ସର୍ଵଦା ସର୍ଵତସ୍ ସତ୍ଯଂ ଚିତ୍ସଂଵିଦ୍ ଵିଦ୍ଯତେ ଽନଘ । କିଂ ତ୍ଵ୍ ଅସ୍ଯା ଭୂତତନ୍ମାତ୍ରଵଶାଦ୍ ଅଭ୍ଯୁଦଯଃ କ୍ଵଚିତ୍
ହେ ନିର୍ମଳ, ଚେତନା ସବୁବେଳେ ଓ ସମସ୍ତଠାରେ ସତ୍ୟରୂପେ ଅଛି; କିନ୍ତୁ ଏହା କେଉଁଠି ଦେଖାଯାଏ, ତାହା ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱର ପ୍ରଭାବ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ।
ସର୍ଵତ୍ର ଵିଦ୍ଯମାନା ଚିଦ୍ ଦେହେଷୁ ତରଲାଯତେ । ସର୍ଵଗୋ ଽପ୍ଯ୍ ଆତପସ୍ ସାରରତ୍ନେଷ୍ଵ୍ ଅତିଵିଜୃମ୍ଭତେ
ଚେତନା ସମସ୍ତଠାରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦେହରେ ଅସ୍ଥିର ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ; ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପିତ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ଆତପର ମୂଳ ରତ୍ନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିଶେଷ ଭାବରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ।
କ୍ଵଚିନ୍ ନଷ୍ଟଂ କ୍ଵଚିତ୍ ସୁପ୍ତଂ କ୍ଵଚିଦ୍ ଉଚ୍ଛୂନତାଂ ଗତମ୍ । ଵସ୍ତୁ ଵସ୍ତୁନି ଯଦ୍ ଦୃଷ୍ଟଂ ତତ୍ ସ୍ଵଭାଵଵିଜୃମ୍ଭିତମ୍
କେଉଁଠି ହେଲା ହରାଇଯିବା, କେଉଁଠି ହେଲା ଶୁଏଇଯିବା, ଆଉ କେଉଁଠି ହେଲା ପୂର୍ଣ୍ଣତାକୁ ପହଞ୍ଚିବା; ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ବସ୍ତୁରେ ଯେଉଁ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ, ସେଟି ତାହାର ସ୍ୱାଭାବିକ ପ୍ରକାଶ।
ଏତଦ୍ ଭୂଯଃ କ୍ରମେଣାହଂ ଶୃଣୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତେ ଽନଘ । ଦେହେଷ୍ଵ୍ ଏଵ ଯଥୋଦେତି ଭୃଶଂ ସଂଵିନ୍ମଯଃ କ୍ରମଃ
ହେ ନିର୍ମଳ, ଏହି କଥାକୁ ଆଉ ଭଲଭାବେ ତୁମକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ବୁଝାଇବି; ଶୁଣ, ଶରୀରମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଜ୍ଞାନର ଧାରା କିପରି ଭଳି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ତାହା ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରୁଛି।
ଚେତନାଚେତନଂ ଭୂତଜାତଂ ଵ୍ଯୋମ ତଥାଖିଲମ୍ । ସର୍ଵଂ ଚିନ୍ମାତ୍ରସନ୍ମାତ୍ରଂ ଶୂନ୍ଯମାତ୍ରଂ ଯଥା ନଭଃ
ଚେତନ ଓ ଅଚେତନ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ଏବଂ ଆକାଶ ସହିତ ସମସ୍ତ କିଛି, ଏହା ସବୁ କେବଳ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତା ଅଟୁଟ ଭାବରେ ଅଛି, ଯେପରି ଆକାଶ କେବଳ ଶୂନ୍ୟ।
ତଦ୍ ଧି ଚିନ୍ମାତ୍ରସନ୍ମାତ୍ରମ୍ ଅଵିକାରାଦ୍ଯ୍ ଅନାମଯମ୍ । କ୍ଵଚିତ୍ ସ୍ଥିତଂ ସଂଵିଦୈଵ କୃତତନ୍ମାତ୍ରପଞ୍ଚକମ୍
ଏହା ହେଉଛି ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତା, ଯାହା କେବେ ବଦଳାଏ ନାହିଁ ଓ କେଉଁସି ଦୁଃଖ ନାହିଁ; କେଉଁଠି କେବଳ ଜ୍ଞାନ ରହିଯାଏ, ଯାହା ପଞ୍ଚ ତନ୍ମାତ୍ରା ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଛି।
ତତ୍ ପଞ୍ଚକଂ ଗତଂ ଦ୍ଵିତ୍ଵଂ ଲିକ୍ଷାଦ୍ଯନ୍ତଂ ସ୍ଵସଂଵିଦା । ଅନ୍ତର୍ଭୂତଵିକାରାଦି ଦୀପାଦ୍ ଦୀପଶତଂ ଯଥା
ଏହି ପଞ୍ଚଟି ଉପାଦାନ, ଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପ ନେଇ, ଅଣୁର ଆରମ୍ଭରୁ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ନିଜର ଜ୍ଞାନରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଘେରାଯାଇଥାଏ, ତାହାର ସମସ୍ତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସହିତ; ଯେପରିକି ଗୋଟିଏ ଦୀପରୁ ଶତାଧିକ ଦୀପ ଜଳିଯାଏ।
ସ୍ଵସତ୍ତାମାତ୍ରକେଣୈଵ ସଙ୍କଲ୍ପଲଵରୂପିଣା । ପଞ୍ଚକାନି ଵ୍ରଜନ୍ତୀହ ଦେଵତ୍ଵଂ ତାନି କାନିଚିତ୍
ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ମାତ୍ରରେ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବନାର ଆକାର ନେଇ, ଏଠାରେ ଏହି ପଞ୍ଚଟି ଉପାଦାନର କିଛି ଦେବତାର ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରିଥାଏ।
କାନିଚିତ୍ ତିର୍ଯଗାଦିତ୍ଵଂ ହେମାଦିତ୍ଵଂ ଚ କାନିଚିତ୍ । କାନିଚିଦ୍ ଦୃଷଦାଦିତ୍ଵଂ ଦ୍ରଵ୍ଯାଦିତ୍ଵଂ ଚ କାନିଚିତ୍
କିଛି ପଶୁ ଓ ଏହା ପରି ଅବସ୍ଥାକୁ ପାଏ, କିଛି ସୁନା ଓ ଏହା ପରି ହୁଏ, କିଛି ପଥର ଓ ଏହା ପରି ହୁଏ, ଏବଂ କିଛି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ହୁଏ।
ଏଵଂ ହି ପଞ୍ଚକଂ ସ୍ପନ୍ଦମାତ୍ରଂ ଜଗଦ୍ ଇତି ସ୍ଥିତମ୍ । ଚିତ୍ସଂଵିଦ୍ ଅତ୍ର ସର୍ଵତ୍ର ଵିଦ୍ଯତେ ରଘୁନନ୍ଦନ
ଏଭଳି, ଏହି ପଞ୍ଚଟି ଉପାଦାନ କେବଳ ଏକ ତରଙ୍ଗ ଭାବରେ ଏହି ସଂସାର ଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ; ଏହାର ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରେ ଚେତନା ଓ ଜ୍ଞାନ ବ୍ୟାପିଛି, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ।
କେଵଲଂ ପଞ୍ଚକଵଶାଦ୍ ଦେହାଦୌ ଚେତନାଭିଧା । ଜଡସ୍ପନ୍ଦାଭିଧା ଵାରି ସ୍ଥାଵରାଦୌ ଜଡାଭିଧା
ପଞ୍ଚଟି ଉପାଦାନର ପ୍ରଭାବରେ, ଦେହ ଓ ଏହା ପରି ଜିନିଷରେ ଏହାକୁ 'ଚେତନା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ପାଣି ଓ ଏହା ପରି ଜିନିଷରେ 'ନିଷ୍ପ୍ରାଣ ହଲଚଳ' ବୋଲି ଓ ଅଚଳ ଜିନିଷରେ 'ନିଷ୍ପ୍ରାଣତା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଯଥାବ୍ଧିଷ୍ଵ୍ ଅମ୍ବ୍ଵ୍ ଇତୋ ଵୀଚିର୍ ଇତସ୍ ତଲମ୍ ଇତି ସ୍ଥିତମ୍ । ପଞ୍ଚକେଷୁ ତଥେତଶ୍ ଚିଲ୍ ଲୋଲରୂପା ଜଡା ତ୍ଵ୍ ଇତଃ
ଯେପରି ସମୁଦ୍ରରେ କେଉଁଠି ପାଣି ଅଛି, କେଉଁଠି ତରଙ୍ଗ ଅଛି, ଆଉ ଅନ୍ୟଏଠି ତଳ ଅଛି, ସେପରି ପଞ୍ଚଟି ଉପାଦାନରେ କେଉଁଠି ଚେତନା ଚଞ୍ଚଳ ରୂପେ ଦେଖାଯାଏ, କେଉଁଠି ନିଷ୍ପ୍ରାଣ ରୂପେ ଅଛି।
ଇତସ୍ ସୋମ୍ଯ ଇତୋ ଲୋଲଃ କିମ୍ ଅବ୍ଧିର୍ ଇତି ନୋ ଯଥା । ଵିକଲ୍ପାର୍ହସ୍ ତଥୈଵୈତତ୍ ପଞ୍ଚକଂ ହି ଜଡାଜଡମ୍
ଯେପରି କେହି ପଚାରିପାରେ, 'ଏହା କି ଚନ୍ଦ୍ର? ଏହା କି ତରଙ୍ଗ? ଏହା କି ସମୁଦ୍ର?'—ସେପରି, ଏହି ପଞ୍ଚଟି ଉପାଦାନ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ପ୍ରଭେଦ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, କାହିଁକିନା ଏହା ଦୁଇଟି—ନିଷ୍ପ୍ରାଣ ଓ ଚେତନ।
ଦେହାଦିପଞ୍ଚକଂ ଜୀଵତ୍ସ୍ପନ୍ଦି ଶୈଲାଦିକଂ ଜଡମ୍ । ସ୍ଥାଵରାଦ୍ଯ୍ ଅନିଲସ୍ପନ୍ଦି ସ୍ଵଭାଵଵଶତୋ ଽନଘ
ଦେହ ଓ ଏହା ପରି ଜିନିଷର ପଞ୍ଚଟି ଉପାଦାନ ଜୀବନ୍ତ ଓ ସ୍ପନ୍ଦନଶୀଳ, ପାହାଡ଼ ଓ ଏହା ପରି ଜିନିଷରେ ଏହା ନିଷ୍ପ୍ରାଣ। ଅଚଳ ଜିନିଷ ଓ ଏହା ପରି ଦେଖିଲେ, ଏହା ନିଜ ଗୁଣରେ ସ୍ପନ୍ଦନ କରେ, ହେ ନିର୍ମଳ।
ନ ଚ ପର୍ଯନୁଯୋକ୍ତଵ୍ଯାସ୍ ସ୍ଵଭାଵା ରଘୁନନ୍ଦନ । ଶୀତୋଷ୍ଣଂ କିଂ ହିମାଗ୍ନ୍ଯାଦି ଵକ୍ତେତି ପରିହସ୍ଯତେ
ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ରାମ, ପ୍ରକୃତିକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହା ଏମିତି, ଯେପରି ଠଣ୍ଡା କିମ୍ବା ଗରମ, ବା ହିମ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିକୁ 'ତୁମେ କାହିଁକି ଏମିତି?' ବୋଲି ପଚାରିବା ଅର୍ଥହୀନ।
ଗୃହୀତଵାସନାଂଶାନାଂ ପୁଷ୍ଟଭାଵଵିକାରିଣାମ୍ । ସ୍ଥିତଯଃ ପଞ୍ଚକାନାଂ ହି ଯୋଗ୍ଯାଃ ପର୍ଯନୁଯୋଜନେ
ଯେମାନେ ନିଜର ଆଦତ ଧରିଛନ୍ତି ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅବସ୍ଥାରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଉଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ପାଞ୍ଚଟି ଅବସ୍ଥା ନିଶ୍ଚୟ ତଦନ୍ତ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ।
ଵାସନାଂଶଵିପର୍ଯସ୍ତା ଇତୋ ନେତୁମ୍ ଇତଶ୍ ଚ ତାଃ । ପୁଂସା ପ୍ରାଜ୍ଞେନ ଶକ୍ଯନ୍ତେ ସୁଖଂ ପର୍ଯନୁଯୋଜିନା
ଯେଉଁମାନେ ଆଦତରେ ମିଶ୍ର ଅଛନ୍ତି, ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ତଦନ୍ତରେ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ୟକ୍ତି ସେମାନଙ୍କୁ ସହଜରେ ଏପଟେ ବା ସେପଟେ ନେଇପାରନ୍ତି।
ଅଶୁଭେ ଵା ଶୁଭେ ଵାପି ତେନ ପର୍ଯନୁଯୋଜ୍ଯତେ । ପ୍ରବୁଦ୍ଧଵାସନଂ ନାନ୍ଯତ୍ ପଞ୍ଚକଂ ସୁପ୍ତଵାସନମ୍
ଏପରି ତଦନ୍ତ ଦ୍ୱାରା, ଅଶୁଭ କିମ୍ବା ଶୁଭ ଯେଉଁଥିବେ, କେବଳ ଜାଗ୍ରତ ଆଦତ ଥିବା ଅବସ୍ଥା ମାତ୍ର ଲାଗିଥାଏ; ଅନ୍ୟ ପାଞ୍ଚଟି ଅବସ୍ଥା, ଯେଉଁଠାରେ ଆଦତ ସୁତିଅଛି, ସେଗୁଡିକୁ ଲାଗିନଥାଏ।
ଯତ୍ର ପର୍ଯନୁଯୋଗସ୍ଯ ଫଲଂ ସମନୁଭୂଯତେ । ତତ୍ର ତଂ ସମ୍ପ୍ରଯୁଞ୍ଜୀତ ନାକାଶଂ ମୁଷ୍ଟିଭିଃ କ୍ଷିପେତ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଜିଜ୍ଞାସାର ଫଳ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ, ସେଠି ଏହାକୁ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍। ଅର୍ଥହୀନ କାମରେ ଶ୍ରମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ତୃଣାଗ୍ରନିଷ୍ଠା ମେର୍ଵାଦ୍ଯାଃ ପଞ୍ଚକାନାଂ ହି ରାଶଯଃ । ଵିରିଞ୍ଚନିଷ୍ଠାଃ କୀଟାଦ୍ଯା ଏତେ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମାଃ
ଘାସର ଶିରା ଠାରୁ ମେରୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଞ୍ଚଟି ଶ୍ରେଣୀର ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ପାଞ୍ଚ ମୂଳ ଉପରେ ଭିତ୍ତି କରିଛି। କୀଟପତଙ୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଉପରେ ଆଧାରିତ।
ପ୍ରସୁପ୍ତଵାସନାଃ କେଚିଦ୍ ଯଥା ସ୍ଥାଵରଜାତଯଃ । ପ୍ରବୁଦ୍ଧଵାସନାଃ କେଚିଦ୍ ଯଥା ନରସୁରାଦଯଃ
କିଛି ପ୍ରାଣୀ, ଯେପରିକି ଅଚଳ ପ୍ରଜାତି, ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଇଚ୍ଛା ଶକ୍ତି ଶୁଯିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଦେବତାମାନେ, ସେଇ ଇଚ୍ଛା ଶକ୍ତିକୁ ଜାଗୃତ କରିଛନ୍ତି।
ସ୍ଵଵାସନାବିଲାଃ କେଚିଦ୍ ଯଥା ଵୈ ତିର୍ଯଗାଦଯଃ । ପ୍ରକ୍ଷୀଣଵାସନାଃ କେଚିଦ୍ ଯଥୈତେ ମୋକ୍ଷଭାଗିନଃ
କିଛି, ଯେପରିକି ପଶୁପକ୍ଷୀ ଓ ଏହାଦି, ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଶକ୍ତିରେ ବନ୍ଦି ଅଛନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ, ଯାହାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଶକ୍ତି ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି, ସେମାନେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି।
ଯଥାସ୍ଵାସ୍ଵ୍ ଏଵ ସଂଵିତ୍ସୁ ମନୋବୁଦ୍ଧ୍ଯାଦିଭିଃ କୃତାଃ । ହସ୍ତପାଦାଦିସଂଯୁକ୍ତୈଃ ସଞ୍ଜ୍ଞାଃ ପଞ୍ଚକରାଶିଭିଃ
ଯେପରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରାଣୀରେ ଚେତନା ନିଜେ ମନ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପାଦାନ ଦ୍ୱାରା, ହାତ, ପାଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଙ୍ଗ ଯୋଗୁଁ, ପାଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱର ମିଶ୍ରଣରେ ବିଭିନ୍ନ ନାମ ଓ ଚିହ୍ନ ନେଇଥାଏ,
ତିର୍ଯଗାଦିଭିର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯୈର୍ ଅନ୍ଯାସ୍ ସଞ୍ଜ୍ଞାଃ ପ୍ରକଲ୍ପିତାଃ । ସ୍ଥାଵରାଦିଭିର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯୈର୍ ଅନ୍ଯଥା ସଂଵିଦଃ କୃତାଃ
ଏହିପରି, ପଶୁପକ୍ଷୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନ୍ତୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ନାମ ଓ ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରାଯାଏ; ଏବଂ ଗଛପାଳା ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଚେତନାକୁ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି।
ଇତି ସାଧୋ ସ୍ଫୁରନ୍ତୀମେ ଚିତ୍ରାଃ ପଞ୍ଚକରାଶଯଃ । ରୂପୈର୍ ଆଦ୍ଯନ୍ତମଧ୍ଯେଷୁ ଚଲାଚଲଜଡାଜଡୈଃ
ଏଭଳି, ହେ ସାଧୁ, ଏହି ପାଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱର ମିଶ୍ରଣଗୁଡ଼ିକ ନିତ୍ୟ ଚଞ୍ଚଳ ଓ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ ଓ ଶେଷରେ, ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ, ସଚେତନ ଓ ଜଡ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
ଏଷାମ୍ ଏକୋ ହି ସଙ୍କଲ୍ପପରମାଣୁର୍ ମହାମତେ । ବୀଜମ୍ ଆକାଶଵୃକ୍ଷାଣାଂ ସର୍ଗାଣାଂ ତେଷ୍ଵ୍ ଇମାନି ତୁ
ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ, ହେ ମହାମତି, ଏକ ମାତ୍ର ଇଚ୍ଛାର ଅଣୁ ଏହି ଆକାଶ ଗଛମାନଙ୍କର ବୀଜ ଅଟୁଟ ରହିଛି; ଏହି ଗଛମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଏମାନେ ସୃଷ୍ଟି ହୁଅନ୍ତି।
ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣ୍ଯ୍ ଅଙ୍ଗ ପୁଷ୍ପାଣି ଵିଷଯାମୋଦଵନ୍ତି ହି । ଇଚ୍ଛାଭ୍ରମର୍ଯୋ ରାଜନ୍ତ୍ଯୋ ମଞ୍ଜର୍ଯଶ୍ ଚଞ୍ଚଲାଃ କ୍ରିଯାଃ
ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡିକ ଶରୀରର ଫୁଲ ଭଳି, ଯେଉଁଠାରେ ଭୋଗର ସୁଗନ୍ଧ ରହିଛି; ଇଚ୍ଛାମାନେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଲତା ଭଳି ଅଛନ୍ତି, କ୍ରିୟାମାନେ ଚଞ୍ଚଳ ମଞ୍ଜରୀ ଭଳି।
ଲୋକାନ୍ତରାଣି ଗୁଚ୍ଛାନି ଗୁଲ୍ମା ମଲଯମେରଵଃ । ପଲ୍ଲଵାନୀହ ଜଲଦା ଲତାଲୀଲା ଦିଶୋ ଦଶ
ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ଗୁଛା, ମଲୟ ଓ ମେରୁ ପର୍ବତ ହେଉଛନ୍ତି ଜଙ୍ଗଲ, ଏଠାରେ ମେଘମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ପତ୍ର, ଦଶ ଦିଗ ହେଉଛନ୍ତି ଲତାର ଖେଳ।
ଵର୍ତମାନାନି ଭୂତାନି ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଚ ଯାନି ତୁ । ଜଗନ୍ତି ତାନ୍ଯ୍ ଅସଙ୍ଖ୍ଯାନି ଫଲାନି ରଘୁନନ୍ଦନ
ଏବେ ଅଛିଥିବା କିମ୍ବା ଆସନ୍ତାକାଲି ହେବାକୁ ଯାଉଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଅସଂଖ୍ୟ ଜଗତ, ରଘୁନନ୍ଦନ, ସେଗୁଡିକ ହେଉଛି ଏହି ଗଛର ଫଳ।
ଏଵଂବୀଜାସ୍ ତ ଏତେ ହି ରାମ ପଞ୍ଚକପାଦପାଃ । ସ୍ଵଯଂ ସ୍ଵଭାଵାଜ୍ ଜାଯନ୍ତେ ସ୍ଵଯଂ ନଶ୍ଯନ୍ତି କାଲତଃ
ଏଭଳି ଏହି ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାରର ଗଛ, ରାମ, ଏମିତି ବିଜରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; ସ୍ୱଭାବରୁ ନିଜେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଏବଂ ସମୟରେ ନିଜେ ନଶ୍ୱର ହୁଏ।