ଏତାମ୍ ଅଵଷ୍ଟଭ୍ଯ ଦୃଶଂ ଭଗୀରଥଧିଯା ଵୃତାମ୍ । ସମସ୍ ସ୍ଵସ୍ଥୋ ଯଥାପ୍ରାପ୍ତଂ କାର୍ଯମ୍ ଆହର ଶାନ୍ତଧୀଃ
ଭଗୀରଥଙ୍କ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ଭଳି, ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଧାରଣ କରି, ନିଜ ମନକୁ ସ୍ଥିର ଓ ଶାନ୍ତ ରଖ। ଯେଉଁ କାମ ଆସେ, ଶାନ୍ତ ମନେ ସେଉଁଠି କର।
ଇଦଂ ପୂର୍ଵଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ କ୍ରୋଡୀକୃତ୍ଯ ତତସ୍ ସ୍ଵଯମ୍ । ଶାନ୍ତମ୍ ଆତ୍ମନି ତିଷ୍ଠ ତ୍ଵଂ ଶିଖିଧ୍ଵଜ ଇଵାଚଲଃ
ପୂର୍ବରୁ ଯାହା ଥିଲା, ତାହାକୁ ଛାଡ଼ି ଏବଂ ନିଜ ମନରେ ଗ୍ରହଣ କରି, ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଶାନ୍ତ ଭାବେ ରୁହ। ଶିଖିଧ୍ୱଜଙ୍କ ଭଳି, ପାହାଡ଼ ଭଳି ଅଡ଼ିଗ ରୁହ।
କୋ ଽସୌ ଶିଖିଧ୍ଵଜୋ ନାମ କଥଂ ଵା ଲବ୍ଧଵାନ୍ ପଦମ୍ । ଏତତ୍ କଥଯ ମେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଭୂଯୋ ବୋଧାଭିଵୃଦ୍ଧଯେ
ଏହି ଶିଖିଧ୍ୱଜ କିଏ, ଏବଂ ସେ କିପରି ସେଉଁଠି ପଦ ପାଇଲେ? ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋର ବୁଝିବାକୁ ଆଉ ଅଧିକ ହେବା ପାଇଁ ଏହା ମତେ କୁହ।
ଦ୍ଵାପରେ ଽଭଵତାଂ ପୂର୍ଵମ୍ ଇଦାନୀଂ ଚ ଭଵିଷ୍ଯତଃ । ତେନୈଵ ସନ୍ନିଵେଶେନ ଦମ୍ପତୀ ସ୍ନିଗ୍ଧନାଗରୌ
ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ସେମାନେ ଥିଲେ, ଏବେ ମଧ୍ୟ ପୁନି ହେବେ—ସେଇ ଦୁଇଜଣ, ସ୍ନେହମୟ ଓ ପ୍ରେମରେ ପାରଙ୍ଗତ dampatī ଭାବେ।
ଯତ୍ ପୂର୍ଵମ୍ ଆସୀଦ୍ ଭଗଵଂସ୍ ତଦ୍ ଇଦାନୀଂ ତଥୈଵ ହି । ଭଵିଷ୍ଯତି କିମର୍ଥଂ ଵୈ ଵଦ ମେ ଵଦତାଂ ଵର
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଯେଉଁଥିରେ ପୂର୍ବରୁ ଯେମିତି ଥିଲା, ଏବେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଅଛି; ଆଗକୁ ଏହା କାହିଁକି ଭିନ୍ନ ହେବ? ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା କହିବା ଜଣେ।
ଜଗନ୍ନିର୍ମାଣନିଯତେର୍ ଅସ୍ଯା ବ୍ରାହ୍ମ୍ଯାସ୍ ସ୍ଵସଂଵିଦଃ । ଈଦୃଶ୍ଯ୍ ଏଵ ସ୍ଥିତିର୍ ନିତ୍ଯମ୍ ଅନିଵାର୍ଯା ସ୍ଵଭାଵଜା
ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ନିୟମ ସଦା ଏଭଳି ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ, ଦିବ୍ୟ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି; ଏହି ଅବସ୍ଥା ସଦା ଅଟୁଟ, ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ସ୍ୱାଭାବିକ।
ଯଦ୍ ଅନ୍ଯଦ୍ ବହୁଶୋ ଭୂତ୍ଵା ପୁନର୍ ଭଵତି ଭୂରିଶଃ । ଅଭୂତ୍ଵୈଵ ଭଵତ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯତ୍ ପୁନଶ୍ ଚ ନ ଭଵତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍
ଯାହା ବହୁବାର ହୋଇଛି, ପୁଣି ପୁଣି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେହି ଆଉ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନଥାଏ, ଅନ୍ୟ କିଛି ହେଉଛି, ପୁଣି ସେହି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନଥାଏ—ଏହି ଚକ୍ର ଚାଲିଛି, ଏତିକି ହେଲା।
ଅନ୍ଯତ୍ ପ୍ରାକ୍ସନ୍ନିଵେଶସ୍ଯ ସାଦୃଶ୍ଯେନ ସ୍ଫୁରତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍ । ଅନ୍ଯତ୍ ପ୍ରାକ୍ସନ୍ନିଵେଶାର୍ଧସାଦୃଶ୍ଯେନ ଵିଵଲ୍ଗତି
ଅନ୍ୟ କିଛି ପୂର୍ବ ଅବସ୍ଥା ସହ ସଦୃଶ ଦେଖାଯାଏ; ଆଉ କିଛି ପୂର୍ବ ଅବସ୍ଥାର ଅର୍ଦ୍ଧ ସମାନତା ସହ ଦେଖାଯାଏ।
ସଦୃଶ୍ଯୋ ଵିଷମାଶ୍ ଚୈଵ ଯଥା ସରସି ଵୀଚଯଃ । ତା ଏଵାନ୍ଯାଶ୍ ଚ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥାସ୍ ସଂସୃତୌ ତଥା
ଯେପରି ଝିଲିକରେ ତରଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଏକାପରି ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଏହି ସଂସାରରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଘଟଣା ଏକାପରି ଓ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।
ତସ୍ମାଦ୍ ରାଘଵ ଭୂଯୋ ଽପି ଵକ୍ଷ୍ଯମାଣୋ ନରେଶ୍ଵରଃ । ଭଵିଷ୍ଯତି ମହାତେଜାସ୍ ତଦ୍ଵୃତ୍ତାନ୍ତମ୍ ଇମଂ ଶୃଣୁ
ତେଣୁ ରାଘବ, ଏବେ ମୁଁ ଯେଉଁ ରାଜାଙ୍କ ବିଷୟରେ ପୁନି କହିବି, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ୱୀ ହେବେ; ଏହି କଥା ଆଗ୍ରହରେ ଶୁଣ।
ଦ୍ଵାପରେ ପୂର୍ଵମ୍ ଅଭଵଦ୍ ଅତୀତେ ସପ୍ତମେ ମନୌ । ଚତୁର୍ଯୁଗେ ଚତୁର୍ଥେ ତୁ ସର୍ଗେ ଽସ୍ମିନ୍ ଵାରଣାକୁଲେ
ପୂର୍ବରୁ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ, ସପ୍ତମ ମନୁଙ୍କ ଶାସନକାଳରେ, ଚାରି ଯୁଗର ଚତୁର୍ଥ ଯୁଗରେ, ଏହି ହାତୀମାନେ ଭରିଥିବା ସୃଷ୍ଟିରେ,
ଜମ୍ବୁଦ୍ଵୀପେ ପ୍ରଶାନ୍ତସ୍ଯ ଵିନ୍ଧ୍ଯସ୍ଯାଦୂରସଂସ୍ଥିତେ । ମାଲଵାନାଂ ପୁରେ ଶ୍ରୀମାଞ୍ ଶିଖିଧ୍ଵଜ ଇତୀଶ୍ଵରଃ
ଶାନ୍ତ ଭିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ ନିକଟରେ ଥିବା ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପରେ, ମାଳବ ଜନପଦର ଏକ ସହରରେ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ଶିଖିଧ୍ୱଜ ନାମକ ଏକ ମହାନ୍ ରାଜା ଥିଲେ।
ଧୈର୍ଯୌଦାର୍ଯଦଯାଯୁକ୍ତଃ କ୍ଷମାଶମଦମାନ୍ଵିତଃ । ଶୂରଶ୍ ଶୁଭସମାଚାରୋ ମାନୀ ଗୁଣଗଣାକରଃ
ସେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ଉଦାରତା ଓ ଦୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ; ଛମା, ଶାନ୍ତି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ; ସେ ପ୍ରବଳ ଓ ନୀତିମାନ୍ୟ ଥିଲେ, ଗର୍ବିତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ଗୁଣର ଭଣ୍ଡାର ଥିଲେ।
ଆହର୍ତା ସର୍ଵଯଜ୍ଞାନାଂ ଜେତା ସର୍ଵଧନୁଷ୍ମତାମ୍ । କର୍ତା ସକଲକାର୍ଯାଣାଂ ଭର୍ତାପୂର୍ଵଵପୁର୍ ଭୁଵଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର କର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ ବୀରଙ୍କୁ ଜିତିଥିବା, ସମସ୍ତ କାମର ସଫଳ କର୍ତ୍ତା ଓ ପୃଥିବୀର ପ୍ରଥମ ଶାସକ ଥିଲେ।
ପେଶଲସ୍ ସ୍ନିଗ୍ଧମଧୁରୋ ଵିଦଗ୍ଧଃ ପ୍ରୀତନାଗରଃ । ସୁନ୍ଦରଶ୍ ଶୀଲସୁଭଗଃ ପ୍ରତାପୀ ଧର୍ମଵତ୍ସଲଃ
ସେ ମନୋହର, କୋମଳ ଓ ମିଷ୍ଟି କଥା କହୁଥିବା, ଚତୁର ଓ ସହରରେ ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଥିଲେ; ସୁନ୍ଦର ଦେହ, ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର, ତେଜସ୍ବୀ ଓ ଧର୍ମପ୍ରେମୀ ଥିଲେ।
ଵେଦିତା ଵିଦିତାର୍ଥାନାଂ ଦାତା ସକଲସମ୍ପଦାମ୍ । ଭୋକ୍ତା ସଂସଙ୍ଗରହିତସ୍ ସୁଶ୍ରୋତା ସକଲଶ୍ରୁତେଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଅର୍ଥର ଜ୍ଞାନୀ, ସମସ୍ତ ଧନ ଦାନ କରୁଥିବା, ଅସକ୍ତିହୀନ ଭୋଗୀ ଓ ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷାର ଉତ୍ତମ ଶ୍ରୋତା ଥିଲେ।
ସ ଭୋଗୌଘାନ୍ ଅନାଦୃତ୍ଯ ସ୍ତ୍ରୈଣଂ ତୃଣଵଦ୍ ଉତ୍ସୃଜନ୍ । ପିତରି ସ୍ଵର୍ଗମ୍ ଆପନ୍ନେ ବାଲ ଏଵୋତ୍ତମୌଜସା
ସେ ସମସ୍ତ ଭୋଗକୁ ଅଗ୍ରହ କରିନଥିଲେ, ଏବଂ ନାରୀସଙ୍ଗକୁ ଘାସପାଲା ପରି ତ୍ୟାଗ କରିଦେଲେ। ବାପା ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ପରେ, ସେ ଛୁଆଁ ହେବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିର ମାଲିକ ଥିଲେ।
କୃତ୍ଵା ଷୋଡଶଵର୍ଷାତ୍ମା କୃତ୍ଵା ଦିଗ୍ଵିଜଯଂ ଵଶୀ । ନୂନଂ ସୌରାଜ୍ଯସମ୍ପତ୍ତ୍ଯା ଭୂମଣ୍ଡଲମ୍ ଅଯୋଜଯତ୍
ଷୋଳ ବର୍ଷ ବୟସରେ ପହଞ୍ଚି, ସେ ଦିଗ୍ବିଜୟ କରିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଅଧୀନ କରି, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟରେ ଏକତ୍ର କରିଦେଲେ।
ଅତିଷ୍ଠଦ୍ ଵିଗତାଶଙ୍କଂ ପାଲଯନ୍ ଧର୍ମତଃ ପ୍ରଜାଃ । ଧୀମାନ୍ ସ ମନ୍ତ୍ରିଭିସ୍ ସାର୍ଧଂ ଯଶସା ଶୁକ୍ଲଯନ୍ ଦିଶଃ
ସେ ଭୟ ଛାଡ଼ି, ନ୍ୟାୟରେ ପ୍ରଜାମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରି, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ମିଶି, ଜ୍ଞାନୀ ଭାବେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ତାଙ୍କର ଖ୍ୟାତି ପ୍ରସାର କଲେ।
ଅଥ ଗଚ୍ଛତ୍ସୁ ଵର୍ଷେଷୁ ଵସନ୍ତେ ପ୍ରୋଲ୍ଲସତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍ । ପୁଷ୍ପେଷୁ ଜୃମ୍ଭମାଣେଷୁ ସ୍ଫୁରତ୍ସୁ ଶଶିରଶ୍ମିଷୁ
ଏଭଳି ଭାବରେ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକ ଯିବା ସମୟରେ, ବସନ୍ତ ଋତୁରେ, ଯେତେବେଳେ ଫୁଲ ଭଲଭାବେ ଫୁଟୁଥିଲା ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରମା ରୋଶନି ଚମକୁଥିଲା—
ମଞ୍ଜରୀଜାଲଦୋଲାସୁ ଵିଟପାନ୍ତଃପୁରାନ୍ତରେ । ରଜଃକର୍ପୂରଧଵଲେ ଚଲଦ୍ଦଲକଵାଟକେ
ଡାଳର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଗୁପ୍ତ କୋଠରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ଫୁଲର ଗୁଛମାନେ ହଲେଲା ହେଉଛି, ପତ୍ରର ଦ୍ୱାରମାନେ ହଳୁହଳୁ ହଲୁଚି, ରେଣୁର କମ୍ପୁର ଭଳି ସ୍ୱେତ ରଙ୍ଗରେ ଢାକିଯାଇଛି।
ଆମୋଦିନି ଲସତ୍ପୁଷ୍ପଗୁଲୁଚ୍ଛକଵିତାନକେ । ଗାଯତ୍ସୁ ଗହନେଷୂଚ୍ଚୈର୍ ମିଥୁନେଷ୍ଵ୍ ଅଲିନାଂ ମିଥଃ
ସୁଗନ୍ଧି ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଫୁଲରେ ସଜିଥିବା ଛାୟାବନରେ, ଘନ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ମଧୁମକ୍ଷୀମାନେ ଦୁଇଝଣି ମିଶି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଗାଉଛନ୍ତି।
ଆଯାତି ମଧୁରେ ଵାଯୌ ଶଶିଶୀକରଶୀତଲେ । କଦଲୀକନ୍ଦଲୀକଚ୍ଛତଲପଲ୍ଲଵଲାସିନି
ମୃଦୁ ହାଲୁକା ପବନ, ଚନ୍ଦ୍ରମାର ଶୀତଳ କିରଣରେ ଠଣ୍ଡା ହୋଇ, କଦଳୀ ଗଛର ତଳେ ଅଙ୍କୁର ଓ ତରୁଣ ପତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଖେଳୁଛି।
କାନ୍ତାଂ ପ୍ରତି ବଭୂଵାସ୍ଯ ନଵଂ ଚେତସ୍ ସମୁତ୍ସୁକମ୍ । କ୍ଷୀଵଂ କୁସୁମସମ୍ଭାରସୌଗନ୍ଧିମଧୁରାସଵୈଃ
ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ନୂତନ ଉତ୍ସାହରେ ଭରିଉଠିଲା, ଫୁଲର ମଧୁର ଗନ୍ଧ ଓ ରସରେ ମତ୍ତ ହୋଇଗଲା।
ମନୋରାଜ୍ଯମ୍ ଇଦଂ ଚକ୍ରେ ସ ଵସନ୍ତମଦୈଧିତଃ । ଉଦ୍ଯାନଵନଦୋଲାସୁ ଲୀଲାକମଲିନୀଷୁ ଚ
ବସନ୍ତର ମଦରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ସେ ଏହି ଉଦ୍ୟାନ, ଉଦ୍ୟାନର ଝୁଲା ଏବଂ ଖେଳୁଥିବା କମଳ ପୋଖରୀମାନେ ଭିତରେ ନିଜର ଆନନ୍ଦର ରାଜ୍ୟ ତିଆରି କଲେ।
କଦା ପ୍ରଣଯିନୀଂ ମୁଗ୍ଧାଂ ବାଲାବ୍ଜମୁକୁଲସ୍ତନୀମ୍ । କରିଷ୍ଯେ କାମିନୀମ୍ ଅଙ୍କେ ପର୍ଯଙ୍କେ କୁସୁମାଙ୍କିତାମ୍
ମୋର ଭଲପାଉଥିବା ନିର୍ମଳ ମନର ଜଣେ ଝିଅ, ଯାହାର ଅନ୍ତସ୍ଥଳୀ କମଳ କୁଡ଼ିଆ ପରି, ସେଉଁଠି ଫୁଲରେ ସଜାଯାଇଥିବା ଶୋଇବା ଖଟରେ କେବେ ମୁଁ ତାକୁ ଆପଣ ଛାତିରେ ରଖିବି?
କଦା କମଲଵଲ୍ଲୀନାଂ ଦୋଲାସ୍ଵ୍ ଅଲିର୍ ଇଵାଲିନୀମ୍ । ଆଲୋଲତାଂ ଵିନେଷ୍ଯାମି ବାଲାଂ ଭୁଜଲତାନୁଗାମ୍
କେବେ ମୁଁ କମଳ ଲତା ମଧ୍ୟରେ ମଧୁମକ୍ଷିକା ପରି ମୋର ସେଇ କମଳ ମୃଦୁ ଝିଅକୁ ଝୁଲାରେ ବସାଇ, ତାଙ୍କର ହାତ ଲତା ପରି ମୋ ଗଳାକୁ ଜଡ଼ି ଦେବି?
ମୃଣାଲହାରକୁନ୍ଦେନ୍ଦୁଵୃନ୍ଦତଲ୍ପାଭିଲାଷିଣୀ । ମତ୍କୃତେ ମଦନାତପ୍ତା କଦା ସ୍ଯାଦ୍ ଇନ୍ଦୁସୁନ୍ଦରୀ
ଚାନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ ସେଇ ସୁନ୍ଦରୀ, ଯିଏ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରେମରେ ଦହୁଛି, କେବେ କମଳ ଡଣ୍ଡା, କୁନ୍ଦ ଓ ଶୁଭ୍ର ଶିରିଷ ଫୁଲର ଶୋଇବା ଖଟକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରିବେ?
ଇତି ଚିନ୍ତାପରୋ ଭୂତ୍ଵା କୁସୁମାଵଲନୋନ୍ମୁଖଃ । ଵିଜହାର ଵନାନ୍ତେଷୁ କୁସୁମୋପଵନେଷୁ ଚ
ଏଭଳି ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବି ରହି, ଫୁଲର ମାଳା ପାଇଁ ଆଗ୍ରହୀ ହୋଇ, ସେ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଫୁଲ ଭରା ବଗିଚାରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲା।
ଵେଲୋପଵନଦୋଲାସୁ ଲୀଲାକମଲିନୀଷୁ ଚ । ଵଲ୍ଲୀଵଲଯଗେହେଷୁ ଵିଵିଧୋଦ୍ଯାନଭୂମିଷୁ
ସେ ସମୁଦ୍ର କୂଳର ବଗିଚାର ଝୁଲାରେ, ଖେଳଧାମ ଲୋଟସ ପୋଖରୀରେ, ବେଳି ଲତା ଘେରା ମଣ୍ଡପରେ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଉଦ୍ୟାନର ମଜାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲା।