାଲା ସା କିଂ କୃତଵତୀ ଗୃହେ
ଏଭଳି ଶିଖିଧ୍ୱଜ ଜଙ୍ଗଲରେ ପତ୍ରର ଝୋପଡ଼ିରେ ରହିଲେ; ଏବେ ଚୁଡାଳା ଘରେ କଣ କଲେ, ସେଥିରେ କାନ ଦିଅ।
ତତ୍ରାର୍ଧରାତ୍ରସମଯେ ଦୂରଂ ଯାତେ ଶିଖିଧ୍ଵଜେ । ହରିଣୀ ଗ୍ରାମସୁପ୍ତେଵ ଚୂଡାଲା ବୁବୁଧେ ଭଯାତ୍
ସେଠାରେ ଅର୍ଧରାତ୍ରି ସମୟରେ, ଶିଖିଧ୍ୱଜ ଦୂରକୁ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଗ୍ରାମରେ ଶୁଅଥିବା ହରିଣୀ ଯେପରି ଆତଙ୍କରେ ଜାଗିଉଠେ, ଚୁଡାଳା ମଧ୍ୟ ଭୟରେ ସଚେତନ ହେଲେ।
ଅପଶ୍ଯତ୍ ପତିନିର୍ହୀନଂ ଶଯନଂ ଶୂନ୍ଯତାଂ ଗତମ୍ । ଅଭାସ୍କରମ୍ ଅପୂର୍ଣେନ୍ଦୁଂ ଶାନ୍ତଶୋଭମ୍ ଇଵାମ୍ବରମ୍
ସେ ଦେଖିଲେ, ସ୍ୱାମୀ ବିନା ଶୈୟା ଏବେ ଖାଲି ପଡ଼ିଛି—ଏହା ହେଉଛି ସୂର୍ଯ୍ୟ ନଥିବା, ଅଧୂରା ଚନ୍ଦ୍ର ଥିବା ଆକାଶ ପରି, ଶାନ୍ତ ଶୋଭାରେ ଭରିଥିବା।
ଉତ୍ତସ୍ଥୌ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଆମ୍ଲାନଵଦନା ଖେଦଶାଲିନୀ । କୁସିକ୍ତେଵ ମହାଵଲ୍ଲୀ ନିରୁତ୍ସାହାଙ୍ଗପଲ୍ଲଵା
ସେ ଉଠିବା ସମୟରେ ମୁହଁ କିଛି ମ୍ଲାନ ଦେଖାଉଥିଲା, ମନ ଭରି ଦୁଃଖରେ ଥିଲେ; ବର୍ଷାରେ ଭିଜିଥିବା ଦୂର୍ବଳ ଲତା ପରି, ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗପଲ୍ଲବ ଉତ୍ସାହ ହରାଇଥିଲା।
ନ ପ୍ରସନ୍ନା ନ ଵିମଲା ବଭୂଵାକୁଲତାଂ ଗତା । ଦିନଶ୍ରୀର୍ ଇଵ ନୀହାରଧୂସରା ସା ଵ୍ଯତିଷ୍ଠତ
ସେ ନ ଶାନ୍ତ ଥିଲେ, ନ ଶୁଦ୍ଧ ଥିଲେ; ମନ ଅସ୍ଥିର ଓ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଧୂସର କୁହୁଡିରେ ଦିନର ଆଲୋକ ଯେପରି ମଲିନ ହୋଇଯାଏ, ସେଉଁପରି ସେ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଗଲେ।
କ୍ଷଣଂ ଶଯ୍ଯୋପଵିଷ୍ଟୈଵ ଚିନ୍ତଯାମ୍ ଆସ ଚିନ୍ତଯା । କଷ୍ଟଂ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରଭୁସ୍ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଵନଂ ଯାତୋ ଗୃହାଦ୍ ଇତି
କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ସେ ଶୋଇବା ଖଟରେ ବସି ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ— 'ହାୟ, ରାଜା ରାଜ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଘରୁ ବନକୁ ଚଳିଯାଇଛନ୍ତି।'
ତନ୍ ମଯେହାଦ୍ଯ କିଂ କାର୍ଯଂ ତତ୍ସମୀପଂ ଵ୍ରଜାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍ । ଭର୍ତୈଵ ଗତିର୍ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟା ଵିଧିନା ପ୍ରକୃତା ସ୍ତ୍ରିଯଃ
