ତତ୍ ତତ୍ ପାଲଯିତୁଂ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରସାଦଂ କର୍ତୁମ୍ ଅର୍ହସି । ଅପ୍ରାର୍ଥିତୋପପନ୍ନାନାଂ ତ୍ଯାଗୋ ଽର୍ଥାନାଂ ତୁ ନୋଚିତଃ
ସେହିପରି, ଏହି ରାଜ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଓ ଦୟା ଦେଖାଇବା ତୁମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ। ଅନାଗ୍ରହ କରି ଆସିଥିବା ଧନକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଇତି ସମ୍ପ୍ରାର୍ଥିତୋ ରାଜା ତଦ୍ ଅଙ୍ଗୀକୃତ୍ଯ ତଦ୍ଵଚଃ । ସର୍ଵସାଗରଚିହ୍ନାଯାସ୍ ସ ବଭୂଵ ପତିର୍ ଭୁଵଃ
ଏଭଳି ଅନୁରୋଧ ପାଇଁ, ରାଜା ସେମାନଙ୍କ କଥା ଗ୍ରହଣ କଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସାଗର ଚିହ୍ନିତ ପୃଥିବୀର ଏକମାତ୍ର ନାୟକ ହେଲେ।
ସମଶ୍ ଶାନ୍ତମନା ମୌନୀ ଵୀତରାଗୋ ଵିମତ୍ସରଃ । କାର୍ଯକାର୍ଯୈକକରଣରତିର୍ ଆହିତଵିସ୍ମଯଃ
ସେ ସମଦୃଷ୍ଟି, ଶାନ୍ତ ମନ, ନିରବ, ରାଗ ଓ ଈର୍ଷ୍ୟାରୁ ମୁକ୍ତ, କରିବା ଓ ନ କରିବା ଯାହା ଉଚିତ, ସେଥିରେ ମାତ୍ର ମନ ଲଗାଇଥିବା, ଏବଂ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ।
ପାତାଲତଲନଷ୍ଟାନାଂ ସାଗରାକାରକାରିଣାମ୍ । ପିତାମହାନାଂ ଗଙ୍ଗାମ୍ବୁ ଶୁଶ୍ରାଵୋତ୍ତାରଣକ୍ଷମମ୍
ପାତାଳରେ ହାରାଇଯାଇଥିବା, ସାଗର ସଦୃଶ ଆକାର ନେଇଥିବା ପୂର୍ବଜମାନେ, ଗଙ୍ଗା ଜଳ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବେ ବୋଲି ସେ ଶୁଣିଥିଲେ।
ତଦା କିଲ ସ୍ଵର୍ଗନଦୀ ଵହତି ସ୍ମ ନ ଭୂତଲେ । ପିତୄଣାଂ ଦୁର୍ଲଭସ୍ ସୋ ଽଭୂତ୍ ତେନ ଗଙ୍ଗାଜଲାଞ୍ଜଲିଃ
ସେ ସମୟରେ ସ୍ୱର୍ଗ ନଦୀ ପୃଥିବୀରେ ବହୁଥିଲା ନାହିଁ; ତେଣୁ ପୂର୍ବଜମାନେ ପାଇବା ପାଇଁ ଗଙ୍ଗା ଜଳର ଅଞ୍ଜଳି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଥିଲା।
ଭଗୀରଥେନାଥ ମହୀମ୍ ଅଵତାରଯିତୁଂ ଦିଵଃ । ଗଙ୍ଗାଂ ଗୃହୀତୋ ନିଯମସ୍ ତଦା ପ୍ରଭୃତି ଭୂଭୃତା
ତାପରେ ଭଗୀରଥ ଦିଗନ୍ତରୁ ଗଙ୍ଗାକୁ ପୃଥିବୀକୁ ଆଣିବା ପାଇଁ ନିୟମ ନେଲେ; ସେଥିଠାରୁ ରାଜାମାନେ ଏହି ପ୍ରଥାକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛନ୍ତି।
ତତୋ ରାଜ୍ଯଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରିଣାଂ ଭୂପତିଶ୍ ଶମୀ । ତପସେ କାର୍ଯକାର୍ଯେହୋ ଜଗାମ ଗହନଂ ଵନମ୍
ତାପରେ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଯେମିତି କହିଥିଲେ, ରାଜା ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ଛାଡ଼ି, କଣ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ କଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏହା ବୁଝିବା ଏବଂ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଘନ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତତ୍ର ଵର୍ଷସହସ୍ରୈସ୍ ସ ସମାରାଧ୍ଯ ପୁନଃ ପୁନଃ । ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଶଙ୍କରଂ ଜହ୍ନୁଂ ଭୁଵି ଗଙ୍ଗାମ୍ ଅଯୋଜଯତ୍
ସେଠାରେ, ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି, ସେ ପୁନିପୁନି ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ ଏବଂ ଜହ୍ନୁଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ଏବଂ ଗଙ୍ଗାକୁ ପୃଥିବୀରେ ଆଣିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତ୍ଯ୍ ଅମଲତରଙ୍ଗଭଙ୍ଗିନୀ ଜଗତ୍ପତେଶ୍ ଶଶିଵିଶଦାଙ୍ଗସଙ୍ଗିନୀ । ନଭସ୍ତଲାନ୍ ନିପତତି ଗାଂ ତ୍ରିମାର୍ଗଗା ମହାତ୍ମନାମ୍ ଇଵ ବହୁପୁଣ୍ଯସନ୍ତତିଃ
ସେଇ ସମୟରୁ, ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ଭଳି ଧଳା ଏବଂ ପବିତ୍ର ତରଙ୍ଗ ଥିବା ଗଙ୍ଗା, ବିଶ୍ୱନାଥଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଛୁଇଁ, ଆକାଶରୁ ତିନିଟି ପଥରେ ପୃଥିବୀକୁ ଅବତରିଲା, ଯେପରି ମହାପୁଣ୍ୟ ଥିବା ମହାନ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ବଢ଼ିଥିବା କୁଳ।
ସ୍ଫୁରତ୍ତରଙ୍ଗଭଙ୍ଗିନୀ ସ୍ଵଫେନପୁଞ୍ଜହାସିନୀ ପ୍ରସନ୍ନପୁଣ୍ଯମଞ୍ଜରୀ ଦ୍ରୁତେଵ ଧର୍ମସନ୍ତତିଃ । ଭଗୀରଥେ ମହୀପତୌ ଯଶଃପ୍ରଚାରଵୀଥିକା ତଦାଦି ସା ତ୍ରିମାର୍ଗଗା ମହୀତଲେ ବଭୂଵ ହ
ତରଙ୍ଗ ଝଲମଲ କରୁଥିବା, ନିଜ ଫେନର ଗୁଛରେ ହସୁଥିବା, ପରିସ୍ଫୁଟ ଏବଂ ପବିତ୍ର ଧାରା, ଧର୍ମର ପ୍ରବାହ ପରି ତୀବ୍ର, ଏହି ତିନିପଥୀ ଗଙ୍ଗା ତାହାଠାରୁ ଭାଗୀରଥ ରାଜାଙ୍କ ଯଶର ପଥ ଭାବେ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।
ଏତାମ୍ ଅଵଷ୍ଟଭ୍ଯ ଦୃଶଂ ଭଗୀରଥଧିଯା ଵୃତାମ୍ । ସମସ୍ ସ୍ଵସ୍ଥୋ ଯଥାପ୍ରାପ୍ତଂ କାର୍ଯମ୍ ଆହର ଶାନ୍ତଧୀଃ
ଭଗୀରଥଙ୍କ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ଭଳି, ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଧାରଣ କରି, ନିଜ ମନକୁ ସ୍ଥିର ଓ ଶାନ୍ତ ରଖ। ଯେଉଁ କାମ ଆସେ, ଶାନ୍ତ ମନେ ସେଉଁଠି କର।
ଇଦଂ ପୂର୍ଵଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ କ୍ରୋଡୀକୃତ୍ଯ ତତସ୍ ସ୍ଵଯମ୍ । ଶାନ୍ତମ୍ ଆତ୍ମନି ତିଷ୍ଠ ତ୍ଵଂ ଶିଖିଧ୍ଵଜ ଇଵାଚଲଃ
ପୂର୍ବରୁ ଯାହା ଥିଲା, ତାହାକୁ ଛାଡ଼ି ଏବଂ ନିଜ ମନରେ ଗ୍ରହଣ କରି, ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଶାନ୍ତ ଭାବେ ରୁହ। ଶିଖିଧ୍ୱଜଙ୍କ ଭଳି, ପାହାଡ଼ ଭଳି ଅଡ଼ିଗ ରୁହ।
କୋ ଽସୌ ଶିଖିଧ୍ଵଜୋ ନାମ କଥଂ ଵା ଲବ୍ଧଵାନ୍ ପଦମ୍ । ଏତତ୍ କଥଯ ମେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଭୂଯୋ ବୋଧାଭିଵୃଦ୍ଧଯେ
ଏହି ଶିଖିଧ୍ୱଜ କିଏ, ଏବଂ ସେ କିପରି ସେଉଁଠି ପଦ ପାଇଲେ? ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋର ବୁଝିବାକୁ ଆଉ ଅଧିକ ହେବା ପାଇଁ ଏହା ମତେ କୁହ।
ଦ୍ଵାପରେ ଽଭଵତାଂ ପୂର୍ଵମ୍ ଇଦାନୀଂ ଚ ଭଵିଷ୍ଯତଃ । ତେନୈଵ ସନ୍ନିଵେଶେନ ଦମ୍ପତୀ ସ୍ନିଗ୍ଧନାଗରୌ
ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ସେମାନେ ଥିଲେ, ଏବେ ମଧ୍ୟ ପୁନି ହେବେ—ସେଇ ଦୁଇଜଣ, ସ୍ନେହମୟ ଓ ପ୍ରେମରେ ପାରଙ୍ଗତ dampatī ଭାବେ।
ଯତ୍ ପୂର୍ଵମ୍ ଆସୀଦ୍ ଭଗଵଂସ୍ ତଦ୍ ଇଦାନୀଂ ତଥୈଵ ହି । ଭଵିଷ୍ଯତି କିମର୍ଥଂ ଵୈ ଵଦ ମେ ଵଦତାଂ ଵର
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଯେଉଁଥିରେ ପୂର୍ବରୁ ଯେମିତି ଥିଲା, ଏବେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଅଛି; ଆଗକୁ ଏହା କାହିଁକି ଭିନ୍ନ ହେବ? ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା କହିବା ଜଣେ।
ଜଗନ୍ନିର୍ମାଣନିଯତେର୍ ଅସ୍ଯା ବ୍ରାହ୍ମ୍ଯାସ୍ ସ୍ଵସଂଵିଦଃ । ଈଦୃଶ୍ଯ୍ ଏଵ ସ୍ଥିତିର୍ ନିତ୍ଯମ୍ ଅନିଵାର୍ଯା ସ୍ଵଭାଵଜା
ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ନିୟମ ସଦା ଏଭଳି ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ, ଦିବ୍ୟ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି; ଏହି ଅବସ୍ଥା ସଦା ଅଟୁଟ, ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ସ୍ୱାଭାବିକ।
ଯଦ୍ ଅନ୍ଯଦ୍ ବହୁଶୋ ଭୂତ୍ଵା ପୁନର୍ ଭଵତି ଭୂରିଶଃ । ଅଭୂତ୍ଵୈଵ ଭଵତ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯତ୍ ପୁନଶ୍ ଚ ନ ଭଵତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍
ଯାହା ବହୁବାର ହୋଇଛି, ପୁଣି ପୁଣି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେହି ଆଉ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନଥାଏ, ଅନ୍ୟ କିଛି ହେଉଛି, ପୁଣି ସେହି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନଥାଏ—ଏହି ଚକ୍ର ଚାଲିଛି, ଏତିକି ହେଲା।
ଅନ୍ଯତ୍ ପ୍ରାକ୍ସନ୍ନିଵେଶସ୍ଯ ସାଦୃଶ୍ଯେନ ସ୍ଫୁରତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍ । ଅନ୍ଯତ୍ ପ୍ରାକ୍ସନ୍ନିଵେଶାର୍ଧସାଦୃଶ୍ଯେନ ଵିଵଲ୍ଗତି
ଅନ୍ୟ କିଛି ପୂର୍ବ ଅବସ୍ଥା ସହ ସଦୃଶ ଦେଖାଯାଏ; ଆଉ କିଛି ପୂର୍ବ ଅବସ୍ଥାର ଅର୍ଦ୍ଧ ସମାନତା ସହ ଦେଖାଯାଏ।
ସଦୃଶ୍ଯୋ ଵିଷମାଶ୍ ଚୈଵ ଯଥା ସରସି ଵୀଚଯଃ । ତା ଏଵାନ୍ଯାଶ୍ ଚ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥାସ୍ ସଂସୃତୌ ତଥା
ଯେପରି ଝିଲିକରେ ତରଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଏକାପରି ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଏହି ସଂସାରରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଘଟଣା ଏକାପରି ଓ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।
ତସ୍ମାଦ୍ ରାଘଵ ଭୂଯୋ ଽପି ଵକ୍ଷ୍ଯମାଣୋ ନରେଶ୍ଵରଃ । ଭଵିଷ୍ଯତି ମହାତେଜାସ୍ ତଦ୍ଵୃତ୍ତାନ୍ତମ୍ ଇମଂ ଶୃଣୁ
ତେଣୁ ରାଘବ, ଏବେ ମୁଁ ଯେଉଁ ରାଜାଙ୍କ ବିଷୟରେ ପୁନି କହିବି, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ୱୀ ହେବେ; ଏହି କଥା ଆଗ୍ରହରେ ଶୁଣ।
ଦ୍ଵାପରେ ପୂର୍ଵମ୍ ଅଭଵଦ୍ ଅତୀତେ ସପ୍ତମେ ମନୌ । ଚତୁର୍ଯୁଗେ ଚତୁର୍ଥେ ତୁ ସର୍ଗେ ଽସ୍ମିନ୍ ଵାରଣାକୁଲେ
ପୂର୍ବରୁ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ, ସପ୍ତମ ମନୁଙ୍କ ଶାସନକାଳରେ, ଚାରି ଯୁଗର ଚତୁର୍ଥ ଯୁଗରେ, ଏହି ହାତୀମାନେ ଭରିଥିବା ସୃଷ୍ଟିରେ,
ଜମ୍ବୁଦ୍ଵୀପେ ପ୍ରଶାନ୍ତସ୍ଯ ଵିନ୍ଧ୍ଯସ୍ଯାଦୂରସଂସ୍ଥିତେ । ମାଲଵାନାଂ ପୁରେ ଶ୍ରୀମାଞ୍ ଶିଖିଧ୍ଵଜ ଇତୀଶ୍ଵରଃ
ଶାନ୍ତ ଭିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ ନିକଟରେ ଥିବା ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପରେ, ମାଳବ ଜନପଦର ଏକ ସହରରେ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ଶିଖିଧ୍ୱଜ ନାମକ ଏକ ମହାନ୍ ରାଜା ଥିଲେ।
ଧୈର୍ଯୌଦାର୍ଯଦଯାଯୁକ୍ତଃ କ୍ଷମାଶମଦମାନ୍ଵିତଃ । ଶୂରଶ୍ ଶୁଭସମାଚାରୋ ମାନୀ ଗୁଣଗଣାକରଃ
ସେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ଉଦାରତା ଓ ଦୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ; ଛମା, ଶାନ୍ତି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ; ସେ ପ୍ରବଳ ଓ ନୀତିମାନ୍ୟ ଥିଲେ, ଗର୍ବିତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ଗୁଣର ଭଣ୍ଡାର ଥିଲେ।
ଆହର୍ତା ସର୍ଵଯଜ୍ଞାନାଂ ଜେତା ସର୍ଵଧନୁଷ୍ମତାମ୍ । କର୍ତା ସକଲକାର୍ଯାଣାଂ ଭର୍ତାପୂର୍ଵଵପୁର୍ ଭୁଵଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର କର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ ବୀରଙ୍କୁ ଜିତିଥିବା, ସମସ୍ତ କାମର ସଫଳ କର୍ତ୍ତା ଓ ପୃଥିବୀର ପ୍ରଥମ ଶାସକ ଥିଲେ।
ପେଶଲସ୍ ସ୍ନିଗ୍ଧମଧୁରୋ ଵିଦଗ୍ଧଃ ପ୍ରୀତନାଗରଃ । ସୁନ୍ଦରଶ୍ ଶୀଲସୁଭଗଃ ପ୍ରତାପୀ ଧର୍ମଵତ୍ସଲଃ
ସେ ମନୋହର, କୋମଳ ଓ ମିଷ୍ଟି କଥା କହୁଥିବା, ଚତୁର ଓ ସହରରେ ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଥିଲେ; ସୁନ୍ଦର ଦେହ, ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର, ତେଜସ୍ବୀ ଓ ଧର୍ମପ୍ରେମୀ ଥିଲେ।
ଵେଦିତା ଵିଦିତାର୍ଥାନାଂ ଦାତା ସକଲସମ୍ପଦାମ୍ । ଭୋକ୍ତା ସଂସଙ୍ଗରହିତସ୍ ସୁଶ୍ରୋତା ସକଲଶ୍ରୁତେଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଅର୍ଥର ଜ୍ଞାନୀ, ସମସ୍ତ ଧନ ଦାନ କରୁଥିବା, ଅସକ୍ତିହୀନ ଭୋଗୀ ଓ ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷାର ଉତ୍ତମ ଶ୍ରୋତା ଥିଲେ।
ସ ଭୋଗୌଘାନ୍ ଅନାଦୃତ୍ଯ ସ୍ତ୍ରୈଣଂ ତୃଣଵଦ୍ ଉତ୍ସୃଜନ୍ । ପିତରି ସ୍ଵର୍ଗମ୍ ଆପନ୍ନେ ବାଲ ଏଵୋତ୍ତମୌଜସା
ସେ ସମସ୍ତ ଭୋଗକୁ ଅଗ୍ରହ କରିନଥିଲେ, ଏବଂ ନାରୀସଙ୍ଗକୁ ଘାସପାଲା ପରି ତ୍ୟାଗ କରିଦେଲେ। ବାପା ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ପରେ, ସେ ଛୁଆଁ ହେବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିର ମାଲିକ ଥିଲେ।
କୃତ୍ଵା ଷୋଡଶଵର୍ଷାତ୍ମା କୃତ୍ଵା ଦିଗ୍ଵିଜଯଂ ଵଶୀ । ନୂନଂ ସୌରାଜ୍ଯସମ୍ପତ୍ତ୍ଯା ଭୂମଣ୍ଡଲମ୍ ଅଯୋଜଯତ୍
ଷୋଳ ବର୍ଷ ବୟସରେ ପହଞ୍ଚି, ସେ ଦିଗ୍ବିଜୟ କରିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଅଧୀନ କରି, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟରେ ଏକତ୍ର କରିଦେଲେ।
ଅତିଷ୍ଠଦ୍ ଵିଗତାଶଙ୍କଂ ପାଲଯନ୍ ଧର୍ମତଃ ପ୍ରଜାଃ । ଧୀମାନ୍ ସ ମନ୍ତ୍ରିଭିସ୍ ସାର୍ଧଂ ଯଶସା ଶୁକ୍ଲଯନ୍ ଦିଶଃ
ସେ ଭୟ ଛାଡ଼ି, ନ୍ୟାୟରେ ପ୍ରଜାମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରି, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ମିଶି, ଜ୍ଞାନୀ ଭାବେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ତାଙ୍କର ଖ୍ୟାତି ପ୍ରସାର କଲେ।
ଅଥ ଗଚ୍ଛତ୍ସୁ ଵର୍ଷେଷୁ ଵସନ୍ତେ ପ୍ରୋଲ୍ଲସତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍ । ପୁଷ୍ପେଷୁ ଜୃମ୍ଭମାଣେଷୁ ସ୍ଫୁରତ୍ସୁ ଶଶିରଶ୍ମିଷୁ
ଏଭଳି ଭାବରେ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକ ଯିବା ସମୟରେ, ବସନ୍ତ ଋତୁରେ, ଯେତେବେଳେ ଫୁଲ ଭଲଭାବେ ଫୁଟୁଥିଲା ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରମା ରୋଶନି ଚମକୁଥିଲା—