ତସ୍ମାଚ୍ ଛିଖିଧ୍ଵଜକଥାପ୍ରସଙ୍ଗପତିତାମ୍ ଇମାମ୍ । ପ୍ରାଣାଦିପଵନାଭ୍ଯାସକ୍ରିଯାଂ ସିଦ୍ଧିଫଲାଂ ଶୃଣୁ
ତେଣୁ, ଶିଖିଧ୍ୱଜଙ୍କ କଥା ଉପଲକ୍ଷେ ଯେଉଁ ପ୍ରାଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାୟୁର ଅଭ୍ୟାସ କ୍ରିୟା ଅଛି, ଯାହା ସିଦ୍ଧି ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ସେଥିରେ ଶୁଣ।
ସମୂଲମ୍ ଅଖିଲାସ୍ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସାଧ୍ଯାର୍ଥେତରଵାସନାଃ । ଗୁଦାଦିଦ୍ଵାରସଙ୍କୋଚାତ୍ ସ୍ଥାନକାଦିକ୍ରିଯାକ୍ରମୈଃ
ସାଧ୍ୟ ଓ ଅସାଧ୍ୟ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଚେଷ୍ଟା ଓ ଆଶାକୁ ସମୂଳ ଛାଡି ଦିଅ, ଗୁଦ ଆଦି ଦ୍ୱାରକୁ ସଂକୋଚ କରି ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅସନ ଓ କ୍ରିୟା ଅନୁସାରେ ଚାଲିବା।
ଭୋଜନାସନଶୁଦ୍ଧ୍ଯା ଚ ସାଧୁଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥଭାଵନାତ୍ । ସ୍ଵାଚାରାତ୍ ସୁଜନାସଙ୍ଗାତ୍ ସର୍ଵତ୍ଯାଗାତ୍ ସୁଖାସନାତ୍
ଖାଦ୍ୟ ଓ ଆସନର ପବିତ୍ରତା, ଉତ୍ତମ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ଉପରେ ଚିନ୍ତନ, ନିଜର ଆଚରଣ, ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ସଂଗ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତ୍ୟାଗ ଓ ସହଜ ଆସନରେ ବସିବା — ଏହି ସବୁ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତମ ଫଳ ମିଳେ।
ପ୍ରାଣାଯାମଘନାଭ୍ଯାସାଦ୍ ରାମ କାଲେନ କେନଚିତ୍ । କୋପଲୋଭାଦିସନ୍ତ୍ଯାଗାଦ୍ ଭୋଗତ୍ଯାଗାଚ୍ ଚ ସୁଵ୍ରତ
ପ୍ରାଣାୟାମର ନିରନ୍ତର ଅଭ୍ୟାସ, ରାମ, ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ ଓ ଏହା ପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁର୍ବଳତାକୁ ଛାଡିବା, ଭୋଗବିଲାସର ତ୍ୟାଗ — ଏହି ସବୁ ଉପାୟ ଉତ୍ତମ ପଥ।
ତ୍ଯାଗାଦାନନିରୋଧେଷୁ ଭୃଶଂ ଯାନ୍ତି ଵିଧେଯତାମ୍ । ପ୍ରାଣାଃ ପ୍ରଭୁତ୍ଵତଜ୍ଜ୍ଞସ୍ଯ ପୁଂସୋ ଭୃତ୍ଯା ଇଵାଖିଲାଃ
ତ୍ୟାଗ, ଦାନ ଓ ନିୟମର କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରାଣଗୁଡ଼ିକ ବହୁତ ଅନୁଗତ ହୋଇଯାନ୍ତି; ଯେଉଁ ଜଣେ ନିଜର ଶକ୍ତିକୁ ଜାଣିଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣ ଦାସମାନଙ୍କ ପରି ଚାଲିଥାଏ।
ରାଜ୍ଯାଦ୍ଯା ମୋକ୍ଷପର୍ଯନ୍ତାସ୍ ସମସ୍ତା ଏଵ ସମ୍ପଦଃ । ଦେହାନିଲଵିଧେଯତ୍ଵସାଧ୍ଯାସ୍ ସର୍ଵସ୍ଯ ରାଘଵ
