ଆଯଯୌ ଯାମିନୀ ଶ୍ଯାମା ଭୁଵନଂ ଭସ୍ମଧୂସରମ୍ । ଧୃତଵ୍ଯୋମାପଗଂ ଶର୍ଵମ୍ ଈର୍ଷ୍ଯଯେଵ ଯମସ୍ଵସା
କଳା ରାତି ଆସିଗଲା, ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ଭସ୍ମ ଓ ଧୂଳିରେ ଢାକିଦେଲା, ଆକାଶରେ ଦେବୀ ନଦୀକୁ ଧରିଥିଲା, ଯେପରି ଯମଙ୍କର ଭଉଣୀ ଇର୍ଷ୍ୟାକୁ ଧରି ଆସିଥାଏ।
ଦିକ୍ଷୁ ସନ୍ଧ୍ଯାଭ୍ରହସ୍ତାସୁ ସ୍ଥିତାସୁ କୃତକୁଣ୍ଡଲମ୍ । ତମୋଲଵାଲକାଙ୍କାସୁ ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନାହାସୋଦଯାଙ୍କିତମ୍
ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକରେ ସନ୍ଧ୍ୟା ମେଘର ହାତରେ କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧାଯାଇଥିଲା, ଅନ୍ଧକାରର ଚୁଲିରେ ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତିର ହାସର ଚିହ୍ନ ଉଦୟ ହେଉଥିଲା।
ଗଚ୍ଛତୋର୍ ଅପରଂ ପାରଂ ଦମ୍ପତ୍ଯୋର୍ ମୈରଵଂ ଵନମ୍ । ଦେଵୋଦ୍ଯାନମଯଂ ରନ୍ତୁଂ ଦିନଶ୍ରୀଦିନନାଥଯୋଃ
ଦିନ ଓ ଦିନର ସ୍ୱାମୀ ଏହି ଦୁହିଁଜଣ ରାଜା ଓ ରାନୀ ଦୁଃଖର ଅନ୍ୟ ପାରକୁ, ମୈରବ ନାମକ ଦେବତାମାନେ ରଚିଥିବା ଉଦ୍ୟାନକୁ, ଆନନ୍ଦ କରିବା ପାଇଁ ଗଲେ।
ଆଗଚ୍ଛତୋର୍ ଇମଂ ପାରଂ ହୃଦ୍ଯଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣକରୋଜ୍ଝିତମ୍ । ନିଶାନିଶାନାଥଯୋଶ୍ ଚ ଦମ୍ପତ୍ଯୋର୍ ମୈରଵଂ ପୁନଃ
ନିଶା ଓ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ଏହି ପାରକୁ ଆସିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କିରଣରେ ମନୋହର ହୋଇଥିଲା, ସେଠାରେ ରାଜା ଓ ରାନୀ ପୁଣିଥରେ ମୈରବ ଉଦ୍ୟାନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତାରାଗଣୋ ଽପି ଦଦୃଶେ ଵିଶୀର୍ଣୋ ଵ୍ଯୋମକୁଟ୍ଟିମେ । ମୁକ୍ତୋ ମଙ୍ଗଲଲାଜାନାଂ ଦିଗ୍ଵଧୂଭିର୍ ଇଵାଞ୍ଜଲିଃ
ତାରାମାନେ ଆକାଶରେ ଛିଟିଯାଇଥିବା ପରି ଦେଖାଗଲେ, ଯେପରି ଦିଗ୍ଦେବୀମାନେ ମଙ୍ଗଳ ଲାଜ ଛାଡ଼ି ହସ୍ତମେଳ କରିଛନ୍ତି।
ଚନ୍ଦ୍ରାନନା ତମଶ୍ଶ୍ଯାମା ଶୀତା କୁମୁଦହାସିନୀ । ଯାମିନୀ ଯୌଵନଂ ପ୍ରାପ ସରୋଜମୁକୁଲସ୍ତନୀ
ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ, ଅନ୍ଧକାର ସମାନ କଳା, ଶୀତଳ ଓ କୁମୁଦ ଫୁଲ ପରି ହସୁଥିବା ନିଶା ତାଙ୍କର ଯୌବନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ତାଙ୍କର ଅପୁରିତ ପଦ୍ମକୁଡ଼ ଦୁଇ ଅଂଶ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
କୃତସନ୍ଧ୍ଯାସମାଚାରସ୍ ସହ ଚୂଡାଲଯେଷ୍ଟଯା । ସୁଷ୍ଵାପ ଶଯନେ ଭୂପୋ ମୈନାକ ଇଵ ସାଗରେ
ସନ୍ଧ୍ୟା ବିଧି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ରାଜା ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ରାଣୀ ସହିତ ଶୟନଗୃହରେ ଶୋଇଲେ, ଯେପରିକି ସାଗର ମଧ୍ୟରେ ମୈନାକ ପର୍ବତ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥାଏ।
ଅଥାର୍ଧରାତ୍ରସମଯେ ଦେଶେ ନିଶ୍ଶବ୍ଦତାଂ ଗତେ । ଘନନିଦ୍ରାଶିଲାକୋଶନିଲୀନେ ସକଲେ ଜନେ
ତାପରେ ଆଧା ରାତି ବେଳେ, ସମଗ୍ର ଦେଶ ନିରବତାରେ ଢକିଯାଇଥିଲା ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଶିଳା ଭିତରେ ଲୁଚିଯାଇଥିବା ପରି ଥିଲେ।
ସ ତସ୍ଯାଂ ସମ୍ପ୍ରସୁପ୍ତାଯାଂ ଶଯନେ କୋମଲାଂଶୁକେ । ଭୃଶଂ ନିଦ୍ରାଵିମୂଢାଯାଂ ଭ୍ରମର୍ଯାମ୍ ଇଵ ପଙ୍କଜେ
ସେ ରାଣୀ ମୃଦୁ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଶୟନରେ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଡୁବିଯାଇଥିଲେ, ଯେପରି ଏକ ମଧୁମକ୍ଷୀ ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚିଯାଇଥାଏ।
ତତ୍ଯାଜ ଦଯିତାଂ ସୁପ୍ତାମ୍ ଅଙ୍କାଦ୍ ରାଜା ଶିଖିଧ୍ଵଜଃ । ସ୍ଵୈରଂ ସ୍ଵୈରଂ ମୁଖଂ ରାହୋ ରଵିଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭାମ୍ ଇଵ
ରାଜା ଶିଖିଧ୍ୱଜ ତାଙ୍କର ଶୋଇଥିବା ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଅତି ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଆଲିଙ୍ଗନରୁ ଅଲଗା କରି, ଯେପରି ରାହୁ ଚୁପଚାପ ଭାବରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମୁହଁକୁ ଛାଡ଼ିଯାଏ।
ଉତ୍ତସ୍ଥୌ ଶଯନାଲ୍ ଲୀନଵଧୂକାଦ୍ ଧଵଲାଂଶୁକାତ୍ । ସଲକ୍ଷ୍ମୀକାଦ୍ ଵିଲୋଲୋର୍ମେର୍ ହରିଃ କ୍ଷୀରାର୍ଣଵାଦ୍ ଇଵ
ସେ ଶୟନାଗାରରୁ ଉଠିଗଲେ, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଓ ଧଳା ପୋଷାକକୁ ଛାଡି, ଯେପରିକି ବିଷ୍ଣୁ ଦୁଧର ସମୁଦ୍ରରୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ତାର ତରଙ୍ଗକୁ ଛାଡି ବାହାରିଯାଆନ୍ତି।
ନିର୍ଜଗାମାଙ୍ଗନଂ ମତ୍ତସୁପ୍ତଭୃତ୍ଯଜନଂ ଗୃହାତ୍ । ଵନଂ ସୁପ୍ତମୃଗଵ୍ଯୂହଂ କେସରୀ କନ୍ଦରାଦ୍ ଇଵ
ଘରରେ ଯେଉଁଠାରେ ଦାସୀମାନେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହିଳାମାନେ ମଦରେ ମତ ଅଥବା ଘୁମେ ଥିଲେ, ସେଠାରୁ ସେ ବାହାରିଗଲେ, ଯେପରି ଏକ ସିଂହ କନ୍ଦରା ଛାଡି ଘୁମାଉଥିବା ହରିଣମାନେ ଥିବା ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଏ।
ଖଡ୍ଗମାତ୍ରସହାଯୋ ଽସୌ ପଟଦ୍ଵଯପରାଵୃତଃ । ଅର୍ଧସୁପ୍ତଦ୍ଵାରପାଲଂ ଦ୍ଵାରଦେଶମ୍ ଅଵାପ ଚ
ସେ କେବଳ ତାଙ୍କର ତଳୱାରକୁ ସାଥୀ କରି, ଦୁଇଟି ବସ୍ତ୍ର ମୁଡ଼ି, ଅର୍ଦ୍ଧଘୁମାଉଥିବା ଦ୍ୱାରପାଳ ଥିବା ଦ୍ୱାର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଵୀରକ୍ରମାର୍ଥଂ ଯାମୀତି ତତ୍ରୈଵ ଦ୍ଵାରପଵ୍ରଜମ୍ । ଯୋଜଯିତ୍ଵା ଜଗାମାସୌ ପୁରାନ୍ ନିର୍ଗତ୍ଯ ପୂର୍ଣଧୀଃ
ବୀରତା ପାଇଁ ରାତିର ପାହାଡ଼ି ଦେଖିବାକୁ ଯାଉଛି ବୋଲି ଦ୍ୱାରପାଳଙ୍କୁ କହି, ସେଠାରେ ସବୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ମନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଶ୍ଚୟ ନେଇ ସେ ସହର ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ।
ରାଜ୍ଯଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯୈ ନମସ୍ ତୁଭ୍ଯମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ମଣ୍ଡଲାଦ୍ ଗତଃ । ଵିଵେଶୋଗ୍ରାମ୍ ଅରଣ୍ଯାନୀମ୍ ଏକୋ ନଦ ଇଵାର୍ଣଵମ୍
ସେ 'ରାଜ୍ୟ ଶ୍ରୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର' ବୋଲି କହି, ସହର ଚକ୍ରରୁ ବାହାରିଗଲେ ଏବଂ ଏକାକି ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେପରି ଏକ ନଦୀ ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଏ।
ଘନାନ୍ଧକାରଗୁଲ୍ମାଢ୍ଯା କ୍ଷୁଦ୍ରଭୂତୌଘକର୍କଶା । ସାରଣ୍ଯାନୀନିଶା ସା ଚ ସମଂ ତେନାତିଵାହିତା
ଘନ ଅନ୍ଧାର ଓ ଛୋଟ ଜନ୍ତୁମାନେ ଭରିଥିବା ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ସେ ରାତିଟିଏ କେମିତି କିପରିତି ଅତିକ୍ରମ କଲେ।
ପ୍ରାତଶ୍ ଶୂନ୍ଯମ୍ ଅରଣ୍ଯାନୀଖଂ ତୀର୍ତ୍ଵା ଵିତତଂ ଦିନମ୍ । ସମମ୍ ଅର୍କେଣ କସ୍ଯାଞ୍ଚିଦ୍ ଵିଶଶ୍ରାମ ଵନାଵନୌ
ପ୍ରଭାତରେ, ଜଙ୍ଗଲର ଶୂନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ ଅଟକି, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ଏକ ଉଦ୍ୟାନ ଛାୟାରେ ଦିନଟିଏ ବିତାଇଲେ।
ଭାନାଵ୍ ଅଦୃଶ୍ଯତାଂ ଯାତେ ତତ୍ର ସ୍ନାନାଦିପୂର୍ଵକମ୍ । କିଞ୍ଚିତ୍ ଫଲାଦିକଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ତାଂ ନିନାଯ ତମସ୍ଵତୀମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହେବା ପରେ, ସେ ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, କିଛି ଫଳ ଓ ଏପରି ଖାଇ, ସେଠାରେ ଅନ୍ଧାର ରାତିଟିଏ କାଟିଲେ।
