ଉତ୍ତସ୍ଥୌ ଶଯନାଲ୍ ଲୀନଵଧୂକାଦ୍ ଧଵଲାଂଶୁକାତ୍ । ସଲକ୍ଷ୍ମୀକାଦ୍ ଵିଲୋଲୋର୍ମେର୍ ହରିଃ କ୍ଷୀରାର୍ଣଵାଦ୍ ଇଵ
ସେ ଶୟନାଗାରରୁ ଉଠିଗଲେ, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଓ ଧଳା ପୋଷାକକୁ ଛାଡି, ଯେପରିକି ବିଷ୍ଣୁ ଦୁଧର ସମୁଦ୍ରରୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ତାର ତରଙ୍ଗକୁ ଛାଡି ବାହାରିଯାଆନ୍ତି।
ନିର୍ଜଗାମାଙ୍ଗନଂ ମତ୍ତସୁପ୍ତଭୃତ୍ଯଜନଂ ଗୃହାତ୍ । ଵନଂ ସୁପ୍ତମୃଗଵ୍ଯୂହଂ କେସରୀ କନ୍ଦରାଦ୍ ଇଵ
ଘରରେ ଯେଉଁଠାରେ ଦାସୀମାନେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହିଳାମାନେ ମଦରେ ମତ ଅଥବା ଘୁମେ ଥିଲେ, ସେଠାରୁ ସେ ବାହାରିଗଲେ, ଯେପରି ଏକ ସିଂହ କନ୍ଦରା ଛାଡି ଘୁମାଉଥିବା ହରିଣମାନେ ଥିବା ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଏ।
ଖଡ୍ଗମାତ୍ରସହାଯୋ ଽସୌ ପଟଦ୍ଵଯପରାଵୃତଃ । ଅର୍ଧସୁପ୍ତଦ୍ଵାରପାଲଂ ଦ୍ଵାରଦେଶମ୍ ଅଵାପ ଚ
ସେ କେବଳ ତାଙ୍କର ତଳୱାରକୁ ସାଥୀ କରି, ଦୁଇଟି ବସ୍ତ୍ର ମୁଡ଼ି, ଅର୍ଦ୍ଧଘୁମାଉଥିବା ଦ୍ୱାରପାଳ ଥିବା ଦ୍ୱାର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଵୀରକ୍ରମାର୍ଥଂ ଯାମୀତି ତତ୍ରୈଵ ଦ୍ଵାରପଵ୍ରଜମ୍ । ଯୋଜଯିତ୍ଵା ଜଗାମାସୌ ପୁରାନ୍ ନିର୍ଗତ୍ଯ ପୂର୍ଣଧୀଃ
ବୀରତା ପାଇଁ ରାତିର ପାହାଡ଼ି ଦେଖିବାକୁ ଯାଉଛି ବୋଲି ଦ୍ୱାରପାଳଙ୍କୁ କହି, ସେଠାରେ ସବୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ମନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଶ୍ଚୟ ନେଇ ସେ ସହର ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ।
ରାଜ୍ଯଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯୈ ନମସ୍ ତୁଭ୍ଯମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ମଣ୍ଡଲାଦ୍ ଗତଃ । ଵିଵେଶୋଗ୍ରାମ୍ ଅରଣ୍ଯାନୀମ୍ ଏକୋ ନଦ ଇଵାର୍ଣଵମ୍
ସେ 'ରାଜ୍ୟ ଶ୍ରୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର' ବୋଲି କହି, ସହର ଚକ୍ରରୁ ବାହାରିଗଲେ ଏବଂ ଏକାକି ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେପରି ଏକ ନଦୀ ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଏ।
ଘନାନ୍ଧକାରଗୁଲ୍ମାଢ୍ଯା କ୍ଷୁଦ୍ରଭୂତୌଘକର୍କଶା । ସାରଣ୍ଯାନୀନିଶା ସା ଚ ସମଂ ତେନାତିଵାହିତା
ଘନ ଅନ୍ଧାର ଓ ଛୋଟ ଜନ୍ତୁମାନେ ଭରିଥିବା ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ସେ ରାତିଟିଏ କେମିତି କିପରିତି ଅତିକ୍ରମ କଲେ।