ରାଜ୍ୟ ଠାରୁ ମୋକ୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ସଫଳତା, ରାଘବ, ଶରୀର ଓ ଶ୍ୱାସର ଅନୁଗତତା ଦ୍ୱାରା ସମ୍ଭବ; ଏହି ଉପାୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଲାଗୁ।
ପରିମଣ୍ଡଲିତାକାରା କନ୍ଦସ୍ଥାନସମାଶ୍ରିତା । ଅନ୍ତ୍ରଵେଷ୍ଟନିକା ନାମ ନାଡୀ ନାଡୀଶତାଶ୍ରିତା
ଗୋଲାକାର ଆକୃତିରେ, ମୂଳରେ ବସିଛି ଏହି ନାଳୀ, ଯାହାକୁ ଅନ୍ତରବେଷ୍ଟନିକା ଭାବରେ ଡାକାଯାଏ । ଏହି ନାଳୀକୁ ଶତାଧିକ ଅନ୍ୟ ନାଳୀ ଆଧାର କରିଛନ୍ତି ।
ଵୀଣାଗ୍ରାଵର୍ତସଦୃଶୀ ସଲିଲାଵର୍ତସନ୍ନିଭା । ଲିପ୍ଯାଦ୍ଯୋଙ୍କାରସଂସ୍ଥାନା କୁନ୍ତଲାଵର୍ତଵତ୍ ସ୍ଥିତା
ଏହି ନାଳୀ ବୀଣାର ତଳ ଭାଗର ଚକ୍ରାକାର ଆକୃତି ପରି, ଜଳର ଭୂମିକା ଭଳି ଦେଖାଯାଏ । ଏହାର ଆକୃତି 'ଓଁ' ଅକ୍ଷରରେ ଚିହ୍ନିତ, ଚୁଲିର ଗୁଞ୍ଜି ପରି ଏହା ଗୁଞ୍ଜି ରହିଛି ।
ଦେଵାସୁରମନୁଷ୍ଯେଷୁ ମୃଗନକ୍ରଖଗାଦିଷୁ । କୀଟାଦିଷ୍ଵ୍ ଅବ୍ଜଜାନ୍ତେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ପ୍ରାଣିଷୂଦିତା
ଏହି ନାଳୀ ଦେବତା, ଅସୁର, ମନୁଷ୍ୟ, ପଶୁ, ମଗର, ପକ୍ଷୀ, ପୋକା ଏବଂ ପଦ୍ମରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ଅଛି ।
ଶୀତାର୍ତସୁପ୍ତଭୋଗୀନ୍ଦ୍ରଭୋଗଵଦ୍ ବଦ୍ଧମଣ୍ଡଲା । ସିତା କଲ୍ପାଗ୍ନିଵିଗଲଦିନ୍ଦୁଵଦ୍ ବଦ୍ଧକୁଣ୍ଡଲା
ଏହି ନାଳୀ ଶୀତରେ ଶୁଇଥିବା ସର୍ପ ପରି ଗୁଞ୍ଜି ରହିଛି, ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଆକାର ନେଇଛି, ଏବଂ ଏହା କଳ୍ପନାର ଅଗ୍ନିରେ ଚୁଇଁଥିବା ଚନ୍ଦ୍ରପରି ଗୁଞ୍ଜି ରହିଛି ।
ମନୋଭ୍ରୂମଧ୍ଯରନ୍ଧ୍ରାଧୋଵିଶଦବ୍ଵୃତ୍ତିଚଞ୍ଚଲା । ଅନାରତଂ ରସସ୍ଯନ୍ଦୈଃ ପ୍ଲଵମାନୈଵ ତିଷ୍ଠତି
ଭୂରୁ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ମନସର ମୁଖ୍ୟ ନାଳୀ ତଳେ, ଚଞ୍ଚଳ ଏବଂ ଚିର ଚଳିତ ମନ ଅନ୍ତର୍ଗତ ରସର ଧାରାରେ ନିରନ୍ତର ଭାବେ ଭାସି ରହେ।
ଅସ୍ଯା ଅଭ୍ଯନ୍ତରେ ତସ୍ମିନ୍ କଦଲୀକୋଶକୋମଲେ । ଯା ଵାତଶକ୍ତିସ୍ ସ୍ଫୁରତି ଵେଣାଵ୍ ଇଵ ଲସଦ୍ଗତିଃ
ଏହାର ଅଭ୍ୟନ୍ତରେ, କଦଳୀର କୋଶ ଭଳି ନରମ ଅଂଶରେ, ବାୟୁର ଶକ୍ତି ଶୁନ୍ୟ ବାଂଶୀରେ ଝିଅଁ ଚଳାପାଇଁ ଭଳି ଚମକି ଚଳିଥାଏ।
ସୋକ୍ତା କୁଣ୍ଡଲିନୀ ନାମ୍ନା କୁଣ୍ଡଲାକାରଵାହିନୀ । ପ୍ରାଣିନଃ ପରମା ଶକ୍ତିସ୍ ସର୍ଵଶକ୍ତିଜଵପ୍ରଦା
ଏହି ଶକ୍ତିକୁ 'କୁଣ୍ଡଳିନୀ' ନାମରେ ଡାକାଯାଏ; ଏହା ଗୋଲାକାର ଭାବରେ ବହିଯାଏ। ଏହିଁ ହେଉଛି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ପରମ ଶକ୍ତି, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ତ୍ୱରିତ ଉତ୍ସ।
ଅନିଶଂ ନିଶ୍ଶ୍ଵସଦ୍ରୂପା କୁପିତେଵ ଭୁଜଙ୍ଗମୀ । ସଂସ୍ଥିତୋର୍ଧ୍ଵୀକୃତମୁଖୀ ସ୍ପନ୍ଦାନାଂ ହେତୁତାଂ ଗତା
