ପୁଷ୍ପାଭଯା ପୁଷ୍ପସିତଂ ଜରସା ସହ କାନନମ୍ । ସମଂ ଗୃହାଦ୍ ଗମିଷ୍ଯାମୋ ହଂସା ଇଵ ତରୋସ୍ ସରଃ
ଫୁଲର ଭୟରେ ଫୁଲରେ ଢାକିଯାଇଥିବା ଜଙ୍ଗଲ ସହିତ ବୟସ ଆସିଲେ, ଆମେ ଦୁହେଁ ଘରୁ ବାହାରିବା, ଯେପରି ହଂସମାନେ ଗଛ ଛାଡ଼ି ଝିଲିକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ଅପ୍ରାପ୍ତକାଲଂ ନୃପତେଃ ପ୍ରଜାପାଲନମ୍ ଉଜ୍ଝତଃ । ରାଜଯକ୍ଷ୍ମେଵ ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ମହଦ୍ ଏନୋ ନ ନଶ୍ଯତି
ଏହି ଦେଶର ରାଜା ଯଦି ସମୟ ଆସିନଥିବାବେଳେ ଜନତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ତେବେ ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ବଡ଼ ପାପ କେବେ ମିଟିଯାଏନି, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରୋଗ କେବେ ଶେଷ ହୁଏନି।
ଅପ୍ରାପ୍ତକାରିଣଂ ଭୂପଂ ରୋଧଯନ୍ତି ଚ ଵୈ ପ୍ରଜାଃ । ରୋଧଯନ୍ତି ହ୍ଯ୍ ଅକାର୍ଯେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଭୁଭୃତ୍ଯାଃ ପରସ୍ପରମ୍
ଯେ ରାଜା ସମୟ ଆସିନଥିବାବେଳେ କିଛି କରିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଜାମାନେ ଅଟକାନ୍ତି। ଏହିପରି ଅନୁଚିତ କାମରୁ ମାଲିକ ଓ ଚାକରମାନେ ଏକାପରି ଅଟକାନ୍ତି।
ଅଲମ୍ ଉତ୍ପଲମାଲାକ୍ଷି ଵିଘ୍ନେନାଭିମତସ୍ଯ ମେ । ଵିଦ୍ଧି ମାଂ ଗତମ୍ ଏଵେତୋ ଦୂରମ୍ ଏକାନ୍ତକାନନମ୍
ଉତ୍ପଳନୟନି, ମୋ ଇଚ୍ଛାକୁ ବାଧା ଦେବା ଏପରି ଅଧିକ ହେଉନି। ତୁମେ ଜାଣ, ମୁଁ ଏବେ ଦୂର ଏକାନ୍ତ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଯାଇଛି।
ବାଲା ତ୍ଵମ୍ ଅନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗୀ ନାଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ଵନଂ ତ୍ଵଯା । ପୁଂସାମ୍ ଅପି ହି ମୃଦ୍ଵଙ୍ଗି ଦୁର୍ଵିଷହ୍ଯୋ ଵନାଶ୍ରଯଃ
ତୁମେ ଏଉଁ ଯୁବତୀ ଓ ନିର୍ମଳ ଅଙ୍ଗ ଥିବା, ତୁମେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମୃଦୁ ଶରୀର ଥିବା ପୁରୁଷମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅରଣ୍ୟରେ ରହିବା ଖୁବ କଷ୍ଟଦାୟକ।
ନ ସମର୍ଥା ଵନାଵାସେ ଯୋଷିତଃ କଠିନା ଅପି । କା ନାମ ପୁଷ୍ପମଞ୍ଜର୍ଯସ୍ ସୋଢୁମ୍ ଅର୍କାତପଂ କ୍ଷମାଃ
ମହିଳାମାନେ ଯଦିଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉନ୍ଥିବା, ତଥାପି ଅରଣ୍ୟରେ ବାସ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। କେଉଁ ଫୁଲ ଗୁଛ ରବିର ତାପ ସହିପାରିବ?
