ତଦା ସମସ୍ତମ୍ ଏଵେମଂ ଖଂ ପ୍ଲାଵଯତି ଦେହକମ୍ । ନୀରନ୍ଧ୍ରା ପଵନାପୂର୍ଣା ଭସ୍ତ୍ରେଵାମ୍ବୁଗତଂ ନରମ୍
ସେ ସମୟରେ, ଏହି ସମସ୍ତ ଆକାଶ ଶରୀରକୁ ପ୍ରବାହିତ କରେ; ପବନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ କୌଣସି ରୋକା ନଥିବା, ଏହା ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭସ୍ତ୍ରିକା ଭଳି ହୁଏ।
ଇତ୍ଯଭ୍ଯାସଵିଲାସେନ ଯୋଗେନ ଵ୍ଯୋମଗାମିତାମ୍ । ଯୋଗିନଃ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତ୍ଯ୍ ଉଚ୍ଚୈର୍ ଦୀନାସ୍ ତେ ସୁଦଶାମ୍ ଇଵ
ଏଭଳି ଅଭ୍ୟାସ ଓ ଯୋଗର ଖେଳ ଦ୍ୱାରା, ଯୋଗୀମାନେ ଉଚ୍ଚ ଦିଗକୁ ଚଳିବା ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଯେମାନେ ଦୁର୍ବଳ, ସେମାନେ ସେଠାକୁ ସ୍ୱପ୍ନ ଭଳି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମନାଡିପ୍ରଵାହେଣ ଶକ୍ତିଃ କୁଣ୍ଡଲିନୀ ଯଦା । ବହିର୍ ଊର୍ଧ୍ଵପ୍ରଵାହେଣ ଦ୍ଵାଦଶାଙ୍ଗୁଲମୂର୍ଧନି
ଯେତେବେଳେ କୁଣ୍ଡଳିନୀ ଶକ୍ତି ବ୍ରହ୍ମନାଡୀ ଦ୍ୱାରା ବାହାରକୁ ଓ ଉପରକୁ ବହିଯାଏ, ସେଠିଏ ସିଏ ମୁଣ୍ଡରୁ ବାରଟି ଆଙ୍ଗୁଳ ଉପରେ ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚେ।
ରେଚକେନ ପ୍ରଯୋଗେଣ ନାଡ୍ଯନ୍ତରନିରୋଧିନା । ମୁହୂର୍ତଂ ସ୍ଥିତିମ୍ ଆପ୍ନୋତି ତଦା ଵ୍ଯୋମଗଦର୍ଶନମ୍
ନିଶ୍ୱାସ ବାହାର କରିବା ଅଭ୍ୟାସରେ, ଯେଉଁଥିରେ ନାଡୀମାନେ ଅଟକିଯାନ୍ତି, ମଣିଷ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଶାନ୍ତି ଅନୁଭବ କରେ; ତାପରେ ଆକାଶ ଦେଖାଯାଏ।
ଦର୍ଶନଂ କୀଦୃଶଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ନଯନାଂଶୁଗଣଂ ଵିନା । ଅନ୍ଯେଷାମ୍ ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ଚ ତତ୍ତ୍ଵମ୍ ଏଵଂ କଥଂ ଭଵେତ୍
ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ କେମିତି, ଯେଉଁଠାରେ ଚକ୍ଷୁର ଆଲୋକ ନାହିଁ? ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର ସତ୍ୟତା କେମିତି ହେବ?
