ଵିଶ୍ରାନ୍ତା ସୁଚିରଶ୍ରାନ୍ତା ଘନଲବ୍ଧପଦାତ୍ମନି । ସର୍ଵୋପମାତୀତତଯା ଜଗାମାଵ୍ଯପଦେଶ୍ଯତାମ୍
ଦୀର୍ଘ କ୍ଳାନ୍ତି ପରେ ଶାନ୍ତି ପାଇଛନ୍ତି, ଗଭୀର ଅନୁଭୂତିରେ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ତୁଳନାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଅବ୍ୟାଖ୍ୟାତ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି।
ଇତି ସା ମହିଷୀ ତସ୍ଯ ଚୂଡାଲା ଵରଵର୍ଣିନୀ । ସ୍ଵଲ୍ପେନୈଵ ହି କାଲେନ ଯଯୌ ଵିଦିତଵେଦ୍ଯତାମ୍
ଏଭଳି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପବତୀ ମହିଷୀ ଚୂଡାଳା, ଅତି କମ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଜଣାଯିବା ଜିନିଷର ଜ୍ଞାନ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ।
ଯଥାଯମ୍ ଆଗତଃ କଶ୍ଚିଜ୍ ଜାଗତସ୍ ସ୍ପନ୍ଦଵିଭ୍ରମଃ । ଯଥା ଚ ଲୀଯତେ ସର୍ଵଂ ତତ୍ ତଜ୍ ଜ୍ଞାତଵତୀ ବଭୌ
ଏହି ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାର କିଛି କମ୍ପନ କିପରି ଆସେ ଏବଂ ସମସ୍ତ କିପରି ଲୟ ହୋଇଯାଏ, ସେ ଏହି ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ।
ଅଦୃଷ୍ଟସକଲଭ୍ରାନ୍ତୌ ପଦେ ଵିଶ୍ରାନ୍ତିମ୍ ଏତ୍ଯ ସା । ରରାଜ ଶରଦଚ୍ଛାଭ୍ରମାଲେଵ ଗତସମ୍ଭ୍ରମା
ସମସ୍ତ ଭ୍ରମ ଦୃଷ୍ଟିରେ ନ ଆସିବା ଅବସ୍ଥାରେ ବିଶ୍ରାମ ପାଇଁ, ସେ ଅସ୍ଥିରତା ହୀନ ହୋଇ, ଶୁଭ୍ର ଶରତ ମେଘର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ।
ଅନାକୁଲସମାଲୋକେ ଆଶଶ୍ଵାସାତ୍ମନାତ୍ମନି । ଜରଦ୍ଗୁର୍ ଇଵ ଶୈଲାଗ୍ରଂ ସତୃଣଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତା
ଅଶାନ୍ତି ନଥିବା ଦୃଷ୍ଟିରେ, ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ନିଶ୍ଚିତ ରଖି, ସେ ଜରା ପହାଡ଼ର ତୃଣାଙ୍କିତ ଶିଖରରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦଉଡ଼ି ରହିଲେ।
ସ୍ଵଵିଵେକଘନାଭ୍ଯାସଵଶାଦ୍ ଆତ୍ମୋଦଯେନ ସା । ଶୁଶୁଭେ ଶୋଭନା ପୁଷ୍ପଲତେଵାଭିନଵୋଦ୍ଗତା
ନିଜ ବିବେକର ଗଭୀର ଅଭ୍ୟାସ ଏବଂ ଆତ୍ମାର ଉଦୟ ଶକ୍ତିରେ, ସେ ନବ ଫୁଟିଥିବା ଫୁଲ ଲତାର ପରି ଶୋଭା ପାଇଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ।
ଅଥ ତାମ୍ ଅନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗୀଂ କଦାଚିତ୍ ସ ଶିଖିଧ୍ଵଜଃ । ଅପୂର୍ଵଶୋଭାମ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ସ୍ମଯମାନ ଉଵାଚ ହ
ତା’ର ଦୋଷହୀନ ଦେହ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପକୁ ଦେଖି, ଏକଦା ଶିଖିଧ୍ୱଜ ହସି ହସି କହିଲେ।
ଭୂଯୋ ଯୌଵନଯୁକ୍ତେଵ ମଣ୍ଡିତେଵ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଅଧିକଂ ରାଜସେ ତନ୍ଵି ଜଗଦ୍ରାଜ୍ଯଵତୀ ଯଥା
ତୁମେ ବାରମ୍ବାର ଯୁବତୀ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛ, ଭଳିଭଳି ସଜିଛ, ଏବଂ ଏହି ପୃଥିବୀର ରାଜ୍ୟ ରହିଛି ଭଳି ଅଧିକ ଚମକୁଛ।
ପ୍ରପୀତାମୃତସାରେଵ ଲବ୍ଧାଲଭ୍ଯପଦେଵ ଚ । ଆନନ୍ଦାପୂରପୂର୍ଣେଵ ରାଜସେ ଽତିତରାଂ ପ୍ରିଯେ
ପ୍ରିୟେ, ତୁମେ ଅମୃତର ସାର ପିଇଥିବା, ଅପ୍ରାପ୍ୟ ଦଶାକୁ ପାଇଥିବା ଏବଂ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛ।
ଉପଶାନ୍ତଂ ଚ କାନ୍ତଂ ଚ ଦଧାନା ସୁନ୍ଦରଂ ଵପୁଃ । ଅଭିଭୂଯେନ୍ଦୁମ୍ ଆଯାସି ଶ୍ରିଯଂ କାମ୍ ଅପି କାମିନି
ଶାନ୍ତ ଓ ମନୋହର ଦେହ ଧାରଣ କରି, ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଛ, ଏବଂ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଏକ ଭାଗ୍ୟ ରହିଛ।
ଅଭୋଗକୃପଣଂ ଶାନ୍ତମ୍ ଊର୍ଜିତଂ ସମତାଂ ଗତମ୍ । ଗମ୍ଭୀରଂ ଚ ପ୍ରସନ୍ନଂ ଚ ଚେତଃ ପଶ୍ଯାମି ତେ ପ୍ରିଯେ
ପ୍ରିୟେ, ତୁମ ମନକୁ ମୁଁ ଦେଖୁଛି — ଏହା ଭୋଗ ଚାହିଁନଥିବା, ଶାନ୍ତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସମତାରେ ଅଟୁଟ, ଗଭୀର ଏବଂ ସ୍ପଷ୍ଟ।
ତୃଣୀକୃତତ୍ରିଭୁଵନଂ ପୀତାଖିଲଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍ । ଅନନ୍ତୋଦ୍ଭାସୁରଂ ସୌମ୍ଯଂ ମନଃ ପଶ୍ଯାମି ତେ ପ୍ରିଯେ
ପ୍ରିୟେ, ତୁମ ମନ ଏମିତି ଯେ, ତିନି ଭୁବନକୁ ତୁଳସି କଠିଆ ପରି ଗଣେ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଛି, ଅନନ୍ତ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ମୃଦୁ।
ନ କେନଚିନ୍ ମହାଭାଗେ ଵିଭଵାନନ୍ଦଵସ୍ତୁନା । ଚେତସ୍ ତଵ ତୁଲାମ୍ ଏତି ମେରୁକ୍ଷୀରାବ୍ଧିସୁନ୍ଦରମ୍
ଓ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ତୁମ ମନ ମେରୁ ପର୍ବତ, ସାଗର ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ସୁନ୍ଦର; କୌଣସି ଧନ, ସମ୍ପଦ କିମ୍ବା ଆନନ୍ଦ ଏହା ସହିତ ତୁଳନା ହେବେ ନାହିଁ।
ତୈର୍ ଏଵ ବାଲକଦଲୀମୃଣାଲାଙ୍କୁରକୋମଲୈଃ । ଅଙ୍ଗୈସ୍ ସ୍ଥିତିମ୍ ଅନୁଜ୍ଝଦ୍ଭିର୍ ଵୃଦ୍ଧିଂ ଯାତେଵ ଲକ୍ଷ୍ଯସେ
ତୁମ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଶିଶୁ କଦଳୀ, ପଦ୍ମ ଡଣ୍ଡି ଓ କିଶଳୟ ପରି ମୃଦୁ; ସେଗୁଡ଼ିକ ତାଜା ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ ରହି, ତୁମେ ଦିନକୁ ଦିନ ଅଧିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଛ।
ତଥା ତେନୈଵ ତେନୈଵ ସନ୍ନିଵେଶେନ ସଂସ୍ଥିତା । ଅନ୍ଯତାମ୍ ଉପଯାତାସି ଲତେଵର୍ତୁଵିପର୍ଯଯେ
ଏଭଳି, ସେଇ ଅବସ୍ଥାରେ ଏକେ ଭଳି ରୂପରେ ତୁମେ ରହିଛ, କିନ୍ତୁ ଋତୁ ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ଲତା ଯେପରି ଅନ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରେ, ସେପରି ତୁମେ ଅନ୍ୟ ରୂପକୁ ନେଇଛ।
କିଂ ତ୍ଵଯା ପୀତମ୍ ଅମୃତଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ସାମ୍ରାଜ୍ଯମ୍ ଏଵ ଵା । ଅମୃତ୍ଯଵେ ଵା ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଃ ପ୍ରଯୋଗୋ ଯୋଗଯୁକ୍ତିଭିଃ
ତୁମେ କି ଅମୃତ ପିଇଛ, କିମ୍ବା ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପାଇଛ? କିମ୍ବା ଯୋଗ ଉପାୟରେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜୟ କରିବା ଉପାୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଛ?
ରାଜ୍ଯାଚ୍ ଚିନ୍ତାମଣେର୍ ଵାପି ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାଦ୍ ଵା ତ୍ଵଯାଧିକମ୍ । ଅପ୍ରାପ୍ଯଂ କିମ୍ ଅନୁପ୍ରାପ୍ତଂ ନୀଲୋତ୍ପଲଵିଲୋଚନେ
ନୀଳ କମଳ ନୟନିନୀ, ରାଜ୍ୟ, ଚିନ୍ତାମଣି କିମ୍ବା ତିନି ଲୋକରୁ ବଡ଼ କିଛି ଅପ୍ରାପ୍ୟ ଜିନିଷ ତୁମେ ପାଇଛ କି?
ନକିଞ୍ଚିତ୍ କିଞ୍ଚିଦାକାରମ୍ ଇଦଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାହମ୍ ଆଗତା । ନକିଞ୍ଚିତ୍କିଞ୍ଚିଦାକାରଂ ତେନାସ୍ମି ଶ୍ରୀମତୀ ସ୍ଥିତା
ଏହି କିଛି ନଥିବା ଯାହା କିଛି ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ତାହାକୁ ଛାଡ଼ି ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି; ଏବଂ ସେଇ କିଛି ନଥିବା ଯାହା କିଛି ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ତାହାରେ ମୁଁ ଶ୍ରୀମତୀ ଭାବେ ରହିଛି।
ଯତ୍ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଯନ୍ ନକିଞ୍ଚିଚ୍ ଚ ତଜ୍ ଜାନାମି ଯଥାସ୍ଥିତମ୍ । ଯଥୋଦଯଂ ଯଥାନାଶଂ ତେନାସ୍ମି ଶ୍ରୀମତୀ ସ୍ଥିତା
ଯେ କିଛି ଅଛି କିମ୍ବା ନାହିଁ, ସେଗୁଡିକୁ ମୁଁ ତାଙ୍କର ଅସଲି ଅବସ୍ଥାରେ ଜାଣିଛି; ସେମାନେ କିପରି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଏବଂ କିପରି ଶେଷ ହୁଏ, ମୁଁ ଏହା ଜାଣିଛି। ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ଭାଗ୍ୟବତୀ ଭାବରେ ଅଟୁଟ ରହିଛି।
ଭୋଗୈର୍ ଅଭୁକ୍ତୈସ୍ ତୁଷ୍ଯାମି ଭୁକ୍ତୈର୍ ଇଵ ସୁଦୂରଗୈଃ । ନ ହୃଷ୍ଯାମି ନ କୁପ୍ଯାମି ତେନାସ୍ମି ଶ୍ରୀମତୀ ସ୍ଥିତା
ଯେ ଭୋଗଗୁଡିକୁ ମୁଁ ଭୋଗ କରିନାହିଁ, ସେଗୁଡିକୁ ମୁଁ ଦୂରରୁ ଭୋଗିଥିବା ପରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହିଛି; ମୁଁ ନ ଖୁସି ହୁଏ, ନ ରାଗି ହୁଏ। ଏହି ଭାବରେ, ମୁଁ ଭାଗ୍ୟବତୀ ଭାବରେ ଅଟୁଟ ରହିଛି।
ଏକୈଵାକାଶସଙ୍କାଶେ କେଵଲେ ହୃଦଯେ ରମେ । ନ ରମେ ରାଜଲୀଲାସୁ ତେନାସ୍ମି ଶ୍ରୀମତୀ ସ୍ଥିତା
ଏକା ଏବଂ ପରିସ୍କୃତ ହୃଦୟରେ, ଯାହା ଆକାଶ ପରି ନିର୍ମଳ ଏବଂ ନିରାଳା, ମୁଁ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିଛି; ରାଜସି ଖେଳାରେ ମୁଁ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିନାହିଁ। ଏହି ଭାବରେ, ମୁଁ ଭାଗ୍ୟବତୀ ଭାବରେ ଅଟୁଟ ରହିଛି।
ଆତ୍ମନ୍ଯ୍ ଏଵ ହି ତିଷ୍ଠାମି ନ ଵନୋଦ୍ଯାନସଦ୍ମସୁ । ନ ଭୋଗୌଘେଷୁ ଶଯ୍ଯାସୁ ତେନାସ୍ମି ଶ୍ରୀମତୀ ସ୍ଥିତା
ମୁଁ କେବଳ ଆତ୍ମାରେ ନିଶ୍ଚିତ ରହିଛି; ମୁଁ ଜଙ୍ଗଲ, ଉଦ୍ୟାନ କିମ୍ବା ରାଜମହଳରେ ନୁହେଁ, ଭୋଗର ଏକାଠି ଏବଂ ଶୟା ଉପରେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ରହିନାହିଁ। ଏହି ଭାବରେ, ମୁଁ ଭାଗ୍ୟବତୀ ଭାବରେ ଅଟୁଟ ରହିଛି।
ଜଗତାଂ ପ୍ରଭୁର୍ ଏଵାସ୍ମି ନକିଞ୍ଚିନ୍ମାତ୍ରରୂପିଣୀ । ଇତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମନ୍ଯ୍ ଏଵ ତିଷ୍ଠାମି ତେନାହଂ ଶ୍ରୀମତୀ ସ୍ଥିତା
ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାଲିକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋର ସ୍ବଭାବ କେବଳ ଶୂନ୍ୟତା। ଏଭଳି ମୁଁ ନିଜେ ନିଜ ମନରେ ବସି ରହିଛି, ଏହି କାରଣରେ ମୁଁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ରୀମତୀ ଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ଅନ୍ଯୈଵାହମ୍ ଇଯଂ ନାହମ୍ ଅନ୍ଯା ଚେଯଂ ଚ ଵାପ୍ଯ୍ ଅହମ୍ । ସର୍ଵମ୍ ଅସ୍ମି ନକିଞ୍ଚିଦ୍ ଵା ତେନାହଂ ଶ୍ରୀମତୀ ସ୍ଥିତା
ମୁଁ ଏହି ଜଗତରୁ ଅଲଗା, ଏହି ମୁଁ ନୁହେଁ; ତଥାପି ଏହି ମୁଁ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ଅଛି, କିମ୍ବା ମୁଁ ସମସ୍ତ ହେବି, କିମ୍ବା କିଛି ନୁହେଁ। ଏହିପରି ମୁଁ ଶ୍ରୀମତୀ ଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ଯତ୍ ପଶ୍ଯାମି ନ ପଶ୍ଯାମି ତତ୍ ପଶ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯଦ୍ ଏଵ ଯତ୍ । ଇତି ସମ୍ଯକ୍ ପ୍ରପଶ୍ଯାମି ତେନାହଂ ଶ୍ରୀମତୀ ସ୍ଥିତା
ମୁଁ ଯାହା ଦେଖୁଛି, ତାହା ଦେଖୁନାହିଁ; ମୋର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଆସୁଥିବା ଅନ୍ୟ କିଛି। ଏଭଳି ମୁଁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଦେଖୁଛି, ଏହି କାରଣରେ ମୁଁ ଶ୍ରୀମତୀ ଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ନ ସୁଖଂ ପ୍ରାର୍ଥଯେ ନାର୍ଥଂ ନାନର୍ଥଂ ଚେତରାଂ ସ୍ଥିତିମ୍ । ଯଥାପ୍ରପ୍ତେନ ତୁଷ୍ଯାମି ତେନାହଂ ଶ୍ରୀମତୀ ସ୍ଥିତା
