ସ୍ତବକସ୍ତନଧାରିଣ୍ଯୋ ରକ୍ତପଲ୍ଲଵପାଣଯଃ । ମଞ୍ଜରୀଜାଲହାସିନ୍ଯୋ ଲୋଲଶୁଭ୍ରାମ୍ବୁଦାଂଶୁକାଃ
ଫୁଲର ଗୁଛି ଛାତି ଭାବରେ, ରକ୍ତିମ କିଶଳୟ ହାତ ଭାବରେ, କୁଳି କୁଳି ମଞ୍ଜରୀର ମାଳା ସହ ହସୁଥିବା, ହଳକା ଧଳା ମେଘର ପଟା ଗା ଉପରେ ଡାଲି ରହିଥିବା—
ସ୍ଵପରାଗାଙ୍ଗହାରିଣ୍ଯଃ କୃତକୌସୁମମଣ୍ଡନାଃ । ସୁସେଵ୍ଯକାଞ୍ଚନଶିଲାନିତମ୍ବତଟଶୋଭନାଃ
ପ୍ରାକୃତିକ ସୁଗନ୍ଧରେ ଶୋଭିତ, ପରାଗ ଲାଗିଥିବା ଅଙ୍ଗରେ ଆକର୍ଷଣ, ଫୁଲର ଗହଣା ପିନ୍ଧି ରହିଥିବା, ସୁନା ରଙ୍ଗର ପାହାଡ଼ର ତଟରେ ଶୋଭା ପାଉଥିବା—
ତରଙ୍ଗମୌକ୍ତିକପ୍ରୋତସରିନ୍ମୁକ୍ତାଲତାଵୃତାଃ । ଲତାଵଯସ୍ଯାଵଲିତା ମୁଗ୍ଧମୁଗ୍ଧମୃଗାତ୍ମଜାଃ
ତରଙ୍ଗର ମୁକ୍ତା ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ନଦୀ କୁଳର ଲତା ମାଳାରେ ଗୁଁଥାଯାଇଥିବା, ଲତା ସହଚରୀମାନେ ସହିତ, ଅତି ମାନ୍ୟ ଓ ମୃଦୁ ମୃଗଶାବକ ଭଳି ଆକର୍ଷକ ଥିଲେ—
ସ୍ଵଭାଵୋଦ୍ଦାମସୌଗନ୍ଧ୍ଯା ଵିତୀର୍ଣଫଲଭୋଜନାଃ । ଷଟ୍ପଦଶ୍ରେଣିନଯନାଃ ପୁଷ୍ପାପୂରନତାଙ୍ଗିକାଃ
ସ୍ୱଭାବ ଜନିତ ଗଭୀର ସୁଗନ୍ଧ ଭରିଥିବା, ପ୍ରଚୁର ଫଳ ଖାଇବାକୁ ଦେଉଥିବା, ମଧୁମକ୍ଷିକା ଶାରି ଦ୍ୱାରା ଚକ୍ଷୁ ରୂପେ ଶୋଭିତ, ଫୁଲର ଭାରେ ଦେହ ଅଳ୍ପ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା—
ଆଶ୍ଵାସାସ୍ପଦତାଂ ଯାତାଶ୍ ଶୀତଲାମଲଗାତ୍ରିକାଃ । ରମଯନ୍ତି ତ୍ଵମ୍ ଇଵ ମାଂ ଵନଵୀଥ୍ଯୋ ଵରାନନେ
ଢିଲା ଓ ନିର୍ମଳ ଦେହ ଥିବା, ଆରାମ ଦେବା ସ୍ଥାନ ହୋଇଥିବା, ଏହି ଅରଣ୍ୟ ପଥମାନେ ମୋତେ ତୁମେ ଯେପରି ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛ, ସେପରି ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛନ୍ତି, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ।
ଯଥା ଵିଵିକ୍ତମ୍ ଏକାନ୍ତେ ମନୋ ଭଵତି ନିର୍ଵୃତମ୍ । ନ ତଥା ଶଶିବିମ୍ବେଷୁ ନ ଚ ବ୍ରହ୍ମେନ୍ଦ୍ରସଦ୍ମସୁ
ଏକାନ୍ତ ଶାନ୍ତି ଓ ନିର୍ଜନତାରେ ମନ ଯେପରି ସତ୍ୟ ସନ୍ତୋଷ ଅନୁଭବ କରେ, ସେପରି ଚନ୍ଦ୍ରର ଆଲୋକରେ କିମ୍ବା ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରର ରାଜମହଳରେ ନୁହେଁ।
ଅସ୍ମିନ୍ ମତ୍ପ୍ରଣଯେ ତନ୍ଵି ନ ଵିଘ୍ନଂ କର୍ତୁମ୍ ଅର୍ହସି । ଭର୍ତୁର୍ ଵିଘଟଯନ୍ତୀଚ୍ଛାଂ ନ ସ୍ଵପ୍ନେ ଽପି କୁଲସ୍ତ୍ରିଯଃ
ମୋ ପ୍ରେମ ବିଷୟରେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ କୌଣସି ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସତୀ ଗୃହଣୀମାନେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଇଚ୍ଛାକୁ କେବେ ମଧ୍ୟ, ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ, ବିରୋଧ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ପ୍ରାପ୍ତକାଲଂ କୃତଂ କାର୍ଯଂ ରାଜତେ ନାଥ ନେତରତ୍ । ଵସନ୍ତେ ରାଜତେ ପୁଷ୍ପଂ ଫଲଂ ଶରଦି ରାଜତେ
ଠିକ୍ ସମୟରେ କରାଯାଇଥିବା କାମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତମ ଲାଗେ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ। ବସନ୍ତରେ ଫୁଲ ଫୁଟେ, ଶରଦରେ ଫଳ ପାକେ।
ଜରାଜରଢଦେହାନାଂ ଯୁକ୍ତଂ ଵନସମାଶ୍ରଯଃ । ନ ଯୂନାଂ ତ୍ଵାଦୃଶାମ୍ ଏଵ ତେନୈତନ୍ ମେ ନ ରୋଚତେ
ଯେଉଁମାନେ ବୃଦ୍ଧ ଏବଂ ଶରୀର ଦୁର୍ବଳ, ସେମାନେ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିବା ଉଚିତ୍। କିନ୍ତୁ ତୁମ ପରି ଯୁବକଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଭଲ ନୁହେଁ, ତେଣୁ ଏହି କଥା ମୋତେ ମନେ ପସନ୍ଦ ନୁହେଁ।
ଯୌଵନେନ ମହାରାଜ ନ ଯାଵଦ୍ ଵଯମ୍ ଉଜ୍ଝିତାଃ । ପୁଷ୍ପୌଘେନେଵ ତରଵସ୍ ତାଵଚ୍ ଛୋଭାମହେ ଗୃହେ
ହେ ମହାରାଜ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମେ ଯୌବନ ହରାଇନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମେ ଘରକୁ ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଗଛ ପରି ଶୋଭା ଦେଉଛୁ।
ପୁଷ୍ପାଭଯା ପୁଷ୍ପସିତଂ ଜରସା ସହ କାନନମ୍ । ସମଂ ଗୃହାଦ୍ ଗମିଷ୍ଯାମୋ ହଂସା ଇଵ ତରୋସ୍ ସରଃ
ଫୁଲର ଭୟରେ ଫୁଲରେ ଢାକିଯାଇଥିବା ଜଙ୍ଗଲ ସହିତ ବୟସ ଆସିଲେ, ଆମେ ଦୁହେଁ ଘରୁ ବାହାରିବା, ଯେପରି ହଂସମାନେ ଗଛ ଛାଡ଼ି ଝିଲିକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ଅପ୍ରାପ୍ତକାଲଂ ନୃପତେଃ ପ୍ରଜାପାଲନମ୍ ଉଜ୍ଝତଃ । ରାଜଯକ୍ଷ୍ମେଵ ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ମହଦ୍ ଏନୋ ନ ନଶ୍ଯତି
ଏହି ଦେଶର ରାଜା ଯଦି ସମୟ ଆସିନଥିବାବେଳେ ଜନତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ତେବେ ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ବଡ଼ ପାପ କେବେ ମିଟିଯାଏନି, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରୋଗ କେବେ ଶେଷ ହୁଏନି।
ଅପ୍ରାପ୍ତକାରିଣଂ ଭୂପଂ ରୋଧଯନ୍ତି ଚ ଵୈ ପ୍ରଜାଃ । ରୋଧଯନ୍ତି ହ୍ଯ୍ ଅକାର୍ଯେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଭୁଭୃତ୍ଯାଃ ପରସ୍ପରମ୍
ଯେ ରାଜା ସମୟ ଆସିନଥିବାବେଳେ କିଛି କରିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଜାମାନେ ଅଟକାନ୍ତି। ଏହିପରି ଅନୁଚିତ କାମରୁ ମାଲିକ ଓ ଚାକରମାନେ ଏକାପରି ଅଟକାନ୍ତି।
ଅଲମ୍ ଉତ୍ପଲମାଲାକ୍ଷି ଵିଘ୍ନେନାଭିମତସ୍ଯ ମେ । ଵିଦ୍ଧି ମାଂ ଗତମ୍ ଏଵେତୋ ଦୂରମ୍ ଏକାନ୍ତକାନନମ୍
ଉତ୍ପଳନୟନି, ମୋ ଇଚ୍ଛାକୁ ବାଧା ଦେବା ଏପରି ଅଧିକ ହେଉନି। ତୁମେ ଜାଣ, ମୁଁ ଏବେ ଦୂର ଏକାନ୍ତ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଯାଇଛି।
ବାଲା ତ୍ଵମ୍ ଅନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗୀ ନାଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ଵନଂ ତ୍ଵଯା । ପୁଂସାମ୍ ଅପି ହି ମୃଦ୍ଵଙ୍ଗି ଦୁର୍ଵିଷହ୍ଯୋ ଵନାଶ୍ରଯଃ
ତୁମେ ଏଉଁ ଯୁବତୀ ଓ ନିର୍ମଳ ଅଙ୍ଗ ଥିବା, ତୁମେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମୃଦୁ ଶରୀର ଥିବା ପୁରୁଷମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅରଣ୍ୟରେ ରହିବା ଖୁବ କଷ୍ଟଦାୟକ।
ନ ସମର୍ଥା ଵନାଵାସେ ଯୋଷିତଃ କଠିନା ଅପି । କା ନାମ ପୁଷ୍ପମଞ୍ଜର୍ଯସ୍ ସୋଢୁମ୍ ଅର୍କାତପଂ କ୍ଷମାଃ
ମହିଳାମାନେ ଯଦିଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉନ୍ଥିବା, ତଥାପି ଅରଣ୍ୟରେ ବାସ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। କେଉଁ ଫୁଲ ଗୁଛ ରବିର ତାପ ସହିପାରିବ?
ଭଵତ୍ଯା ପାଲଯନ୍ତ୍ଯେହ ରାଜ୍ଯଂ ସ୍ଥାତଵ୍ଯମ୍ ଉତ୍ତମେ । କୁଟୁମ୍ବଭାରୋଦ୍ଵହନଂ ପତ୍ଯୌ ଯାତେ ଵ୍ରତଂ ସ୍ତ୍ରିଯଃ
ତୁମେ ଏଠାରେ ରହି, ରାଜ୍ୟକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କର। ପତି ଯାଇଥିଲେ, ଘରର ଦାୟିତ୍ୱ ନେବା ହିଁ ମହିଳାମାନେର ପ୍ରଥମ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ଦଯିତାଂ ରାଜା ତାମ୍ ଇନ୍ଦୁଵଦନାଂ ଵଶୀ । ଉତ୍ତସ୍ଥୌ ସ୍ନାତୁମ୍ ଅଖିଲଂ ଦିନକାର୍ଯଂ ଚକାର ହ
ଏଭଳି କହି, ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ରାଜା, ନିଜକୁ ସଂଯମ କରି, ଉଠିଗଲେ, ସ୍ନାନ କଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିନର କାମ କରିଲେ।
ଅଥୋଜ୍ଝିତପ୍ରଜାଚେଷ୍ଟୋ ରଵିର୍ ଅସ୍ତାଚଲଂ ଯଯୌ । ଶିଖିଧ୍ଵଜୋ ଵନମ୍ ଇଵ ସମସ୍ତଜନଦୁର୍ଗମମ୍
ଏହିପରି, ରବି ତାଙ୍କର ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ି, ପଶ୍ଚିମ ପାହାଡ଼କୁ ଚଲିଗଲେ; ଯେପରିକି ଶିଖିଧ୍ୱଜ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଅପହୃଷ୍ଟ ଅଟାଳିକା ଛାଡ଼ି ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସଂହୃତ୍ଯ ଵିତତଂ ରୂପଂ ତମ୍ ଏଵାନୁଯଯୌ ପ୍ରଭା । ନାଥଂ ଭଵନନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତଂ ଚୂଡାଲେଵାନୁରାଗିଣୀ
ପ୍ରଭା ତାଙ୍କର ବିସ୍ତୃତ ଆକାରକୁ ସଂକୋଚିତ କରି, ନିଜ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ, ଯେପରି ଚୂଡ଼ାଳୀ ଭଲପାଇ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଗୃହ ଛାଡ଼ି ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ।
ଆଯଯୌ ଯାମିନୀ ଶ୍ଯାମା ଭୁଵନଂ ଭସ୍ମଧୂସରମ୍ । ଧୃତଵ୍ଯୋମାପଗଂ ଶର୍ଵମ୍ ଈର୍ଷ୍ଯଯେଵ ଯମସ୍ଵସା
କଳା ରାତି ଆସିଗଲା, ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ଭସ୍ମ ଓ ଧୂଳିରେ ଢାକିଦେଲା, ଆକାଶରେ ଦେବୀ ନଦୀକୁ ଧରିଥିଲା, ଯେପରି ଯମଙ୍କର ଭଉଣୀ ଇର୍ଷ୍ୟାକୁ ଧରି ଆସିଥାଏ।
ଦିକ୍ଷୁ ସନ୍ଧ୍ଯାଭ୍ରହସ୍ତାସୁ ସ୍ଥିତାସୁ କୃତକୁଣ୍ଡଲମ୍ । ତମୋଲଵାଲକାଙ୍କାସୁ ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନାହାସୋଦଯାଙ୍କିତମ୍
ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକରେ ସନ୍ଧ୍ୟା ମେଘର ହାତରେ କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧାଯାଇଥିଲା, ଅନ୍ଧକାରର ଚୁଲିରେ ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତିର ହାସର ଚିହ୍ନ ଉଦୟ ହେଉଥିଲା।
ଗଚ୍ଛତୋର୍ ଅପରଂ ପାରଂ ଦମ୍ପତ୍ଯୋର୍ ମୈରଵଂ ଵନମ୍ । ଦେଵୋଦ୍ଯାନମଯଂ ରନ୍ତୁଂ ଦିନଶ୍ରୀଦିନନାଥଯୋଃ
ଦିନ ଓ ଦିନର ସ୍ୱାମୀ ଏହି ଦୁହିଁଜଣ ରାଜା ଓ ରାନୀ ଦୁଃଖର ଅନ୍ୟ ପାରକୁ, ମୈରବ ନାମକ ଦେବତାମାନେ ରଚିଥିବା ଉଦ୍ୟାନକୁ, ଆନନ୍ଦ କରିବା ପାଇଁ ଗଲେ।
ଆଗଚ୍ଛତୋର୍ ଇମଂ ପାରଂ ହୃଦ୍ଯଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣକରୋଜ୍ଝିତମ୍ । ନିଶାନିଶାନାଥଯୋଶ୍ ଚ ଦମ୍ପତ୍ଯୋର୍ ମୈରଵଂ ପୁନଃ
ନିଶା ଓ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ଏହି ପାରକୁ ଆସିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କିରଣରେ ମନୋହର ହୋଇଥିଲା, ସେଠାରେ ରାଜା ଓ ରାନୀ ପୁଣିଥରେ ମୈରବ ଉଦ୍ୟାନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତାରାଗଣୋ ଽପି ଦଦୃଶେ ଵିଶୀର୍ଣୋ ଵ୍ଯୋମକୁଟ୍ଟିମେ । ମୁକ୍ତୋ ମଙ୍ଗଲଲାଜାନାଂ ଦିଗ୍ଵଧୂଭିର୍ ଇଵାଞ୍ଜଲିଃ
ତାରାମାନେ ଆକାଶରେ ଛିଟିଯାଇଥିବା ପରି ଦେଖାଗଲେ, ଯେପରି ଦିଗ୍ଦେବୀମାନେ ମଙ୍ଗଳ ଲାଜ ଛାଡ଼ି ହସ୍ତମେଳ କରିଛନ୍ତି।
ଚନ୍ଦ୍ରାନନା ତମଶ୍ଶ୍ଯାମା ଶୀତା କୁମୁଦହାସିନୀ । ଯାମିନୀ ଯୌଵନଂ ପ୍ରାପ ସରୋଜମୁକୁଲସ୍ତନୀ
ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ, ଅନ୍ଧକାର ସମାନ କଳା, ଶୀତଳ ଓ କୁମୁଦ ଫୁଲ ପରି ହସୁଥିବା ନିଶା ତାଙ୍କର ଯୌବନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ତାଙ୍କର ଅପୁରିତ ପଦ୍ମକୁଡ଼ ଦୁଇ ଅଂଶ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
କୃତସନ୍ଧ୍ଯାସମାଚାରସ୍ ସହ ଚୂଡାଲଯେଷ୍ଟଯା । ସୁଷ୍ଵାପ ଶଯନେ ଭୂପୋ ମୈନାକ ଇଵ ସାଗରେ
ସନ୍ଧ୍ୟା ବିଧି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ରାଜା ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ରାଣୀ ସହିତ ଶୟନଗୃହରେ ଶୋଇଲେ, ଯେପରିକି ସାଗର ମଧ୍ୟରେ ମୈନାକ ପର୍ବତ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥାଏ।
ଅଥାର୍ଧରାତ୍ରସମଯେ ଦେଶେ ନିଶ୍ଶବ୍ଦତାଂ ଗତେ । ଘନନିଦ୍ରାଶିଲାକୋଶନିଲୀନେ ସକଲେ ଜନେ
ତାପରେ ଆଧା ରାତି ବେଳେ, ସମଗ୍ର ଦେଶ ନିରବତାରେ ଢକିଯାଇଥିଲା ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଶିଳା ଭିତରେ ଲୁଚିଯାଇଥିବା ପରି ଥିଲେ।
ସ ତସ୍ଯାଂ ସମ୍ପ୍ରସୁପ୍ତାଯାଂ ଶଯନେ କୋମଲାଂଶୁକେ । ଭୃଶଂ ନିଦ୍ରାଵିମୂଢାଯାଂ ଭ୍ରମର୍ଯାମ୍ ଇଵ ପଙ୍କଜେ
ସେ ରାଣୀ ମୃଦୁ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଶୟନରେ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଡୁବିଯାଇଥିଲେ, ଯେପରି ଏକ ମଧୁମକ୍ଷୀ ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚିଯାଇଥାଏ।
ତତ୍ଯାଜ ଦଯିତାଂ ସୁପ୍ତାମ୍ ଅଙ୍କାଦ୍ ରାଜା ଶିଖିଧ୍ଵଜଃ । ସ୍ଵୈରଂ ସ୍ଵୈରଂ ମୁଖଂ ରାହୋ ରଵିଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭାମ୍ ଇଵ
ରାଜା ଶିଖିଧ୍ୱଜ ତାଙ୍କର ଶୋଇଥିବା ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଅତି ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଆଲିଙ୍ଗନରୁ ଅଲଗା କରି, ଯେପରି ରାହୁ ଚୁପଚାପ ଭାବରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମୁହଁକୁ ଛାଡ଼ିଯାଏ।