'ଏବେ ମୁଁ କଣ କରିବି? ମୁଁ ତାଙ୍କଠାରେ ଯିବି। ଏକ ଜଣ ଜଣେ ଜଣାଣୀ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ହିଁ ତାଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ।'
ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ଭର୍ତାରମ୍ ଅନୁଗନ୍ତୁଂ ସମୁତ୍ଥିତା । ଚୂଡାଲା ଵାତରନ୍ଧ୍ରେଣ ନିର୍ଗତ୍ଯାମ୍ବରମ୍ ଆଯଯୌ
ଏଭଳି ଭାବି, ଚୂଡ଼ାଳା ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ ଉଠିଲେ। ବାୟୁର ରାସ୍ତା ଦ୍ୱାରା ବାହାରି, ସେ ଆକାଶକୁ ଉଠିଗଲେ।
ବଭ୍ରାମାମ୍ବରମାର୍ଗେଣ ଵାତସ୍କନ୍ଧେନ ଯୋଗିନୀ । କୁର୍ଵତୀ ସିଦ୍ଧସାର୍ଥସ୍ଯ ମୁଖେନାନ୍ଯେନ୍ଦୁଵିଭ୍ରମମ୍
ଯୋଗିନୀ ବାୟୁରେ ଚଡ଼ି ଆକାଶ ମାର୍ଗରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲା, ସେ ସିଦ୍ଧମନ୍ଦଳୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚଳିଥିଲେ।
ଦଦର୍ଶାଥ ପଥା ଯାନ୍ତଂ ରାତ୍ରୌ ଖଡ୍ଗକରଂ ପତିମ୍ । ଭ୍ରମନ୍ତମ୍ ଏକମ୍ ଏକାନ୍ତେ ଵେତାଲେଶମ୍ ଇଵୋତ୍ଥିତମ୍
ସେଇ ପଥରେ, ରାତିରେ, ସେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ତାଙ୍କ ହାତରେ ତଳୱାର, ଏକା ଏକା ଏକାନ୍ତରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି, ନୂତନ ଉଠିଥିବା ଭୂତ ପରି।
ତାଦୃଶଂ ପତିମ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ରୁଦ୍ଧା ଗଗନକୋଟରେ । ଭଵିଷ୍ଯଚ୍ ଚିନ୍ତଯାମ୍ ଆସ ସର୍ଵଂ ଭର୍ତୁର୍ ଅଖଣ୍ଡିତମ୍
ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ଆକାଶର ଗୁହାରେ ରୁହିଗଲେ ଏବଂ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସମସ୍ତ ଭବିଷ୍ୟତ ଘଟଣା ବିଚାରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଯଥା ତେନ ଯଦା ଯତ୍ର ଯାଵତ୍ କାର୍ଯଂ ଯଥୋଦଯମ୍ । ଯଥା ଚ ନିର୍ଵୃତିସ୍ ସ୍ଫାରା ଗନ୍ତଵ୍ଯା ତେନ ରାଘଵ
ସେ ଭାବିଲେ—ଯେଉଁଠି, ଯେତେବେଳେ, ଯେଉଁ କାମ, ଯେତେ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ, ଏବଂ କିପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁଖ ପ୍ରାପ୍ତି ହେବ, ସେ ସବୁ ତାଙ୍କର ଦ୍ୱାରା କରାଯିବା ଉଚିତ, ହେ ରାଘବ।
ଅଵଶ୍ଯଭଵିତଵ୍ଯଂ ତଦ୍ ଭର୍ତୁର୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁରସ୍ସ୍ଥିତମ୍ । ତଦ୍ ଏଵ ସମ୍ପାଦଯିତୁଂ ଗମନାତ୍ ସା ନ୍ଯଵର୍ତତ
ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଉପରେ ଯାହା ଘଟିବା ନିଶ୍ଚିତ, ସେଥିରେ ଚକ୍ଷୁ ପକାଇ ଦେଖି, ସେ ନିଜ ଯାତ୍ରାରୁ ପଛକୁ ଫେରିଗଲେ, ଏହି ଘଟଣାକୁ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ।