ଭଵତ୍ଯା ପାଲଯନ୍ତ୍ଯେହ ରାଜ୍ଯଂ ସ୍ଥାତଵ୍ଯମ୍ ଉତ୍ତମେ । କୁଟୁମ୍ବଭାରୋଦ୍ଵହନଂ ପତ୍ଯୌ ଯାତେ ଵ୍ରତଂ ସ୍ତ୍ରିଯଃ
ତୁମେ ଏଠାରେ ରହି, ରାଜ୍ୟକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କର। ପତି ଯାଇଥିଲେ, ଘରର ଦାୟିତ୍ୱ ନେବା ହିଁ ମହିଳାମାନେର ପ୍ରଥମ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ଦଯିତାଂ ରାଜା ତାମ୍ ଇନ୍ଦୁଵଦନାଂ ଵଶୀ । ଉତ୍ତସ୍ଥୌ ସ୍ନାତୁମ୍ ଅଖିଲଂ ଦିନକାର୍ଯଂ ଚକାର ହ
ଏଭଳି କହି, ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ରାଜା, ନିଜକୁ ସଂଯମ କରି, ଉଠିଗଲେ, ସ୍ନାନ କଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିନର କାମ କରିଲେ।
ଅଥୋଜ୍ଝିତପ୍ରଜାଚେଷ୍ଟୋ ରଵିର୍ ଅସ୍ତାଚଲଂ ଯଯୌ । ଶିଖିଧ୍ଵଜୋ ଵନମ୍ ଇଵ ସମସ୍ତଜନଦୁର୍ଗମମ୍
ଏହିପରି, ରବି ତାଙ୍କର ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ି, ପଶ୍ଚିମ ପାହାଡ଼କୁ ଚଲିଗଲେ; ଯେପରିକି ଶିଖିଧ୍ୱଜ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଅପହୃଷ୍ଟ ଅଟାଳିକା ଛାଡ଼ି ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସଂହୃତ୍ଯ ଵିତତଂ ରୂପଂ ତମ୍ ଏଵାନୁଯଯୌ ପ୍ରଭା । ନାଥଂ ଭଵନନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତଂ ଚୂଡାଲେଵାନୁରାଗିଣୀ
ପ୍ରଭା ତାଙ୍କର ବିସ୍ତୃତ ଆକାରକୁ ସଂକୋଚିତ କରି, ନିଜ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ, ଯେପରି ଚୂଡ଼ାଳୀ ଭଲପାଇ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଗୃହ ଛାଡ଼ି ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ।
ଆଯଯୌ ଯାମିନୀ ଶ୍ଯାମା ଭୁଵନଂ ଭସ୍ମଧୂସରମ୍ । ଧୃତଵ୍ଯୋମାପଗଂ ଶର୍ଵମ୍ ଈର୍ଷ୍ଯଯେଵ ଯମସ୍ଵସା
କଳା ରାତି ଆସିଗଲା, ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ଭସ୍ମ ଓ ଧୂଳିରେ ଢାକିଦେଲା, ଆକାଶରେ ଦେବୀ ନଦୀକୁ ଧରିଥିଲା, ଯେପରି ଯମଙ୍କର ଭଉଣୀ ଇର୍ଷ୍ୟାକୁ ଧରି ଆସିଥାଏ।
ଦିକ୍ଷୁ ସନ୍ଧ୍ଯାଭ୍ରହସ୍ତାସୁ ସ୍ଥିତାସୁ କୃତକୁଣ୍ଡଲମ୍ । ତମୋଲଵାଲକାଙ୍କାସୁ ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନାହାସୋଦଯାଙ୍କିତମ୍
ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକରେ ସନ୍ଧ୍ୟା ମେଘର ହାତରେ କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧାଯାଇଥିଲା, ଅନ୍ଧକାରର ଚୁଲିରେ ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତିର ହାସର ଚିହ୍ନ ଉଦୟ ହେଉଥିଲା।
