ରେଚକାଭ୍ଯାସଯୋଗେନ ଜୀଵଃ କୁଣ୍ଡଲିନୀଗୃହାତ୍ । ଉଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଯୋଜ୍ଯତେ ଵାଯାଵ୍ ଆମୋଦଃ କୁସୁମାଦ୍ ଇଵ
ନିଶ୍ୱାସ ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା, ଜୀବ କୁଣ୍ଡଳିନୀର ଘରୁ ବାହାରିଯାଏ, ଯେପରି ଫୁଲରୁ ସୁଗନ୍ଧ ବାହାରିଯାଏ।
ତ୍ଯଜ୍ଯତେ ଵିଗତସ୍ପନ୍ଦୋ ଦେହୋ ଽଯଂ କାଷ୍ଠଲୋଷ୍ଟଵତ୍ । ଦେହେ ଵିଜୀଵେ ଵିମଣୌ ଵଂଶେ ଚ କ ଇଵାଦରଃ
ଏହି ଦେହ ଯେତେବେଳେ ଚଳାଚଳ ବନ୍ଦ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଏହାକୁ କାଠ ବା ମାଟିର ଟୁକୁଡ଼ା ପରି ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି; ଦେହରୁ ଜୀବ ଚାଲିଗଲେ, ଖାଲି ଦେହ, ବାଂଶୀ କିମ୍ବା ଯନ୍ତ୍ର ପ୍ରତି କିଏ ଆଦର ରଖେ?
ସ୍ଥାଵରେ ଜଙ୍ଗମେ ଵାପି ଯଥାଭିମତଯେଚ୍ଛଯା । ଭୋକ୍ତୁଂ ତତ୍ସମ୍ପଦଂ ସମ୍ଯଗ୍ ଜୀଵୋ ଽନ୍ତର୍ ଵିନିଵେଶ୍ଯତେ
ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଓ ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ଜୀବ ଯେକୌଣସି ଅଚଳ କିମ୍ବା ଚଳନଶୀଳ ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ଏହି ଦେହର ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରିବା ପାଇଁ।
ଇତି ସିଦ୍ଧିଶ୍ରିଯଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଥିତଂ ଚେତ୍ ତଦ୍ ଵପୁଃ ପୁନଃ । ପ୍ରଵିଶ୍ଯତେ ସ୍ଵମ୍ ଅନ୍ଯଦ୍ ଵା ଯଦ୍ ଯଥାତ୍ରାଭିରୋଚତେ
ଏପରି ଅଲୌକିକ ସିଦ୍ଧି ଓ ଶ୍ରୀର ଭୋଗ କରି, ମନ ପୁନିଥରେ ନିଜ ପୁରୁଣା ଦେହ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେହକୁ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରେ।
ଦେହାଦ୍ ଅଯାତଯା ଵିଷ୍ଵଗ୍ ଵ୍ଯାପ୍ତଵତ୍ଯା ଚ ଖାନିଲମ୍ । ସଂଵିଦା ଜଗଦ୍ ଆପୂର୍ଯ ସମ୍ପୂର୍ଣଂ ସ୍ଥୀଯତେ ଽଥ ଵା
କିମ୍ବା ଦେହରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସଚେତନତା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଆକାଶ ଓ ବାୟୁକୁ ବ୍ୟାପି, ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ପୂରଣ କରି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବସିଥାଏ।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସଦାଭ୍ଯୁଦିତମ୍ ଉଜ୍ଝିତଦୋଷମ୍ ଈଶଂ ଯଦ୍ ଯଦ୍ ଯଥା ସମଭିଵାଞ୍ଛତି ଚିତ୍ପ୍ରକାଶଃ । ପ୍ରାପ୍ନୋତି ତତ୍ ତଦ୍ ଅଚିରେଣ ତଥୈଵ ରାମ ସମ୍ପତ୍ପଦଂ ଵିଦୁର୍ ଅନାଵରଣତ୍ଵମ୍ ଏଵ
ଯେଉଁ ଚେତନା ସଦା ଉଦିତ, ଦୋଷରହିତ ଓ ସ୍ୱାଧୀନ, ତାହାକୁ ଜାଣି, ମନ ଯାହାକୁ ଯେମିତି ଭାବରେ ଆଗ୍ରହ କରେ, ଆଉ ରାମ, ତାହାକୁ ସେ ଶୀଘ୍ର ଲାଭ କରେ—ଏହି ଅବିରୋଧ ସମୃଦ୍ଧିର ଅବସ୍ଥାକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଜାଣନ୍ତି।
ଅଣିମାଦିଗୁଣୈଶ୍ଵର୍ଯଯୁକ୍ତା ସା ନୃପମାନିନୀ । ଏଵଂ ବଭୂଵ ଚୂଡାଲା ଘନାଭ୍ଯାସଵତୀ ସତୀ
ଅଣିମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପନ୍ନ ଓ ରାଜସ୍ୱ ଗର୍ବରେ ଥିବା, ଏଭଳି ଚୂଡ଼ାଳା ନିଜ ଅଭ୍ୟାସରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ।
ଜଗାମାକାଶମାର୍ଗେଣ ଵିଵେଶାମ୍ବୁଧିକୋଟରମ୍ । ଚଚାର ଵସୁଧାପୀଠେ ଗଙ୍ଗେଵାମଲଶୀତଲା
ସେ ଆକାଶପଥରେ ଯାଇଲେ, ସମୁଦ୍ରର ଗଭୀରତାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଓ ପୃଥିବୀର ମାଟିରେ ଚାଲିଲେ, ଗଙ୍ଗା ଭଳି ପବିତ୍ର ଓ ଶୀତଳ ହୋଇ।
କ୍ଷଣମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଗତା ଭର୍ତୁର୍ ଵକ୍ଷସଶ୍ ଚେତସସ୍ ତଥା । ସର୍ଵେଷୂଵାସ ରାଜ୍ଯେଷୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ ଇଵ ଜଗତ୍ସୁ ଚ
ସେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ହୃଦୟ କିମ୍ବା ବକ୍ଷସ୍ରୁ ଦୂରେଇନଥିଲେ, ଯେପରି ରାଜ୍ୟରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଧନ-ସମ୍ପଦ କିମ୍ବା ଏହି ସଂସାରରୁ ଶ୍ରୀ ଦୂରେଇନଥାଏ।
ଆକାଶଗାମିନୀ ଶ୍ଯାମା ଵିଦ୍ଯୁଦାଲୋଲଭୂଷଣା । ବଭ୍ରାମ ମେଘଲେଖେଵ ଗିରିମାଲା ମହୀତଲେ
ସେ ଗାଢ଼ କଳା ରଙ୍ଗର, ବିଜୁଳି ପରି ଚମକୁଥିବା ଗହନା ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଆକାଶ ମାଧ୍ୟରେ ଏକ ମେଘରେଖା କିମ୍ବା ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପାହାଡ଼ର ମାଳା ପରି ଘୁରୁଥିଲେ।
କାଷ୍ଠଂ ତୃଣୋପଲଂ ଭୂମିଂ ଖଂ ଵାତମ୍ ଅନଲଂ ଜଲମ୍ । ନିର୍ଵିଘ୍ନମ୍ ଅଵିଶତ୍ ସର୍ଵଂ ତନ୍ତୁର୍ ମୁକ୍ତାଫଲଂ ଯଥା
ସେ କାଠ, ଘାସ, ପାଥର, ମାଟି, ଆକାଶ, ପବନ, ଅଗ୍ନି ଓ ପାଣି — ସବୁଠାରେ ଅବାଧରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ, ଯେପରି ଏକ ଧାଗା ମୁକ୍ତାମାଳା ମଧ୍ୟରେ ସହଜରେ ପ୍ରବେଶ କରେ।
ମେରୋର୍ ଉପରି ଶୃଙ୍ଗାଣି ଲୋକପାଲପୁରାଣି ଚ । ଦିଗ୍ଵ୍ଯୋମୋଦରରନ୍ଧ୍ରାଣି ଵିଜହାର ଯଥାସୁଖମ୍
ସେ ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖର, ଦିଗ୍ପାଳମାନଙ୍କ ପୁରାତନ ସହର, ଏବଂ ଦିଗ ଓ ଆକାଶର ଗୁହାଗୁଡ଼ିକୁ ଇଚ୍ଛାମତେ ଘୁରୁଥିଲେ।
ତିର୍ଯଗ୍ଭୂତପିଶାଚାଦ୍ଯୈସ୍ ସହ ନାଗାମରାସୁରୈଃ । ଵିଦ୍ଯାଧରାପ୍ସରସ୍ସିଦ୍ଧୈର୍ ଵ୍ଯଵହାରଂ ଚକାର ସା
ସେ ସିଧାସଳଖ ଚଳିଥିବା ପଶୁ, ଭୂତ, ପିଶାଚ, ସାପ, ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ସହିତ ମିଶି ଆଚରଣ କରୁଥିଲେ।
ଯତ୍ନେନ ତଂ ଚ ଭର୍ତାରମ୍ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନାମୃତଂ ପ୍ରତି । ବହୁଶୋ ବୋଧଯାମ୍ ଆସ ମାତା ବାଲମ୍ ଇଵାତ୍ମଜମ୍
ସେ ମାନେ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନର ଅମୃତ ଦେଇ, ଜଣେ ମାଆ ଯେପରି ନିଜ ଶିଶୁକୁ ବୁଝାଏ, ସେପରି ଅନେକଥର ଚେଷ୍ଟା କରି ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ବୁଝାଇଥିଲେ।
ନ ଚାସାଵ୍ ଆପ ତଦ୍ଭର୍ତା ରାଜା ଵିଶ୍ରାନ୍ତିମ୍ ଆତ୍ମନି । ମୁକ୍ତାଫଲମ୍ ଅସଂଶ୍ଲିଷ୍ଟଂ ମୁକ୍ତାଫଲ ଇଵାତଲେ
ତଥାପି ସେ ରାଜା ସ୍ୱୟଂ ମନରେ ଶାନ୍ତି ପାଇଲେନି, ଯେପରି ମୁକ୍ତା ମଣି ଅନ୍ୟ ମୁକ୍ତା ମଣି ସହିତ ଏକାତ୍ମ ହୁଏନାହିଁ।
ଏତାଵତାପି କାଲେନ ତାମ୍ ଏଵଂଗୁଣଶାଲିନୀମ୍ । ବାଲୋ ଵିଦ୍ଯାମ୍ ଇଵ ନୃପଶ୍ ଚୂଡାଲାଂ ନ ଵିଵେଦ ସଃ
ଏତେ ସମୟ ପରେ ମଧ୍ୟ, ଏପରି ଗୁଣରେ ଭରିଥିବା ଚୂଡାଳାଙ୍କୁ ସେ ରାଜା ଚିହ୍ନି ପାରିଲେନି, ଯେପରି ଜଣେ ଶିଶୁ ଜ୍ଞାନକୁ ଚିହ୍ନିପାରେନାହିଁ।
କଲାଵିଦଗ୍ଧା ମୁଗ୍ଧା ଚ ବାଲେଯଂ ଗୃହିଣୀ ମମ । ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ କେଵଲଂ ରାଜା ସ ଚୂଡାଲାଂ ଵିଵେଦ ତାମ୍
ରାଜା ଚୂଡାଳାକୁ କେବଳ ତାଙ୍କ ଯୁବତୀ ଗୃହିଣୀ, ଯେଉଁଠି କଳାରେ ଦକ୍ଷ ଏବଂ ନିର୍ମଳ ମନ, ଏହିଭଳି ଭାବିଥିଲେ; ଏହା ଛଡା ଆଉ କିଛି ଭାବିନଥିଲେ।
ସାପ୍ଯ୍ ଅଲବ୍ଧାତ୍ମଵିଶ୍ରାନ୍ତେସ୍ ତାଂ ସିଦ୍ଧିଶ୍ରିଯମ୍ ଆତ୍ମନଃ । ଦର୍ଶଯାମ୍ ଆସ ନୋ ରାଜ୍ଞଶ୍ ଶୂଦ୍ରସ୍ଯେଵ ମଖକ୍ରିଯାମ୍
ସେ ନିଜ ଆତ୍ମାର ସ୍ୱରୂପରେ ଶାନ୍ତି ନପାଇଥିବାରୁ, ନିଜର ଦିବ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖାଇନଥିଲେ; ଯେପରି ଏକ ଶୂଦ୍ର ବେଦୀୟ ଯଜ୍ଞ କରେନାହିଁ।
ମହତ୍ଯାସ୍ ସିଦ୍ଧଯୋଗିନ୍ଯାସ୍ ତସ୍ଯା ଅପି ଶିଖିଧ୍ଵଜଃ । ଯତ୍ନେନ ପ୍ରାପ ନୋ ବୋଧଂ ବୁଧ୍ଯତେ ଽନ୍ଯଃ କଥଂ ପ୍ରଭୋ
ଏତେ ବଡ଼ ସିଦ୍ଧିଯୋଗିନୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଶିଖିଧ୍ୱଜ ଚେଷ୍ଟା କରି କିଛି ବୁଝିପାରିଲେନାହିଁ; ସେ ନିଜେ ଜାଗିପାରିଲେନାହିଁ, ତେବେ ଆଉ କିଏ ଜାଣିପାରିବ, ମହାପ୍ରଭୁ?
ଉପଦେଶକ୍ରମୋ ନାମ ଵ୍ଯଵସ୍ଥାମାତ୍ରପାଲନମ୍ । ଜ୍ଞପ୍ତେସ୍ ତୁ କାରଣଂ ଶୁଦ୍ଧା ଶିଷ୍ଯପ୍ରଜ୍ଞୈଵ ରାଘଵ
ଉପଦେଶର କ୍ରମ କେବଳ ଏକ ନିୟମ ପାଳନ; ରାଘବ, ଜ୍ଞାନର ଏକମାତ୍ର କାରଣ ହେଉଛି ଶିଷ୍ୟର ଶୁଦ୍ଧ ପ୍ରଜ୍ଞା।
ନ ଶ୍ରୁତେନ ନ ପୁଣ୍ଯେନ ଜ୍ଞାଯତେ ଜ୍ଞେଯମ୍ ଆତ୍ମନଃ । ଜାନାତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମାନମ୍ ଆତ୍ମୈଵ ସର୍ପସ୍ ସର୍ପପଦାନି ଵ
ଆତ୍ମାକୁ ଶୁଣିବା କିମ୍ବା ପୁଣ୍ୟ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ। ଆତ୍ମା ସ୍ୱୟଂ ନିଜକୁ ଜଣେଇଥାଏ, ଯେପରି ଏକ ସର୍ପ ଅନ୍ୟ ସର୍ପଙ୍କ ଆକୃତିକୁ ଚିହ୍ନିପାରେ।
ଏଵଂ ସ୍ଥିତେ ଵରମୁନେ କଥମ୍ ଏତଜ୍ ଜନଶ୍ରୁତୌ । ଶ୍ରୁତଂ ଗୁରୂପଦେଶଶ୍ ଚ ସ୍ଵାତ୍ମଜ୍ଞାନସ୍ଯ କାରଣମ୍
ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ, ହେ ମହାନ ମୁନି, ଲୋକମାନେ କାହିଁକି କହନ୍ତି ଯେ ଶାସ୍ତ୍ର ଶୁଣିବା ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ଉପଦେଶ ଆତ୍ମାଜ୍ଞାନର କାରଣ?
ଅତ୍ଯନ୍ତଂ କୃପଣଃ କଶ୍ଚିତ୍ କିରାଟୋ ଧନଧାନ୍ଯଵାନ୍ । ଆସ୍ତେ ଵିନ୍ଧ୍ଯାଟଵୀକଚ୍ଛେ କୁଟୁମ୍ବୀ ଵ୍ରଣକୀଟଵତ୍
ଏକ ସମୟରେ, ଏକ କିରାଟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖୀ ଥିଲେ, ଯଦିଓ ସେଠାରେ ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟ ଥିଲା। ସେ ନିଜ ପରିବାର ସହିତ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର କାନ୍ଥ ଛାଡ଼ରେ, ଗାଁଠିରେ ରହୁଥିଲେ, ଯେପରି ଏକ କୀଟ ଘାଉ ଭିତରେ ରହେ।
ତସ୍ଯୈକଦା ନିପତିତା ଗଚ୍ଛତୋ ଵିନ୍ଧ୍ଯଜଙ୍ଗଲେ । ଏକା ଵରାଟିକା ରାମ ତୃଣଜାଲବୁସାଵୃତେ
ଏକ ଦିନ, ସେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲ ମାଧ୍ୟରେ ଚାଲିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କର ଏକ ଛୋଟ ମୁଦ୍ରା ଘାସ ଓ ପାଲିଆ ମଧ୍ୟରେ ଖସିପଡ଼ିଲା, ହେ ରାମ।
କାର୍ପଣ୍ଯାତ୍ ସ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ସର୍ଵଂ ତୃଣବୁସାଦିକମ୍ । କପର୍ଦିକାର୍ଥମ୍ ଅଭିତୋ ଦୁଧାଵ ଦିଵସତ୍ରଯମ୍
ଦରିଦ୍ରତାରୁ, ସେ ତିନି ଦିନ ଧରି କଠିନ ପ୍ରୟାସରେ ଘାସ, ପାଳିଆ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ ଏକଠା କଲା, କେବଳ ଏକ ଗୋଲା ମିଳିବା ପାଇଁ।
କପର୍ଦକାଦ୍ ଦ୍ଵୌ ଭଵତଶ୍ ଚତ୍ଵାରୋ ଽଷ୍ଟୌ ଚ କାଲତଃ । ତତଶ୍ ଶତଂ ସହସ୍ରଂ ଚ ସହସ୍ରଂ ଚେତି ଚେତସା
ଏକ ଗୋଲାରୁ ଦୁଇଟି ହେଲା, ପରେ ଚାରିଟି, ଏଠାରୁ ଆଠଟି, ଏଭଳି ସମୟ କ୍ରମେ ତାଙ୍କ ମନରେ ଶତ, ହଜାର ଓ ଏଠାରୁ ଅଧିକ ହେବା ଭାବନା ହେଉଥିଲା।
କଲଯଞ୍ ଜଙ୍ଗଲେ ଦୀନୋ ରାତ୍ରିନ୍ଦିନମ୍ ଅତନ୍ଦ୍ରିତଃ । ଜନହାସଂ ସହଂସ୍ ତ୍ରୀଣି ଦିନାନି ଧୁତଵାନ୍ ବୁସମ୍
ବନରେ ଦରିଦ୍ର ଅବସ୍ଥାରେ, ସେ ଦିନ ରାତି ଅନ୍ୟମନସ୍କ ହୋଇ ଗଣନା କରୁଥିଲେ, ଲୋକମାନେ ହସୁଥିଲେ, ତଥାପି ସେ ତିନି ଦିନ ଧରି ପାଳିଆ ହଲାଇଲେ।
ତତୋ ଦିନତ୍ରଯସ୍ଯାନ୍ତେ ତେନ ତସ୍ମାତ୍ କୁଜଙ୍ଗଲାତ୍ । ପୂର୍ଣେନ୍ଦୁବିମ୍ବପ୍ରତିମୋ ଲବ୍ଧଶ୍ ଚିନ୍ତାମଣିର୍ ମହାନ୍
ତିନି ଦିନ ଶେଷରେ, ସେଇ ଶୂନ୍ୟ ବନରୁ, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ବଡ଼ ଚିନ୍ତାମଣି ମିଳିଗଲା।
ତଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ତୁଷ୍ଟହୃଦଯସ୍ ସମାଗତ୍ଯ ଗୃହଂ ସୁଖୀ । ପ୍ରାପ୍ତାଖିଲଜଗଦ୍ଭୂତିଶ୍ ଶାନ୍ତସର୍ଵଭଯସ୍ ସ୍ଥିତଃ
ସେ ଏହାକୁ ପାଇଁ, ହୃଦୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୋଷ ନେଇ, ଘରକୁ ଖୁସିରେ ଫେରିଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଧନ-ସମ୍ପଦ ପାଇଥିବା ପରି, ସମସ୍ତ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଶାନ୍ତିରେ ବସିଲେ।
ଏଵଂ ଯଥା କିରାଟେନ କପର୍ଦାନ୍ଵେଷଣେନ ତତ୍ । ରତ୍ନଂ ଲବ୍ଧଂ ଜଗନ୍ମୂଲ୍ଯମ୍ ଅହୋରାତ୍ରମ୍ ଅଖିଦ୍ଯତା
ଯେପରି ଏକ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ମଣି ଖୋଜିବାକୁ ଯାଇ, ଦିନ ରାତି ଅନ୍ତର ହେବା ସହିତ, ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ପାଇଥିଲେ,