ତେ ଶୂନ୍ଯଵାଦିନସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅନ୍ଯେ ଶୂନ୍ଯତ୍ଵଦୃଢଭାଵନାଃ । ଵ୍ଯୋମ୍ନଶ୍ ଶୂନ୍ଯତରଂ ସର୍ଵଂ ଜଗଦ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଆସ୍ଥଯୋଜ୍ଝିତାଃ
ଅନ୍ୟମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଶୂନ୍ୟତାର ମତରେ ଦୃଢ଼ ଆସ୍ଥା ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ସମସ୍ତ ସଂସାରକୁ ଆକାଶଠାରୁ ଅଧିକ ଖାଲି ବୋଲି ମନେ କରି, ଏହି ଦୃଢ଼ ଭାବନାରେ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି।
ଏକମ୍ ଆକାଶମ୍ ଏଵୋଚ୍ଚୈର୍ ଆକାଶଵିଶଦାଶଯାଃ । ପଶ୍ଯନ୍ତି ରାମ ନାତ୍ମାନଂ ଜଗଦାଦି ଚ ଵା ପୃଥକ୍
ଯେଉଁମାନଙ୍କର ମନ ଆକାଶ ପରି ପରିଷ୍କାର, ସେମାନେ ଉଚ୍ଚରେ କେବଳ ଗୋଟିଏ ଆକାଶକୁ ଦେଖନ୍ତି, ହେ ରାମ, ସେମାନେ ନ ନିଜକୁ, ନ ସଂସାରକୁ, ନ କିଛି ଅଲଗା ଭାବେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
ଶିଲାକୁଡ୍ଯେନ ନିର୍ଯାନ୍ତି ନଭସେଵାନିରୋଧିତମ୍ । ଶସ୍ତ୍ରାନିଲୈର୍ ନ ଭିଦ୍ଯନ୍ତେ ନଭୋଭାଗା ଇଵାଚଲାଃ
ସେମାନେ ପାହାଡ଼ ଦେଉଳ ମଧ୍ୟରେ ଅସୁବିଧା ବିନା ଯାଇପାରନ୍ତି, ଆକାଶ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ରୋକିପାରେ ନାହିଁ; ତାଙ୍କୁ କୌଣସି ଅସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ପବନ ଆଘାତ କରିପାରେ ନାହିଁ, ଯେପରି ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ପାହାଡ଼ ଅଚଳ ରହିଥାଏ।
ସୁମେରୁଵିପୁଲାକାରା ଅପ୍ଯ୍ ଆଦିତ୍ଯାଂଶୁରେଣୁଷୁ । ବିସତନ୍ତୁଷୁ ମେଘେଷୁ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ପରମାଣୁଵତ୍
ସେମାନେ ସୁମେରୁ ପର୍ବତ ପରି ବଡ଼ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ, ଧୂଳିକଣା, ପଦ୍ମ ତନ୍ତୁ କିମ୍ବା ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ଅଣୁ ପରି ରହନ୍ତି।
ଶୂନ୍ଯତ୍ଵମ୍ ଇଵ ସଂଯାତାଶ୍ ଶୂନ୍ଯତାବଦ୍ଧଭାଵନାଃ । ଶୂନ୍ଯା ଇଵ ନଭୋଭାଗାଶ୍ ଶୂନ୍ଯେ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଵିଜ୍ଵରମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଶୂନ୍ୟତାରେ ମନ ଲଗାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଶୂନ୍ୟତା ପରି ହୋଇଯାନ୍ତି; ଆକାଶ ଭାଗ ପରି ଶୂନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ନିର୍ବିକାର ରହନ୍ତି।
ଶୂନ୍ଯେ ଚ ଵିଦିତାତ୍ମାନୋ ଭାଵଯନ୍ତି ଯଥୈଵ ଯତ୍ । ତତ୍ ତଥୈଵାଶୁ ପଶ୍ଯନ୍ତି ଦୃଢଭାଵନଯା ସ୍ଵଯା
