ଅନନ୍ତମ୍ ଇଦମ୍ ଆକାଶଂ ଭୂତୌଘଶ୍ ଚାଚଲାଦିକଃ । ସୁରାସୁରଯୁତଂ ଵିଶ୍ଵମ୍ ଏତନ୍ମଯମ୍ ଅକୃତ୍ରିମମ୍
ଏହି ଅସୀମ ଆକାଶ, ପାହାଡ଼ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭୂତ ଦ୍ରବ୍ୟର ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଥିବା ଏହି ସୃଷ୍ଟି—ସବୁ ଏହାରୁ ହିଁ ଗଠିତ, ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ଅସୃଜିତ।
ପୁସ୍ତକର୍ମମଯୀ ସେନା ସର୍ଵା ମୃଣ୍ମାତ୍ରକଂ ଯଥା । ଦ୍ରଷ୍ଟୃଦୃଶ୍ଯଦୃଶାଂ ସତ୍ତା ଚିନ୍ମାତ୍ରୈକମଯୀ ତଥା
ଯେପରି ମାଟିର ପୁତୁଳି ଦଳ ମାଟି ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ, ସେପରି ଦେଖୁଥିବା, ଦେଖାଯାଉଥିବା ଓ ଦେଖିବାର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚିତ୍ତର ଏକମାତ୍ର ସ୍ୱରୂପ।
ଇଦମ୍ ଐକ୍ଯମ୍ ଇଦଂ ଦ୍ଵିତ୍ଵମ୍ ଅହଂ ନାହମ୍ ଇତୀତି ଚ । କ ଇହ ଭ୍ରମସମ୍ମୋହଃ କଥଂ କସ୍ଯ କୁତଃ କ୍ଵ ଵା
ଏହି ଏକତା, ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟତା, 'ମୁଁ ଅଛି' କିମ୍ବା 'ମୁଁ ନାହିଁ'—ଏଠାରେ କିଏ ଭ୍ରମିତ କିମ୍ବା ମୁହଁଘୁମା ହେଉଛି, କିପରି, କାହା ଦ୍ୱାରା, କେଉଁଠୁ, କେଉଁ ଭାବେ?
ତଦ୍ ଅନନ୍ତମ୍ ଅନାଯାସମ୍ ଉପଶାନ୍ତାସ୍ମି ଖଂ ସ୍ଥିତା । ନିର୍ଵାମି ପରିନିର୍ଵାଣା ସତ୍ଯମ୍ ଆସେ ଗତଜ୍ଵରମ୍
ମୁଁ ସେଇ ଅସୀମ, ସହଜ, ଶାନ୍ତ ଆକାଶରେ ଅବସ୍ଥିତ; ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତିରେ ଶମିତ, ସତ୍ୟରେ ବିଶ୍ରାନ୍ତ, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ।
ଅଚେତନଂ ଚେତନଂ ଵା ଯୋ ଯୋ ନାମାଭିଚେତତି । ସତ୍ତାମାତ୍ରାତ୍ମ ତଦ୍ରୂପଂ ସ୍ଵଂ ମହାଚିତି ସଂସ୍ଥିତମ୍
କିଏ କିଛିକୁ ଜଡ଼ ବା ଚେତନ ଭାବେ ଭାବୁଥିବେ, କିଏ କେଉଁସି ନାମ ଦେଉଥିବେ, ସେଥିର ମୂଳ ସ୍ବରୂପ ହେଉଛି କେବଳ ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ଯାହା ବଡ଼ ଚେତନା ମଧ୍ୟରେ ନିଜ ଭାବେ ବିରାଜିତ।
ତେନେହ ନାହମ୍ ନାନ୍ଯଶ୍ ଚ ନ ଭାଵାଭାଵସମ୍ଭଵଃ । ଶାନ୍ତଂ ସର୍ଵଂ ନିରାଲମ୍ବଂ କେଵଲଂ ସଂସ୍ଥିତଂ ପରମ୍
ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ନ ମୁଁ ଅଛି, ନ ଅନ୍ୟ କେହି ଅଛନ୍ତି, ନ ଭାବ ବା ଅଭାବ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ସବୁ କିଛି ଶାନ୍ତ, ଆଶ୍ରୟହୀନ ଓ କେବଳ ପରମ ଭାବେ ବିରାଜିତ।
ଇତ୍ଥଂ ଵିଚାରଣପରା ପରମାଵବୋଧାଦ୍ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ଯଥାସ୍ଥିତମ୍ ଇଦଂ ପରମାତ୍ମତତ୍ତ୍ଵମ୍ । ସଂଶାନ୍ତରାଗଭଯମୋହମନୋଵିଲାସା ଶାନ୍ତା ବଭୂଵ ଶରଦମ୍ବରଲେଖିକେଵ
ଏଭଳି ଚିନ୍ତା ଓ ପରମ ଜ୍ଞାନରେ ଲୀନ ହୋଇ, ସେ ଯେପରି ଅଛି ସେପରି ପରମ ଆତ୍ମାର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ବୁଝିଲେ; ତାଙ୍କର ରାଗ, ଭୟ, ମୋହ ଓ ମନର ଅସ୍ଥିରତା ଶାନ୍ତ ହୋଇଗଲା, ଶରଦ୍ ଆକାଶରେ ଆଙ୍କା ରେଖା ପରି ସେ ଶାନ୍ତ ହେଲେ।
ଦିନାନୁଦିନମ୍ ଏଷାଥ ସ୍ଵାତ୍ମାରାମତଯା ତଯା । ନିତ୍ଯମ୍ ଅନ୍ତର୍ମୁଖତଯା ବଭୂଵ ପ୍ରକୃତିସ୍ଥିତିଃ
ପ୍ରତିଦିନ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ସଦା ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ରହି, ସେ ନିଜ ସ୍ବଭାବରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ।
ନୀରାଗା ନୀରୁଜାସଙ୍ଗା ନିର୍ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵା ନିସ୍ସମୀହିତା । ନ ଜହାତି ନ ଚାଦତ୍ତେ ପ୍ରକୃତାଚାରଚାରିଣୀ
ସେ ରାଗରୁ ମୁକ୍ତ, ଦୁଃଖ ଓ ଆସକ୍ତିରୁ ଦୂର, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ବରୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ, କୌଣସି ଚେଷ୍ଟା ନାହିଁ—ସେ କିଛି ଛାଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ, କିଛି ଧରନ୍ତି ନାହିଁ, ନିଜ ସ୍ଵଭାବ ଅନୁଯାୟୀ ଚାଲନ୍ତି।
ପରିତୀର୍ଣା ଭଵାମ୍ଭୋଧିଂ ଶାନ୍ତସନ୍ଦେହଜାଲିକା । ପରମାତ୍ମମହାଲାଭପରିପୂର୍ଣତରାନ୍ତରା
ସେ ଭବସାଗରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରିଛନ୍ତି, ସନ୍ଦେହର ଜାଲ ଶାନ୍ତ ହୋଇଛି, ତାଙ୍କର ଅନ୍ତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆତ୍ମାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲାଭରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି।
ଵିଶ୍ରାନ୍ତା ସୁଚିରଶ୍ରାନ୍ତା ଘନଲବ୍ଧପଦାତ୍ମନି । ସର୍ଵୋପମାତୀତତଯା ଜଗାମାଵ୍ଯପଦେଶ୍ଯତାମ୍
ଦୀର୍ଘ କ୍ଳାନ୍ତି ପରେ ଶାନ୍ତି ପାଇଛନ୍ତି, ଗଭୀର ଅନୁଭୂତିରେ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ତୁଳନାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଅବ୍ୟାଖ୍ୟାତ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି।
ଇତି ସା ମହିଷୀ ତସ୍ଯ ଚୂଡାଲା ଵରଵର୍ଣିନୀ । ସ୍ଵଲ୍ପେନୈଵ ହି କାଲେନ ଯଯୌ ଵିଦିତଵେଦ୍ଯତାମ୍
ଏଭଳି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପବତୀ ମହିଷୀ ଚୂଡାଳା, ଅତି କମ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଜଣାଯିବା ଜିନିଷର ଜ୍ଞାନ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ।
ଯଥାଯମ୍ ଆଗତଃ କଶ୍ଚିଜ୍ ଜାଗତସ୍ ସ୍ପନ୍ଦଵିଭ୍ରମଃ । ଯଥା ଚ ଲୀଯତେ ସର୍ଵଂ ତତ୍ ତଜ୍ ଜ୍ଞାତଵତୀ ବଭୌ
ଏହି ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାର କିଛି କମ୍ପନ କିପରି ଆସେ ଏବଂ ସମସ୍ତ କିପରି ଲୟ ହୋଇଯାଏ, ସେ ଏହି ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ।
ଅଦୃଷ୍ଟସକଲଭ୍ରାନ୍ତୌ ପଦେ ଵିଶ୍ରାନ୍ତିମ୍ ଏତ୍ଯ ସା । ରରାଜ ଶରଦଚ୍ଛାଭ୍ରମାଲେଵ ଗତସମ୍ଭ୍ରମା
ସମସ୍ତ ଭ୍ରମ ଦୃଷ୍ଟିରେ ନ ଆସିବା ଅବସ୍ଥାରେ ବିଶ୍ରାମ ପାଇଁ, ସେ ଅସ୍ଥିରତା ହୀନ ହୋଇ, ଶୁଭ୍ର ଶରତ ମେଘର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ।
ଅନାକୁଲସମାଲୋକେ ଆଶଶ୍ଵାସାତ୍ମନାତ୍ମନି । ଜରଦ୍ଗୁର୍ ଇଵ ଶୈଲାଗ୍ରଂ ସତୃଣଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତା
ଅଶାନ୍ତି ନଥିବା ଦୃଷ୍ଟିରେ, ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ନିଶ୍ଚିତ ରଖି, ସେ ଜରା ପହାଡ଼ର ତୃଣାଙ୍କିତ ଶିଖରରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦଉଡ଼ି ରହିଲେ।
ସ୍ଵଵିଵେକଘନାଭ୍ଯାସଵଶାଦ୍ ଆତ୍ମୋଦଯେନ ସା । ଶୁଶୁଭେ ଶୋଭନା ପୁଷ୍ପଲତେଵାଭିନଵୋଦ୍ଗତା
ନିଜ ବିବେକର ଗଭୀର ଅଭ୍ୟାସ ଏବଂ ଆତ୍ମାର ଉଦୟ ଶକ୍ତିରେ, ସେ ନବ ଫୁଟିଥିବା ଫୁଲ ଲତାର ପରି ଶୋଭା ପାଇଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ।
ଅଥ ତାମ୍ ଅନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗୀଂ କଦାଚିତ୍ ସ ଶିଖିଧ୍ଵଜଃ । ଅପୂର୍ଵଶୋଭାମ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ସ୍ମଯମାନ ଉଵାଚ ହ
ତା’ର ଦୋଷହୀନ ଦେହ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପକୁ ଦେଖି, ଏକଦା ଶିଖିଧ୍ୱଜ ହସି ହସି କହିଲେ।
ଭୂଯୋ ଯୌଵନଯୁକ୍ତେଵ ମଣ୍ଡିତେଵ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଅଧିକଂ ରାଜସେ ତନ୍ଵି ଜଗଦ୍ରାଜ୍ଯଵତୀ ଯଥା
ତୁମେ ବାରମ୍ବାର ଯୁବତୀ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛ, ଭଳିଭଳି ସଜିଛ, ଏବଂ ଏହି ପୃଥିବୀର ରାଜ୍ୟ ରହିଛି ଭଳି ଅଧିକ ଚମକୁଛ।
ପ୍ରପୀତାମୃତସାରେଵ ଲବ୍ଧାଲଭ୍ଯପଦେଵ ଚ । ଆନନ୍ଦାପୂରପୂର୍ଣେଵ ରାଜସେ ଽତିତରାଂ ପ୍ରିଯେ
ପ୍ରିୟେ, ତୁମେ ଅମୃତର ସାର ପିଇଥିବା, ଅପ୍ରାପ୍ୟ ଦଶାକୁ ପାଇଥିବା ଏବଂ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛ।
ଉପଶାନ୍ତଂ ଚ କାନ୍ତଂ ଚ ଦଧାନା ସୁନ୍ଦରଂ ଵପୁଃ । ଅଭିଭୂଯେନ୍ଦୁମ୍ ଆଯାସି ଶ୍ରିଯଂ କାମ୍ ଅପି କାମିନି
ଶାନ୍ତ ଓ ମନୋହର ଦେହ ଧାରଣ କରି, ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଛ, ଏବଂ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଏକ ଭାଗ୍ୟ ରହିଛ।
ଅଭୋଗକୃପଣଂ ଶାନ୍ତମ୍ ଊର୍ଜିତଂ ସମତାଂ ଗତମ୍ । ଗମ୍ଭୀରଂ ଚ ପ୍ରସନ୍ନଂ ଚ ଚେତଃ ପଶ୍ଯାମି ତେ ପ୍ରିଯେ
ପ୍ରିୟେ, ତୁମ ମନକୁ ମୁଁ ଦେଖୁଛି — ଏହା ଭୋଗ ଚାହିଁନଥିବା, ଶାନ୍ତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସମତାରେ ଅଟୁଟ, ଗଭୀର ଏବଂ ସ୍ପଷ୍ଟ।
ତୃଣୀକୃତତ୍ରିଭୁଵନଂ ପୀତାଖିଲଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍ । ଅନନ୍ତୋଦ୍ଭାସୁରଂ ସୌମ୍ଯଂ ମନଃ ପଶ୍ଯାମି ତେ ପ୍ରିଯେ
ପ୍ରିୟେ, ତୁମ ମନ ଏମିତି ଯେ, ତିନି ଭୁବନକୁ ତୁଳସି କଠିଆ ପରି ଗଣେ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଛି, ଅନନ୍ତ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ମୃଦୁ।
ନ କେନଚିନ୍ ମହାଭାଗେ ଵିଭଵାନନ୍ଦଵସ୍ତୁନା । ଚେତସ୍ ତଵ ତୁଲାମ୍ ଏତି ମେରୁକ୍ଷୀରାବ୍ଧିସୁନ୍ଦରମ୍
ଓ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ତୁମ ମନ ମେରୁ ପର୍ବତ, ସାଗର ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ସୁନ୍ଦର; କୌଣସି ଧନ, ସମ୍ପଦ କିମ୍ବା ଆନନ୍ଦ ଏହା ସହିତ ତୁଳନା ହେବେ ନାହିଁ।
ତୈର୍ ଏଵ ବାଲକଦଲୀମୃଣାଲାଙ୍କୁରକୋମଲୈଃ । ଅଙ୍ଗୈସ୍ ସ୍ଥିତିମ୍ ଅନୁଜ୍ଝଦ୍ଭିର୍ ଵୃଦ୍ଧିଂ ଯାତେଵ ଲକ୍ଷ୍ଯସେ
ତୁମ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଶିଶୁ କଦଳୀ, ପଦ୍ମ ଡଣ୍ଡି ଓ କିଶଳୟ ପରି ମୃଦୁ; ସେଗୁଡ଼ିକ ତାଜା ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ ରହି, ତୁମେ ଦିନକୁ ଦିନ ଅଧିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଛ।
ତଥା ତେନୈଵ ତେନୈଵ ସନ୍ନିଵେଶେନ ସଂସ୍ଥିତା । ଅନ୍ଯତାମ୍ ଉପଯାତାସି ଲତେଵର୍ତୁଵିପର୍ଯଯେ
ଏଭଳି, ସେଇ ଅବସ୍ଥାରେ ଏକେ ଭଳି ରୂପରେ ତୁମେ ରହିଛ, କିନ୍ତୁ ଋତୁ ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ଲତା ଯେପରି ଅନ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରେ, ସେପରି ତୁମେ ଅନ୍ୟ ରୂପକୁ ନେଇଛ।
କିଂ ତ୍ଵଯା ପୀତମ୍ ଅମୃତଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ସାମ୍ରାଜ୍ଯମ୍ ଏଵ ଵା । ଅମୃତ୍ଯଵେ ଵା ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଃ ପ୍ରଯୋଗୋ ଯୋଗଯୁକ୍ତିଭିଃ
ତୁମେ କି ଅମୃତ ପିଇଛ, କିମ୍ବା ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପାଇଛ? କିମ୍ବା ଯୋଗ ଉପାୟରେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜୟ କରିବା ଉପାୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଛ?
ରାଜ୍ଯାଚ୍ ଚିନ୍ତାମଣେର୍ ଵାପି ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାଦ୍ ଵା ତ୍ଵଯାଧିକମ୍ । ଅପ୍ରାପ୍ଯଂ କିମ୍ ଅନୁପ୍ରାପ୍ତଂ ନୀଲୋତ୍ପଲଵିଲୋଚନେ
ନୀଳ କମଳ ନୟନିନୀ, ରାଜ୍ୟ, ଚିନ୍ତାମଣି କିମ୍ବା ତିନି ଲୋକରୁ ବଡ଼ କିଛି ଅପ୍ରାପ୍ୟ ଜିନିଷ ତୁମେ ପାଇଛ କି?
ନକିଞ୍ଚିତ୍ କିଞ୍ଚିଦାକାରମ୍ ଇଦଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାହମ୍ ଆଗତା । ନକିଞ୍ଚିତ୍କିଞ୍ଚିଦାକାରଂ ତେନାସ୍ମି ଶ୍ରୀମତୀ ସ୍ଥିତା
ଏହି କିଛି ନଥିବା ଯାହା କିଛି ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ତାହାକୁ ଛାଡ଼ି ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି; ଏବଂ ସେଇ କିଛି ନଥିବା ଯାହା କିଛି ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ତାହାରେ ମୁଁ ଶ୍ରୀମତୀ ଭାବେ ରହିଛି।
ଯତ୍ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଯନ୍ ନକିଞ୍ଚିଚ୍ ଚ ତଜ୍ ଜାନାମି ଯଥାସ୍ଥିତମ୍ । ଯଥୋଦଯଂ ଯଥାନାଶଂ ତେନାସ୍ମି ଶ୍ରୀମତୀ ସ୍ଥିତା
ଯେ କିଛି ଅଛି କିମ୍ବା ନାହିଁ, ସେଗୁଡିକୁ ମୁଁ ତାଙ୍କର ଅସଲି ଅବସ୍ଥାରେ ଜାଣିଛି; ସେମାନେ କିପରି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଏବଂ କିପରି ଶେଷ ହୁଏ, ମୁଁ ଏହା ଜାଣିଛି। ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ଭାଗ୍ୟବତୀ ଭାବରେ ଅଟୁଟ ରହିଛି।
ଭୋଗୈର୍ ଅଭୁକ୍ତୈସ୍ ତୁଷ୍ଯାମି ଭୁକ୍ତୈର୍ ଇଵ ସୁଦୂରଗୈଃ । ନ ହୃଷ୍ଯାମି ନ କୁପ୍ଯାମି ତେନାସ୍ମି ଶ୍ରୀମତୀ ସ୍ଥିତା
ଯେ ଭୋଗଗୁଡିକୁ ମୁଁ ଭୋଗ କରିନାହିଁ, ସେଗୁଡିକୁ ମୁଁ ଦୂରରୁ ଭୋଗିଥିବା ପରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହିଛି; ମୁଁ ନ ଖୁସି ହୁଏ, ନ ରାଗି ହୁଏ। ଏହି ଭାବରେ, ମୁଁ ଭାଗ୍ୟବତୀ ଭାବରେ ଅଟୁଟ ରହିଛି।