ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡାକାଶଭୂତୌଘସୂର୍ଯମଣ୍ଡଲମେରଵଃ । ଅପରିତ୍ଯଜତୋ ଽଣୁତ୍ଵଂ କସ୍ଯାଣୋଃ ପରମାଣଵଃ
ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଆକାଶ, ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କର ଝୁଣ୍ଡ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଚକ୍ର ଓ ପାହାଡ଼ମାନେ—ଏମାନେ ଅଛିବାବେଳେ, କାହାର ପାଖରେ ସତ୍ୟ ସୂକ୍ଷ୍ମତା ଅଛି? କାହାର ପାଖରେ ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ଅଣୁ ଅଛି?
କସ୍ଯାନଵଯଵସ୍ଯୈଵ ପରମାଣୁମହାଗିରେଃ । ଶିଲାନ୍ତର୍ ନିବିଡୈକାନ୍ତରୂପୋ ମଜ୍ଜା ଜଗତ୍ତ୍ରଯୀ
ଏହି ଅଭେଦ୍ୟ ସୂକ୍ଷ୍ମତା କାହାର? ଅଣୁର କିମ୍ବା ବଡ଼ ପାହାଡ଼ର? ଏହି ତିନି ଜଗତ ଏକ ଦୃଢ଼ ପାହାଡ଼ ଭିତରେ ଲୁଚିଥିବା ମଜ୍ଜା ପରି କାହା ମଧ୍ୟରେ ଅଛି?
ଇତି କଥଯସି ଚେନ୍ ନ ମେ ଦୁରାତ୍ମଂସ୍ ତଦ୍ ଇହ ନିଗୀର୍ଯ ଭଵନ୍ତମ୍ ଆତ୍ମଘାତିନ୍ । ଫଲମ୍ ଇଵ ତଵ ମଣ୍ଡଲଂ ଗ୍ରସେଯଂ ପ୍ରସଭମ୍ ଉପେତ୍ଯ ଜଗଦ୍ ଯଥା କୃତାନ୍ତଃ
ତୁମେ ଏଭଳି ଉତ୍ତର ଦେଉନାହାଁତ, ଦୁଷ୍ଟ, ତେବେ ଏଠାରେ ଏବେ, ତୁମକୁ ଗିଳିଦେଇ, ନିଜକୁ ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା, ମୁଁ ତୁମର ମଣ୍ଡଳକୁ ଫଳ ପରି ଜବରଦସ୍ତି ଖାଇଯିବି, ଯେପରି ମୃତ୍ୟୁ ଜଗତକୁ ଗିଳିଯାଏ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଵତି ଵେତାଲେ ଵକ୍ତୁଂ ପ୍ରଶ୍ନାନ୍ ଵିହସ୍ଯ ସଃ । ଉଵାଚ ଵଚନଂ ରାଜା ଦନ୍ତାଂଶୁଧଵଲାନନଃ
ବେତାଳ ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ହସି ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତର ଆଲୋକରେ ମୁହଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲା।
ଅସ୍ତି ଚିତ୍ତିକ୍ତତାତ୍ମେଦଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡମରିଚଂ ଫଲମ୍ । ଉତ୍ତରୋତ୍ତରସଂଵୃତ୍ତଭୂତତ୍ଵକ୍ପରିଵେଷ୍ଟିତମ୍
ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଟି ଜଣେ ମାୟା ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ଏହା ଚେତନାର ଫଳ ଅଟେ, ଏହା ପରସ୍ପର ତତ୍ତ୍ୱର ପରତରେ ପରତ ଘେରାଯାଇଛି।
ତାଦୃଶାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ଫଲାନାଂ ଯତ୍ର ସନ୍ତି ହି । ଅସ୍ତ୍ଯ୍ ଉଚ୍ଚୈସ୍ ତାଦୃଶୀ ଶାଖା ଵିପୁଲା ଚଲପଲ୍ଲଵା
ଏଠାରେ ଏପରି ହଜାର ହଜାର ଫଳ ଅଛି; ଏହି ପରି ଏକ ଉଚ୍ଚ ଡାଳ ଅଛି, ଯାହା ବିସ୍ତୃତ ଓ ହଲୁହଲୁ କମ୍ପିଥିବା ପତ୍ରରେ ଶୋଭିତ।
ତାଦୃଶୀନାଂ ସହସ୍ରାଣି ଶାଖାନାଂ ଯତ୍ର ସନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଥ । ତାଦୃଶୋ ଽସ୍ତି ମହାଵୃକ୍ଷୋ ଦୁର୍ଲକ୍ଷ୍ଯୋ ଵିପୁଲାକୃତିଃ
ଏଠାରେ ଏପରି ହଜାର ହଜାର ଡାଳ ଅଛି; ଏହି ପରି ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ଅଛି, ଯାହା ଦେଖିବାକୁ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ବିଶାଳ ଆକାରର।
ଯତ୍ର ସନ୍ତି ସହସ୍ରାଣି ତାଦୃଶାନାଂ ମହୀରୁହାମ୍ । ତାଦୃଶଂ ଵନମ୍ ଅସ୍ତ୍ଯ୍ ଉଚ୍ଚୈର୍ ଅନନ୍ତତରୁଗୁଲ୍ମକମ୍
ଏଠାରେ ଏପରି ହଜାର ହଜାର ବଡ଼ ଗଛ ଅଛି; ଏହି ପରି ଏକ ଉଚ୍ଚ ଓ ଅସଂଖ୍ୟ ଗଛ-ଗୁଲ୍ମରେ ଭରିଥିବା ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି।
ତାଦୃଶାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ଵନାନାଂ ଯତ୍ର ସନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଥ । ତାଦୃଗ୍ ଅସ୍ତି ବୃହଚ୍ ଛୃଙ୍ଗମ୍ ଅତ୍ଯୁଚ୍ଚୈର୍ ଭରିତାକୃତି
ଏଠାରେ ଏପରି ହଜାର ହଜାର ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି; ଏବଂ ଏଠାରେ ଏପରି ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଅଛି, ଯାହା ବହୁତ ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ଭାରି ଆକାରର।
ତାଦୃଶାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ଶୃଙ୍ଗାଣାଂ ଯତ୍ର ସନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଥ । ତାଦୃଶୋ ଽସ୍ତି ମହାଶୈଲଃ ପୂରିତାଖିଲଦିକ୍ତଟଃ
ଏଠାରେ ଏପରି ହଜାର ହଜାର ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଅଛି; ଏବଂ ଏଠାରେ ଏପରି ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଦିଗ ଓ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ପୂରଣ କରିଛି।
ତାଦୃଶାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ଶୈଲାନାଂ ଯତ୍ର ସନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଥ । ତାଦୃଶୋ ଽସ୍ତ୍ଯ୍ ଅତିଵିସ୍ତୀର୍ଣୋ ଦେଶୋ ଵିପୁଲକୋଟରଃ
ଏଠାରେ ଏପରି ହଜାର ହଜାର ପାହାଡ଼ ଅଛି; ଏବଂ ଏଠାରେ ଏପରି ଏକ ବିଶାଳ ଦେଶ ଅଛି, ଯାହାର ଗଭୀର ଗହ୍ୱର ଅଛି।
ତାଦୃଶାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ଦେଶାନାଂ ଯତ୍ର ସନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଥ । ତାଦୃଗ୍ ଅସ୍ତି ବୃହଦ୍ ଦ୍ଵୀପଂ ମହାହ୍ରଦନଦୀଵୃତମ୍
ଏଠାରେ ଏପରି ହଜାର ହଜାର ଦେଶ ଅଛି; ଏବଂ ଏଠାରେ ଏପରି ଏକ ବଡ଼ ଦ୍ୱୀପ ଅଛି, ଯାହା ବଡ଼ ବଡ଼ ହ୍ରଦ ଓ ନଦୀ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି।
ତାଦୃଶାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ଦ୍ଵୀପାନାଂ ଯତ୍ର ସନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଥ । ତାଦୃଗ୍ ଅସ୍ତି ମହୀପୀଠଂ ଵିଚିତ୍ରରଚନାନ୍ଵିତମ୍
ଏମିତି ହଜାର ହଜାର ଦ୍ୱୀପ ଥିବା ଏକ ଦେଶ ଅଛି, ସେଠାରେ ଅନେକ ଅଦ୍ଭୁତ ଆକୃତିରେ ଭୂମି ଶୋଭିତ।
ତାଦୃଶୀନାଂ ସହସ୍ରାଣି ପୃଥ୍ଵୀନାଂ ଯତ୍ର ସନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଥ । ତାଦୃଗ୍ ଅସ୍ତି ଜଗତ୍ ସ୍ଫାରଂ ମହାଭୁଵନପଞ୍ଜରମ୍
ଏମିତି ହଜାର ହଜାର ପୃଥିବୀ ଥିବା ଏକ ବିଶାଳ ଜଗତ ଅଛି, ଯାହା ଏକ ମହାବିଶ୍ୱ ଗୃହ ପରି।
ତାଦୃଶାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ଜଗତାଂ ଯତ୍ର ସନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଥ । ତାଦୃଗ୍ ଅସ୍ତି ମହଚ୍ ଚାଣ୍ଡଂ ଚଣ୍ଡାଡମ୍ବରପୀଠଵତ୍
ଏମିତି ହଜାର ହଜାର ଜଗତ ଥିବା ଏକ ବଡ଼ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଅଛି, ଯାହା ଏକ ଭୟଙ୍କର ଉତ୍ତେଜନାର ଆସନ ପରି।
ତାଦୃଶାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ଯତ୍ରାଣ୍ଡାଣାଂ ତରଙ୍ଗକଃ । ତାଦୃଶୋ ଽଵିରତସ୍ପନ୍ଦୋ ଵିପୁଲୋ ଽସ୍ତ୍ଯ୍ ଅଥ ସାଗରଃ
ଏମିତି ହଜାର ହଜାର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ତରଙ୍ଗ ଉଠୁଥିବା ଏକ ବିଶାଳ ସାଗର ଅଛି, ଯାହା ସଦା କମ୍ପିତ ଓ ବିସ୍ତୃତ।
ତାଦୃକ୍ସାଗରଲକ୍ଷ୍ଯାଣି ତରଙ୍ଗୋ ଯତ୍ର ପେଲଵଃ । ତାଦୃଶସ୍ ସ୍ଵଵିଲାସାତ୍ମା ନିର୍ମଲୋ ଽସ୍ତି ମହାର୍ଣଵଃ
ଏମିତି ଏକ ବିଶାଳ, ପବିତ୍ର ସମୁଦ୍ର ଅଛି, ଯାହାର ସ୍ୱଭାବ ନିଜ ଖେଳାରେ ରହିଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଏକ ମୃଦୁ ତରଙ୍ଗରେ ଏପରି ଅନେକ ସମୁଦ୍ରର ଚିହ୍ନ ଥାଏ।
ତାଦୃଂଶ୍ଯ୍ ଅବ୍ଧିସହସ୍ରାଣି ଯସ୍ଯୋଦରଜଲାନ୍ଯ୍ ଅଥ । ତାଦୃଶୋ ଽସ୍ତି ପୁମାନ୍ କଶ୍ଚିଦ୍ ଅତ୍ଯୁଚ୍ଚୈର୍ ଭରିତାକୃତିଃ
ଏମିତି ଏକ ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଅଛନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ଗଭୀର ପେଟରେ ଏପରି ହଜାର ହଜାର ସମୁଦ୍ରର ପାଣି ରହିଛି, ଯିଏ ଉଚ୍ଚତା ଓ ମହିମାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ତାଦୃଶାନାଂ ନୃଣାଂ ଲକ୍ଷୈର୍ ଯସ୍ଯ ମାଲୋରସି ସ୍ଥିତା । ପ୍ରଧାନଂ ସର୍ଵସତ୍ତାନାଂ ତାଦୃଶୋ ଽସ୍ତ୍ଯ୍ ଅପରଃ ପୁମାନ୍
ଏପରି ଅନେକ ଲୋକଙ୍କ ଲକ୍ଷ-ଲକ୍ଷ ଦଳ ଯାହାଙ୍କ ମାଳା ପିଣ୍ଡରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଛି, ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ଅଛନ୍ତି।
ତାଦୃଶାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ପୁରୁଷାଣାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ସ୍ଫୁରନ୍ତି ମଣ୍ଡଲେ ଯସ୍ଯ ସ୍ଵତନୂରୁହଜାଲଵତ୍
ଏପରି ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ ହଜାର-ହଜାର ଅଛନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ମଣ୍ଡଳ ନିଜ ଶରୀରର ଲୋମ ଜାଲି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଛି।
ତାଦୃଶୋ ଽସ୍ତି ମହାଦିତ୍ଯସ୍ ସ ତପତ୍ଯ୍ ଆସୁ ଦୃଷ୍ଟିଷୁ । ଯା ଏତାଃ କଲନାସ୍ ସର୍ଵାସ୍ ତା ଏତାସ୍ ତସ୍ଯ ଦୀପ୍ତଯଃ
ଏହି ଦୃଷ୍ଟିଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଏମିତି ଏକ ବଡ଼ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ତୀବ୍ର ଆଲୋକରେ ଜଳିଉଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରଭେଦଗୁଡ଼ିକ ତାହାର କିରଣମାନେ।
ଅସ୍ଯାଦିତ୍ଯସ୍ଯ ରଶ୍ମୀନାଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଂ ତ୍ରସରେଣୁଵତ୍ । ଏଷ ଚିତ୍ସୂର୍ଯ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତସ୍ ସର୍ଵମ୍ ଏତତ୍ ତପତ୍ଯ୍ ଅସୌ
ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣମାନଙ୍କ ଭିତରେ ସମଗ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଏକ ଧୂଳିକଣା ପରି। ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଚେତନାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହି ସମସ୍ତକୁ ସେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରେ।
ଵିଜ୍ଞାନାତ୍ମୈଷ ପରମୋ ଭାସ୍କରୋ ଭାଵିଭାସନଃ । ଇମେ ଯେ ଭୁଵନାଭୋଗାସ୍ ତସ୍ଯୈଵ ତ୍ରସରେଣଵଃ
ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୂର୍ଯ୍ୟର ସ୍ୱରୂପ ହେଉଛି ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ, ସେ ସମସ୍ତ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଜିନିଷକୁ ଆଲୋକିତ କରେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ତାହା ପାଇଁ ଧୂଳିକଣା ପରି।
ଵିଜ୍ଞାନପରମାର୍କସ୍ଯ ଭାସା ଭାନ୍ତି ଭଵନ୍ତି ଚ । ଇମା ଜଗଦହର୍ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅହର୍ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯୋ ରଵେର୍ ଇଵ
ଜ୍ଞାନର ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଗତର ସମସ୍ତ ଦିନର ଶ୍ରୀମାନ୍ୟତା ଉଜାଗର ହୁଏ ଏବଂ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯେପରି ଦିନର ଶ୍ରୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ।
ଵିଜ୍ଞାନମାତ୍ରକଚିତାତ୍ମନି ଜନ୍ତୁଜାତେ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମଣ୍ଡପଗଣେ ଚ ଵିକାସଭାଜି । ନିର୍ମଜ୍ଜନୋଦ୍ଭଵନସମ୍ଭ୍ରମଭାଵଲେଖାସ୍ ସନ୍ତୀଵ ନେହ ହି ମନାଗ୍ ଅପି ଶାନ୍ତମ୍ ଆସ୍ସ୍ଵ
ଏହି ଜ୍ଞାନମୟ ଆତ୍ମାରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଏବଂ ତିନି ଲୋକର ବିସ୍ତୃତିରେ, ଉତ୍ତେଜନା, ଡୁବିବା, ଉଦ୍ଭବ ଓ ଭ୍ରମର ଅନେକ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ସତ୍ୟରେ କେବଳ ଶାନ୍ତି ମିଳେନି; ତୁମେ ନିଜକୁ ଶାନ୍ତ କର।
କାଲସତ୍ତା ନଭସ୍ସତ୍ତା ସ୍ପନ୍ଦସତ୍ତା ଚ ଚିନ୍ମଯୀ । ଶୁଦ୍ଧଚେତନସତ୍ତାଥ ସର୍ଵମ୍ ଇତ୍ଯାଦି ପାଵନମ୍
ସମୟର ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ଆକାଶର ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ଓ ଚଳନର ଅସ୍ତିତ୍ୱ—ସବୁ ଚେତନାର ଗୁଣ। ଏହିପରି ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତ କିଛି ଶୁଦ୍ଧ ଓ ପବିତ୍ର।
ପରମାତ୍ମମହାଵାଯୌ ରଜସ୍ ସ୍ଫୁରତି ଚଞ୍ଚଲମ୍ । କୁସୁମାନ୍ତର୍ ଇଵାମୋଦସ୍ ତଦତଦ୍ରୂପକଂ ସ୍ଵତଃ
ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ବଡ଼ ପବନରେ, ରଜୋଗୁଣ ଅଶାନ୍ତ ଭାବରେ ହଲଚଲ କରେ, ଯେପରି ଫୁଲ ଭିତରେ ସୁଗନ୍ଧ ଚାଲିଥାଏ। ଏହାର ସ୍ୱଭାବ ତାହାଠାରୁ ଅଲଗା, କିନ୍ତୁ ନିଜରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।
ଜଗଦାଖ୍ଯେ ମହାସ୍ଵପ୍ନେ ସ୍ଵପ୍ନାତ୍ ସ୍ଵପ୍ନାନ୍ତରଂ ଵ୍ରଜେତ୍ । ରୂପଂ ତ୍ଯଜତି ନୋ ଶାନ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମ ଶାନ୍ତତ୍ଵବୃଂହିତମ୍
ଏହି ସଂସାର ନାମକ ବଡ଼ ସ୍ୱପ୍ନରେ, ଗୋଟିଏ ସ୍ୱପ୍ନରୁ ଆଉ ଗୋଟିଏ ସ୍ୱପ୍ନକୁ ଯିବା ହୁଏ; ରୂପ ଛାଡ଼ାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଶାନ୍ତିରେ ପ୍ରବଳ ଥିବା ବ୍ରହ୍ମ କେବେ ଛାଡ଼ାଯାଏ ନାହିଁ।
ସଙ୍କଲ୍ପପରିବୃଂହେଯମ୍ ଅନନ୍ତସ୍ଫୁରଣା ସ୍ଵତଃ । ଯଥା ଯଥାଭିବୃଂହାଭିର୍ ବୃଂହତ୍ଯ୍ ଆବୃଂହିତା ତଥା
କଳ୍ପନାର ଏହି ପ୍ରସାର ଅନନ୍ତ ଓ ସ୍ୱତଃସ୍ଫୁର୍ତ୍ତିଶୀଳ। ଯେପରି ଏହାକୁ ଯେତେବେଳେ ଆଉ ଆଉ ବଡ଼ କରାଯାଏ, ସେପରି ଏହା ତାହାର ବଡ଼ ହେବାର ମାତ୍ରା ଅନୁଯାୟୀ ବିସ୍ତୃତ ହୁଏ।
ସଙ୍କଲ୍ପଶ୍ ଚ ପରାଦ୍ ଅସ୍ମାନ୍ ମନାଗ୍ ଅପି ନ ଭିଦ୍ଯତେ । ଚିନ୍ମଯତ୍ଵାତ୍ ତତଃ କିଞ୍ଚିନ୍ ନ ବୃଂହାସ୍ତି ନ ବୃଂହଣମ୍
କଳ୍ପନା ଆମ ପାଖରୁ କିଛିମାତ୍ର ଭିନ୍ନ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା ଚେତନାର ନିଜସ୍ୱ ଗୁଣ। ଏହିଠାରୁ ପ୍ରକୃତରେ କୌଣସି ପ୍ରସାର ନାହିଁ, କିମ୍ବା ପ୍ରସାର କରିବା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।