କେଵଲଂ ପଞ୍ଚକଵଶାଦ୍ ଦେହାଦୌ ଚେତନାଭିଧା । ଜଡସ୍ପନ୍ଦାଭିଧା ଵାରି ସ୍ଥାଵରାଦୌ ଜଡାଭିଧା
ପଞ୍ଚଟି ଉପାଦାନର ପ୍ରଭାବରେ, ଦେହ ଓ ଏହା ପରି ଜିନିଷରେ ଏହାକୁ 'ଚେତନା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ପାଣି ଓ ଏହା ପରି ଜିନିଷରେ 'ନିଷ୍ପ୍ରାଣ ହଲଚଳ' ବୋଲି ଓ ଅଚଳ ଜିନିଷରେ 'ନିଷ୍ପ୍ରାଣତା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଯଥାବ୍ଧିଷ୍ଵ୍ ଅମ୍ବ୍ଵ୍ ଇତୋ ଵୀଚିର୍ ଇତସ୍ ତଲମ୍ ଇତି ସ୍ଥିତମ୍ । ପଞ୍ଚକେଷୁ ତଥେତଶ୍ ଚିଲ୍ ଲୋଲରୂପା ଜଡା ତ୍ଵ୍ ଇତଃ
ଯେପରି ସମୁଦ୍ରରେ କେଉଁଠି ପାଣି ଅଛି, କେଉଁଠି ତରଙ୍ଗ ଅଛି, ଆଉ ଅନ୍ୟଏଠି ତଳ ଅଛି, ସେପରି ପଞ୍ଚଟି ଉପାଦାନରେ କେଉଁଠି ଚେତନା ଚଞ୍ଚଳ ରୂପେ ଦେଖାଯାଏ, କେଉଁଠି ନିଷ୍ପ୍ରାଣ ରୂପେ ଅଛି।
ଇତସ୍ ସୋମ୍ଯ ଇତୋ ଲୋଲଃ କିମ୍ ଅବ୍ଧିର୍ ଇତି ନୋ ଯଥା । ଵିକଲ୍ପାର୍ହସ୍ ତଥୈଵୈତତ୍ ପଞ୍ଚକଂ ହି ଜଡାଜଡମ୍
ଯେପରି କେହି ପଚାରିପାରେ, 'ଏହା କି ଚନ୍ଦ୍ର? ଏହା କି ତରଙ୍ଗ? ଏହା କି ସମୁଦ୍ର?'—ସେପରି, ଏହି ପଞ୍ଚଟି ଉପାଦାନ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ପ୍ରଭେଦ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, କାହିଁକିନା ଏହା ଦୁଇଟି—ନିଷ୍ପ୍ରାଣ ଓ ଚେତନ।
ଦେହାଦିପଞ୍ଚକଂ ଜୀଵତ୍ସ୍ପନ୍ଦି ଶୈଲାଦିକଂ ଜଡମ୍ । ସ୍ଥାଵରାଦ୍ଯ୍ ଅନିଲସ୍ପନ୍ଦି ସ୍ଵଭାଵଵଶତୋ ଽନଘ
ଦେହ ଓ ଏହା ପରି ଜିନିଷର ପଞ୍ଚଟି ଉପାଦାନ ଜୀବନ୍ତ ଓ ସ୍ପନ୍ଦନଶୀଳ, ପାହାଡ଼ ଓ ଏହା ପରି ଜିନିଷରେ ଏହା ନିଷ୍ପ୍ରାଣ। ଅଚଳ ଜିନିଷ ଓ ଏହା ପରି ଦେଖିଲେ, ଏହା ନିଜ ଗୁଣରେ ସ୍ପନ୍ଦନ କରେ, ହେ ନିର୍ମଳ।
ନ ଚ ପର୍ଯନୁଯୋକ୍ତଵ୍ଯାସ୍ ସ୍ଵଭାଵା ରଘୁନନ୍ଦନ । ଶୀତୋଷ୍ଣଂ କିଂ ହିମାଗ୍ନ୍ଯାଦି ଵକ୍ତେତି ପରିହସ୍ଯତେ
ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ରାମ, ପ୍ରକୃତିକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହା ଏମିତି, ଯେପରି ଠଣ୍ଡା କିମ୍ବା ଗରମ, ବା ହିମ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିକୁ 'ତୁମେ କାହିଁକି ଏମିତି?' ବୋଲି ପଚାରିବା ଅର୍ଥହୀନ।
ଗୃହୀତଵାସନାଂଶାନାଂ ପୁଷ୍ଟଭାଵଵିକାରିଣାମ୍ । ସ୍ଥିତଯଃ ପଞ୍ଚକାନାଂ ହି ଯୋଗ୍ଯାଃ ପର୍ଯନୁଯୋଜନେ
ଯେମାନେ ନିଜର ଆଦତ ଧରିଛନ୍ତି ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅବସ୍ଥାରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଉଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ପାଞ୍ଚଟି ଅବସ୍ଥା ନିଶ୍ଚୟ ତଦନ୍ତ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ।
ଵାସନାଂଶଵିପର୍ଯସ୍ତା ଇତୋ ନେତୁମ୍ ଇତଶ୍ ଚ ତାଃ । ପୁଂସା ପ୍ରାଜ୍ଞେନ ଶକ୍ଯନ୍ତେ ସୁଖଂ ପର୍ଯନୁଯୋଜିନା
ଯେଉଁମାନେ ଆଦତରେ ମିଶ୍ର ଅଛନ୍ତି, ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ତଦନ୍ତରେ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ୟକ୍ତି ସେମାନଙ୍କୁ ସହଜରେ ଏପଟେ ବା ସେପଟେ ନେଇପାରନ୍ତି।
ଅଶୁଭେ ଵା ଶୁଭେ ଵାପି ତେନ ପର୍ଯନୁଯୋଜ୍ଯତେ । ପ୍ରବୁଦ୍ଧଵାସନଂ ନାନ୍ଯତ୍ ପଞ୍ଚକଂ ସୁପ୍ତଵାସନମ୍
ଏପରି ତଦନ୍ତ ଦ୍ୱାରା, ଅଶୁଭ କିମ୍ବା ଶୁଭ ଯେଉଁଥିବେ, କେବଳ ଜାଗ୍ରତ ଆଦତ ଥିବା ଅବସ୍ଥା ମାତ୍ର ଲାଗିଥାଏ; ଅନ୍ୟ ପାଞ୍ଚଟି ଅବସ୍ଥା, ଯେଉଁଠାରେ ଆଦତ ସୁତିଅଛି, ସେଗୁଡିକୁ ଲାଗିନଥାଏ।
ଯତ୍ର ପର୍ଯନୁଯୋଗସ୍ଯ ଫଲଂ ସମନୁଭୂଯତେ । ତତ୍ର ତଂ ସମ୍ପ୍ରଯୁଞ୍ଜୀତ ନାକାଶଂ ମୁଷ୍ଟିଭିଃ କ୍ଷିପେତ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଜିଜ୍ଞାସାର ଫଳ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ, ସେଠି ଏହାକୁ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍। ଅର୍ଥହୀନ କାମରେ ଶ୍ରମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ତୃଣାଗ୍ରନିଷ୍ଠା ମେର୍ଵାଦ୍ଯାଃ ପଞ୍ଚକାନାଂ ହି ରାଶଯଃ । ଵିରିଞ୍ଚନିଷ୍ଠାଃ କୀଟାଦ୍ଯା ଏତେ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମାଃ
ଘାସର ଶିରା ଠାରୁ ମେରୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଞ୍ଚଟି ଶ୍ରେଣୀର ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ପାଞ୍ଚ ମୂଳ ଉପରେ ଭିତ୍ତି କରିଛି। କୀଟପତଙ୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଉପରେ ଆଧାରିତ।
ପ୍ରସୁପ୍ତଵାସନାଃ କେଚିଦ୍ ଯଥା ସ୍ଥାଵରଜାତଯଃ । ପ୍ରବୁଦ୍ଧଵାସନାଃ କେଚିଦ୍ ଯଥା ନରସୁରାଦଯଃ
କିଛି ପ୍ରାଣୀ, ଯେପରିକି ଅଚଳ ପ୍ରଜାତି, ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଇଚ୍ଛା ଶକ୍ତି ଶୁଯିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଦେବତାମାନେ, ସେଇ ଇଚ୍ଛା ଶକ୍ତିକୁ ଜାଗୃତ କରିଛନ୍ତି।
ସ୍ଵଵାସନାବିଲାଃ କେଚିଦ୍ ଯଥା ଵୈ ତିର୍ଯଗାଦଯଃ । ପ୍ରକ୍ଷୀଣଵାସନାଃ କେଚିଦ୍ ଯଥୈତେ ମୋକ୍ଷଭାଗିନଃ
କିଛି, ଯେପରିକି ପଶୁପକ୍ଷୀ ଓ ଏହାଦି, ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଶକ୍ତିରେ ବନ୍ଦି ଅଛନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ, ଯାହାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଶକ୍ତି ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି, ସେମାନେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି।
ଯଥାସ୍ଵାସ୍ଵ୍ ଏଵ ସଂଵିତ୍ସୁ ମନୋବୁଦ୍ଧ୍ଯାଦିଭିଃ କୃତାଃ । ହସ୍ତପାଦାଦିସଂଯୁକ୍ତୈଃ ସଞ୍ଜ୍ଞାଃ ପଞ୍ଚକରାଶିଭିଃ
ଯେପରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରାଣୀରେ ଚେତନା ନିଜେ ମନ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପାଦାନ ଦ୍ୱାରା, ହାତ, ପାଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଙ୍ଗ ଯୋଗୁଁ, ପାଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱର ମିଶ୍ରଣରେ ବିଭିନ୍ନ ନାମ ଓ ଚିହ୍ନ ନେଇଥାଏ,
ତିର୍ଯଗାଦିଭିର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯୈର୍ ଅନ୍ଯାସ୍ ସଞ୍ଜ୍ଞାଃ ପ୍ରକଲ୍ପିତାଃ । ସ୍ଥାଵରାଦିଭିର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯୈର୍ ଅନ୍ଯଥା ସଂଵିଦଃ କୃତାଃ
ଏହିପରି, ପଶୁପକ୍ଷୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନ୍ତୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ନାମ ଓ ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରାଯାଏ; ଏବଂ ଗଛପାଳା ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଚେତନାକୁ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି।
ଇତି ସାଧୋ ସ୍ଫୁରନ୍ତୀମେ ଚିତ୍ରାଃ ପଞ୍ଚକରାଶଯଃ । ରୂପୈର୍ ଆଦ୍ଯନ୍ତମଧ୍ଯେଷୁ ଚଲାଚଲଜଡାଜଡୈଃ
ଏଭଳି, ହେ ସାଧୁ, ଏହି ପାଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱର ମିଶ୍ରଣଗୁଡ଼ିକ ନିତ୍ୟ ଚଞ୍ଚଳ ଓ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ ଓ ଶେଷରେ, ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ, ସଚେତନ ଓ ଜଡ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
ଏଷାମ୍ ଏକୋ ହି ସଙ୍କଲ୍ପପରମାଣୁର୍ ମହାମତେ । ବୀଜମ୍ ଆକାଶଵୃକ୍ଷାଣାଂ ସର୍ଗାଣାଂ ତେଷ୍ଵ୍ ଇମାନି ତୁ
ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ, ହେ ମହାମତି, ଏକ ମାତ୍ର ଇଚ୍ଛାର ଅଣୁ ଏହି ଆକାଶ ଗଛମାନଙ୍କର ବୀଜ ଅଟୁଟ ରହିଛି; ଏହି ଗଛମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଏମାନେ ସୃଷ୍ଟି ହୁଅନ୍ତି।
ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣ୍ଯ୍ ଅଙ୍ଗ ପୁଷ୍ପାଣି ଵିଷଯାମୋଦଵନ୍ତି ହି । ଇଚ୍ଛାଭ୍ରମର୍ଯୋ ରାଜନ୍ତ୍ଯୋ ମଞ୍ଜର୍ଯଶ୍ ଚଞ୍ଚଲାଃ କ୍ରିଯାଃ
ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡିକ ଶରୀରର ଫୁଲ ଭଳି, ଯେଉଁଠାରେ ଭୋଗର ସୁଗନ୍ଧ ରହିଛି; ଇଚ୍ଛାମାନେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଲତା ଭଳି ଅଛନ୍ତି, କ୍ରିୟାମାନେ ଚଞ୍ଚଳ ମଞ୍ଜରୀ ଭଳି।
ଲୋକାନ୍ତରାଣି ଗୁଚ୍ଛାନି ଗୁଲ୍ମା ମଲଯମେରଵଃ । ପଲ୍ଲଵାନୀହ ଜଲଦା ଲତାଲୀଲା ଦିଶୋ ଦଶ
ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ଗୁଛା, ମଲୟ ଓ ମେରୁ ପର୍ବତ ହେଉଛନ୍ତି ଜଙ୍ଗଲ, ଏଠାରେ ମେଘମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ପତ୍ର, ଦଶ ଦିଗ ହେଉଛନ୍ତି ଲତାର ଖେଳ।
ଵର୍ତମାନାନି ଭୂତାନି ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଚ ଯାନି ତୁ । ଜଗନ୍ତି ତାନ୍ଯ୍ ଅସଙ୍ଖ୍ଯାନି ଫଲାନି ରଘୁନନ୍ଦନ
ଏବେ ଅଛିଥିବା କିମ୍ବା ଆସନ୍ତାକାଲି ହେବାକୁ ଯାଉଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଅସଂଖ୍ୟ ଜଗତ, ରଘୁନନ୍ଦନ, ସେଗୁଡିକ ହେଉଛି ଏହି ଗଛର ଫଳ।
ଏଵଂବୀଜାସ୍ ତ ଏତେ ହି ରାମ ପଞ୍ଚକପାଦପାଃ । ସ୍ଵଯଂ ସ୍ଵଭାଵାଜ୍ ଜାଯନ୍ତେ ସ୍ଵଯଂ ନଶ୍ଯନ୍ତି କାଲତଃ
ଏଭଳି ଏହି ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାରର ଗଛ, ରାମ, ଏମିତି ବିଜରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; ସ୍ୱଭାବରୁ ନିଜେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଏବଂ ସମୟରେ ନିଜେ ନଶ୍ୱର ହୁଏ।
ସ୍ଵଯଂ ନାନାତ୍ଵମ୍ ଆଯାନ୍ତି ଚିରଂ ଜାଡ୍ଯାତ୍ ସ୍ଫୁରନ୍ତି ଚ । ସୁଵିଵିକ୍ତାଶ୍ ଶମଂ ଯାନ୍ତି ତରଙ୍ଗା ଇଵ ତୋଯଧେଃ
ସେମାନେ ନିଜେ ନିଜେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଷ୍କ୍ରିୟ ରୁହନ୍ତି, ପରେ ହଠାତ୍ ସକ୍ରିୟ ହୁଅନ୍ତି; ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ ହୋଇ, ସେମାନେ ଶାନ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଯେପରିକି ସମୁଦ୍ରରେ ତରଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ।
ଯତୋ ଯାନ୍ତି ସମୁତ୍ସେଧଂ ଯତୋ ଯାନ୍ତି ଶମଂ ସ୍ଵଯମ୍ । ଏତେ ଜାଡ୍ଯଵିଵେକାଭ୍ଯାଂ ତରଙ୍ଗା ଇଵ ତୋଯଧେଃ
ଯେଠାରେ ସେମାନେ ଉତ୍ତଳ ହୁଅନ୍ତି, ଯେଠାରେ ସେମାନେ ନିଜେ ନିଜେ ଶାନ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ଏହି ତରଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଅଜ୍ଞତା ଓ ବିବେକ ଦ୍ୱାରା ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗ ପରି ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି।
ଯେ ଵିଵେକଵଶତୋ ଲଯଂ ଗତା ରାମ ପଞ୍ଚକଵିଲାସରାଶଯଃ । ତେ ନ ଭୂଯ ଇହ ଯାନ୍ତି ସଂସ୍ଥିତିଂ ପ୍ରଭ୍ରମନ୍ତି ଜଗତୀତରେ ମୁହୁଃ
ହେ ରାମ, ଯେଉଁମାନେ ବିବେକ ଦ୍ୱାରା ପଞ୍ଚପ୍ରକାର ଆଦତର ଖେଳକୁ ଶମ କରି ଲୟ ପାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁଣି ଏଠାରେ ଥିବାକୁ ଆସନ୍ତି ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟମାନେ ପୁନିପୁନି ଏହି ସଂସାରରେ ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି।
ଏତତ୍ ପଞ୍ଚକବୀଜଂ ଯତ୍ କୁଣ୍ଡଲିନ୍ଯାଂ ତଦ୍ ଅନ୍ତରେ । ପ୍ରାଣମାରୁତରୂପେଣ ତସ୍ଯାଂ ସ୍ଫୁରତି ସର୍ଵଦା
ଏହି ପଞ୍ଚପ୍ରକାର ମୂଳବିଜ କୁଣ୍ଡଳିନୀ ଭିତରେ ଅଛି; ସେଠାରେ ସେ ସବୁବେଳେ ପ୍ରାଣବାୟୁର ଆକାରରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
ସାନ୍ତଃ କୁଣ୍ଡଲିନୀ ସ୍ପନ୍ଦସ୍ପର୍ଶସଂଵିତ୍କଲାମଲା । କଲୋକ୍ତା କଲନେନାଶୁ କଥିତା ଚେତନେନ ଚିତ୍
ମନର ଭିତରେ ଥିବା କୁଣ୍ଡଳିନୀ ଶୁଦ୍ଧ ଓ କମ୍ପନ, ସ୍ପର୍ଶ, ଜ୍ଞାନ ଏବଂ କଳାର ରୂପରେ ରହିଛି । ଏହି କୁଣ୍ଡଳିନୀକୁ କଳାର ଉପାୟରେ 'କଳା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ ଏବଂ ଜଗ୍ରତ ମନେ ଏହାକୁ ଜ୍ଞାନ ବୋଲି ଶୀଘ୍ର କଥାହୁଏ ।
ଜୀଵନାଜ୍ ଜୀଵତାଂ ଯାତା ମନନାଚ୍ ଚ ମନସ୍ ସ୍ଥିତା । ସଙ୍କଲ୍ପାତ୍ ସୈଵ ସଙ୍କଲ୍ପୋ ବୋଧାଦ୍ ବୁଦ୍ଧିର୍ ଇତି ସ୍ମୃତା
ଏହି କୁଣ୍ଡଳିନୀ ଜୀବନ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କର ଜୀବନ ହୁଏ, ଚିନ୍ତା ଦ୍ୱାରା ମନ ଭାବେ ରହେ, ସଙ୍କଳ୍ପ ଦ୍ୱାରା ସେଇ ସଙ୍କଳ୍ପ ହୁଏ, ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ବୁଦ୍ଧି ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ ।
ଅହଙ୍କାରକଲାଂ ଯାତା ସୈଷା ପୁର୍ଯଷ୍ଟକାଭିଧା । ସ୍ଥିତା କୁଣ୍ଡଲିନୀ ଦେହେ ଜୀଵଶକ୍ତିର୍ ଅନୁତ୍ତମା
ଏହି କୁଣ୍ଡଳିନୀ ଆତ୍ମବୋଧର ଶକ୍ତି ହୋଇ ଅହଂକାରର ରୂପ ନେଇଥାଏ ଏବଂ 'ପୁର୍ୟଷ୍ଟକ' ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ ହୁଏ । ଏହି କୁଣ୍ଡଳିନୀ ଦେହରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଜୀବଶକ୍ତି ଭାବେ ବସିଥାଏ ।
ଅପାନତାମ୍ ଉପାଗତ୍ଯ ସତତଂ ପ୍ରଵହତ୍ଯ୍ ଅଧଃ । ସମାନନାମ୍ନୀ ମଧ୍ଯସ୍ଥା ଉଦାନାଖ୍ଯୋପରିସ୍ଥିତା
ଏହି କୁଣ୍ଡଳିନୀ ଅପାନ ରୂପ ନେଇ ସଦା ତଳକୁ ବହିଯାଏ, ସମାନ ନାମରେ ମଧ୍ୟରେ ରହେ, ଉଦାନ ଭାବେ ଉପରେ ବସିଥାଏ ।
ଅଧସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅପାନରୂପୈଵ ମଧ୍ଯେ ସୋମ୍ଯୈଵ ସର୍ଵଦା । ପୃଷ୍ଠାଦ୍ ଉଦାନରୂପୈଵ ପୁଂସସ୍ ସ୍ଵସ୍ଥସ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି
ତଳେ ସଦା ଅପାନ ରୂପରେ, ମଧ୍ୟରେ ସୋମ ଭାବରେ ଏବଂ ପଛରେ ଉଦାନ ଭାବରେ ସ୍ୱସ୍ଥ ଲୋକଙ୍କ ଶରୀରରେ ଏହା ବସିଥାଏ।
ସର୍ଵଯତ୍ନମ୍ ଅଧୋ ଯାତା ଯଦି ଯତ୍ନାନ୍ ନ ଧାର୍ଯତେ । ତତ୍ ପୁମାନ୍ ମୃତିମ୍ ଆଯାତି ତଯା ନିର୍ଗତଯା ବଲାତ୍
ଯଦି ସମସ୍ତ ଚେଷ୍ଟା ସତ୍ୱେ ଏହା ତଳକୁ ଯାଏ ଏବଂ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଧରି ରଖିପାରାଯାଏ ନାହିଁ, ତେବେ ଏହିପରି ଶକ୍ତିରେ ବାହାରିଯିବା ସମୟରେ ସେ ଲୋକ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।