ଏହି ଶୂନ୍ୟତା ମଧ୍ୟରେ, ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଯାହା ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି, ନିଜ ଦୃଢ଼ ଭାବନା ଦ୍ୱାରା ସେହି ଜିନିଷକୁ ଶୀଘ୍ର ଦେଖିପାରନ୍ତି।
ଦୃଢଭାଵାନୁସନ୍ଧାନାଦ୍ ଵିମୂଢା ଅପି ରାଘଵ । ଵିଷଂ ନଯନ୍ତ୍ଯ୍ ଅମୃତତାମ୍ ଅମୃତଂ ଵିଷତାମ୍ ଅପି
ହେ ରାଘବ, ଯେଉଁମାନେ ମନରେ ଦୃଢ଼ ଭାବନା ଧରନ୍ତି, ସେମାନେ ଭୁଲ ମଧ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି, ତଥାପି ବିଷକୁ ଅମୃତ କରିପାରନ୍ତି ଏବଂ ଅମୃତକୁ ବିଷ କରିପାରନ୍ତି।
ଏଵଂ ଯଥା ଯଥୈଵେହ ଭାଵ୍ଯତେ ଦୃଢଭାଵନମ୍ । ଭୂଯତେ ହି ତଥୈଵାଶୁ ତଦ୍ ଏତ୍ଯ୍ ଆଲୋକିତଂ ପୁନଃ
ଏଠାରେ ଯେଉଁ କିଛିକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବନା ସହିତ ଚିନ୍ତା କରାଯାଏ, ସେଇ ଜିନିଷ ଶୀଘ୍ର ଘଟିଯାଏ; ଏହି କଥା ପୁନିପୁନି ଦେଖାଯାଇଛି।
ସତ୍ଯଭାଵେନ ଦୃଷ୍ଟୋ ଽଯଂ ଦେହୋ ଦେହୋ ଭଵତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍ । ଦୃଷ୍ଟସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅସତ୍ଯଭାଵେନ ଵ୍ଯୋମତାଂ ଯାତି ଦେହକଃ
ଏହି ଶରୀରକୁ ଯଦି ସତ୍ୟ ଭାବନାରେ ଦେଖାଯାଏ, ତେବେ ଏହା ଶରୀର ଭାବେ ରହିଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଅସତ୍ୟ ଭାବନାରେ ଦେଖିଲେ, ଏହି ଶରୀର ଆକାଶ ପରି ହୋଇଯାଏ।
ଅଣିମାଦିପଦପ୍ରାପ୍ତୌ ଜ୍ଞାନଯୁକ୍ତିର୍ ଇତି ଶ୍ରୁତା । ଭଵତୈଷାଧୁନା ରାମ ଯୁକ୍ତିମ୍ ଅନ୍ଯାମ୍ ଇମାଂ ଶୃଣୁ
ଅଣିମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶକ୍ତି ଲାଭ ଜ୍ଞାନର ଉପଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଏବେ ହେ ରାମ, ଆଉ ଏକ ଉପାୟ ଶୁଣ।
ରେଚକାଭ୍ଯାସଯୋଗେନ ଜୀଵଃ କୁଣ୍ଡଲିନୀଗୃହାତ୍ । ଉଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଯୋଜ୍ଯତେ ଵାଯାଵ୍ ଆମୋଦଃ କୁସୁମାଦ୍ ଇଵ
ନିଶ୍ୱାସ ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା, ଜୀବ କୁଣ୍ଡଳିନୀର ଘରୁ ବାହାରିଯାଏ, ଯେପରି ଫୁଲରୁ ସୁଗନ୍ଧ ବାହାରିଯାଏ।
ତ୍ଯଜ୍ଯତେ ଵିଗତସ୍ପନ୍ଦୋ ଦେହୋ ଽଯଂ କାଷ୍ଠଲୋଷ୍ଟଵତ୍ । ଦେହେ ଵିଜୀଵେ ଵିମଣୌ ଵଂଶେ ଚ କ ଇଵାଦରଃ
ଏହି ଦେହ ଯେତେବେଳେ ଚଳାଚଳ ବନ୍ଦ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଏହାକୁ କାଠ ବା ମାଟିର ଟୁକୁଡ଼ା ପରି ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି; ଦେହରୁ ଜୀବ ଚାଲିଗଲେ, ଖାଲି ଦେହ, ବାଂଶୀ କିମ୍ବା ଯନ୍ତ୍ର ପ୍ରତି କିଏ ଆଦର ରଖେ?
ସ୍ଥାଵରେ ଜଙ୍ଗମେ ଵାପି ଯଥାଭିମତଯେଚ୍ଛଯା । ଭୋକ୍ତୁଂ ତତ୍ସମ୍ପଦଂ ସମ୍ଯଗ୍ ଜୀଵୋ ଽନ୍ତର୍ ଵିନିଵେଶ୍ଯତେ
ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଓ ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ଜୀବ ଯେକୌଣସି ଅଚଳ କିମ୍ବା ଚଳନଶୀଳ ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ଏହି ଦେହର ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରିବା ପାଇଁ।
ଇତି ସିଦ୍ଧିଶ୍ରିଯଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଥିତଂ ଚେତ୍ ତଦ୍ ଵପୁଃ ପୁନଃ । ପ୍ରଵିଶ୍ଯତେ ସ୍ଵମ୍ ଅନ୍ଯଦ୍ ଵା ଯଦ୍ ଯଥାତ୍ରାଭିରୋଚତେ
ଏପରି ଅଲୌକିକ ସିଦ୍ଧି ଓ ଶ୍ରୀର ଭୋଗ କରି, ମନ ପୁନିଥରେ ନିଜ ପୁରୁଣା ଦେହ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେହକୁ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରେ।
ଦେହାଦ୍ ଅଯାତଯା ଵିଷ୍ଵଗ୍ ଵ୍ଯାପ୍ତଵତ୍ଯା ଚ ଖାନିଲମ୍ । ସଂଵିଦା ଜଗଦ୍ ଆପୂର୍ଯ ସମ୍ପୂର୍ଣଂ ସ୍ଥୀଯତେ ଽଥ ଵା
କିମ୍ବା ଦେହରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସଚେତନତା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଆକାଶ ଓ ବାୟୁକୁ ବ୍ୟାପି, ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ପୂରଣ କରି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବସିଥାଏ।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସଦାଭ୍ଯୁଦିତମ୍ ଉଜ୍ଝିତଦୋଷମ୍ ଈଶଂ ଯଦ୍ ଯଦ୍ ଯଥା ସମଭିଵାଞ୍ଛତି ଚିତ୍ପ୍ରକାଶଃ । ପ୍ରାପ୍ନୋତି ତତ୍ ତଦ୍ ଅଚିରେଣ ତଥୈଵ ରାମ ସମ୍ପତ୍ପଦଂ ଵିଦୁର୍ ଅନାଵରଣତ୍ଵମ୍ ଏଵ
ଯେଉଁ ଚେତନା ସଦା ଉଦିତ, ଦୋଷରହିତ ଓ ସ୍ୱାଧୀନ, ତାହାକୁ ଜାଣି, ମନ ଯାହାକୁ ଯେମିତି ଭାବରେ ଆଗ୍ରହ କରେ, ଆଉ ରାମ, ତାହାକୁ ସେ ଶୀଘ୍ର ଲାଭ କରେ—ଏହି ଅବିରୋଧ ସମୃଦ୍ଧିର ଅବସ୍ଥାକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଜାଣନ୍ତି।
ଅଣିମାଦିଗୁଣୈଶ୍ଵର୍ଯଯୁକ୍ତା ସା ନୃପମାନିନୀ । ଏଵଂ ବଭୂଵ ଚୂଡାଲା ଘନାଭ୍ଯାସଵତୀ ସତୀ
ଅଣିମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପନ୍ନ ଓ ରାଜସ୍ୱ ଗର୍ବରେ ଥିବା, ଏଭଳି ଚୂଡ଼ାଳା ନିଜ ଅଭ୍ୟାସରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ।
ଜଗାମାକାଶମାର୍ଗେଣ ଵିଵେଶାମ୍ବୁଧିକୋଟରମ୍ । ଚଚାର ଵସୁଧାପୀଠେ ଗଙ୍ଗେଵାମଲଶୀତଲା
ସେ ଆକାଶପଥରେ ଯାଇଲେ, ସମୁଦ୍ରର ଗଭୀରତାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଓ ପୃଥିବୀର ମାଟିରେ ଚାଲିଲେ, ଗଙ୍ଗା ଭଳି ପବିତ୍ର ଓ ଶୀତଳ ହୋଇ।
କ୍ଷଣମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଗତା ଭର୍ତୁର୍ ଵକ୍ଷସଶ୍ ଚେତସସ୍ ତଥା । ସର୍ଵେଷୂଵାସ ରାଜ୍ଯେଷୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ ଇଵ ଜଗତ୍ସୁ ଚ
ସେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ହୃଦୟ କିମ୍ବା ବକ୍ଷସ୍ରୁ ଦୂରେଇନଥିଲେ, ଯେପରି ରାଜ୍ୟରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଧନ-ସମ୍ପଦ କିମ୍ବା ଏହି ସଂସାରରୁ ଶ୍ରୀ ଦୂରେଇନଥାଏ।
ଆକାଶଗାମିନୀ ଶ୍ଯାମା ଵିଦ୍ଯୁଦାଲୋଲଭୂଷଣା । ବଭ୍ରାମ ମେଘଲେଖେଵ ଗିରିମାଲା ମହୀତଲେ
ସେ ଗାଢ଼ କଳା ରଙ୍ଗର, ବିଜୁଳି ପରି ଚମକୁଥିବା ଗହନା ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଆକାଶ ମାଧ୍ୟରେ ଏକ ମେଘରେଖା କିମ୍ବା ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପାହାଡ଼ର ମାଳା ପରି ଘୁରୁଥିଲେ।
କାଷ୍ଠଂ ତୃଣୋପଲଂ ଭୂମିଂ ଖଂ ଵାତମ୍ ଅନଲଂ ଜଲମ୍ । ନିର୍ଵିଘ୍ନମ୍ ଅଵିଶତ୍ ସର୍ଵଂ ତନ୍ତୁର୍ ମୁକ୍ତାଫଲଂ ଯଥା
ସେ କାଠ, ଘାସ, ପାଥର, ମାଟି, ଆକାଶ, ପବନ, ଅଗ୍ନି ଓ ପାଣି — ସବୁଠାରେ ଅବାଧରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ, ଯେପରି ଏକ ଧାଗା ମୁକ୍ତାମାଳା ମଧ୍ୟରେ ସହଜରେ ପ୍ରବେଶ କରେ।
ମେରୋର୍ ଉପରି ଶୃଙ୍ଗାଣି ଲୋକପାଲପୁରାଣି ଚ । ଦିଗ୍ଵ୍ଯୋମୋଦରରନ୍ଧ୍ରାଣି ଵିଜହାର ଯଥାସୁଖମ୍
ସେ ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖର, ଦିଗ୍ପାଳମାନଙ୍କ ପୁରାତନ ସହର, ଏବଂ ଦିଗ ଓ ଆକାଶର ଗୁହାଗୁଡ଼ିକୁ ଇଚ୍ଛାମତେ ଘୁରୁଥିଲେ।
ତିର୍ଯଗ୍ଭୂତପିଶାଚାଦ୍ଯୈସ୍ ସହ ନାଗାମରାସୁରୈଃ । ଵିଦ୍ଯାଧରାପ୍ସରସ୍ସିଦ୍ଧୈର୍ ଵ୍ଯଵହାରଂ ଚକାର ସା
ସେ ସିଧାସଳଖ ଚଳିଥିବା ପଶୁ, ଭୂତ, ପିଶାଚ, ସାପ, ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ସହିତ ମିଶି ଆଚରଣ କରୁଥିଲେ।
ଯତ୍ନେନ ତଂ ଚ ଭର୍ତାରମ୍ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନାମୃତଂ ପ୍ରତି । ବହୁଶୋ ବୋଧଯାମ୍ ଆସ ମାତା ବାଲମ୍ ଇଵାତ୍ମଜମ୍
ସେ ମାନେ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନର ଅମୃତ ଦେଇ, ଜଣେ ମାଆ ଯେପରି ନିଜ ଶିଶୁକୁ ବୁଝାଏ, ସେପରି ଅନେକଥର ଚେଷ୍ଟା କରି ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ବୁଝାଇଥିଲେ।
ନ ଚାସାଵ୍ ଆପ ତଦ୍ଭର୍ତା ରାଜା ଵିଶ୍ରାନ୍ତିମ୍ ଆତ୍ମନି । ମୁକ୍ତାଫଲମ୍ ଅସଂଶ୍ଲିଷ୍ଟଂ ମୁକ୍ତାଫଲ ଇଵାତଲେ
ତଥାପି ସେ ରାଜା ସ୍ୱୟଂ ମନରେ ଶାନ୍ତି ପାଇଲେନି, ଯେପରି ମୁକ୍ତା ମଣି ଅନ୍ୟ ମୁକ୍ତା ମଣି ସହିତ ଏକାତ୍ମ ହୁଏନାହିଁ।
ଏତାଵତାପି କାଲେନ ତାମ୍ ଏଵଂଗୁଣଶାଲିନୀମ୍ । ବାଲୋ ଵିଦ୍ଯାମ୍ ଇଵ ନୃପଶ୍ ଚୂଡାଲାଂ ନ ଵିଵେଦ ସଃ
ଏତେ ସମୟ ପରେ ମଧ୍ୟ, ଏପରି ଗୁଣରେ ଭରିଥିବା ଚୂଡାଳାଙ୍କୁ ସେ ରାଜା ଚିହ୍ନି ପାରିଲେନି, ଯେପରି ଜଣେ ଶିଶୁ ଜ୍ଞାନକୁ ଚିହ୍ନିପାରେନାହିଁ।
କଲାଵିଦଗ୍ଧା ମୁଗ୍ଧା ଚ ବାଲେଯଂ ଗୃହିଣୀ ମମ । ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ କେଵଲଂ ରାଜା ସ ଚୂଡାଲାଂ ଵିଵେଦ ତାମ୍
ରାଜା ଚୂଡାଳାକୁ କେବଳ ତାଙ୍କ ଯୁବତୀ ଗୃହିଣୀ, ଯେଉଁଠି କଳାରେ ଦକ୍ଷ ଏବଂ ନିର୍ମଳ ମନ, ଏହିଭଳି ଭାବିଥିଲେ; ଏହା ଛଡା ଆଉ କିଛି ଭାବିନଥିଲେ।
ସାପ୍ଯ୍ ଅଲବ୍ଧାତ୍ମଵିଶ୍ରାନ୍ତେସ୍ ତାଂ ସିଦ୍ଧିଶ୍ରିଯମ୍ ଆତ୍ମନଃ । ଦର୍ଶଯାମ୍ ଆସ ନୋ ରାଜ୍ଞଶ୍ ଶୂଦ୍ରସ୍ଯେଵ ମଖକ୍ରିଯାମ୍
ସେ ନିଜ ଆତ୍ମାର ସ୍ୱରୂପରେ ଶାନ୍ତି ନପାଇଥିବାରୁ, ନିଜର ଦିବ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖାଇନଥିଲେ; ଯେପରି ଏକ ଶୂଦ୍ର ବେଦୀୟ ଯଜ୍ଞ କରେନାହିଁ।
ମହତ୍ଯାସ୍ ସିଦ୍ଧଯୋଗିନ୍ଯାସ୍ ତସ୍ଯା ଅପି ଶିଖିଧ୍ଵଜଃ । ଯତ୍ନେନ ପ୍ରାପ ନୋ ବୋଧଂ ବୁଧ୍ଯତେ ଽନ୍ଯଃ କଥଂ ପ୍ରଭୋ
ଏତେ ବଡ଼ ସିଦ୍ଧିଯୋଗିନୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଶିଖିଧ୍ୱଜ ଚେଷ୍ଟା କରି କିଛି ବୁଝିପାରିଲେନାହିଁ; ସେ ନିଜେ ଜାଗିପାରିଲେନାହିଁ, ତେବେ ଆଉ କିଏ ଜାଣିପାରିବ, ମହାପ୍ରଭୁ?
ଉପଦେଶକ୍ରମୋ ନାମ ଵ୍ଯଵସ୍ଥାମାତ୍ରପାଲନମ୍ । ଜ୍ଞପ୍ତେସ୍ ତୁ କାରଣଂ ଶୁଦ୍ଧା ଶିଷ୍ଯପ୍ରଜ୍ଞୈଵ ରାଘଵ
ଉପଦେଶର କ୍ରମ କେବଳ ଏକ ନିୟମ ପାଳନ; ରାଘବ, ଜ୍ଞାନର ଏକମାତ୍ର କାରଣ ହେଉଛି ଶିଷ୍ୟର ଶୁଦ୍ଧ ପ୍ରଜ୍ଞା।