ପ୍ରାତଶ୍ ଶୂନ୍ଯମ୍ ଅରଣ୍ଯାନୀଖଂ ତୀର୍ତ୍ଵା ଵିତତଂ ଦିନମ୍ । ସମମ୍ ଅର୍କେଣ କସ୍ଯାଞ୍ଚିଦ୍ ଵିଶଶ୍ରାମ ଵନାଵନୌ
ପ୍ରଭାତରେ, ଜଙ୍ଗଲର ଶୂନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ ଅଟକି, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ଏକ ଉଦ୍ୟାନ ଛାୟାରେ ଦିନଟିଏ ବିତାଇଲେ।
ଭାନାଵ୍ ଅଦୃଶ୍ଯତାଂ ଯାତେ ତତ୍ର ସ୍ନାନାଦିପୂର୍ଵକମ୍ । କିଞ୍ଚିତ୍ ଫଲାଦିକଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ତାଂ ନିନାଯ ତମସ୍ଵତୀମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହେବା ପରେ, ସେ ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, କିଛି ଫଳ ଓ ଏପରି ଖାଇ, ସେଠାରେ ଅନ୍ଧାର ରାତିଟିଏ କାଟିଲେ।
ପୁନଃ ପ୍ରାତଃ ପୁରାଣ୍ଯ୍ ଉଚ୍ଚୈର୍ ମଣ୍ଡଲାନି ଗିରୀନ୍ ନଦୀଃ । ବଲାଦ୍ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘଯାମ୍ ଆସ ରାମ ଦ୍ଵାଦଶଶର୍ଵରୀଃ
ପୁଣି ଏକଦିନ ସକାଳେ, ଦ୍ୱାଦଶ ରାତି ଧରି ସେ ପୁରୁଣା ପାହାଡ଼, ଶିଖର ଓ ନଦୀଗୁଡ଼ିକୁ ଜୋରଦାର ଭାବେ ଅତିକ୍ରମ କଲେ, ହେ ରାମ।
ତତୋ ମନ୍ଦରଶୈଲସ୍ଯ ତଟସ୍ଥଂ ଜନଦୁର୍ଗମମ୍ । ପ୍ରାପ କାନନମ୍ ଅତ୍ଯନ୍ତଦୂରସ୍ଥଜନତାପୁରମ୍
ତାପରେ ସେ ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼ର ଏମିତି ଏକ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯାହା ଲୋକମାନେ ଯିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର, ଏବଂ ଗ୍ରାମ-ନଗର ଠାରୁ ଦୂରେ ଅଛି।
ରଟତ୍ପ୍ରଣାଲସଲିଲଵାପୀଵଲିତପାଦପମ୍ । ଶୀର୍ଣଵେଦ୍ଯାଦିଵିଜ୍ଞାତଭୂତପୂର୍ଵଦ୍ଵିଜାଶ୍ରମମ୍
ସେଠାରେ ଝରିପଡ଼ୁଥିବା ପାନିର ଖାଲି, ପୋଖରୀ ଓ ହଲୁହଲୁ କମ୍ପିଥିବା ଗଛ ଥିଲା, ଏବଂ ପୁରୁଣା ବେଦିର ଅବଶେଷ ଦେଖି ଜଣାପଡ଼ୁଥିଲା ଯେ, ସେଠାରେ କେବେ ଋଷିମାନେ ବସିଥିଲେ।
କ୍ଷୁଦ୍ରପ୍ରାଣିଵିନିର୍ମୁକ୍ତଂ ସିଦ୍ଧସେଵ୍ଯଲତାଲଯମ୍ । ଆପୂର୍ଣପାଦପଲତଂ ପ୍ରାଣଵୃତ୍ତିକରୈଃ ଫଲୈଃ
ସେଠା ଛୋଟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ନଥିଲେ, ସିଦ୍ଧମାନେ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ଲତାବିତାନ ଥିଲା, ଭୂମି ଉପରେ ପଡ଼ିଥିବା ପତ୍ର ଓ ଫଳ ଜୀବନ ଚାଲିବା ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ଥିଲା।