ନ କେଚନ ମହାବାହୋ ଭୂଚରେଣ ନଭଶ୍ଚରାଃ । ଅଦିଵ୍ଯୈର୍ ଆଶ୍ରିତାଜ୍ଞାନୈର୍ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ପୁରୁଷେନ୍ଦ୍ରିଯୈଃ
ହେ ବଳଶାଳୀ, ଯେମାନେ ପୃଥିବୀରେ ରହନ୍ତି, ତାଙ୍କର ମାନବ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଆକାଶରେ ଚଳିଥିବା ଲୋକମାନେ କେବେ ଦେଖାଯାନ୍ତି ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଦିବ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଵିଜ୍ଞାନାଦୂରସଂସ୍ଥେନ ବୁଦ୍ଧିନେତ୍ରେଣ ରାଘଵ । ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଵ୍ଯୋମଗାସ୍ ସିଦ୍ଧାସ୍ ସ୍ଵପ୍ନଵତ୍ ସ୍ଵାର୍ଥଦା ଅପି
ରାଘବ, ଜ୍ଞାନରେ ନିଶ୍ଚିତ ବୁଦ୍ଧିର ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଆକାଶରେ ଚଳିଥିବା ସିଦ୍ଧମାନେ ଦେଖାଯାନ୍ତି, ସ୍ଵପ୍ନରେ ଦେଖିବା ପରି, ଯଦିଓ ସେମାନେ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଫଳ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି।
ସ୍ଵପ୍ନାଵଲୋକନଂ ଯଦ୍ଵତ୍ ତଦ୍ଵତ୍ ସିଦ୍ଧାଵଲୋକନମ୍ । କେଵଲୋ ଽଯଂ ଵିଶେଷୋ ଯତ୍ ସିଦ୍ଧପ୍ରାପ୍ତୌ ସ୍ଥିରାର୍ଥତା
ଯେପରି ସ୍ଵପ୍ନ ଦେଖିବା, ସେପରି ସିଦ୍ଧମାନେ ଦେଖିବା; ଏକମାତ୍ର ତଫାତ ଏହି, ସିଦ୍ଧି ଲାଭରେ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳରେ ଦୃଢତା ରହିଥାଏ।
ମୁଖାଦ୍ ବହିର୍ ଦ୍ଵାଦଶାନ୍ତେ ରେଚକାଭ୍ଯାସଯୁକ୍ତିତଃ । ପ୍ରାଣେ ଚିରଂ ସ୍ଥିତିଂ ନୀତେ ପ୍ରଵିଶନ୍ତ୍ଯ୍ ଅପରାଂ ପୁରୀମ୍
ମୁହଁରୁ ବାହାରକୁ ଦ୍ୱାଦଶାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ୱାସ ବାହାର କରିବାର ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା, ଶ୍ୱାସ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଠାରେ ରହିଲେ, ଜଣେ ଅନ୍ୟ ଏକ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥାଏ।
ଵଦ ସ୍ଵଭାଵସ୍ଯ କଥଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ନ ଚଲତି ସ୍ଥିତିଃ । ଵକ୍ତାରସ୍ ସାନୁକମ୍ପା ହି ଦୁଷ୍ପ୍ରଶ୍ନେ ଽପି ନ ଖେଦିନଃ
ବ୍ରହ୍ମଣ, ନିଜ ସ୍ଵଭାବର ଅବସ୍ଥା କିପରି ଅଚଳ ରହିଥାଏ, ଏହା କହ; କାରଣ, ଦୟାଳୁ ଉପଦେଶକମାନେ ଦୁର୍ଗମ ପ୍ରଶ୍ନରେ ମଧ୍ୟ କ୍ଲାନ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ଶକ୍ତିର୍ ଵସ୍ତୁସ୍ଵଭାଵାଖ୍ଯା ଯଥା ସ୍ଫୁରତି ଯାତ୍ମନଃ । ସର୍ଗାଦିନା ତଥୈଵାସୌ ସ୍ଥିତିଂ ଯାତୀତି ନିଶ୍ଚଯଃ
ଯେପରି ଜିନିଷର ସ୍ୱଭାବ ନିଜେ ନିଜେ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ସୃଷ୍ଟି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସେ ନିଜ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ—ଏହି ନିଶ୍ଚିତ କଥା।
ଅଵସ୍ତୁତ୍ଵାଦ୍ ଅଵିଦ୍ଯାଯା ଵସ୍ତୁଶକ୍ତିର୍ ଅପି କ୍ଵଚିତ୍ । ଭିଦ୍ଯତେ ଦୃଶ୍ଯତେ ହ୍ଯ୍ ଅଙ୍ଗ ଵସନ୍ତେ ଶାରଦଂ ଫଲମ୍
ଅଜ୍ଞାନ ଯେତେବେଳେ ସତ୍ୟ ନୁହେଁ, ସତ୍ୟର ଶକ୍ତି କେବେ କେବେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ; ଯେପରି ବସନ୍ତ ଋତୁରେ ଶରଦ୍ ଫଳ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ସେପରି।
ସର୍ଵମ୍ ଏଵଂଵିଧଂ ବ୍ରହ୍ମ ନାନାନାନାତଯାନଯା । ଦୃଶ୍ଯତେ ଵ୍ଯଵହାରାର୍ଥଂ କେଵଲଂ କଲ୍ପ୍ଯତେ ସ୍ଥିତିଃ
ଏହି ସମସ୍ତ କିଛି ଏପରି ପ୍ରକୃତିର ବ୍ରହ୍ମ; ବିଭିନ୍ନତାର ଧାରଣା ମାନେ କେବଳ ଲୋକିକ କାମକାଜ ପାଇଁ ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ କଳ୍ପନା କରାଯାଇଛି।
ସୂକ୍ଷ୍ମଚ୍ଛିଦ୍ରାଦିଗତ୍ଯର୍ଥଂ ପୂରଣାର୍ଥଂ ଚ ଖସ୍ଯ ଵା । ଅଣୁତାଂ ସ୍ଥୂଲତାଂ ଵାପି କାଯୋ ଽଯଂ ନୀଯତେ କଥମ୍
ସୂକ୍ଷ୍ମ ରନ୍ଧ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ଚଳାଚଳ କିମ୍ବା ଖାଲି ସ୍ଥାନ ପୂରଣ ପାଇଁ, ଏହି ଦେହ କେମିତି ସୂକ୍ଷ୍ମ କିମ୍ବା ଦୃଢ଼ ହୁଏ?
କାଷ୍ଠକ୍ରକଚଯୋଶ୍ ଶ୍ଲେଷାଦ୍ ଯଥା ଚ୍ଛେଦଃ ପ୍ରଵର୍ତତେ । ତଯୋସ୍ ସଙ୍ଘର୍ଷଣାଦ୍ ଅଗ୍ନିସ୍ ସ୍ଵଭାଵାଜ୍ ଜାଯତେ ତଥା
ଏକ ଦାରୁ ଓ ଦାରୁ କାଟିବା ଉପକରଣ ମିଶିଲେ ଯେପରି ଚିରା ହୁଏ, ଏହି ଦୁଇଟି ଘସିଲେ ଏବଂ ତାହାର ନିଜ ଗୁଣରୁ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେପରି।
ମାଂସାବ୍ଜଯନ୍ତ୍ରଂ ଜଠରେ ସ୍ଥିତଂ ଶ୍ଲିଷ୍ଟମୁଖଂ ମିଥଃ । ଊର୍ଧ୍ଵାଧସ୍ସମ୍ମିଲନ୍ମୂଲଂ ଦ୍ଯୁଭୂମ୍ଯୋର୍ ଇଵ ଵୈ ତଲମ୍
ପେଟରେ ଥିବା ମାଂସର ମନ୍ଦିର, ଯାହା ପଦ୍ମର ଦଳ ପରି ଦେଖାଯାଏ, ତାହାର ମୁହଁଗୁଡିକ ଏକାଉଁ ହୋଇ ଉପର ଓ ତଳରେ ମିଶିଥାଏ, ଏହା ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟର ତଳ ପରି।
ତସ୍ଯ କୁଣ୍ଡଲିନୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ ନିଲୀନାନ୍ତର୍ ନିଜାସ୍ପଦେ । ପଦ୍ମରାଗସମୁଦ୍ଗସ୍ଯ କୋଶେ ମୁକ୍ତାଵଲୀ ଯଥା
ସେଠି Kuṇḍalinī ଲକ୍ଷ୍ମୀ ନିଜ ଗୃହରେ ଲୁଚି ରହିଛନ୍ତି, ପଦ୍ମରାଗ ରତ୍ନର ମୁଡ଼ି ଭିତରେ ମୁକ୍ତା ମାଳା ଲୁଚିଥିବା ପରି।
ଆଵର୍ତଫେନମାଲେଵ ନିତ୍ଯଂ ଶଲଶଲାଯତେ । ଦଣ୍ଡାହତେଵ ଭୁଜଗୀ ସୁସନ୍ନତଵିଵର୍ତନା
ସେ ନିତ୍ୟ ଶଳ ଶଳ ଶବ୍ଦ କରି ଚଳିଥାନ୍ତି, ଝାଳ ଝାଳ ଫେନ ଭରା ଜଳ ପରି, କିମ୍ବା ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ଘସିଲେ ମୋହିନୀ ସାପ ଯେପରି ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ଘୁଞ୍ଚିଥାଏ।
ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵ୍ଯୋର୍ ମଧ୍ଯସ୍ଥା କ୍ରିଯେଵ ସ୍ପନ୍ଦରୂପିଣୀ । ସଂଵିନ୍ମଧୁଵିବୋଧୋତ୍ଥା ହୃତ୍ପଦ୍ମପୁଟଷଟ୍ପଦୀ
ସେ ଦିନ ଓ ଭୂମି ମଧ୍ୟରେ ଥିବା କୌଣସି କ୍ରିୟା ପରି, କମ୍ପନ ଆକାର ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି; ସେ ଅନୁଭୂତିର ମଧୁରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଚେତନାର ମୌ ଭଳି, ହୃଦୟର ପଦ୍ମର ପତ୍ରରେ ବସିଛନ୍ତି।
ତତ୍ ସର୍ଵଂ ଶକ୍ତିପଦ୍ମାଦି ବାହ୍ଯୈର୍ ଆଭ୍ଯନ୍ତରୈସ୍ ସଦା । ହୃଦି ଵ୍ଯାଧୂଯତେ ଵାତୈର୍ ଅଭ୍ରଵୃନ୍ଦମ୍ ଇଵାଭିତଃ
ଏହି ସମସ୍ତ—ଶକ୍ତି, ପଦ୍ମ ଓ ଏହାଦି, ବାହ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତର୍ଗତ—ସବୁବେଳେ ହୃଦୟରେ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍କଳିତ ହୁଏ, ଯେପରି ମେଘମାଳା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଉଡ଼ିଯାଏ।
