ଦ୍ଵାପରେ ପୂର୍ଵମ୍ ଅଭଵଦ୍ ଅତୀତେ ସପ୍ତମେ ମନୌ । ଚତୁର୍ଯୁଗେ ଚତୁର୍ଥେ ତୁ ସର୍ଗେ ଽସ୍ମିନ୍ ଵାରଣାକୁଲେ
ପୂର୍ବରୁ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ, ସପ୍ତମ ମନୁଙ୍କ ଶାସନକାଳରେ, ଚାରି ଯୁଗର ଚତୁର୍ଥ ଯୁଗରେ, ଏହି ହାତୀମାନେ ଭରିଥିବା ସୃଷ୍ଟିରେ,
ଜମ୍ବୁଦ୍ଵୀପେ ପ୍ରଶାନ୍ତସ୍ଯ ଵିନ୍ଧ୍ଯସ୍ଯାଦୂରସଂସ୍ଥିତେ । ମାଲଵାନାଂ ପୁରେ ଶ୍ରୀମାଞ୍ ଶିଖିଧ୍ଵଜ ଇତୀଶ୍ଵରଃ
ଶାନ୍ତ ଭିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ ନିକଟରେ ଥିବା ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପରେ, ମାଳବ ଜନପଦର ଏକ ସହରରେ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ଶିଖିଧ୍ୱଜ ନାମକ ଏକ ମହାନ୍ ରାଜା ଥିଲେ।
ଧୈର୍ଯୌଦାର୍ଯଦଯାଯୁକ୍ତଃ କ୍ଷମାଶମଦମାନ୍ଵିତଃ । ଶୂରଶ୍ ଶୁଭସମାଚାରୋ ମାନୀ ଗୁଣଗଣାକରଃ
ସେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ଉଦାରତା ଓ ଦୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ; ଛମା, ଶାନ୍ତି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ; ସେ ପ୍ରବଳ ଓ ନୀତିମାନ୍ୟ ଥିଲେ, ଗର୍ବିତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ଗୁଣର ଭଣ୍ଡାର ଥିଲେ।
ଆହର୍ତା ସର୍ଵଯଜ୍ଞାନାଂ ଜେତା ସର୍ଵଧନୁଷ୍ମତାମ୍ । କର୍ତା ସକଲକାର୍ଯାଣାଂ ଭର୍ତାପୂର୍ଵଵପୁର୍ ଭୁଵଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର କର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ ବୀରଙ୍କୁ ଜିତିଥିବା, ସମସ୍ତ କାମର ସଫଳ କର୍ତ୍ତା ଓ ପୃଥିବୀର ପ୍ରଥମ ଶାସକ ଥିଲେ।
ପେଶଲସ୍ ସ୍ନିଗ୍ଧମଧୁରୋ ଵିଦଗ୍ଧଃ ପ୍ରୀତନାଗରଃ । ସୁନ୍ଦରଶ୍ ଶୀଲସୁଭଗଃ ପ୍ରତାପୀ ଧର୍ମଵତ୍ସଲଃ
ସେ ମନୋହର, କୋମଳ ଓ ମିଷ୍ଟି କଥା କହୁଥିବା, ଚତୁର ଓ ସହରରେ ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଥିଲେ; ସୁନ୍ଦର ଦେହ, ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର, ତେଜସ୍ବୀ ଓ ଧର୍ମପ୍ରେମୀ ଥିଲେ।
ଵେଦିତା ଵିଦିତାର୍ଥାନାଂ ଦାତା ସକଲସମ୍ପଦାମ୍ । ଭୋକ୍ତା ସଂସଙ୍ଗରହିତସ୍ ସୁଶ୍ରୋତା ସକଲଶ୍ରୁତେଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଅର୍ଥର ଜ୍ଞାନୀ, ସମସ୍ତ ଧନ ଦାନ କରୁଥିବା, ଅସକ୍ତିହୀନ ଭୋଗୀ ଓ ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷାର ଉତ୍ତମ ଶ୍ରୋତା ଥିଲେ।
ସ ଭୋଗୌଘାନ୍ ଅନାଦୃତ୍ଯ ସ୍ତ୍ରୈଣଂ ତୃଣଵଦ୍ ଉତ୍ସୃଜନ୍ । ପିତରି ସ୍ଵର୍ଗମ୍ ଆପନ୍ନେ ବାଲ ଏଵୋତ୍ତମୌଜସା
ସେ ସମସ୍ତ ଭୋଗକୁ ଅଗ୍ରହ କରିନଥିଲେ, ଏବଂ ନାରୀସଙ୍ଗକୁ ଘାସପାଲା ପରି ତ୍ୟାଗ କରିଦେଲେ। ବାପା ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ପରେ, ସେ ଛୁଆଁ ହେବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିର ମାଲିକ ଥିଲେ।
କୃତ୍ଵା ଷୋଡଶଵର୍ଷାତ୍ମା କୃତ୍ଵା ଦିଗ୍ଵିଜଯଂ ଵଶୀ । ନୂନଂ ସୌରାଜ୍ଯସମ୍ପତ୍ତ୍ଯା ଭୂମଣ୍ଡଲମ୍ ଅଯୋଜଯତ୍
ଷୋଳ ବର୍ଷ ବୟସରେ ପହଞ୍ଚି, ସେ ଦିଗ୍ବିଜୟ କରିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଅଧୀନ କରି, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟରେ ଏକତ୍ର କରିଦେଲେ।
ଅତିଷ୍ଠଦ୍ ଵିଗତାଶଙ୍କଂ ପାଲଯନ୍ ଧର୍ମତଃ ପ୍ରଜାଃ । ଧୀମାନ୍ ସ ମନ୍ତ୍ରିଭିସ୍ ସାର୍ଧଂ ଯଶସା ଶୁକ୍ଲଯନ୍ ଦିଶଃ
ସେ ଭୟ ଛାଡ଼ି, ନ୍ୟାୟରେ ପ୍ରଜାମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରି, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ମିଶି, ଜ୍ଞାନୀ ଭାବେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ତାଙ୍କର ଖ୍ୟାତି ପ୍ରସାର କଲେ।
ଅଥ ଗଚ୍ଛତ୍ସୁ ଵର୍ଷେଷୁ ଵସନ୍ତେ ପ୍ରୋଲ୍ଲସତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍ । ପୁଷ୍ପେଷୁ ଜୃମ୍ଭମାଣେଷୁ ସ୍ଫୁରତ୍ସୁ ଶଶିରଶ୍ମିଷୁ
ଏଭଳି ଭାବରେ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକ ଯିବା ସମୟରେ, ବସନ୍ତ ଋତୁରେ, ଯେତେବେଳେ ଫୁଲ ଭଲଭାବେ ଫୁଟୁଥିଲା ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରମା ରୋଶନି ଚମକୁଥିଲା—
ମଞ୍ଜରୀଜାଲଦୋଲାସୁ ଵିଟପାନ୍ତଃପୁରାନ୍ତରେ । ରଜଃକର୍ପୂରଧଵଲେ ଚଲଦ୍ଦଲକଵାଟକେ
ଡାଳର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଗୁପ୍ତ କୋଠରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ଫୁଲର ଗୁଛମାନେ ହଲେଲା ହେଉଛି, ପତ୍ରର ଦ୍ୱାରମାନେ ହଳୁହଳୁ ହଲୁଚି, ରେଣୁର କମ୍ପୁର ଭଳି ସ୍ୱେତ ରଙ୍ଗରେ ଢାକିଯାଇଛି।
ଆମୋଦିନି ଲସତ୍ପୁଷ୍ପଗୁଲୁଚ୍ଛକଵିତାନକେ । ଗାଯତ୍ସୁ ଗହନେଷୂଚ୍ଚୈର୍ ମିଥୁନେଷ୍ଵ୍ ଅଲିନାଂ ମିଥଃ
ସୁଗନ୍ଧି ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଫୁଲରେ ସଜିଥିବା ଛାୟାବନରେ, ଘନ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ମଧୁମକ୍ଷୀମାନେ ଦୁଇଝଣି ମିଶି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଗାଉଛନ୍ତି।
ଆଯାତି ମଧୁରେ ଵାଯୌ ଶଶିଶୀକରଶୀତଲେ । କଦଲୀକନ୍ଦଲୀକଚ୍ଛତଲପଲ୍ଲଵଲାସିନି
ମୃଦୁ ହାଲୁକା ପବନ, ଚନ୍ଦ୍ରମାର ଶୀତଳ କିରଣରେ ଠଣ୍ଡା ହୋଇ, କଦଳୀ ଗଛର ତଳେ ଅଙ୍କୁର ଓ ତରୁଣ ପତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଖେଳୁଛି।
କାନ୍ତାଂ ପ୍ରତି ବଭୂଵାସ୍ଯ ନଵଂ ଚେତସ୍ ସମୁତ୍ସୁକମ୍ । କ୍ଷୀଵଂ କୁସୁମସମ୍ଭାରସୌଗନ୍ଧିମଧୁରାସଵୈଃ
ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ନୂତନ ଉତ୍ସାହରେ ଭରିଉଠିଲା, ଫୁଲର ମଧୁର ଗନ୍ଧ ଓ ରସରେ ମତ୍ତ ହୋଇଗଲା।
ମନୋରାଜ୍ଯମ୍ ଇଦଂ ଚକ୍ରେ ସ ଵସନ୍ତମଦୈଧିତଃ । ଉଦ୍ଯାନଵନଦୋଲାସୁ ଲୀଲାକମଲିନୀଷୁ ଚ
ବସନ୍ତର ମଦରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ସେ ଏହି ଉଦ୍ୟାନ, ଉଦ୍ୟାନର ଝୁଲା ଏବଂ ଖେଳୁଥିବା କମଳ ପୋଖରୀମାନେ ଭିତରେ ନିଜର ଆନନ୍ଦର ରାଜ୍ୟ ତିଆରି କଲେ।
କଦା ପ୍ରଣଯିନୀଂ ମୁଗ୍ଧାଂ ବାଲାବ୍ଜମୁକୁଲସ୍ତନୀମ୍ । କରିଷ୍ଯେ କାମିନୀମ୍ ଅଙ୍କେ ପର୍ଯଙ୍କେ କୁସୁମାଙ୍କିତାମ୍
ମୋର ଭଲପାଉଥିବା ନିର୍ମଳ ମନର ଜଣେ ଝିଅ, ଯାହାର ଅନ୍ତସ୍ଥଳୀ କମଳ କୁଡ଼ିଆ ପରି, ସେଉଁଠି ଫୁଲରେ ସଜାଯାଇଥିବା ଶୋଇବା ଖଟରେ କେବେ ମୁଁ ତାକୁ ଆପଣ ଛାତିରେ ରଖିବି?
କଦା କମଲଵଲ୍ଲୀନାଂ ଦୋଲାସ୍ଵ୍ ଅଲିର୍ ଇଵାଲିନୀମ୍ । ଆଲୋଲତାଂ ଵିନେଷ୍ଯାମି ବାଲାଂ ଭୁଜଲତାନୁଗାମ୍
କେବେ ମୁଁ କମଳ ଲତା ମଧ୍ୟରେ ମଧୁମକ୍ଷିକା ପରି ମୋର ସେଇ କମଳ ମୃଦୁ ଝିଅକୁ ଝୁଲାରେ ବସାଇ, ତାଙ୍କର ହାତ ଲତା ପରି ମୋ ଗଳାକୁ ଜଡ଼ି ଦେବି?
ମୃଣାଲହାରକୁନ୍ଦେନ୍ଦୁଵୃନ୍ଦତଲ୍ପାଭିଲାଷିଣୀ । ମତ୍କୃତେ ମଦନାତପ୍ତା କଦା ସ୍ଯାଦ୍ ଇନ୍ଦୁସୁନ୍ଦରୀ
ଚାନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ ସେଇ ସୁନ୍ଦରୀ, ଯିଏ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରେମରେ ଦହୁଛି, କେବେ କମଳ ଡଣ୍ଡା, କୁନ୍ଦ ଓ ଶୁଭ୍ର ଶିରିଷ ଫୁଲର ଶୋଇବା ଖଟକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରିବେ?
ଇତି ଚିନ୍ତାପରୋ ଭୂତ୍ଵା କୁସୁମାଵଲନୋନ୍ମୁଖଃ । ଵିଜହାର ଵନାନ୍ତେଷୁ କୁସୁମୋପଵନେଷୁ ଚ
ଏଭଳି ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବି ରହି, ଫୁଲର ମାଳା ପାଇଁ ଆଗ୍ରହୀ ହୋଇ, ସେ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଫୁଲ ଭରା ବଗିଚାରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲା।
ଵେଲୋପଵନଦୋଲାସୁ ଲୀଲାକମଲିନୀଷୁ ଚ । ଵଲ୍ଲୀଵଲଯଗେହେଷୁ ଵିଵିଧୋଦ୍ଯାନଭୂମିଷୁ
ସେ ସମୁଦ୍ର କୂଳର ବଗିଚାର ଝୁଲାରେ, ଖେଳଧାମ ଲୋଟସ ପୋଖରୀରେ, ବେଳି ଲତା ଘେରା ମଣ୍ଡପରେ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଉଦ୍ୟାନର ମଜାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲା।
ଵନୋପଵନଵିନ୍ଯାସଵର୍ଣନାଵଲିତାସୁ ଚ । ଶୃଙ୍ଗାରରସଗର୍ଭାସୁ କଥାସ୍ଵ୍ ଅରମତୋନ୍ମନାଃ
ବନ ଓ ବଗିଚାର ଶୃଙ୍ଗାରିକ ଗଠନ ଓ ବର୍ଣ୍ଣନାରେ ସେ ଆକୃଷ୍ଟ ହେଉଥିଲା, ଏବଂ ପ୍ରେମ ଭରା କଥାରେ ମନ ଲଗାଇ ରହୁଥିଲା।
ହାରିହାସଲସଚ୍ଛ୍ଵାସଵିଲୋଲାଲକଵଲ୍ଲରୀଃ । କୁମାରୀଃ ପୂଜଯାମ୍ ଆସ ସୁଵର୍ଣକଲଶସ୍ତନୀଃ
ମଧୁର ହସ ଓ ହଳକା ଶ୍ୱାସରେ ଲହରାଉଥିବା କେଶ ଓ ସୁନା ଘଡ଼ା ପରି ଅଂକୁରିଥିବା ସ୍ତନ ଥିବା କୁମାରୀମାନେକୁ ସେ ସମ୍ମାନ ଦେଉଥିଲା।
ଏଵମ୍ ଅସ୍ଯ ଵିଦୁର୍ ଭଵ୍ଯା ମନ୍ତ୍ରିଣୋ ନଵନିଶ୍ଚଯମ୍ । ଇଙ୍ଗିତାକାରଵେଦିତ୍ଵମ୍ ଏଵ ମନ୍ତ୍ରିପଦଂ ପରମ୍
ଏଭଳି, ପ୍ରଜ୍ଞାନୀ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତାଙ୍କର ନୂତନ ଇଚ୍ଛାକୁ ବୁଝିପାରିଲେ; କାରଣ, ଇଙ୍ଗିତ ଓ ମୁହଁର ଭାବକୁ ବୁଝିବା ହେଉଛି ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ରୀର ମୁଖ୍ୟ ଗୁଣ।
ଅଥ ତସ୍ଯ ଵିଵାହାଯ ମନ୍ତ୍ରିଵର୍ଗୋ ଵିଚାରଵାନ୍ । ସୁରାଷ୍ଟ୍ରାଧିପତିଂ କନ୍ଯାଂ ଯଯାଚେ ଯୌଵନାନ୍ଵିତାମ୍
ତାପରେ, ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳୀ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି, ସୁରାଷ୍ଟ୍ରର ରାଜାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ବିବାହ ପାଇଁ ଏକ ଯୁବତୀ କନ୍ୟା ଦେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ।
ରୂପଯୌଵନସମ୍ପନ୍ନାଂ ଭାର୍ଯାତ୍ଵେ ଵିଧିନୋତ୍ତମାମ୍ । ଉପଯେମେ ସ ତାମ୍ ଆତ୍ମସଦୃଶୀଂ ପ୍ରତିମାମ୍ ଇଵ
ସେ ଯୁବତୀ ରୂପ ଓ ଯୌବନରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଉତ୍ତମ ଘରଣୀ ଥିଲେ; ସେ ତାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ ନିଜ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ପରି ଲାଗୁଥିଲେ।
ଚୂଡାଲେତି ଭୁଵି ଖ୍ଯାତା ନାମ୍ନା ନୃପତିସୁନ୍ଦରୀ । ସା ତଂ ଭର୍ତାରମ୍ ଆସାଦ୍ଯ ରେଜେ ଫୁଲ୍ଲେଵ ପଦ୍ମିନୀ
ସେ ଚୂଡ଼ା ନାମରେ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ, ନରପତିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସୁନ୍ଦରୀ ଥିଲେ; ସେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ପାଇ ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମିନୀ ପରି ଚମକିଉଠିଲେ।
ନୀଲନୀରଜନେତ୍ରାଂ ତାଂ ଚୂଡାଲାଂ ସ ଶିଖିଧ୍ଵଜଃ । ସ୍ନେହାଦ୍ ଵିକାସଯାମ୍ ଆସ ଶୋଭଯାର୍କ ଇଵାବ୍ଜିନୀଂ
ନୀଳ ଅଞ୍ଜନ ଦଳ ଆଖିଥିବା ଚୂଡାଳାଙ୍କୁ ଶିଖିଧ୍ୱଜ ଆପଣଙ୍କର ସ୍ନେହରେ ଏମିତି ଖୁସି କରିଲେ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ରୂପରେ ଅମ୍ଭୁଜ ଫୁଲକୁ ଖିଲାଇଥାଏ।
ଅଵର୍ଧତ ତଯୋଃ ପ୍ରୀତିର୍ ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯାର୍ପିତଚେତସୋଃ । ହାଵଭାଵଵିଲାସାଦ୍ଯୈସ୍ ସେକୈର୍ ନଵଲତେଵ ସା
ଏହିପରି ଦୁହେଁ ଏକାପରେ ହୃଦୟ ଦେଇଥିବାରୁ, ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରେମ ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ିଲା; ଭାବଭଙ୍ଗିମା ଓ ଖେଳଧମାଳ ଭଳି ନିତନୂତନ ବର୍ଷାରେ ତରୁଣ ଲତା ଯେପରି ଲହେଲି ହୁଏ।
ସ ମନ୍ତ୍ର୍ଯର୍ପିତସର୍ଵାର୍ଥସ୍ ସୁସୁଖୀ ସୁସ୍ଥିତପ୍ରଜଃ । ରାଜହଂସ ଇଵାବ୍ଜିନ୍ଯା ରେମେ ଦଯିତଯା ତଯା
ସମସ୍ତ କାମକୁ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ଶିଖିଧ୍ୱଜ ଖୁସିରେ ଓ ପ୍ରଜାମାନେ ସୁଖରେ ରହି, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ସହ ରାଜହଂସ ଯେପରି ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ରମେ, ସେପରି ଆନନ୍ଦ କରିଲେ।
ଅନ୍ତଃପୁରେଷୁ ଦୋଲାସୁ ଚନ୍ଦନାଗୁରୁଵୀଥିଷୁ । ମନ୍ଦାରଦାମଦୋଲାସୁ କଦଲୀକନ୍ଦଲୀଷୁ ଚ
ଅନ୍ତଃପୁର ଘରମାନେ, ଝୁଲା ଉପରେ, ଚନ୍ଦନ ଓ ଅଗରୁ ଗନ୍ଧ ଲାଗିଥିବା ରାସ୍ତାରେ, ମନ୍ଦାର ଫୁଲ ଓ ମାଳା ଲଗାଇଥିବା ଝୁଲାରେ, ଏବଂ କଦଳୀ ଗଛ ତଳେ—