ମୁଁ ସୁଖ ଚାହେଁନି, ଧନ ଚାହେଁନି, ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅବସ୍ଥା ଚାହେଁନି; ଯାହା ମୋ ପାଖରେ ଆସେ, ତାହାରେ ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ। ଏହି କାରଣରେ ମୁଁ ଶ୍ରୀମତୀ ଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ତନୁଵିଦ୍ଵେଷରାଗାଭିସ୍ ତଜ୍ଜ୍ଞାଭିଶ୍ ଶାସ୍ତ୍ରଦୃଷ୍ଟିଷୁ । ରମେ ସହ ଵଯସ୍ଯାଭିସ୍ ତେନାସ୍ମି ଶ୍ରୀମତୀ ସ୍ଥିତା
ଯେଉଁ ସହଯୋଗୀମାନେ ଦେହ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ଓ ଦ୍ୱେଷରୁ ମୁକ୍ତ, ଏହି ପ୍ରକାର ଜ୍ଞାନ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଦେଖିପାରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ମୁଁ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ; ଏହି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସତ୍ୟରେ ଧନ୍ୟ ଅଟୁରି ରହିଛି।
ପଶ୍ଯାମି ଯନ୍ ନଯନରଶ୍ମିଭିର୍ ଇନ୍ଦ୍ରିଯୈର୍ ଵା ଚିତ୍ତେନ ଚେହ ହି ତଦ୍ ଅଙ୍ଗ ନ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଏଵ । ପଶ୍ଯାମି ତଦ୍ଵିରହିତଂ ତୁ ନକିଞ୍ଚିଦାଭଂ ପଶ୍ଯାମି ସମ୍ଯଗ୍ ଇତି ନାଥ ଚିରୋଦଯାସ୍ମି
ମୁଁ ଏଠାରେ ଯାହାକୁ ଚକ୍ଷୁର କିରଣ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅଥବା ମନ ଦ୍ୱାରା ଦେଖିଅଛି, ମୁଁ ଦେଖୁଛି ଯେ ସେଠାରେ କିଛି ନୁହେଁ; ଯାହାକୁ ଦେଖୁଛି, ସେଠାରେ କିଛି ନାହିଁ, ଶୂନ୍ୟ ଭାବରେ ପ୍ରକଟ; ଏଭଳି ଠିକ୍ ଭାବରେ ଦେଖିପାରି, ଦୀର୍ଘକାଳ ହେଉଁ ଆଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି।
ଏଵମ୍ ଆତ୍ମନି ଵିଶ୍ରାନ୍ତାଂ ଵଦନ୍ତୀଂ ତାଂ ଵରାନନାମ୍ । ଅସମ୍ବଦ୍ଧପ୍ରଲାପାସି ବାଲାସୀତି ଵଦଞ୍ ଶନୈଃ
ଏଭଳି ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିବା ସେ ସୁନ୍ଦର ମୁହଁବାଳି ଯବ ଏପରି କହିଲା, ସେତିକି ଦୀରେ ଦୀରେ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଅସମ୍ବଦ୍ଧ କଥା କହୁଛ, ଶିଶୁ ଭଳି।'
ଭୋଗଲମ୍ପଟଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ମୁଗ୍ଧାମ୍ ଆଶଙ୍କ୍ଯ ତାଂ ପ୍ରିଯାମ୍ । ଅବୁଦ୍ଧ୍ଵା ତଦ୍ଗିରାମ୍ ଅର୍ଥଂ ଵିହସ୍ଯୋଵାଚ ଭୂପତିଃ
ଭୋଗରେ ଲାଗିଥିବା ମନ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାକୁ ଅବୁଦ୍ଧ ଭାବି, ତାଙ୍କ କଥାର ଅର୍ଥ ବୁଝିନାହିଁ, ରଜା ହସି ଏବଂ କହିଲେ।