ପୁନଃ ପ୍ରାତଃ ପୁରାଣ୍ଯ୍ ଉଚ୍ଚୈର୍ ମଣ୍ଡଲାନି ଗିରୀନ୍ ନଦୀଃ । ବଲାଦ୍ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘଯାମ୍ ଆସ ରାମ ଦ୍ଵାଦଶଶର୍ଵରୀଃ
ପୁଣି ଏକଦିନ ସକାଳେ, ଦ୍ୱାଦଶ ରାତି ଧରି ସେ ପୁରୁଣା ପାହାଡ଼, ଶିଖର ଓ ନଦୀଗୁଡ଼ିକୁ ଜୋରଦାର ଭାବେ ଅତିକ୍ରମ କଲେ, ହେ ରାମ।
ତତୋ ମନ୍ଦରଶୈଲସ୍ଯ ତଟସ୍ଥଂ ଜନଦୁର୍ଗମମ୍ । ପ୍ରାପ କାନନମ୍ ଅତ୍ଯନ୍ତଦୂରସ୍ଥଜନତାପୁରମ୍
ତାପରେ ସେ ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼ର ଏମିତି ଏକ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯାହା ଲୋକମାନେ ଯିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର, ଏବଂ ଗ୍ରାମ-ନଗର ଠାରୁ ଦୂରେ ଅଛି।
ରଟତ୍ପ୍ରଣାଲସଲିଲଵାପୀଵଲିତପାଦପମ୍ । ଶୀର୍ଣଵେଦ୍ଯାଦିଵିଜ୍ଞାତଭୂତପୂର୍ଵଦ୍ଵିଜାଶ୍ରମମ୍
ସେଠାରେ ଝରିପଡ଼ୁଥିବା ପାନିର ଖାଲି, ପୋଖରୀ ଓ ହଲୁହଲୁ କମ୍ପିଥିବା ଗଛ ଥିଲା, ଏବଂ ପୁରୁଣା ବେଦିର ଅବଶେଷ ଦେଖି ଜଣାପଡ଼ୁଥିଲା ଯେ, ସେଠାରେ କେବେ ଋଷିମାନେ ବସିଥିଲେ।
କ୍ଷୁଦ୍ରପ୍ରାଣିଵିନିର୍ମୁକ୍ତଂ ସିଦ୍ଧସେଵ୍ଯଲତାଲଯମ୍ । ଆପୂର୍ଣପାଦପଲତଂ ପ୍ରାଣଵୃତ୍ତିକରୈଃ ଫଲୈଃ
ସେଠା ଛୋଟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ନଥିଲେ, ସିଦ୍ଧମାନେ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ଲତାବିତାନ ଥିଲା, ଭୂମି ଉପରେ ପଡ଼ିଥିବା ପତ୍ର ଓ ଫଳ ଜୀବନ ଚାଲିବା ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ଥିଲା।
ତତ୍ରୈକସ୍ମିନ୍ ସ୍ଥଲେ ଶୁଦ୍ଧେ ସମେ ସଲିଲମାଲିତେ । ଶୀତଲେ ଶାଦ୍ଵଲଶ୍ଯାମେ ସ୍ନିଗ୍ଧେ ସଫଲପାଦପେ
ସେଠାରେ ଏକ ସୁଚିତ୍ର, ସମତଳ ଏବଂ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ, ଜଳରେ ଭିଜା, ଶୀତଳ ଏବଂ ଘନ ହରିତ ଘାସରେ ଢାକା, ମୃଦୁ ଏବଂ ଫଳଫଳା ଗଛମାନଙ୍କ ଛାୟାରେ ଥିଲା।
ସମଞ୍ଜରୀଭିର୍ ଵଲ୍ଲୀଭିସ୍ ସ ଚକାରୋଟଜାଲଯମ୍ । ପ୍ରାଵୃଟ୍କାଲସ୍ ସଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଭିର୍ ନୀଲାଭ୍ରୈର୍ ଇଵ ପଞ୍ଜରମ୍
ସେ ଫୁଲର ଗୁଛା ଥିବା ଲତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଛୋଟ ଝୋପଡ଼ି ତିଆରି କଲେ, ଯାହା ବର୍ଷାକାଳରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସହିତ ନୀଳ ମେଘର ପଞ୍ଜରା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ମସୃଣଂ ଵୈଣଵଂ ଦଣ୍ଡଂ ଫଲଭୋଜନଭାଜନମ୍ । ଅର୍ଘପାତ୍ରଂ ପୁଷ୍ପଭାଣ୍ଡମ୍ ଅକ୍ଷମାଲାଂ କମଣ୍ଡଲୁମ୍