ଆସ୍ତାଂ ମମାଦ୍ଯ ଗମନଂ କାଲେନାତିଚିରେଣ ହି । ମଯାସ୍ଯ ପାର୍ଶ୍ଵଂ ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ନିଯତେର୍ ଏଷ ନିଶ୍ଚଯଃ
ଆଜି ପାଇଁ ମୋର ଯାତ୍ରା ରହିଯାଉ। ଅତି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ନ ହେବା ପୂର୍ବରୁ, ଭାଗ୍ୟର ଜୋରେ ମୋତେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବାକୁ ପଡିବ, ଏହି ଭାଗ୍ୟର ନିଶ୍ଚିତ ନିର୍ଣ୍ଣୟ।
ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ଚୂଡାଲା ପ୍ରଵିଶ୍ଯାନ୍ତଃପୁରଂ ପୁନଃ । ସୁଷ୍ଵାପ ଶଯନେ ଶମ୍ଭୋଶ୍ ଶିରସୀଵୈନ୍ଦଵୀ କଲା
ଏଭଳି ଭାବି, ଚୂଡାଳା ପୁଣି ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ଶୟନରେ ଶୋଇଲେ, ଯେପରି ଶିବଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଚାନ୍ଦ୍ରର କଳା ଶୋଇଥାଏ।
କେନଚିତ୍ କାରଣେନାସୌ ଗତସ୍ ସମ୍ପ୍ରତି ଭୂପତିଃ । ଇତି ପୌରଜନଂ ସର୍ଵମ୍ ଆଶ୍ଵାସ୍ଯାତିଷ୍ଠଦ୍ ଅଙ୍ଗନା
ସମସ୍ତ ପୌରଜନକୁ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କରିବାକୁ ରାଣୀ କହିଲେ, 'ରାଜା କିଛି କାରଣରେ ଏବେ ଚାଲିଗଲେ।'
ରାଜ୍ଯଂ ରରକ୍ଷ ଭର୍ତୁସ୍ ତତ୍ କ୍ରମେଣ ସମଦର୍ଶନା । ଯଥା କଲମକେଦାରଂ ପକ୍ଵଂ କଲମଗୋପିକା
ସେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧି ଭାବେ ରାଜ୍ୟର ଦେଖାଶୁଣା କରୁଥିଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମଭାବରେ ଦେଖୁଥିଲେ, ଯେପରି ଏକ କୃଷକ ଝିଅ ପକ୍କା ଧାନ ଖେତକୁ ଯତ୍ନରେ ରଖେ।
ତଯୋସ୍ ତଦାଵହତ୍ କାଲୋ ଦମ୍ପତ୍ଯୋସ୍ ସ୍ଥିତଯୋସ୍ ତଥା । ଅଦୃଷ୍ଟାନ୍ଯୋଽନ୍ଯମୁଖଯୋ ରାଜ୍ଯକାନନପାଲଯୋଃ
ଏଭଳି ଭାବେ ସମୟ ଚାଲିଗଲା—ସ୍ତ୍ରୀ ରାଜପାଳିସରେ, ପତି ଅରଣ୍ୟରେ—ଏକାଏକି ଦୁଇଜଣେ ଅଲଗାଅଲଗା ସ୍ଥାନରେ ରହି, ଦୁଇଁଜଣେ ନିଜନିଜ ଦାୟିତ୍ୱ ପାଳନ କରୁଥିଲେ, କେହି କାହାକୁ ଦେଖିପାରୁନଥିଲେ।
ଜଗାମାଥ ଦିନଂ ପକ୍ଷୋ ମାସୋ ଽଥର୍ତୁଶ୍ ଚ ଵତ୍ସରଃ । ଶିଖିଧ୍ଵଜସ୍ଯ ଵିପିନେ ଚୂଡାଲାଯାସ୍ ସ୍ଵମନ୍ଦିରେ
ଏଭଳି ଏକ ଦିନ, ପକ୍ଷ, ମାସ ଏବଂ ବର୍ଷ ଗଲା—ଶିଖିଧ୍ୱଜ ଅରଣ୍ୟରେ, ଚୂଡାଳା ନିଜ ରାଜପାଳିସରେ ରହିଲେ।
ବହୁନାତ୍ର କିମ୍ ଉକ୍ତେନ ଵର୍ଷାଣ୍ଯ୍ ଅଷ୍ଟାଦଶାଙ୍ଗନା । ଚୂଡାଲୋଵାସ ସଦନେ ଵନକଚ୍ଛେ ଶିଖିଧ୍ଵଜଃ
ଅଧିକ କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ—ଏଠାରେ ଅଠାର ବର୍ଷ କଟିଗଲା; ଚୂଡାଳା ନିଜ ଘରେ ରହିଲେ, ଶିଖିଧ୍ୱଜ ଅରଣ୍ୟର କୂଳରେ ରହିଲେ।