ମଞ୍ଜରୀଜାଲଦୋଲାସୁ ଵିଟପାନ୍ତଃପୁରାନ୍ତରେ । ରଜଃକର୍ପୂରଧଵଲେ ଚଲଦ୍ଦଲକଵାଟକେ
ଡାଳର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଗୁପ୍ତ କୋଠରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ଫୁଲର ଗୁଛମାନେ ହଲେଲା ହେଉଛି, ପତ୍ରର ଦ୍ୱାରମାନେ ହଳୁହଳୁ ହଲୁଚି, ରେଣୁର କମ୍ପୁର ଭଳି ସ୍ୱେତ ରଙ୍ଗରେ ଢାକିଯାଇଛି।
ଆମୋଦିନି ଲସତ୍ପୁଷ୍ପଗୁଲୁଚ୍ଛକଵିତାନକେ । ଗାଯତ୍ସୁ ଗହନେଷୂଚ୍ଚୈର୍ ମିଥୁନେଷ୍ଵ୍ ଅଲିନାଂ ମିଥଃ
ସୁଗନ୍ଧି ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଫୁଲରେ ସଜିଥିବା ଛାୟାବନରେ, ଘନ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ମଧୁମକ୍ଷୀମାନେ ଦୁଇଝଣି ମିଶି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଗାଉଛନ୍ତି।
ଆଯାତି ମଧୁରେ ଵାଯୌ ଶଶିଶୀକରଶୀତଲେ । କଦଲୀକନ୍ଦଲୀକଚ୍ଛତଲପଲ୍ଲଵଲାସିନି
ମୃଦୁ ହାଲୁକା ପବନ, ଚନ୍ଦ୍ରମାର ଶୀତଳ କିରଣରେ ଠଣ୍ଡା ହୋଇ, କଦଳୀ ଗଛର ତଳେ ଅଙ୍କୁର ଓ ତରୁଣ ପତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଖେଳୁଛି।
କାନ୍ତାଂ ପ୍ରତି ବଭୂଵାସ୍ଯ ନଵଂ ଚେତସ୍ ସମୁତ୍ସୁକମ୍ । କ୍ଷୀଵଂ କୁସୁମସମ୍ଭାରସୌଗନ୍ଧିମଧୁରାସଵୈଃ
ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ନୂତନ ଉତ୍ସାହରେ ଭରିଉଠିଲା, ଫୁଲର ମଧୁର ଗନ୍ଧ ଓ ରସରେ ମତ୍ତ ହୋଇଗଲା।
ମନୋରାଜ୍ଯମ୍ ଇଦଂ ଚକ୍ରେ ସ ଵସନ୍ତମଦୈଧିତଃ । ଉଦ୍ଯାନଵନଦୋଲାସୁ ଲୀଲାକମଲିନୀଷୁ ଚ
ବସନ୍ତର ମଦରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ସେ ଏହି ଉଦ୍ୟାନ, ଉଦ୍ୟାନର ଝୁଲା ଏବଂ ଖେଳୁଥିବା କମଳ ପୋଖରୀମାନେ ଭିତରେ ନିଜର ଆନନ୍ଦର ରାଜ୍ୟ ତିଆରି କଲେ।
କଦା ପ୍ରଣଯିନୀଂ ମୁଗ୍ଧାଂ ବାଲାବ୍ଜମୁକୁଲସ୍ତନୀମ୍ । କରିଷ୍ଯେ କାମିନୀମ୍ ଅଙ୍କେ ପର୍ଯଙ୍କେ କୁସୁମାଙ୍କିତାମ୍
ମୋର ଭଲପାଉଥିବା ନିର୍ମଳ ମନର ଜଣେ ଝିଅ, ଯାହାର ଅନ୍ତସ୍ଥଳୀ କମଳ କୁଡ଼ିଆ ପରି, ସେଉଁଠି ଫୁଲରେ ସଜାଯାଇଥିବା ଶୋଇବା ଖଟରେ କେବେ ମୁଁ ତାକୁ ଆପଣ ଛାତିରେ ରଖିବି?
କଦା କମଲଵଲ୍ଲୀନାଂ ଦୋଲାସ୍ଵ୍ ଅଲିର୍ ଇଵାଲିନୀମ୍ । ଆଲୋଲତାଂ ଵିନେଷ୍ଯାମି ବାଲାଂ ଭୁଜଲତାନୁଗାମ୍
କେବେ ମୁଁ କମଳ ଲତା ମଧ୍ୟରେ ମଧୁମକ୍ଷିକା ପରି ମୋର ସେଇ କମଳ ମୃଦୁ ଝିଅକୁ ଝୁଲାରେ ବସାଇ, ତାଙ୍କର ହାତ ଲତା ପରି ମୋ ଗଳାକୁ ଜଡ଼ି ଦେବି?
ମୃଣାଲହାରକୁନ୍ଦେନ୍ଦୁଵୃନ୍ଦତଲ୍ପାଭିଲାଷିଣୀ । ମତ୍କୃତେ ମଦନାତପ୍ତା କଦା ସ୍ଯାଦ୍ ଇନ୍ଦୁସୁନ୍ଦରୀ
ଚାନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ ସେଇ ସୁନ୍ଦରୀ, ଯିଏ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରେମରେ ଦହୁଛି, କେବେ କମଳ ଡଣ୍ଡା, କୁନ୍ଦ ଓ ଶୁଭ୍ର ଶିରିଷ ଫୁଲର ଶୋଇବା ଖଟକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରିବେ?
ଇତି ଚିନ୍ତାପରୋ ଭୂତ୍ଵା କୁସୁମାଵଲନୋନ୍ମୁଖଃ । ଵିଜହାର ଵନାନ୍ତେଷୁ କୁସୁମୋପଵନେଷୁ ଚ
ଏଭଳି ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବି ରହି, ଫୁଲର ମାଳା ପାଇଁ ଆଗ୍ରହୀ ହୋଇ, ସେ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଫୁଲ ଭରା ବଗିଚାରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲା।
ଵେଲୋପଵନଦୋଲାସୁ ଲୀଲାକମଲିନୀଷୁ ଚ । ଵଲ୍ଲୀଵଲଯଗେହେଷୁ ଵିଵିଧୋଦ୍ଯାନଭୂମିଷୁ
ସେ ସମୁଦ୍ର କୂଳର ବଗିଚାର ଝୁଲାରେ, ଖେଳଧାମ ଲୋଟସ ପୋଖରୀରେ, ବେଳି ଲତା ଘେରା ମଣ୍ଡପରେ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଉଦ୍ୟାନର ମଜାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲା।
ଵନୋପଵନଵିନ୍ଯାସଵର୍ଣନାଵଲିତାସୁ ଚ । ଶୃଙ୍ଗାରରସଗର୍ଭାସୁ କଥାସ୍ଵ୍ ଅରମତୋନ୍ମନାଃ
ବନ ଓ ବଗିଚାର ଶୃଙ୍ଗାରିକ ଗଠନ ଓ ବର୍ଣ୍ଣନାରେ ସେ ଆକୃଷ୍ଟ ହେଉଥିଲା, ଏବଂ ପ୍ରେମ ଭରା କଥାରେ ମନ ଲଗାଇ ରହୁଥିଲା।
ହାରିହାସଲସଚ୍ଛ୍ଵାସଵିଲୋଲାଲକଵଲ୍ଲରୀଃ । କୁମାରୀଃ ପୂଜଯାମ୍ ଆସ ସୁଵର୍ଣକଲଶସ୍ତନୀଃ
ମଧୁର ହସ ଓ ହଳକା ଶ୍ୱାସରେ ଲହରାଉଥିବା କେଶ ଓ ସୁନା ଘଡ଼ା ପରି ଅଂକୁରିଥିବା ସ୍ତନ ଥିବା କୁମାରୀମାନେକୁ ସେ ସମ୍ମାନ ଦେଉଥିଲା।
ଏଵମ୍ ଅସ୍ଯ ଵିଦୁର୍ ଭଵ୍ଯା ମନ୍ତ୍ରିଣୋ ନଵନିଶ୍ଚଯମ୍ । ଇଙ୍ଗିତାକାରଵେଦିତ୍ଵମ୍ ଏଵ ମନ୍ତ୍ରିପଦଂ ପରମ୍
ଏଭଳି, ପ୍ରଜ୍ଞାନୀ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତାଙ୍କର ନୂତନ ଇଚ୍ଛାକୁ ବୁଝିପାରିଲେ; କାରଣ, ଇଙ୍ଗିତ ଓ ମୁହଁର ଭାବକୁ ବୁଝିବା ହେଉଛି ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ରୀର ମୁଖ୍ୟ ଗୁଣ।
ଅଥ ତସ୍ଯ ଵିଵାହାଯ ମନ୍ତ୍ରିଵର୍ଗୋ ଵିଚାରଵାନ୍ । ସୁରାଷ୍ଟ୍ରାଧିପତିଂ କନ୍ଯାଂ ଯଯାଚେ ଯୌଵନାନ୍ଵିତାମ୍
ତାପରେ, ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳୀ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି, ସୁରାଷ୍ଟ୍ରର ରାଜାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ବିବାହ ପାଇଁ ଏକ ଯୁବତୀ କନ୍ୟା ଦେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ।
ରୂପଯୌଵନସମ୍ପନ୍ନାଂ ଭାର୍ଯାତ୍ଵେ ଵିଧିନୋତ୍ତମାମ୍ । ଉପଯେମେ ସ ତାମ୍ ଆତ୍ମସଦୃଶୀଂ ପ୍ରତିମାମ୍ ଇଵ
ସେ ଯୁବତୀ ରୂପ ଓ ଯୌବନରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଉତ୍ତମ ଘରଣୀ ଥିଲେ; ସେ ତାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ ନିଜ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ପରି ଲାଗୁଥିଲେ।
ଚୂଡାଲେତି ଭୁଵି ଖ୍ଯାତା ନାମ୍ନା ନୃପତିସୁନ୍ଦରୀ । ସା ତଂ ଭର୍ତାରମ୍ ଆସାଦ୍ଯ ରେଜେ ଫୁଲ୍ଲେଵ ପଦ୍ମିନୀ
ସେ ଚୂଡ଼ା ନାମରେ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ, ନରପତିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସୁନ୍ଦରୀ ଥିଲେ; ସେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ପାଇ ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମିନୀ ପରି ଚମକିଉଠିଲେ।
ନୀଲନୀରଜନେତ୍ରାଂ ତାଂ ଚୂଡାଲାଂ ସ ଶିଖିଧ୍ଵଜଃ । ସ୍ନେହାଦ୍ ଵିକାସଯାମ୍ ଆସ ଶୋଭଯାର୍କ ଇଵାବ୍ଜିନୀଂ
ନୀଳ ଅଞ୍ଜନ ଦଳ ଆଖିଥିବା ଚୂଡାଳାଙ୍କୁ ଶିଖିଧ୍ୱଜ ଆପଣଙ୍କର ସ୍ନେହରେ ଏମିତି ଖୁସି କରିଲେ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ରୂପରେ ଅମ୍ଭୁଜ ଫୁଲକୁ ଖିଲାଇଥାଏ।
ଅଵର୍ଧତ ତଯୋଃ ପ୍ରୀତିର୍ ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯାର୍ପିତଚେତସୋଃ । ହାଵଭାଵଵିଲାସାଦ୍ଯୈସ୍ ସେକୈର୍ ନଵଲତେଵ ସା
ଏହିପରି ଦୁହେଁ ଏକାପରେ ହୃଦୟ ଦେଇଥିବାରୁ, ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରେମ ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ିଲା; ଭାବଭଙ୍ଗିମା ଓ ଖେଳଧମାଳ ଭଳି ନିତନୂତନ ବର୍ଷାରେ ତରୁଣ ଲତା ଯେପରି ଲହେଲି ହୁଏ।
ସ ମନ୍ତ୍ର୍ଯର୍ପିତସର୍ଵାର୍ଥସ୍ ସୁସୁଖୀ ସୁସ୍ଥିତପ୍ରଜଃ । ରାଜହଂସ ଇଵାବ୍ଜିନ୍ଯା ରେମେ ଦଯିତଯା ତଯା
ସମସ୍ତ କାମକୁ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ଶିଖିଧ୍ୱଜ ଖୁସିରେ ଓ ପ୍ରଜାମାନେ ସୁଖରେ ରହି, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ସହ ରାଜହଂସ ଯେପରି ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ରମେ, ସେପରି ଆନନ୍ଦ କରିଲେ।
ଅନ୍ତଃପୁରେଷୁ ଦୋଲାସୁ ଚନ୍ଦନାଗୁରୁଵୀଥିଷୁ । ମନ୍ଦାରଦାମଦୋଲାସୁ କଦଲୀକନ୍ଦଲୀଷୁ ଚ
ଅନ୍ତଃପୁର ଘରମାନେ, ଝୁଲା ଉପରେ, ଚନ୍ଦନ ଓ ଅଗରୁ ଗନ୍ଧ ଲାଗିଥିବା ରାସ୍ତାରେ, ମନ୍ଦାର ଫୁଲ ଓ ମାଳା ଲଗାଇଥିବା ଝୁଲାରେ, ଏବଂ କଦଳୀ ଗଛ ତଳେ—
ପୁରାନ୍ତେଷୁ ଵନାନ୍ତେଷୁ ଦିଗନ୍ତେଷୁ ସରସ୍ସୁ ଚ । ଜଙ୍ଗଲେଷୁ ଦିନାନ୍ତେଷୁ ଜମ୍ବୂଜମ୍ବୀରଶାଲିଷୁ
ସହରର ସୀମାନା, ଜଙ୍ଗଲର ଗଭୀରତା, ଦିଗନ୍ତ, ହ୍ରଦପାର, ଜଙ୍ଗଲ ଅଞ୍ଚଳର ସାନ୍ଧ୍ୟାବେଳ, ଏବଂ ଜାମୁ, ଜମ୍ବିରା ଓ ଧାନର ଚାଷ କ୍ଷେତ୍ର—ଏହି ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ସେମାନେ ଥିଲେ।
ବଭୂଵାହ୍ଲାଦକଂ ସର୍ଵଂ ତଯୋର୍ ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯଚେଷ୍ଟିତମ୍ । ସଦ୍ଵର୍ଷଣାଧ୍ଵରାଚାରୈର୍ ଦ୍ଯୁଭୂମ୍ଯୋର୍ ଇଵ କାନ୍ତଯୋଃ
ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟେକ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଆଚରଣରେ ସମସ୍ତ କିଛି ଆନନ୍ଦର କାରଣ ହେଉଥିଲା, ଯେପରି ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ ଶୁଭ ବର୍ଷା ଓ ଯଜ୍ଞରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିବା ପରି।
ନିତ୍ଯମ୍ ଏଵାଵିଯୁକ୍ତତ୍ଵାତ୍ ପ୍ରିଯତ୍ଵାଚ୍ ଚେଷ୍ଟିତସ୍ଯ ଚ । ମିଥଃ କଲାକଲାପସ୍ଯ କୋଵିଦୌ ତୌ ବଭୂଵତୁଃ
ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ଅଭିନ୍ନ ଏବଂ ପରସ୍ପର ପ୍ରିୟ ଥିଲେ, ଏହିପରି ଆଚରଣରେ ଦକ୍ଷ ହେଲେ ଯେ, ଆପସରେ କଥାବାର୍ତ୍ତା ଓ ଖେଳାଧୁଳାର କଳାରେ ପାରଙ୍ଗତ ହୋଇଗଲେ।
ସ୍ଵରୂପମ୍ ଏକମ୍ ଏଵୈତୌ ଦଧତୁର୍ ମିଶ୍ରତାଂ ଗତୌ । ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯଂ ହୃଦଯସ୍ଥତ୍ଵାଦ୍ ଇଵ ସଙ୍କ୍ରାନ୍ତମ୍ ଅକ୍ଷତମ୍
ସେମାନେ ଏପରି ଏକତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ ଯେ, ଦୁଇଜଣ ମିଶି ଏକ ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା, ଯେପରି ଦୁଇଜଣ ଏକାଉଁ ହୃଦୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି।
ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରାଦିଵୈଦଗ୍ଧ୍ଯଂ ଚିତ୍ରାଦ୍ଯ୍ ଅପି ମୁଖାତ୍ ପ୍ରଭୋଃ । ବାଲା ଭାଣ୍ଡାଦ୍ ଇଵାଗୃହ୍ଣାଦ୍ ଆସୀତ୍ ସର୍ଵାର୍ଥପଣ୍ଡିତା
ସେ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ କଳାରେ, ଏବଂ ଚିତ୍ରକଳାରେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କ ମୁଖରୁ ଜଣେ ଶିଶୁ ଭଳି ଭାଣ୍ଡାରୁ ଜିନିଷ ନେଇଥିବା ପରି, ସହଜରେ ଅଧିକାରୀ ହେଲେ; ଏଭଳି ସେ ସମସ୍ତ ବିଷୟରେ ପଣ୍ଡିତା ହେଲେ।
ନୃତ୍ତଂ ଵାଦ୍ଯାଦି ଗେଯାଦି ଚୂଡାଲାଵଦନାଦ୍ ଅସୌ । ଅଶିକ୍ଷତ ବଭୂଵାଥ କଲାନାମ୍ ଅତିକୋଵିଦଃ
ଚୂଡାଳାଙ୍କ ମୁଖରୁ ସେ ନୃତ୍ୟ, ବାଦ୍ୟ ଓ ଗୀତ ଶିଖିଲେ; ଏବଂ ଶୀଘ୍ରରେ ସମସ୍ତ କଳାରେ ଅତି ଦକ୍ଷ ହେଲେ।
ଆମାଵାସ୍ଯାଵ୍ ଇଵେନ୍ଦ୍ଵର୍କାଵ୍ ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯଂ ଵିଲସତ୍କଲୌ । ମିଥୋ ହୃଦଯସଂସ୍ଥୌ ତୌ ଦ୍ଵାଵ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଐକ୍ଯମ୍ ଇଵାସ୍ଥିତୌ
ଅମାବାସ୍ୟା ରାତିରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକାସାଥିରେ ଆଲୋକିତ ହେବା ପରି, ସେମାନେ ଦୁଇଜଣେ ପରସ୍ପରଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବସି, ଏକତାରେ ଏମିତି ଲଗିଲେ ଯେ, ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟ ଏକା ହୋଇଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତୌ ସଂସ୍ଥିତାଵ୍ ଏକରସାଵ୍ ଅନନ୍ଯଦଯିତାଵ୍ ଉଭୌ । ପୁଷ୍ପାମୋଦାଵ୍ ଇଵାଭିନ୍ନୌ ଭୂତଲସ୍ଥୌ ଶିଵାଵ୍ ଇଵ
ସେମାନେ ଦୁଇଜଣେ ଏକ ଭାବରେ, ଅନ୍ୟ କାହାରି ପ୍ରେମରେ ନୁହେଁ, କେବଳ ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ନିବଦ୍ଧ ହୋଇ ଦଢ଼ ଥିଲେ; ଫୁଲର ଦୁଇଟି ଗନ୍ଧ ଭଳି ଅଲଗା କରିହେବା ଯାଏଁ ନୁହେଁ, କିମ୍ବା ଦୁଇଜଣ ଶୁଭ ମଣିଷ ଭଳି ପୃଥିବୀରେ ଏକାଠି ଥିଲେ।
ଵୈଦଗ୍ଧ୍ଯସୁନ୍ଦରମତୀ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥକୋଵିଦୌ । କ୍ରୀଡଯେଵ ଭୁଵଂ ପ୍ରାପ୍ତୌ କମଲାକମଲାଧଵୌ
ସୁନ୍ଦର ବୁଦ୍ଧି ଓ ଚତୁର୍ୟତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥକୁ ଭଲଭାବେ ବୁଝିପାରୁଥିବା, କମଳ ଓ କମଳାପତି ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲେ ଯେ, ସେମାନେ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ କେବଳ ଖେଳିବା ପାଇଁ ଆସିଥିଲେ।
ସ୍ନେହାତ୍ ପ୍ରସନ୍ନମଧୁରୌ ସମଵିଜ୍ଞାନଵେଦିନୌ । ଅନୁଵୃତ୍ତିପରାଵ୍ ଆସ୍ତାଂ ଲୋକଵୃତ୍ତାନ୍ତତଦ୍ଵିଦୌ
ସ୍ନେହରେ ମୃଦୁ ଓ ମଧୁର, ସମାନ ଜ୍ଞାନରେ ଦକ୍ଷ, ପରସ୍ପର ସେବାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଏବଂ ଲୋକର ଚଳାଚଳ ଓ ଆଚରଣରେ ପ୍ରବୀଣ ଥିଲେ।