ତତ୍ରୈକସ୍ମିନ୍ ସ୍ଥଲେ ଶୁଦ୍ଧେ ସମେ ସଲିଲମାଲିତେ । ଶୀତଲେ ଶାଦ୍ଵଲଶ୍ଯାମେ ସ୍ନିଗ୍ଧେ ସଫଲପାଦପେ
ସେଠାରେ ଏକ ସୁଚିତ୍ର, ସମତଳ ଏବଂ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ, ଜଳରେ ଭିଜା, ଶୀତଳ ଏବଂ ଘନ ହରିତ ଘାସରେ ଢାକା, ମୃଦୁ ଏବଂ ଫଳଫଳା ଗଛମାନଙ୍କ ଛାୟାରେ ଥିଲା।
ସମଞ୍ଜରୀଭିର୍ ଵଲ୍ଲୀଭିସ୍ ସ ଚକାରୋଟଜାଲଯମ୍ । ପ୍ରାଵୃଟ୍କାଲସ୍ ସଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଭିର୍ ନୀଲାଭ୍ରୈର୍ ଇଵ ପଞ୍ଜରମ୍
ସେ ଫୁଲର ଗୁଛା ଥିବା ଲତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଛୋଟ ଝୋପଡ଼ି ତିଆରି କଲେ, ଯାହା ବର୍ଷାକାଳରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସହିତ ନୀଳ ମେଘର ପଞ୍ଜରା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ମସୃଣଂ ଵୈଣଵଂ ଦଣ୍ଡଂ ଫଲଭୋଜନଭାଜନମ୍ । ଅର୍ଘପାତ୍ରଂ ପୁଷ୍ପଭାଣ୍ଡମ୍ ଅକ୍ଷମାଲାଂ କମଣ୍ଡଲୁମ୍
ସେ ଏକ ମୃଦୁ ବାଁସ ଲଠି, ଫଳ ଖାଇବା ପାଇଁ ଏକ ପାତ୍ର, ଜଳ ଅର୍ପଣ ପାଇଁ ଏକ ଭାଣ୍ଡ, ଫୁଲ ରଖିବା ଝାଞ୍ଜ, ଏକ ମାଳା ଓ ଜଳ ରଖିବା କମଣ୍ଡଳୁ ନେଇଲେ।
କନ୍ଥାଂ ଶୀତାପନୋଦାଯ ବୃସୀଂ ଚୈଵ ମୃଗାଜିନମ୍ । ଆନୀଯାଯୋଜଯତ୍ ତସ୍ମିନ୍ ମଠିକାମନ୍ଦିରେ ନୃପଃ
ସେ ଶୀତ ରୋଧ ପାଇଁ ଏକ କମ୍ବଳ, ଏକ ଚଟାଇ ଓ ଏକ ମୃଗଚର୍ମ ନେଇ, ସେହି ମଠର ଘରେ ସବୁକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ଗଠନ କଲେ।
ଯତ୍ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅନ୍ଯଦ୍ ଵା ଵସ୍ତୁ ଯୋଗ୍ଯଂ ତାପସକର୍ମଣି । ତତ୍ ତତ୍ର ସ୍ଥାପଯାମ୍ ଆସ ଜଗତୀଵ କ୍ରମଂ ଵିଧିଃ
ଯେଉଁଠି ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଯେଉଁସବୁ ଜିନିଷ ଉପଯୁକ୍ତ ଥିଲା, ସେ ସବୁକୁ ସେଠି ଠିକ୍ ଭାବରେ ଗଠନ କଲେ, ଯେପରି ଏହି ସଂସାରରେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସବୁ କାମ ହୁଏ।
ସନ୍ଧ୍ଯାପୂର୍ଵଂ ଜପଂ ପ୍ରାତଃପ୍ରହରଂ ସ ତଦାକରୋତ୍ । ପୁଷ୍ପୋଚ୍ଚଯଂ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ତୁ ସ୍ନାନଂ ଦେଵାର୍ଚନଂ ତତଃ
ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ପୂର୍ବରୁ, ସେ ପ୍ରଥମ ପ୍ରହର ଯାଏଁ ଜପ କରିଥିଲେ; ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରହରରେ ଫୁଲ ତୁଳିଥିଲେ, ସ୍ନାନ କରି, ତାପରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ।
ପଶ୍ଚାଦ୍ ଵନଫଲଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଵନକନ୍ଦଂ ବିସାଦିକମ୍ । ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଜପ୍ଯପରୋ ଭୂତ୍ଵା ନିନାଯୈକୋ ନିଶାଂ ଵଶୀ
ତାପରେ ସେ କିଛି ଜଙ୍ଗଲ ଫଳ, କନ୍ଦମୂଳ, ଭିସ ଓ ଏହା ପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ ଖାଇ, ମନୋଯୋଗରେ ଜପ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ଏକାକି ରାତି କଟାଉଥିଲେ।
ଇତି ଦିଵସମ୍ ଅଖେଦଂ ମନ୍ଦରୋପାନ୍ତକଚ୍ଛେ ଵିରଚିତ ଉଟଜେ ଽନ୍ତର୍ ମାଲଵେଶୋ ନିନାଯ । ନ ଚ ନୃପତିଵିଲାସଂ ତଂ ସ ସସ୍ମାର କଂ ଵା ସ୍ଫୁରତି ହୃଦି ଵିଵେକେ ରାଜ୍ଯଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯୋ ହରନ୍ତି
ଏଭଳି ଭାବେ ସେ ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼ ତଳେ ଏକ ଛୋଟ ଝୋପଡ଼ିରେ ଚାଲ ମାନି ପିନ୍ଧି, କେବେ ଥକାନି ନେଇନଥିଲେ; ରାଜସିକ ସୁଖ କିମ୍ବା ରାଜ୍ୟର ମହିମା କେବେ ମନେ ପଡ଼ୁନଥିଲା, କାରଣ ବିବେକୀ ହୃଦୟରେ ଏହାର ଆକର୍ଷଣ ନାହିଁ।
ଏଵଂ ଶିଖିଧ୍ଵଜଃ ପର୍ଣମଠିକାଯାଂ ଵନେ ସ୍ଥିତଃ । ଇଦାନୀଂ ଶୃଣୁ ଚୂଡାଲା ସା କିଂ କୃତଵତୀ ଗୃହେ
ଏଭଳି ଶିଖିଧ୍ୱଜ ଜଙ୍ଗଲରେ ପତ୍ରର ଝୋପଡ଼ିରେ ରହିଲେ; ଏବେ ଚୁଡାଳା ଘରେ କଣ କଲେ, ସେଥିରେ କାନ ଦିଅ।
ତତ୍ରାର୍ଧରାତ୍ରସମଯେ ଦୂରଂ ଯାତେ ଶିଖିଧ୍ଵଜେ । ହରିଣୀ ଗ୍ରାମସୁପ୍ତେଵ ଚୂଡାଲା ବୁବୁଧେ ଭଯାତ୍
ସେଠାରେ ଅର୍ଧରାତ୍ରି ସମୟରେ, ଶିଖିଧ୍ୱଜ ଦୂରକୁ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଗ୍ରାମରେ ଶୁଅଥିବା ହରିଣୀ ଯେପରି ଆତଙ୍କରେ ଜାଗିଉଠେ, ଚୁଡାଳା ମଧ୍ୟ ଭୟରେ ସଚେତନ ହେଲେ।
ଅପଶ୍ଯତ୍ ପତିନିର୍ହୀନଂ ଶଯନଂ ଶୂନ୍ଯତାଂ ଗତମ୍ । ଅଭାସ୍କରମ୍ ଅପୂର୍ଣେନ୍ଦୁଂ ଶାନ୍ତଶୋଭମ୍ ଇଵାମ୍ବରମ୍
ସେ ଦେଖିଲେ, ସ୍ୱାମୀ ବିନା ଶୈୟା ଏବେ ଖାଲି ପଡ଼ିଛି—ଏହା ହେଉଛି ସୂର୍ଯ୍ୟ ନଥିବା, ଅଧୂରା ଚନ୍ଦ୍ର ଥିବା ଆକାଶ ପରି, ଶାନ୍ତ ଶୋଭାରେ ଭରିଥିବା।
ଉତ୍ତସ୍ଥୌ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଆମ୍ଲାନଵଦନା ଖେଦଶାଲିନୀ । କୁସିକ୍ତେଵ ମହାଵଲ୍ଲୀ ନିରୁତ୍ସାହାଙ୍ଗପଲ୍ଲଵା
ସେ ଉଠିବା ସମୟରେ ମୁହଁ କିଛି ମ୍ଲାନ ଦେଖାଉଥିଲା, ମନ ଭରି ଦୁଃଖରେ ଥିଲେ; ବର୍ଷାରେ ଭିଜିଥିବା ଦୂର୍ବଳ ଲତା ପରି, ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗପଲ୍ଲବ ଉତ୍ସାହ ହରାଇଥିଲା।
ନ ପ୍ରସନ୍ନା ନ ଵିମଲା ବଭୂଵାକୁଲତାଂ ଗତା । ଦିନଶ୍ରୀର୍ ଇଵ ନୀହାରଧୂସରା ସା ଵ୍ଯତିଷ୍ଠତ