ସେ ଏକ ମୃଦୁ ବାଁସ ଲଠି, ଫଳ ଖାଇବା ପାଇଁ ଏକ ପାତ୍ର, ଜଳ ଅର୍ପଣ ପାଇଁ ଏକ ଭାଣ୍ଡ, ଫୁଲ ରଖିବା ଝାଞ୍ଜ, ଏକ ମାଳା ଓ ଜଳ ରଖିବା କମଣ୍ଡଳୁ ନେଇଲେ।
କନ୍ଥାଂ ଶୀତାପନୋଦାଯ ବୃସୀଂ ଚୈଵ ମୃଗାଜିନମ୍ । ଆନୀଯାଯୋଜଯତ୍ ତସ୍ମିନ୍ ମଠିକାମନ୍ଦିରେ ନୃପଃ
ସେ ଶୀତ ରୋଧ ପାଇଁ ଏକ କମ୍ବଳ, ଏକ ଚଟାଇ ଓ ଏକ ମୃଗଚର୍ମ ନେଇ, ସେହି ମଠର ଘରେ ସବୁକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ଗଠନ କଲେ।
ଯତ୍ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅନ୍ଯଦ୍ ଵା ଵସ୍ତୁ ଯୋଗ୍ଯଂ ତାପସକର୍ମଣି । ତତ୍ ତତ୍ର ସ୍ଥାପଯାମ୍ ଆସ ଜଗତୀଵ କ୍ରମଂ ଵିଧିଃ
ଯେଉଁଠି ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଯେଉଁସବୁ ଜିନିଷ ଉପଯୁକ୍ତ ଥିଲା, ସେ ସବୁକୁ ସେଠି ଠିକ୍ ଭାବରେ ଗଠନ କଲେ, ଯେପରି ଏହି ସଂସାରରେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସବୁ କାମ ହୁଏ।
ସନ୍ଧ୍ଯାପୂର୍ଵଂ ଜପଂ ପ୍ରାତଃପ୍ରହରଂ ସ ତଦାକରୋତ୍ । ପୁଷ୍ପୋଚ୍ଚଯଂ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ତୁ ସ୍ନାନଂ ଦେଵାର୍ଚନଂ ତତଃ
ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ପୂର୍ବରୁ, ସେ ପ୍ରଥମ ପ୍ରହର ଯାଏଁ ଜପ କରିଥିଲେ; ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରହରରେ ଫୁଲ ତୁଳିଥିଲେ, ସ୍ନାନ କରି, ତାପରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ।
ପଶ୍ଚାଦ୍ ଵନଫଲଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଵନକନ୍ଦଂ ବିସାଦିକମ୍ । ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଜପ୍ଯପରୋ ଭୂତ୍ଵା ନିନାଯୈକୋ ନିଶାଂ ଵଶୀ
ତାପରେ ସେ କିଛି ଜଙ୍ଗଲ ଫଳ, କନ୍ଦମୂଳ, ଭିସ ଓ ଏହା ପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ ଖାଇ, ମନୋଯୋଗରେ ଜପ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ଏକାକି ରାତି କଟାଉଥିଲେ।
ଇତି ଦିଵସମ୍ ଅଖେଦଂ ମନ୍ଦରୋପାନ୍ତକଚ୍ଛେ ଵିରଚିତ ଉଟଜେ ଽନ୍ତର୍ ମାଲଵେଶୋ ନିନାଯ । ନ ଚ ନୃପତିଵିଲାସଂ ତଂ ସ ସସ୍ମାର କଂ ଵା ସ୍ଫୁରତି ହୃଦି ଵିଵେକେ ରାଜ୍ଯଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯୋ ହରନ୍ତି
ଏଭଳି ଭାବେ ସେ ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼ ତଳେ ଏକ ଛୋଟ ଝୋପଡ଼ିରେ ଚାଲ ମାନି ପିନ୍ଧି, କେବେ ଥକାନି ନେଇନଥିଲେ; ରାଜସିକ ସୁଖ କିମ୍ବା ରାଜ୍ୟର ମହିମା କେବେ ମନେ ପଡ଼ୁନଥିଲା, କାରଣ ବିବେକୀ ହୃଦୟରେ ଏହାର ଆକର୍ଷଣ ନାହିଁ।