ଗଚ୍ଛତୋର୍ ଅପରଂ ପାରଂ ଦମ୍ପତ୍ଯୋର୍ ମୈରଵଂ ଵନମ୍ । ଦେଵୋଦ୍ଯାନମଯଂ ରନ୍ତୁଂ ଦିନଶ୍ରୀଦିନନାଥଯୋଃ
ଦିନ ଓ ଦିନର ସ୍ୱାମୀ ଏହି ଦୁହିଁଜଣ ରାଜା ଓ ରାନୀ ଦୁଃଖର ଅନ୍ୟ ପାରକୁ, ମୈରବ ନାମକ ଦେବତାମାନେ ରଚିଥିବା ଉଦ୍ୟାନକୁ, ଆନନ୍ଦ କରିବା ପାଇଁ ଗଲେ।
ଆଗଚ୍ଛତୋର୍ ଇମଂ ପାରଂ ହୃଦ୍ଯଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣକରୋଜ୍ଝିତମ୍ । ନିଶାନିଶାନାଥଯୋଶ୍ ଚ ଦମ୍ପତ୍ଯୋର୍ ମୈରଵଂ ପୁନଃ
ନିଶା ଓ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ଏହି ପାରକୁ ଆସିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କିରଣରେ ମନୋହର ହୋଇଥିଲା, ସେଠାରେ ରାଜା ଓ ରାନୀ ପୁଣିଥରେ ମୈରବ ଉଦ୍ୟାନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତାରାଗଣୋ ଽପି ଦଦୃଶେ ଵିଶୀର୍ଣୋ ଵ୍ଯୋମକୁଟ୍ଟିମେ । ମୁକ୍ତୋ ମଙ୍ଗଲଲାଜାନାଂ ଦିଗ୍ଵଧୂଭିର୍ ଇଵାଞ୍ଜଲିଃ
ତାରାମାନେ ଆକାଶରେ ଛିଟିଯାଇଥିବା ପରି ଦେଖାଗଲେ, ଯେପରି ଦିଗ୍ଦେବୀମାନେ ମଙ୍ଗଳ ଲାଜ ଛାଡ଼ି ହସ୍ତମେଳ କରିଛନ୍ତି।
ଚନ୍ଦ୍ରାନନା ତମଶ୍ଶ୍ଯାମା ଶୀତା କୁମୁଦହାସିନୀ । ଯାମିନୀ ଯୌଵନଂ ପ୍ରାପ ସରୋଜମୁକୁଲସ୍ତନୀ
ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ, ଅନ୍ଧକାର ସମାନ କଳା, ଶୀତଳ ଓ କୁମୁଦ ଫୁଲ ପରି ହସୁଥିବା ନିଶା ତାଙ୍କର ଯୌବନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ତାଙ୍କର ଅପୁରିତ ପଦ୍ମକୁଡ଼ ଦୁଇ ଅଂଶ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
କୃତସନ୍ଧ୍ଯାସମାଚାରସ୍ ସହ ଚୂଡାଲଯେଷ୍ଟଯା । ସୁଷ୍ଵାପ ଶଯନେ ଭୂପୋ ମୈନାକ ଇଵ ସାଗରେ
ସନ୍ଧ୍ୟା ବିଧି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ରାଜା ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ରାଣୀ ସହିତ ଶୟନଗୃହରେ ଶୋଇଲେ, ଯେପରିକି ସାଗର ମଧ୍ୟରେ ମୈନାକ ପର୍ବତ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥାଏ।
ଅଥାର୍ଧରାତ୍ରସମଯେ ଦେଶେ ନିଶ୍ଶବ୍ଦତାଂ ଗତେ । ଘନନିଦ୍ରାଶିଲାକୋଶନିଲୀନେ ସକଲେ ଜନେ
ତାପରେ ଆଧା ରାତି ବେଳେ, ସମଗ୍ର ଦେଶ ନିରବତାରେ ଢକିଯାଇଥିଲା ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଶିଳା ଭିତରେ ଲୁଚିଯାଇଥିବା ପରି ଥିଲେ।
ସ ତସ୍ଯାଂ ସମ୍ପ୍ରସୁପ୍ତାଯାଂ ଶଯନେ କୋମଲାଂଶୁକେ । ଭୃଶଂ ନିଦ୍ରାଵିମୂଢାଯାଂ ଭ୍ରମର୍ଯାମ୍ ଇଵ ପଙ୍କଜେ
ସେ ରାଣୀ ମୃଦୁ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଶୟନରେ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଡୁବିଯାଇଥିଲେ, ଯେପରି ଏକ ମଧୁମକ୍ଷୀ ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚିଯାଇଥାଏ।
ତତ୍ଯାଜ ଦଯିତାଂ ସୁପ୍ତାମ୍ ଅଙ୍କାଦ୍ ରାଜା ଶିଖିଧ୍ଵଜଃ । ସ୍ଵୈରଂ ସ୍ଵୈରଂ ମୁଖଂ ରାହୋ ରଵିଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭାମ୍ ଇଵ
ରାଜା ଶିଖିଧ୍ୱଜ ତାଙ୍କର ଶୋଇଥିବା ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଅତି ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଆଲିଙ୍ଗନରୁ ଅଲଗା କରି, ଯେପରି ରାହୁ ଚୁପଚାପ ଭାବରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମୁହଁକୁ ଛାଡ଼ିଯାଏ।
ଉତ୍ତସ୍ଥୌ ଶଯନାଲ୍ ଲୀନଵଧୂକାଦ୍ ଧଵଲାଂଶୁକାତ୍ । ସଲକ୍ଷ୍ମୀକାଦ୍ ଵିଲୋଲୋର୍ମେର୍ ହରିଃ କ୍ଷୀରାର୍ଣଵାଦ୍ ଇଵ
ସେ ଶୟନାଗାରରୁ ଉଠିଗଲେ, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଓ ଧଳା ପୋଷାକକୁ ଛାଡି, ଯେପରିକି ବିଷ୍ଣୁ ଦୁଧର ସମୁଦ୍ରରୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ତାର ତରଙ୍ଗକୁ ଛାଡି ବାହାରିଯାଆନ୍ତି।
ନିର୍ଜଗାମାଙ୍ଗନଂ ମତ୍ତସୁପ୍ତଭୃତ୍ଯଜନଂ ଗୃହାତ୍ । ଵନଂ ସୁପ୍ତମୃଗଵ୍ଯୂହଂ କେସରୀ କନ୍ଦରାଦ୍ ଇଵ
ଘରରେ ଯେଉଁଠାରେ ଦାସୀମାନେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହିଳାମାନେ ମଦରେ ମତ ଅଥବା ଘୁମେ ଥିଲେ, ସେଠାରୁ ସେ ବାହାରିଗଲେ, ଯେପରି ଏକ ସିଂହ କନ୍ଦରା ଛାଡି ଘୁମାଉଥିବା ହରିଣମାନେ ଥିବା ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଏ।
ଖଡ୍ଗମାତ୍ରସହାଯୋ ଽସୌ ପଟଦ୍ଵଯପରାଵୃତଃ । ଅର୍ଧସୁପ୍ତଦ୍ଵାରପାଲଂ ଦ୍ଵାରଦେଶମ୍ ଅଵାପ ଚ
ସେ କେବଳ ତାଙ୍କର ତଳୱାରକୁ ସାଥୀ କରି, ଦୁଇଟି ବସ୍ତ୍ର ମୁଡ଼ି, ଅର୍ଦ୍ଧଘୁମାଉଥିବା ଦ୍ୱାରପାଳ ଥିବା ଦ୍ୱାର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଵୀରକ୍ରମାର୍ଥଂ ଯାମୀତି ତତ୍ରୈଵ ଦ୍ଵାରପଵ୍ରଜମ୍ । ଯୋଜଯିତ୍ଵା ଜଗାମାସୌ ପୁରାନ୍ ନିର୍ଗତ୍ଯ ପୂର୍ଣଧୀଃ
ବୀରତା ପାଇଁ ରାତିର ପାହାଡ଼ି ଦେଖିବାକୁ ଯାଉଛି ବୋଲି ଦ୍ୱାରପାଳଙ୍କୁ କହି, ସେଠାରେ ସବୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ମନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଶ୍ଚୟ ନେଇ ସେ ସହର ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ।
ରାଜ୍ଯଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯୈ ନମସ୍ ତୁଭ୍ଯମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ମଣ୍ଡଲାଦ୍ ଗତଃ । ଵିଵେଶୋଗ୍ରାମ୍ ଅରଣ୍ଯାନୀମ୍ ଏକୋ ନଦ ଇଵାର୍ଣଵମ୍
ସେ 'ରାଜ୍ୟ ଶ୍ରୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର' ବୋଲି କହି, ସହର ଚକ୍ରରୁ ବାହାରିଗଲେ ଏବଂ ଏକାକି ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେପରି ଏକ ନଦୀ ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଏ।
ଘନାନ୍ଧକାରଗୁଲ୍ମାଢ୍ଯା କ୍ଷୁଦ୍ରଭୂତୌଘକର୍କଶା । ସାରଣ୍ଯାନୀନିଶା ସା ଚ ସମଂ ତେନାତିଵାହିତା
ଘନ ଅନ୍ଧାର ଓ ଛୋଟ ଜନ୍ତୁମାନେ ଭରିଥିବା ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ସେ ରାତିଟିଏ କେମିତି କିପରିତି ଅତିକ୍ରମ କଲେ।
ପ୍ରାତଶ୍ ଶୂନ୍ଯମ୍ ଅରଣ୍ଯାନୀଖଂ ତୀର୍ତ୍ଵା ଵିତତଂ ଦିନମ୍ । ସମମ୍ ଅର୍କେଣ କସ୍ଯାଞ୍ଚିଦ୍ ଵିଶଶ୍ରାମ ଵନାଵନୌ
ପ୍ରଭାତରେ, ଜଙ୍ଗଲର ଶୂନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ ଅଟକି, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ଏକ ଉଦ୍ୟାନ ଛାୟାରେ ଦିନଟିଏ ବିତାଇଲେ।
ଭାନାଵ୍ ଅଦୃଶ୍ଯତାଂ ଯାତେ ତତ୍ର ସ୍ନାନାଦିପୂର୍ଵକମ୍ । କିଞ୍ଚିତ୍ ଫଲାଦିକଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ତାଂ ନିନାଯ ତମସ୍ଵତୀମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହେବା ପରେ, ସେ ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, କିଛି ଫଳ ଓ ଏପରି ଖାଇ, ସେଠାରେ ଅନ୍ଧାର ରାତିଟିଏ କାଟିଲେ।
ପୁନଃ ପ୍ରାତଃ ପୁରାଣ୍ଯ୍ ଉଚ୍ଚୈର୍ ମଣ୍ଡଲାନି ଗିରୀନ୍ ନଦୀଃ । ବଲାଦ୍ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘଯାମ୍ ଆସ ରାମ ଦ୍ଵାଦଶଶର୍ଵରୀଃ
ପୁଣି ଏକଦିନ ସକାଳେ, ଦ୍ୱାଦଶ ରାତି ଧରି ସେ ପୁରୁଣା ପାହାଡ଼, ଶିଖର ଓ ନଦୀଗୁଡ଼ିକୁ ଜୋରଦାର ଭାବେ ଅତିକ୍ରମ କଲେ, ହେ ରାମ।
ତତୋ ମନ୍ଦରଶୈଲସ୍ଯ ତଟସ୍ଥଂ ଜନଦୁର୍ଗମମ୍ । ପ୍ରାପ କାନନମ୍ ଅତ୍ଯନ୍ତଦୂରସ୍ଥଜନତାପୁରମ୍
ତାପରେ ସେ ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼ର ଏମିତି ଏକ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯାହା ଲୋକମାନେ ଯିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର, ଏବଂ ଗ୍ରାମ-ନଗର ଠାରୁ ଦୂରେ ଅଛି।