ସେ ନ ଶାନ୍ତ ଥିଲେ, ନ ଶୁଦ୍ଧ ଥିଲେ; ମନ ଅସ୍ଥିର ଓ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଧୂସର କୁହୁଡିରେ ଦିନର ଆଲୋକ ଯେପରି ମଲିନ ହୋଇଯାଏ, ସେଉଁପରି ସେ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଗଲେ।
କ୍ଷଣଂ ଶଯ୍ଯୋପଵିଷ୍ଟୈଵ ଚିନ୍ତଯାମ୍ ଆସ ଚିନ୍ତଯା । କଷ୍ଟଂ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରଭୁସ୍ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଵନଂ ଯାତୋ ଗୃହାଦ୍ ଇତି
କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ସେ ଶୋଇବା ଖଟରେ ବସି ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ— 'ହାୟ, ରାଜା ରାଜ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଘରୁ ବନକୁ ଚଳିଯାଇଛନ୍ତି।'
ତନ୍ ମଯେହାଦ୍ଯ କିଂ କାର୍ଯଂ ତତ୍ସମୀପଂ ଵ୍ରଜାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍ । ଭର୍ତୈଵ ଗତିର୍ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟା ଵିଧିନା ପ୍ରକୃତା ସ୍ତ୍ରିଯଃ
'ଏବେ ମୁଁ କଣ କରିବି? ମୁଁ ତାଙ୍କଠାରେ ଯିବି। ଏକ ଜଣ ଜଣେ ଜଣାଣୀ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ହିଁ ତାଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ।'
ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ଭର୍ତାରମ୍ ଅନୁଗନ୍ତୁଂ ସମୁତ୍ଥିତା । ଚୂଡାଲା ଵାତରନ୍ଧ୍ରେଣ ନିର୍ଗତ୍ଯାମ୍ବରମ୍ ଆଯଯୌ
ଏଭଳି ଭାବି, ଚୂଡ଼ାଳା ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ ଉଠିଲେ। ବାୟୁର ରାସ୍ତା ଦ୍ୱାରା ବାହାରି, ସେ ଆକାଶକୁ ଉଠିଗଲେ।
ବଭ୍ରାମାମ୍ବରମାର୍ଗେଣ ଵାତସ୍କନ୍ଧେନ ଯୋଗିନୀ । କୁର୍ଵତୀ ସିଦ୍ଧସାର୍ଥସ୍ଯ ମୁଖେନାନ୍ଯେନ୍ଦୁଵିଭ୍ରମମ୍
ଯୋଗିନୀ ବାୟୁରେ ଚଡ଼ି ଆକାଶ ମାର୍ଗରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲା, ସେ ସିଦ୍ଧମନ୍ଦଳୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚଳିଥିଲେ।
ଦଦର୍ଶାଥ ପଥା ଯାନ୍ତଂ ରାତ୍ରୌ ଖଡ୍ଗକରଂ ପତିମ୍ । ଭ୍ରମନ୍ତମ୍ ଏକମ୍ ଏକାନ୍ତେ ଵେତାଲେଶମ୍ ଇଵୋତ୍ଥିତମ୍
ସେଇ ପଥରେ, ରାତିରେ, ସେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ତାଙ୍କ ହାତରେ ତଳୱାର, ଏକା ଏକା ଏକାନ୍ତରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି, ନୂତନ ଉଠିଥିବା ଭୂତ ପରି।