ଏହା ସଦା ଶ୍ୱାସ ଭଳି ନିଶ୍ଶ୍ୱାସ କରୁଥାଏ, ରାଗିଥିବା ସର୍ପ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ; ଏହା ଉପରକୁ ମୁଖ ଦେଇ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଛି, ଏବଂ ସମସ୍ତ କମ୍ପନର କାରଣ ହୋଇଯାଇଛି।
ଯଦା ପ୍ରାଣାନିଲୋ ଯାତି ହୃଦି କୁଣ୍ଡଲିନୀପଦମ୍ । ତଦା ସଂଵିଦ୍ ଉଦେତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ ଭୂତତନ୍ମାତ୍ରବୀଜଭୂଃ
ଯେତେବେଳେ ପ୍ରାଣବାୟୁ ହୃଦୟରେ କୁଣ୍ଡଳିନୀର ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେତେବେଳେ ଅନ୍ତରରେ ଚେତନା ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ଯାହା ଭୂତତନ୍ମାତ୍ରାର ବିଜ ଭୂମି।
ଯଦା କୁଣ୍ଡଲିନୀ ଦେହେ ସ୍ଫୁରତ୍ଯ୍ ଅବ୍ଜ ଇଵାଲିନୀ । ତଦା ସଂଵିଦ୍ ଉଦେତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ ମୃଦୁସ୍ପର୍ଶଵଶୋଦଯା
ଯେତେବେଳେ କୁଣ୍ଡଳିନୀ ଦେହରେ ପଦ୍ମରେ ମାଳାରେ ମଧୁମକୁ ଲାଗିଥିବା ପରି ଉତ୍ସାହିତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଅନ୍ତରରେ ଚେତନା ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ମୃଦୁ ସ୍ପର୍ଶରେ ଜାଗୃତ ହୁଏ।
ସ୍ପର୍ଶେନ ମୃଦୁନା ନାଡ୍ଯା ଲିଙ୍ଗକାମାତପତ୍ରଯୋଃ । ଯଥା ସଂଵିଦ୍ ଉଦେତ୍ଯ୍ ଉଚ୍ଚୈସ୍ ତଥା କୁଣ୍ଡଲିନୀ ଜଵାତ୍
ନାଡୀର ମୃଦୁ ସ୍ପର୍ଶ ଲିଙ୍ଗ ଓ କାମପତ୍ରରେ ହେଲେ, ଯେପରି ଚେତନା ଉତ୍ସାହରେ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ସେପରି କୁଣ୍ଡଳିନୀ ତୁରନ୍ତ ଉତ୍ସାହିତ ହୁଏ।
ତସ୍ଯାଂ ସମସ୍ତାସ୍ ସମ୍ବଦ୍ଧା ନାଡ୍ଯୋ ହୃଦଯକୋଶଗାଃ । ଉତ୍ପଦ୍ଯନ୍ତେ ଵିଲୀଯନ୍ତେ ମହାର୍ଣଵ ଇଵାପଗାଃ
ତାଙ୍କରେ ହୃଦୟ ପଦ୍ମକୁ ଯାଉଥିବା ସମସ୍ତ ନାଡୀ ଏକାଠି ହୋଇଥାନ୍ତି; ସେଗୁଡିକ ଉଦ୍ଭବ ଓ ଲୟ ହୁଏ, ଯେପରି ମହାସାଗରରେ ନଦୀ ଆସି ମିଶିଯାଏ।
ନିତ୍ଯଂ ଵାତାତ୍ମକତଯା ସ୍ପନ୍ଦୋନ୍ମୁଖତଯା ତଯା । ସା ସର୍ଵସଂଵିଦାଂ ବୀଜମ୍ ଏକମ୍ ଆଦ୍ଯମ୍ ଉଦାହୃତମ୍
ସବୁବେଳେ, ପବନର ଗୁଣ ଓ କମ୍ପନର ଝାଞ୍ଜାଳ ଦ୍ୱାରା, ଏହି ଏକ ଆଦି ମୂଳ ଅଣୁ ସମସ୍ତ ଚେତନାର ଉତ୍ସ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ହୁଏ।
ଦିକ୍କାଲାଦ୍ଯନଵଚ୍ଛିନ୍ନା ଚିତ୍ସଂଵିତ୍ ସର୍ଵଗାସ୍ତି ହି । ତସ୍ଯାଃ କୁଣ୍ଡଲିନୀକୋଶାତ୍ କେନାର୍ଥେନୋଦଯସ୍ ସ୍ଫୁଟଃ
ଦିଗ, ସମୟ ଓ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସୀମାରେ ବାଧା ନହୋଇ, ଚେତନା ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପିତ ଅଛି; ଏହାର କୁଣ୍ଡଳିନୀ ଗୁପ୍ତ ଅଂଶରୁ କେଉଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କିମ୍ବା ପ୍ରକାଶ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ?
ସର୍ଵଦା ସର୍ଵତସ୍ ସତ୍ଯଂ ଚିତ୍ସଂଵିଦ୍ ଵିଦ୍ଯତେ ଽନଘ । କିଂ ତ୍ଵ୍ ଅସ୍ଯା ଭୂତତନ୍ମାତ୍ରଵଶାଦ୍ ଅଭ୍ଯୁଦଯଃ କ୍ଵଚିତ୍
ହେ ନିର୍ମଳ, ଚେତନା ସବୁବେଳେ ଓ ସମସ୍ତଠାରେ ସତ୍ୟରୂପେ ଅଛି; କିନ୍ତୁ ଏହା କେଉଁଠି ଦେଖାଯାଏ, ତାହା ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱର ପ୍ରଭାବ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ।
ସର୍ଵତ୍ର ଵିଦ୍ଯମାନା ଚିଦ୍ ଦେହେଷୁ ତରଲାଯତେ । ସର୍ଵଗୋ ଽପ୍ଯ୍ ଆତପସ୍ ସାରରତ୍ନେଷ୍ଵ୍ ଅତିଵିଜୃମ୍ଭତେ
ଚେତନା ସମସ୍ତଠାରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦେହରେ ଅସ୍ଥିର ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ; ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପିତ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ଆତପର ମୂଳ ରତ୍ନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିଶେଷ ଭାବରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ।
କ୍ଵଚିନ୍ ନଷ୍ଟଂ କ୍ଵଚିତ୍ ସୁପ୍ତଂ କ୍ଵଚିଦ୍ ଉଚ୍ଛୂନତାଂ ଗତମ୍ । ଵସ୍ତୁ ଵସ୍ତୁନି ଯଦ୍ ଦୃଷ୍ଟଂ ତତ୍ ସ୍ଵଭାଵଵିଜୃମ୍ଭିତମ୍
କେଉଁଠି ହେଲା ହରାଇଯିବା, କେଉଁଠି ହେଲା ଶୁଏଇଯିବା, ଆଉ କେଉଁଠି ହେଲା ପୂର୍ଣ୍ଣତାକୁ ପହଞ୍ଚିବା; ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ବସ୍ତୁରେ ଯେଉଁ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ, ସେଟି ତାହାର ସ୍ୱାଭାବିକ ପ୍ରକାଶ।
ଏତଦ୍ ଭୂଯଃ କ୍ରମେଣାହଂ ଶୃଣୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତେ ଽନଘ । ଦେହେଷ୍ଵ୍ ଏଵ ଯଥୋଦେତି ଭୃଶଂ ସଂଵିନ୍ମଯଃ କ୍ରମଃ
ହେ ନିର୍ମଳ, ଏହି କଥାକୁ ଆଉ ଭଲଭାବେ ତୁମକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ବୁଝାଇବି; ଶୁଣ, ଶରୀରମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଜ୍ଞାନର ଧାରା କିପରି ଭଳି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ତାହା ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରୁଛି।
ଚେତନାଚେତନଂ ଭୂତଜାତଂ ଵ୍ଯୋମ ତଥାଖିଲମ୍ । ସର୍ଵଂ ଚିନ୍ମାତ୍ରସନ୍ମାତ୍ରଂ ଶୂନ୍ଯମାତ୍ରଂ ଯଥା ନଭଃ
ଚେତନ ଓ ଅଚେତନ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ଏବଂ ଆକାଶ ସହିତ ସମସ୍ତ କିଛି, ଏହା ସବୁ କେବଳ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତା ଅଟୁଟ ଭାବରେ ଅଛି, ଯେପରି ଆକାଶ କେବଳ ଶୂନ୍ୟ।
ତଦ୍ ଧି ଚିନ୍ମାତ୍ରସନ୍ମାତ୍ରମ୍ ଅଵିକାରାଦ୍ଯ୍ ଅନାମଯମ୍ । କ୍ଵଚିତ୍ ସ୍ଥିତଂ ସଂଵିଦୈଵ କୃତତନ୍ମାତ୍ରପଞ୍ଚକମ୍
ଏହା ହେଉଛି ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତା, ଯାହା କେବେ ବଦଳାଏ ନାହିଁ ଓ କେଉଁସି ଦୁଃଖ ନାହିଁ; କେଉଁଠି କେବଳ ଜ୍ଞାନ ରହିଯାଏ, ଯାହା ପଞ୍ଚ ତନ୍ମାତ୍ରା ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଛି।
ତତ୍ ପଞ୍ଚକଂ ଗତଂ ଦ୍ଵିତ୍ଵଂ ଲିକ୍ଷାଦ୍ଯନ୍ତଂ ସ୍ଵସଂଵିଦା । ଅନ୍ତର୍ଭୂତଵିକାରାଦି ଦୀପାଦ୍ ଦୀପଶତଂ ଯଥା
ଏହି ପଞ୍ଚଟି ଉପାଦାନ, ଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପ ନେଇ, ଅଣୁର ଆରମ୍ଭରୁ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ନିଜର ଜ୍ଞାନରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଘେରାଯାଇଥାଏ, ତାହାର ସମସ୍ତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସହିତ; ଯେପରିକି ଗୋଟିଏ ଦୀପରୁ ଶତାଧିକ ଦୀପ ଜଳିଯାଏ।
ସ୍ଵସତ୍ତାମାତ୍ରକେଣୈଵ ସଙ୍କଲ୍ପଲଵରୂପିଣା । ପଞ୍ଚକାନି ଵ୍ରଜନ୍ତୀହ ଦେଵତ୍ଵଂ ତାନି କାନିଚିତ୍
ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ମାତ୍ରରେ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବନାର ଆକାର ନେଇ, ଏଠାରେ ଏହି ପଞ୍ଚଟି ଉପାଦାନର କିଛି ଦେବତାର ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରିଥାଏ।
କାନିଚିତ୍ ତିର୍ଯଗାଦିତ୍ଵଂ ହେମାଦିତ୍ଵଂ ଚ କାନିଚିତ୍ । କାନିଚିଦ୍ ଦୃଷଦାଦିତ୍ଵଂ ଦ୍ରଵ୍ଯାଦିତ୍ଵଂ ଚ କାନିଚିତ୍
କିଛି ପଶୁ ଓ ଏହା ପରି ଅବସ୍ଥାକୁ ପାଏ, କିଛି ସୁନା ଓ ଏହା ପରି ହୁଏ, କିଛି ପଥର ଓ ଏହା ପରି ହୁଏ, ଏବଂ କିଛି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ହୁଏ।
ଏଵଂ ହି ପଞ୍ଚକଂ ସ୍ପନ୍ଦମାତ୍ରଂ ଜଗଦ୍ ଇତି ସ୍ଥିତମ୍ । ଚିତ୍ସଂଵିଦ୍ ଅତ୍ର ସର୍ଵତ୍ର ଵିଦ୍ଯତେ ରଘୁନନ୍ଦନ
ଏଭଳି, ଏହି ପଞ୍ଚଟି ଉପାଦାନ କେବଳ ଏକ ତରଙ୍ଗ ଭାବରେ ଏହି ସଂସାର ଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ; ଏହାର ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରେ ଚେତନା ଓ ଜ୍ଞାନ ବ୍ୟାପିଛି, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ।