ଅସତ୍ଯଜଡଚେତ୍ଯାଂଶଶ୍ରଯଣାଚ୍ ଚିଦ୍ଵପୁର୍ ଜଡମ୍ । ମହାଜଡଗତୋ ହ୍ଯ୍ ଅଗ୍ନିର୍ ଅପି ରୂପଂ ସ୍ଵମ୍ ଉଜ୍ଝତି
ଅସତ୍ୟ ଏବଂ ଜଡ଼ ବସ୍ତୁକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଚେତନା ମଧ୍ୟ ଜଡ଼ ହୋଇଯାଏ; ଯେପରିକି ବଡ଼ ଜଡ଼ ଦ୍ରବ୍ୟ ଭିତରକୁ ଅଗ୍ନି ପ୍ରବେଶ କଲେ, ସେ ନିଜ ରୂପକୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ।
ସଦ୍ ଵାସଦ୍ ଵା ଯଦ୍ ଆଭାସି ଚିତ୍ ସମାଚାମତି ସ୍ଵତଃ । ସ୍ଵଂ ରୂପମ୍ ଅଲମ୍ ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ତଦ୍ ଏଵ ଭଵତି କ୍ଷଣାତ୍
ଯାହା କି ଦେଖାଯାଏ, ସେଥିରେ ସତ୍ୟ ହେଉ କି ଅସତ୍ୟ, ଚେତନା ସେଥିକୁ ତୁରନ୍ତ ନିଜ ଭିତରେ ଗ୍ରହଣ କରେ, ନିଜ ରୂପକୁ ଛାଡ଼ି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେଇ ହୋଇଯାଏ।
ଏଵଂ ଚିଦ୍ରୂପମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଏତଚ୍ ଚେତ୍ଯୋନ୍ମୁଖତଯା ସ୍ଵଯମ୍ । ଜଡଂ ଶୂନ୍ଯମ୍ ଅସଙ୍କଲ୍ପଂ ଚେତତ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯପ୍ରବୋଧିତମ୍
ଏଭଳି, ଏହି ଚେତନା ମଧ୍ୟ ନିଜେ ଜଡ଼ ବସ୍ତୁ ପ୍ରତି ଆକୃଷ୍ଟ ହେବାରୁ, ଜଡ଼, ଶୂନ୍ୟ ଏବଂ ଇଚ୍ଛାଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଏ; ଏହାକୁ ଅନ୍ୟ କିଛି ଜାଗ୍ରତ କରେ।
ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ଚୂଡାଲା କେନୈଷା ଚିତ୍ ପ୍ରଚେତତେ । ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତଯାମ୍ ଆସ ଚିରାଚ୍ ଚେତ୍ଥଂ ଵ୍ଯବୁଧ୍ଯତ
ଏପରି ଭାବି, ଚୂଡାଳା ଚିନ୍ତା କଲେ—'ଏହି ଚେତନାକୁ କିଏ ସଚେତନ କରେ?' ଏଭଳି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଭାବି, ସେ ଶେଷରେ ବୁଝିପାରିଲେ।
ଅହୋ ନୁ ଚିରକାଲେନ ଜ୍ଞାତଂ ଜ୍ଞେଯମ୍ ଅନାମଯମ୍ । ଯଦ୍ ଵୈ ଚିଚ୍ଚମିତଂ କୃତ୍ଵା ନ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଦୂଯତେ ପୁନଃ
ହାଁ, ଏତେ ଦିନ ପରେ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଦୁଃଖରହିତ ଜ୍ଞାନକୁ ବୁଝିପାରିଲି। ଯେତେବେଳେ ଚେତନାକୁ ଠିକ୍ଭାବେ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ, ପୁଣି କେବେ ମନ ଅଶାନ୍ତ ହୁଏନାହିଁ।
ଏତେ ହି ଚିଦ୍ଵିଲାସାନ୍ତା ମନୋବୁଦ୍ଧୀନ୍ଦ୍ରିଯାଦଯଃ । ଅସନ୍ତସ୍ ସନ୍ତ ଏଵାହୋ ଦ୍ଵିତୀଯେନ୍ଦୁଵଦ୍ ଆସ୍ଥିତାଃ
ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସବୁ ଚେତନାର ଖେଳରେ ଶେଷ ହୁଏ। ସେମାନେ ସତ୍ୟ ନୁହେଁ, ତଥାପି ଦ୍ୱିତୀୟ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଦେଖାଯାଏ।
ମହାଚିଦ୍ ଏକୈଵାସ୍ତୀହ ମହାସତ୍ତେତି ଯୋଚ୍ଯତେ । ନିଷ୍କଲଙ୍କା ସମା ଶୁଦ୍ଧା ନିରହଙ୍କାରରୂପିଣୀ
ଏଠାରେ କେବଳ ବଡ଼ ଚେତନା ଅଛି, ଯାହାକୁ ବଡ଼ ସତ୍ତା କୁହାଯାଏ। ଏହା ନିର୍ମଳ, ସମ, ପବିତ୍ର ଓ ଅହଂକାର ଶୂନ୍ୟ।
ଶୁଦ୍ଧସଂଵେଦନାକାରା ଶିଵଂ ଚିନ୍ମାତ୍ରମ୍ ଅଚ୍ଯୁତା । ସକୃଦ୍ଵିଭାତା ଵିମଲା ନିତ୍ଯୋଦଯଵତୀ ସ୍ଥିତା
ଏହି ଚେତନା ଶୁଦ୍ଧ ଜାଗୃତିର ଆକାର, ଶୁଭ, କେବଳ ଚେତନାରୁ ଗଠିତ ଓ ଅବିନାଶୀ। ଏହା ଏକଥର ଉଦିତ ହେଲେ, ସଦା ପବିତ୍ର ଓ ଅଚଳ ରହିଥାଏ।
ସଦ୍ବ୍ରହ୍ମପରମାତ୍ମାଦିନାମଭିର୍ ଯାଭିଧୀଯତେ । ଚେତ୍ଯଚେତନଚିତ୍ତାଦି ନାସ୍ଯା ଭିନ୍ନଂ ନ ସା ତତଃ
ଯାହାକୁ ସତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମ, ପରମ ଆତ୍ମା ଓ ଏପରି ନାମରେ ଡାକାଯାଏ, ମନ, ଚେତନା, ଜ୍ଞାନ ଓ ଏପରି ସବୁ ତାହାରୁ ଅଲଗା ନୁହେଁ, ଏବଂ ସେଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଏମାନେ ଅଲଗା ନୁହନ୍ତି।
ତଯୈଷା ଚେତ୍ଯତେ ଚିଚ୍ଛ୍ରୀସ୍ ସୈଷାଦ୍ଯା ଚିଦ୍ ଇତି ସ୍ମୃତା । ଅଚେତ୍ଯଂ ଯଦ୍ ଇଦଂ ଚିତ୍ତ୍ଵଂ ତତ୍ ତସ୍ଯା ରୂପମ୍ ଅକ୍ଷତମ୍
ଏହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଚେତନାକୁ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ; ଏହାକୁ ଚେତନାର ଦେବୀ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ; ଯାହା ଅନୁଭବରେ ଆସୁନାହିଁ, ଅର୍ଥାତ୍ ମନସ୍ତତ୍ତ୍ୱ, ସେଇ ଏହାର ଅଖଣ୍ଡ ରୂପ।
ମନୋବୁଦ୍ଧୀନ୍ଦ୍ରିଯାଦ୍ଯର୍ଥରୂପୈସ୍ ସୈଵଂ ଵିଜୃମ୍ଭତେ । ତରଙ୍ଗକଣକଲ୍ଲୋଲଵଲନୈର୍ ଅମ୍ବ୍ଵ୍ ଇଵାତ୍ମନି
ଏହି ଚେତନା ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ବିଷୟ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, ଯେପରି ଜଳ ନିଜ ଭିତରେ ତରଙ୍ଗ, ଫେଣା, ଲହରି ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ।
ଜଗଦ୍ଭୂତପଦାର୍ଥାନାଂ ସତ୍ତା ସ୍ଫୁରତି ସାନ୍ତରେ । ଯଦ୍ ଇଦଂ ତତ୍ ପରଂ ରୂପଂ ତସ୍ଯାଃ ଖଲୁ ମହାଚିତେଃ
ସମସ୍ତ ଜଗତର ଭୂତ ଓ ବସ୍ତୁମାନଙ୍କର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଏହାର ଭିତରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ; ଯାହା କି ଏହି ଅଛି, ସେଇ ମହାଚେତନାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ରୂପ।
ଶୁଦ୍ଧସଂଵିନ୍ମହାସିଂହୀ ସେଯଂ ସମସମୋଦିତା । ଅନନ୍ଯଯୈଵାନ୍ଯଯେଵ ଜଗଜ୍ଜୃମ୍ଭିକଯା ସ୍ଥିତା
ଏହି ପବିତ୍ର ଚେତନାର ମହାସିଂହୀ, ସମଭାବରେ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ନିଜେ ନିଜ ପ୍ରଭାବରେ ବିସ୍ତୃତ ଅଛି, ଏହା ନିଜ ଅପରାଜିତ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏକା ଏକା ଅବସ୍ଥିତ।
ସତ୍ତା ତଦ୍ଵ୍ଯତିରେକେଣ ନାନ୍ଯା ସମ୍ଭଵତୀହ ହି । ଵିଚିତ୍ରହେମଭାଣ୍ଡାନାଂ ନନୁ ହେମେତରା ଯଥା
ତାହା ଛଡ଼ି ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ଯେପରି ନାନା ପ୍ରକାର ଗୋଲାପ ଗହଣା ରହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ଏକମାତ୍ର ସୁନାରୁ ହୋଇଥାନ୍ତି।
ସା ଯଥୋଦେତି ତଦ୍ରୂପମ୍ ଆତ୍ମାନଂ ଚେତତି ସ୍ଵଯମ୍ । ସ୍ଵଚିତ୍ତ୍ଵେନ ଦ୍ରଵତ୍ଵେନ ତରଙ୍ଗାଦିତ୍ଵମ୍ ଅମ୍ବ୍ଵ୍ ଇଵ
ସେ ଯେପରି ଉଦୟ ହୁଅନ୍ତି, ସେପରି ନିଜକୁ ନିଜ ଚିତ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭବ କରନ୍ତି; ନିଜର ଚିତ୍ତ ଓ ତରଳତା ଦ୍ୱାରା, ଜଳରେ ତରଙ୍ଗ ଭଳି ଅନେକ ରୂପ ନେଇଥାନ୍ତି।
ମହାଚିତୋ ଜଗଚ୍ ଚିତ୍ତ୍ଵାଦ୍ ଉଦେତୀଵାନୁଦଯ୍ଯ୍ ଅପି । ତଦାତ୍ମୈଵ ଯଥାଵର୍ତୋ ରୂପଵାଞ୍ ଜଲଧୌ ଦ୍ରଵାତ୍
ମହାଚିତ୍ତରୁ ଜଗତ ଚେତନାରୁ ଉଦୟ ହେଉଛି ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ଉଦୟ ହୁଏନାହିଁ; ଏହା ଏହି ଚିତ୍ତର ନିଜ ରୂପ, ଜଳରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣି ଭଳି ତରଳ ଆକୃତି ନେଇଥାଏ।
ଏଵଂ ଚିନ୍ମାତ୍ରମ୍ ଏଵାହମ୍ ଅନହମ୍ଭାଵମ୍ ଆତତମ୍ । ନ ତସ୍ଯ ଜନ୍ମମରଣେ ନ ଚ ସ୍ତସ୍ ସଦସଦ୍ଗତୀ
ଏଭଳି, ମୁଁ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ମାତ୍ର, ମୋର 'ମୁଁ' ଭାବର ଅଭାବ ସାରା ଦିଗରେ ପ୍ରସାରିତ। ଏହି ଚେତନା ପାଇଁ କେବେ ଜନ୍ମ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ, ଏହା କେବେ ଅସ୍ତି କିମ୍ବା ନାସ୍ତି ଦୁଇ ଅବସ୍ଥାରେ ରହେନି।
ନ ନାଶସ୍ ସମ୍ଭଵତ୍ଯ୍ ଅସ୍ଯ ଚିନ୍ମାତ୍ରନଭସଃ କ୍ଵଚିତ୍ । ଅଚ୍ଛେଦ୍ଯୋ ଽଯମ୍ ଅଦାହ୍ଯୋ ଽଯଂ ଚିଦାତ୍ମା ନିତ୍ଯନିର୍ମଲଃ
ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ଆକାଶ କେବେ ନଶ୍ଟ ହୁଏନି। ଏହି ଚେତନାର ଆତ୍ମା କେବେ ଭାଙ୍ଗିପାରିବେ ନାହିଁ, ଜଳିପାରିବେ ନାହିଁ, ଏହା ସଦା ସ୍ଥାୟୀ ଓ ପବିତ୍ର।
ଅହୋ ନୁ ଚିରକାଲେନ ଶାନ୍ତାସ୍ମି ପରିନିର୍ଵୃତା । ନିର୍ଵାସିତମତିର୍ ମୁକ୍ତମ୍ ଆସେ ନିର୍ମନ୍ଦରାବ୍ଧିଵତ୍
ହାଁ, ବହୁଦିନ ପରେ ମୁଁ ଶାନ୍ତି ଲାଗିଛି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ବାଣ ପାଇଛି। ସମସ୍ତ ଚିନ୍ତା ଦୂର ହୋଇ, ମୁଁ ମୁକ୍ତ ଭାବେ ଶାନ୍ତ ସାଗର ଭଳି ବିଶ୍ରାମ କରୁଛି।
ଅସଦାଭାସମ୍ ଅତ୍ଯଚ୍ଛମ୍ ଅନନ୍ତମ୍ ଅଜମ୍ ଅଚ୍ଯୁତମ୍ । ଆତ୍ମାକାଶମ୍ ଅନାଯାସମ୍ ଅଵଲମ୍ବ୍ଯ ରମେ ଚିରମ୍
ଅସତ୍ୟ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା, ସ୍ପଷ୍ଟ, ଅନନ୍ତ, ଅଜନ୍ମା ଓ ଅଚଳ ଆତ୍ମାର ଆକାଶକୁ ସହଜରେ ଆଶ୍ରୟ କରି, ମୁଁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଆନନ୍ଦରେ ରହୁଛି।
ଅନନ୍ତମ୍ ଇଦମ୍ ଆକାଶଂ ଭୂତୌଘଶ୍ ଚାଚଲାଦିକଃ । ସୁରାସୁରଯୁତଂ ଵିଶ୍ଵମ୍ ଏତନ୍ମଯମ୍ ଅକୃତ୍ରିମମ୍
ଏହି ଅସୀମ ଆକାଶ, ପାହାଡ଼ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭୂତ ଦ୍ରବ୍ୟର ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଥିବା ଏହି ସୃଷ୍ଟି—ସବୁ ଏହାରୁ ହିଁ ଗଠିତ, ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ଅସୃଜିତ।
ପୁସ୍ତକର୍ମମଯୀ ସେନା ସର୍ଵା ମୃଣ୍ମାତ୍ରକଂ ଯଥା । ଦ୍ରଷ୍ଟୃଦୃଶ୍ଯଦୃଶାଂ ସତ୍ତା ଚିନ୍ମାତ୍ରୈକମଯୀ ତଥା
ଯେପରି ମାଟିର ପୁତୁଳି ଦଳ ମାଟି ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ, ସେପରି ଦେଖୁଥିବା, ଦେଖାଯାଉଥିବା ଓ ଦେଖିବାର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚିତ୍ତର ଏକମାତ୍ର ସ୍ୱରୂପ।
ଇଦମ୍ ଐକ୍ଯମ୍ ଇଦଂ ଦ୍ଵିତ୍ଵମ୍ ଅହଂ ନାହମ୍ ଇତୀତି ଚ । କ ଇହ ଭ୍ରମସମ୍ମୋହଃ କଥଂ କସ୍ଯ କୁତଃ କ୍ଵ ଵା
ଏହି ଏକତା, ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟତା, 'ମୁଁ ଅଛି' କିମ୍ବା 'ମୁଁ ନାହିଁ'—ଏଠାରେ କିଏ ଭ୍ରମିତ କିମ୍ବା ମୁହଁଘୁମା ହେଉଛି, କିପରି, କାହା ଦ୍ୱାରା, କେଉଁଠୁ, କେଉଁ ଭାବେ?
ତଦ୍ ଅନନ୍ତମ୍ ଅନାଯାସମ୍ ଉପଶାନ୍ତାସ୍ମି ଖଂ ସ୍ଥିତା । ନିର୍ଵାମି ପରିନିର୍ଵାଣା ସତ୍ଯମ୍ ଆସେ ଗତଜ୍ଵରମ୍
ମୁଁ ସେଇ ଅସୀମ, ସହଜ, ଶାନ୍ତ ଆକାଶରେ ଅବସ୍ଥିତ; ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତିରେ ଶମିତ, ସତ୍ୟରେ ବିଶ୍ରାନ୍ତ, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ।
ଅଚେତନଂ ଚେତନଂ ଵା ଯୋ ଯୋ ନାମାଭିଚେତତି । ସତ୍ତାମାତ୍ରାତ୍ମ ତଦ୍ରୂପଂ ସ୍ଵଂ ମହାଚିତି ସଂସ୍ଥିତମ୍
କିଏ କିଛିକୁ ଜଡ଼ ବା ଚେତନ ଭାବେ ଭାବୁଥିବେ, କିଏ କେଉଁସି ନାମ ଦେଉଥିବେ, ସେଥିର ମୂଳ ସ୍ବରୂପ ହେଉଛି କେବଳ ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ଯାହା ବଡ଼ ଚେତନା ମଧ୍ୟରେ ନିଜ ଭାବେ ବିରାଜିତ।
ତେନେହ ନାହମ୍ ନାନ୍ଯଶ୍ ଚ ନ ଭାଵାଭାଵସମ୍ଭଵଃ । ଶାନ୍ତଂ ସର୍ଵଂ ନିରାଲମ୍ବଂ କେଵଲଂ ସଂସ୍ଥିତଂ ପରମ୍
ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ନ ମୁଁ ଅଛି, ନ ଅନ୍ୟ କେହି ଅଛନ୍ତି, ନ ଭାବ ବା ଅଭାବ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ସବୁ କିଛି ଶାନ୍ତ, ଆଶ୍ରୟହୀନ ଓ କେବଳ ପରମ ଭାବେ ବିରାଜିତ।
ଇତ୍ଥଂ ଵିଚାରଣପରା ପରମାଵବୋଧାଦ୍ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ଯଥାସ୍ଥିତମ୍ ଇଦଂ ପରମାତ୍ମତତ୍ତ୍ଵମ୍ । ସଂଶାନ୍ତରାଗଭଯମୋହମନୋଵିଲାସା ଶାନ୍ତା ବଭୂଵ ଶରଦମ୍ବରଲେଖିକେଵ
ଏଭଳି ଚିନ୍ତା ଓ ପରମ ଜ୍ଞାନରେ ଲୀନ ହୋଇ, ସେ ଯେପରି ଅଛି ସେପରି ପରମ ଆତ୍ମାର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ବୁଝିଲେ; ତାଙ୍କର ରାଗ, ଭୟ, ମୋହ ଓ ମନର ଅସ୍ଥିରତା ଶାନ୍ତ ହୋଇଗଲା, ଶରଦ୍ ଆକାଶରେ ଆଙ୍କା ରେଖା ପରି ସେ ଶାନ୍ତ ହେଲେ।
ଦିନାନୁଦିନମ୍ ଏଷାଥ ସ୍ଵାତ୍ମାରାମତଯା ତଯା । ନିତ୍ଯମ୍ ଅନ୍ତର୍ମୁଖତଯା ବଭୂଵ ପ୍ରକୃତିସ୍ଥିତିଃ
ପ୍ରତିଦିନ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ସଦା ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ରହି, ସେ ନିଜ ସ୍ବଭାବରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ।
ନୀରାଗା ନୀରୁଜାସଙ୍ଗା ନିର୍ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵା ନିସ୍ସମୀହିତା । ନ ଜହାତି ନ ଚାଦତ୍ତେ ପ୍ରକୃତାଚାରଚାରିଣୀ
ସେ ରାଗରୁ ମୁକ୍ତ, ଦୁଃଖ ଓ ଆସକ୍ତିରୁ ଦୂର, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ବରୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ, କୌଣସି ଚେଷ୍ଟା ନାହିଁ—ସେ କିଛି ଛାଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ, କିଛି ଧରନ୍ତି ନାହିଁ, ନିଜ ସ୍ଵଭାବ ଅନୁଯାୟୀ ଚାଲନ୍ତି।
ପରିତୀର୍ଣା ଭଵାମ୍ଭୋଧିଂ ଶାନ୍ତସନ୍ଦେହଜାଲିକା । ପରମାତ୍ମମହାଲାଭପରିପୂର୍ଣତରାନ୍ତରା
ସେ ଭବସାଗରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରିଛନ୍ତି, ସନ୍ଦେହର ଜାଲ ଶାନ୍ତ ହୋଇଛି, ତାଙ୍କର ଅନ୍ତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆତ୍ମାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲାଭରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି।