ଭ୍ରମନ୍ ଦ୍ଵୀପାନି ଭୂପୀଠେ କଦାଚିତ୍ କାଲଯୋଗତଃ । ଭୂପେନ ଶତ୍ରୁଣା ପ୍ରାପ୍ତଂ ସ୍ଵମ୍ ଏଵ ପ୍ରାପ ତତ୍ ପୁରମ୍
ସେ ପୃଥିବୀର ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ୱୀପରେ ଘୁରୁଥିବା ବେଳେ, ସମୟର ଗତିରେ ତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ଦ୍ୱାରା ଦଳିତ ନିଜ ସହରକୁ ପୁଣି ଫେରିଲେ।
ତାନ୍ ଏଵାରୀଂଶ୍ ଚ ତତ୍ରାସୌ ପ୍ରଵାହାପତିତକ୍ରମମ୍ । ପୌରାଂଶ୍ ଚ ମନ୍ତ୍ରିଣଶ୍ ଚୈଵ ଶମୀ ଭିକ୍ଷାମ୍ ଅଯାଚତ
ସେଠାରେ, ସେ ଏହି ଶତ୍ରୁମାନେ, ସହରବାସୀ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପାଖରେ, ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ପରି ଶାନ୍ତ ମନେ ଭିକ୍ଷା ମାଗିଲେ।
ଵିଵିଦୁସ୍ ତେ ଽରଯଃ ପୌରା ମନ୍ତ୍ରିଣଶ୍ ଚ ଭଗୀରଥମ୍ । ପୂଜଯାମ୍ ଆସୁର୍ ଅଥ ତଂ ସଵିଷାଦାସ୍ ସପର୍ଯଯା
ସେଠାରେ ନଗରବାସୀ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଭାଗୀରଥଙ୍କୁ ଦୁଃଖରେ ଭରିତ ହୃଦୟରେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଓ ପୂଜା କଲେ।
ପ୍ରଭୋ ରାଜ୍ଯଂ ଗୃହାଣେତି ପ୍ରାର୍ଥିତୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅରିଣା ମୁନିଃ । ନାଦଦେ ଽନାଦୃତାଶେଷସ୍ ତୃଣମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଶନାଦ୍ ଋତେ
ସତ୍ରୁ ଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ମୁନି କେବଳ ଖାଦ୍ୟ ଛଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛିକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଲେ ନାହିଁ।
କତିଚିଦ୍ ଦିଵସାଂସ୍ ତତ୍ର ନୀତ୍ଵାନ୍ଯତ୍ର ଜଗାମ ସଃ । ଭଗୀରଥୋ ଽଯଂ ହା କଷ୍ଟମ୍ ଇତି ଲୋକେନ ଶୋଚିତଃ
ସେ କିଛି ଦିନ ସେଠାରେ ରହି, ପରେ ଅନ୍ୟଠାରେ ଚାଲିଗଲେ। ଲୋକମାନେ ଦୁଃଖରେ କହିଲେ, 'ହାଁ ଭାଗୀରଥ, କେତେ ଦୁଃଖ!'
ଅଥାନ୍ଯତ୍ରୋପଶାନ୍ତାତ୍ମା ପରିଵିଶ୍ରାନ୍ତଧୀସ୍ ସୁଖୀ । ଆତ୍ମାରାମଃ କଦାଚିତ୍ ତୁ ସ ପ୍ରାପ ତ୍ର୍ଯୁତ୍ତୁଲଂ ଗୁରୁମ୍
ତାପରେ ସେ ଅନ୍ୟଠାରେ ଶାନ୍ତ ମନ ଓ ବିଶ୍ରାନ୍ତ ବୁଦ୍ଧି ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ରହିଲେ। କେତେବେଳେ ସେ ଅପୂର୍ବ ମହାନ ଗୁରୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ।
ସ୍ଵମ୍ ଏଵ ସ୍ଵାଗତଂ କୃତ୍ଵା ତେନ ସାର୍ଧଂ ଭଗୀରଥଃ । କଞ୍ଚିତ୍ କାଲମ୍ ଉଵାସାଦ୍ରୌ ଵନେ ଗ୍ରାମେ ପୁରେ ଜନେ
ଭାଗୀରଥ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ମନେ ଆପଣ ଭଳି ସ୍ବାଗତ କଲେ ଏବଂ ସେଙ୍ଗଠିଏ ଏକ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ, ଗାଁ କିମ୍ବା ସହରରେ ଲୋକମାନଙ୍କ ସହିତ ରହିଲେ।
ସମତାମ୍ ଉପଯାତୌ ତୌ ଗୁରୁଶିଷ୍ଯୌ ସମୌ ସ୍ଥିତୌ । କଲଯାମ୍ ଆସତୁସ୍ ସ୍ଵସ୍ଥୌ ଵିନୋଦଂ ଦେହଧାରଣମ୍
ଗୁରୁ ଓ ଶିଷ୍ୟ ଦୁଇଜଣ ସମତାରେ ଏକାଠି ରହିଲେ, ସ୍ୱସ୍ଥ ଭାବେ ଦେହକୁ ଧାରଣ କରି, ଏହାକୁ ମାନେ ମଜା ଭାବେ ଗଣନା କରିଲେ।
କିମ୍ ଅଯଂ ଧାର୍ଯତେ ଦେହଃ କିମ୍ ଅନେନୋଜ୍ଝିତେନ ନଃ । ଯଥାକ୍ରମଂ ଯଥାଚାରଂ ତିଷ୍ଠତ୍ଵ୍ ଏଷ ଯଥାସ୍ଥିତମ୍
ଏହି ଦେହକୁ କାହିଁକି ଧାରଣ କରାଯାଉଛି? ଆମେ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ କଣ ହାରାଯିବ? ଏହା ଯେପରି ଅଛି, ଯେପରି ଚାଲିଛି, ସେପରି ରହୁ।
ଇତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ତିଷ୍ଠନ୍ତୌ ତୌ ଵନାଦ୍ ଵନଗାମିନୌ । ନନନ୍ଦତୁର୍ ଅନାନନ୍ଦଂ ନ ସୁଖଂ ନ ଚ ମଧ୍ଯମମ୍
ଏଭଳି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ଜଙ୍ଗଲରୁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଘୁରୁଥିଲେ, ଆନନ୍ଦକୁ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘି ଥିବା ଏକ ଅବସ୍ଥାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲେ, ନ ସୁଖ, ନ ଦୁଃଖ, ନ ମଧ୍ୟମ କିଛି।
ଧନାନି ନାରୀର୍ ଵିଭଵାନ୍ ଐଶ୍ଵର୍ଯଂ ଚାଷ୍ଟଧୋଦିତମ୍ । ସିଦ୍ଧୈର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅର୍ପିତଂ ତୁଷ୍ଟୈର୍ ମେନାତେ ଜର୍ଜରଂ ତୃଣମ୍
ସିଦ୍ଧମନେଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ଯେତେବେଳେ ଖୁସିହୋଇ ଧନ, ଜନାନୀ, ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତି ଓ ଏଠାରୁ ଆଠପ୍ରକାର ଶକ୍ତି ଦେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସେମାନେ ଶୁଖିଲା ଘାସ ପରି ଅମୂଲ୍ୟ ବୋଲି ଭାବନ୍ତି।
ସ୍ଵକର୍ମଣୈଵ ଦେହୋ ଽଯଂ ଯାଵଦନ୍ତମ୍ ଅନିଚ୍ଛଯା । ଧାରଣୀଯ ଇତି ସ୍ଵେନ କର୍ମଣୈଵାଥ ତସ୍ଥତୁଃ
ଏହି ଶରୀର ନିଜ କର୍ମର ଫଳରେ ହୋଇଥିବାରୁ, ଏହା ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଚାହିଁ ଚାଲିବାକୁ ପଡ଼େ; ଏହିପରି ନିଜ କର୍ମରେ ଏହା ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ।
ଅଭିନନନ୍ଦତୁର୍ ଆଗତମ୍ ଉତ୍ତମୌ ନିଜସମାଚରଣକ୍ରମଜଂ ମୁନୀ । ସୁଖମ୍ ଅସୌଖ୍ଯମ୍ ଅପୀପ୍ସିତଵର୍ଜିତୌ ସମସମୌ ଖସମୌ ଶମିନୌ ସ୍ଵତଃ
ସେଇ ଦୁଇ ମହାନ ଋଷି ଯାହା ଆସିଲା, ତାହାକୁ ଆନନ୍ଦ ଓ ଦୁଃଖ ଯେଉଁଠି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଚାହିଦା ଛାଡ଼ି ସମଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ; ସେମାନେ ଆକାଶ ପରି ଶାନ୍ତ ଓ ସ୍ୱୟଂନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଥିଲେ।
ଅଥୈକଦା ପୁରଶ୍ରେଷ୍ଠେ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିନ୍ ମଣ୍ଡଲାନ୍ତରେ । ଅନପତ୍ଯଂ ନୃପଂ ମୃତ୍ଯୁର୍ ଅହରତ୍ ସ୍ଵମ୍ ଇଵାମିଷମ୍
ତାପରେ ଗୋଟିଏ ସମୟରେ, ଏକ ବଡ଼ ସହରର ଅଞ୍ଚଳରେ, ମୃତ୍ୟୁ ଜଣେ ସନ୍ତାନହୀନ ରାଜାଙ୍କୁ ନିଜ ଶିକାର ପରି ନେଇଗଲେ।
ତତ୍ର ପ୍ରକୃତଯଃ ଖିନ୍ନା ନଷ୍ଟଦେଶକ୍ରମା ନୃପମ୍ । ଅନ୍ଵିଷ୍ଯନ୍ତି ସ୍ମ ସଂଯୁକ୍ତଂ ଗୁଣଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ଵିଶାଲଯା
ସେଠାରେ ରାଜ୍ୟର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦୁଃଖିତ ଓ ଅନ୍ୟସ୍ଥାନରେ ରହିବାର ଅନୁଶାସନ ହରାଇଦେଇଥିଲେ, ବଡ଼ ଗୁଣ ଓ ଶ୍ରୀରେ ଯୁକ୍ତ ଏକ ରାଜାଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ତା ଭଗୀରଥମ୍ ଆସାଦ୍ଯ ସ୍ଥିତଂ ଭିକ୍ଷାଶନଂ ପୁରେ । ପରିଜ୍ଞାଯ ସମାନୀଯ ସୈନ୍ଯଂ ଚକ୍ରୁର୍ ମହୀପତିମ୍
ସେମାନେ ଭାଗୀରଥଙ୍କୁ ସହରରେ ଭିକ୍ଷା ଖାଇ ରହୁଥିବା ଦେଖି, ଚିହ୍ନି ପଡ଼ିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଆଣି, ସେନା ସହିତ ରାଜା କରିଦେଲେ।
ଭଗୀରଥଃ କ୍ଷଣେନୈଵ ପ୍ରାଵୃଷୀଵାମ୍ବୁନା ସରଃ । ଧୂଲିତସ୍ ସେନଯା ଗୁର୍ଵ୍ଯା ଝଗିତ୍ଯ୍ ଆରୋପିତୋ ଗଜେ
ଭାଗୀରଥ କେବଳ କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବଡ଼ ସେନାର ଧୂଳିରେ ଢାକିଯାଇଲେ, ଯେପରି ଶରତ୍କାଳରେ ଝରଣାରେ ପାଣି ଭରିଯାଏ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ହାତୀରେ ବସାଇଦେଲେ।
ଭଗୀରଥୋ ଜଗନ୍ନାଥୋ ଜଯତୀତି ଘନାରଵୈଃ । ନୀରନ୍ଧ୍ରତାମ୍ ଉପାଜଗ୍ମୁର୍ ଗିରୀନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ମହାଗୁହାଃ
‘ଭାଗୀରଥ ଜଗତ୍ନାଥଙ୍କୁ ବିଜୟ ହେଉ’ ବୋଲି ଘନ ଧ୍ୱନିରେ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେବା ସହିତ, ପାହାଡ଼ର ବଡ଼ ଗୁହାମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭରିଯାଇଲା।
ତତ୍ର ତତ୍ ପାଲଯନ୍ତଂ ତଂ ରାଜ୍ଯଂ ରାଜାନମ୍ ଆଦୃତାଃ । ଆଜଗ୍ମୁଃ ପ୍ରାକ୍ପ୍ରକୃତଯଃ ପ୍ରାହୁର୍ ଇତ୍ଥଂ ମୃତାଧିପାଃ
ସେଠାରେ, ସେ ରାଜ୍ୟର ଶାସନ କରୁଥିବାବେଳେ, ପୂର୍ବତନ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ସହିତ ଆସିଲେ ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ ମୃତ ରାଜାମାନଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ଏଭଳି କହିଲେ:
ରାଜନ୍ନ୍ ଅସ୍ମାକମ୍ ଅଧିପୋ ଯସ୍ ତ୍ଵଯା ସ ପୁରା କୃତଃ । ମୃତ୍ଯୁନା ଵିନିଗୀର୍ଣୋ ଽସୌ ମତ୍ସ୍ଯେନେଵାମିଷଂ ମୃଦୁ
ହେ ରାଜା, ଆମ ପାଇଁ ତୁମେ ଯେଉଁ ଅଧିପତିଙ୍କୁ ପୂର୍ବରୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିଲ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ଗିଳିଯାଇଛନ୍ତି, ଯେପରି ମାଛ ନରମ ଚାରକୁ ଗିଳିଯାଏ।
ତତ୍ ତତ୍ ପାଲଯିତୁଂ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରସାଦଂ କର୍ତୁମ୍ ଅର୍ହସି । ଅପ୍ରାର୍ଥିତୋପପନ୍ନାନାଂ ତ୍ଯାଗୋ ଽର୍ଥାନାଂ ତୁ ନୋଚିତଃ
ସେହିପରି, ଏହି ରାଜ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଓ ଦୟା ଦେଖାଇବା ତୁମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ। ଅନାଗ୍ରହ କରି ଆସିଥିବା ଧନକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଇତି ସମ୍ପ୍ରାର୍ଥିତୋ ରାଜା ତଦ୍ ଅଙ୍ଗୀକୃତ୍ଯ ତଦ୍ଵଚଃ । ସର୍ଵସାଗରଚିହ୍ନାଯାସ୍ ସ ବଭୂଵ ପତିର୍ ଭୁଵଃ
ଏଭଳି ଅନୁରୋଧ ପାଇଁ, ରାଜା ସେମାନଙ୍କ କଥା ଗ୍ରହଣ କଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସାଗର ଚିହ୍ନିତ ପୃଥିବୀର ଏକମାତ୍ର ନାୟକ ହେଲେ।
ସମଶ୍ ଶାନ୍ତମନା ମୌନୀ ଵୀତରାଗୋ ଵିମତ୍ସରଃ । କାର୍ଯକାର୍ଯୈକକରଣରତିର୍ ଆହିତଵିସ୍ମଯଃ
ସେ ସମଦୃଷ୍ଟି, ଶାନ୍ତ ମନ, ନିରବ, ରାଗ ଓ ଈର୍ଷ୍ୟାରୁ ମୁକ୍ତ, କରିବା ଓ ନ କରିବା ଯାହା ଉଚିତ, ସେଥିରେ ମାତ୍ର ମନ ଲଗାଇଥିବା, ଏବଂ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ।
ପାତାଲତଲନଷ୍ଟାନାଂ ସାଗରାକାରକାରିଣାମ୍ । ପିତାମହାନାଂ ଗଙ୍ଗାମ୍ବୁ ଶୁଶ୍ରାଵୋତ୍ତାରଣକ୍ଷମମ୍
ପାତାଳରେ ହାରାଇଯାଇଥିବା, ସାଗର ସଦୃଶ ଆକାର ନେଇଥିବା ପୂର୍ବଜମାନେ, ଗଙ୍ଗା ଜଳ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବେ ବୋଲି ସେ ଶୁଣିଥିଲେ।
ତଦା କିଲ ସ୍ଵର୍ଗନଦୀ ଵହତି ସ୍ମ ନ ଭୂତଲେ । ପିତୄଣାଂ ଦୁର୍ଲଭସ୍ ସୋ ଽଭୂତ୍ ତେନ ଗଙ୍ଗାଜଲାଞ୍ଜଲିଃ
ସେ ସମୟରେ ସ୍ୱର୍ଗ ନଦୀ ପୃଥିବୀରେ ବହୁଥିଲା ନାହିଁ; ତେଣୁ ପୂର୍ବଜମାନେ ପାଇବା ପାଇଁ ଗଙ୍ଗା ଜଳର ଅଞ୍ଜଳି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଥିଲା।
ଭଗୀରଥେନାଥ ମହୀମ୍ ଅଵତାରଯିତୁଂ ଦିଵଃ । ଗଙ୍ଗାଂ ଗୃହୀତୋ ନିଯମସ୍ ତଦା ପ୍ରଭୃତି ଭୂଭୃତା
ତାପରେ ଭଗୀରଥ ଦିଗନ୍ତରୁ ଗଙ୍ଗାକୁ ପୃଥିବୀକୁ ଆଣିବା ପାଇଁ ନିୟମ ନେଲେ; ସେଥିଠାରୁ ରାଜାମାନେ ଏହି ପ୍ରଥାକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛନ୍ତି।
ତତୋ ରାଜ୍ଯଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରିଣାଂ ଭୂପତିଶ୍ ଶମୀ । ତପସେ କାର୍ଯକାର୍ଯେହୋ ଜଗାମ ଗହନଂ ଵନମ୍
ତାପରେ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଯେମିତି କହିଥିଲେ, ରାଜା ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ଛାଡ଼ି, କଣ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ କଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏହା ବୁଝିବା ଏବଂ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଘନ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତତ୍ର ଵର୍ଷସହସ୍ରୈସ୍ ସ ସମାରାଧ୍ଯ ପୁନଃ ପୁନଃ । ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଶଙ୍କରଂ ଜହ୍ନୁଂ ଭୁଵି ଗଙ୍ଗାମ୍ ଅଯୋଜଯତ୍
ସେଠାରେ, ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି, ସେ ପୁନିପୁନି ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ ଏବଂ ଜହ୍ନୁଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ଏବଂ ଗଙ୍ଗାକୁ ପୃଥିବୀରେ ଆଣିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତ୍ଯ୍ ଅମଲତରଙ୍ଗଭଙ୍ଗିନୀ ଜଗତ୍ପତେଶ୍ ଶଶିଵିଶଦାଙ୍ଗସଙ୍ଗିନୀ । ନଭସ୍ତଲାନ୍ ନିପତତି ଗାଂ ତ୍ରିମାର୍ଗଗା ମହାତ୍ମନାମ୍ ଇଵ ବହୁପୁଣ୍ଯସନ୍ତତିଃ
ସେଇ ସମୟରୁ, ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ଭଳି ଧଳା ଏବଂ ପବିତ୍ର ତରଙ୍ଗ ଥିବା ଗଙ୍ଗା, ବିଶ୍ୱନାଥଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଛୁଇଁ, ଆକାଶରୁ ତିନିଟି ପଥରେ ପୃଥିବୀକୁ ଅବତରିଲା, ଯେପରି ମହାପୁଣ୍ୟ ଥିବା ମହାନ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ବଢ଼ିଥିବା କୁଳ।
ସ୍ଫୁରତ୍ତରଙ୍ଗଭଙ୍ଗିନୀ ସ୍ଵଫେନପୁଞ୍ଜହାସିନୀ ପ୍ରସନ୍ନପୁଣ୍ଯମଞ୍ଜରୀ ଦ୍ରୁତେଵ ଧର୍ମସନ୍ତତିଃ । ଭଗୀରଥେ ମହୀପତୌ ଯଶଃପ୍ରଚାରଵୀଥିକା ତଦାଦି ସା ତ୍ରିମାର୍ଗଗା ମହୀତଲେ ବଭୂଵ ହ
ତରଙ୍ଗ ଝଲମଲ କରୁଥିବା, ନିଜ ଫେନର ଗୁଛରେ ହସୁଥିବା, ପରିସ୍ଫୁଟ ଏବଂ ପବିତ୍ର ଧାରା, ଧର୍ମର ପ୍ରବାହ ପରି ତୀବ୍ର, ଏହି ତିନିପଥୀ ଗଙ୍ଗା ତାହାଠାରୁ ଭାଗୀରଥ ରାଜାଙ୍କ ଯଶର ପଥ ଭାବେ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।