ଯଦ୍ ଯଦ୍ ଵ୍ଯୋମ ସ୍ଫୁରତ୍ଯ୍ ଅଙ୍ଗ ସ୍ଵଭାଵାତ୍ ତତ୍ର ଵାଯଵଃ । ପେଲଵଂ ମୃଦୁ ଯତ୍ କିଞ୍ଚିତ୍ ତତ୍ ତତ୍ ପ୍ରଚଲଯନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଆକାଶ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ କମ୍ପିଥାଏ, ଓ ପ୍ରିୟ, ସେଠାରେ ବାୟୁ ଚଳାଏ; ଯେଉଁଠି କିଛି କମଳ ଓ ନରମ ଅଛି, ବାୟୁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ହଲାଇ ଦେଉଛି।
ଵାତୈର୍ ଆହନ୍ଯମାନଂ ତତ୍ ପଦ୍ମାଦି ତରଲାଯତେ । ହୃଦ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯନିକାଷେଣ ପଲ୍ଲଵାଦି ଯଥା ତରୌ
ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇଲେ, ପଦ୍ମ ଓ ଏହାଦି ହୃଦୟରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଏ, ଯେପରି ଗଛର ଡାଳି ଓ କଳିକା ଏକାଉଁଠି ଲାଗି ହଲିଯାଏ।
ଦେହୋଷ୍ମକାରଣଂ ସର୍ଵରସାଦିପଚନୋଦ୍ଯତମ୍ । ଜନଯତ୍ଯ୍ ଅଗ୍ନିମ୍ ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯସଙ୍ଘର୍ଷାଦ୍ ଘନଵେଣୁଵତ୍
ଦେହ ହେଉଛି ଉଷ୍ମତାର ଉତ୍ସ, ସେ ସବୁ ରସ ଓ ଖାଦ୍ୟ ପାଚନ କାମରେ ନିତି ଲଗିଥାଏ । ଦେହର ଘନ ଅଂଶଗୁଡିକର ଏକାଉଁ ଘସ ହେବାରୁ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯେପରି ଦୁଇଟି କଠି ଘସିଲେ ଅଗ୍ନି ତିଆରି ହୁଏ ।
ସ୍ଵଭାଵଶୀତଶୀତାତ୍ମା ଦେହସ୍ ତେନୌଷ୍ଣ୍ଯମ୍ ଏତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍ । ଉଦିତେନ ସ ସର୍ଵାଙ୍ଗଂ ଭୁଵନଂ ଭାନୁନା ଯଥା
ଦେହର ସ୍ବଭାବ ହେଉଛି ଶୀତଳ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଦେହ ପ୍ରକାରେ ଉଷ୍ଣ ହୋଇଯାଏ, ଯେପରି ଉଦୟ ହୋଇଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ସାରା ପୃଥିବୀକୁ ଉଷ୍ଣତା ଦେଇଥାଏ ।
ସର୍ଵତୋ ଵିସରଦ୍ରଶ୍ମି ତତ୍ ତେଜସ୍ ତାରକାକୃତି । ହୃତ୍ପଦ୍ମହେମଭ୍ରମରୋ ଯୋଗିନାଂ ଚିନ୍ତ୍ଯତାଂ ଗତମ୍
ସେ ତେଜ ଚାରିପାଖରେ କିରଣ ବିକିରଣ କରି ତାରାର ଆକାର ନେଇଥାଏ । ଏହି ତେଜକୁ ଯୋଗୀମାନେ ହୃଦୟର ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ସୁନା ମଧୁମକୁ ଭାବି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ ।
ତତ୍ ପ୍ରକାଶମଯଂ ଜ୍ଞାନଂ ଚିନ୍ତିତଂ ସତ୍ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି । ଯେନ ଯୋଜନଲକ୍ଷସ୍ଥଂ ଵସ୍ତୁ ନିଶ୍ଯ୍ ଅପି ଦୃଶ୍ଯତେ
ଏହି ପ୍ରକାଶରେ ଥିବା ଜ୍ଞାନ, ଯେତେବେଳେ ଧ୍ୟାନ କରାଯାଏ, ତେବେ ଏହା ଏମିତି ଶକ୍ତି ଦେଇଥାଏ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ରାତିରେ ଦୂର ଦୂର ଥିବା ବସ୍ତୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିପାରିବା ।
ତସ୍ଯାଗ୍ନେର୍ ଵାଡଵସ୍ଯେଵ ଜଲଂ ସଂଶୁଷ୍କମ୍ ଇନ୍ଧନମ୍ । ମାଂସପଙ୍କଜଷଣ୍ଡାଢ୍ଯହୃତ୍ସରଃ କୋଶଵାସିନଃ
ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଅଗ୍ନି ପାଇଁ ଶୁଷ୍କ ଜଳ ଯେପରି ଇନ୍ଧନ ହୁଏ, ସେପରି ମାଂସ ଓ ପଦ୍ମର ଗୁଛ ଭରିଥିବା ହୃଦୟ ଝିଅରେ ବସିଥିବା ଜଣେ ପାଇଁ ଏହି ଜଳ ଇନ୍ଧନ ଭଳି ହୁଏ।
ଯଦ୍ ଅବ୍ଜଶୀତଲତ୍ଵଂ ତଦ୍ ଅପାନାତ୍ମେନ୍ଦୁର୍ ଉଚ୍ଯତେ । ଇତୀନ୍ଦୋର୍ ଉତ୍ଥିତସ୍ ସୋ ଽଗ୍ନିର୍ ଅଗ୍ନୀଷୋମୌ ହି ଦେହକଃ
ପଦ୍ମର ଶୀତଳତାକୁ ଅପାନ ବାୟୁର ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେଇ ଚନ୍ଦ୍ରରୁ ଏହି ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, କାରଣ ଦେହ ଅଗ୍ନି ଓ ଚନ୍ଦ୍ରର ଏକତ୍ୱ।
ସର୍ଵମ୍ ଊଷ୍ମାତ୍ମକଂ କିଞ୍ଚିତ୍ ତେଜୋଽର୍କାଗ୍ନ୍ଯଭିଧଂ ଵିଦୁଃ । ଶୀତାତ୍ମକଂ ଚ ସୋମାଖ୍ଯମ୍ ଆଭ୍ଯାମ୍ ଏଵ କୃତଂ ଜଗତ୍
ଯେଉଁ ସବୁ ଜିନିଷ ଉଷ୍ମାର ଗୁଣ ଧାରଣ କରେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ। ଯେଉଁଠାରେ ଶୀତଳତା ରହିଛି, ସେଠାକୁ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ଦୁଇଟି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି।
ଵିଦ୍ଯାଵିଦ୍ଯାସ୍ଵରୂପେଣ ସର୍ଵଂ ସଦସଦାତ୍ମନା । ଜଗଦ୍ ଦ୍ଵଯେନ ନିର୍ଵୃତ୍ତଂ ତଦ୍ ଏଵୈଵଂ ଵିଭଜ୍ଯତେ
ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନ, ସତ୍ ଓ ଅସତ୍ ରୂପେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଏହି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥାଏ। ଏହିପରି ଭାବେ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ।