କପାଲମାଲାଭରଣୋ ଭସ୍ମସ୍ନାଯୀ ଦିଗମ୍ବରଃ । ଶ୍ମଶାନନିଲଯୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ କାମୁକଶ୍ ଚ ମହେଶ୍ଵରଃ
ମୁଣ୍ଡମାଳା ପିନ୍ଧି, ଭସ୍ମ ଲଗାଇ, ଦିଗ୍ବସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ଶ୍ମଶାନରେ ବସିଥିବା, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମହେଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ କାମୀ।
ମହେଶ୍ଵରାଣାଂ ସିଦ୍ଧାନାଂ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତଶରୀରିଣାମ୍ । ନ କ୍ରିଯାନିଯମୋ ଽସ୍ତୀହ ସ ହ୍ଯ୍ ଅଜ୍ଞେଷ୍ଵ୍ ଏଵ କଲ୍ପିତଃ
ମହେଶ୍ୱରମାନେ, ସିଦ୍ଧମାନେ, ଏବଂ ଜୀବନମୁକ୍ତ ଦେହୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି କ୍ରିୟାର ନିୟମ ନାହିଁ; ଏହି ନିୟମ ମାତ୍ର ଅଜ୍ଞମାନେ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।
ଅଜ୍ଞାସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଜିତଚିତ୍ତତ୍ଵାତ୍ କ୍ରିଯାନିଯମନଂ ଵିନା । ଗର୍ଧାନ୍ ମାତ୍ସ୍ଯେନ ନ୍ଯାଯେନ ପରଂ ଦୁଃଖଂ ପ୍ରଯାନ୍ତି ହି
ଅଜ୍ଞାନୀମାନେ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିନଥିବାରୁ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନିୟମିତ କରିନଥିବାରୁ, ଲୋଭରେ ପଡ଼ିଥିବା ମାଛ ଭଳି ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ନ୍ତି।
ତଜ୍ଜ୍ଞାସ୍ ତ୍ଵ୍ ଇଷ୍ଟେଷ୍ଵ୍ ଅନିଷ୍ଟେଷୁ ନ ନିମଜ୍ଜନ୍ତି ଵସ୍ତୁଷୁ । ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯତ୍ଵାଦ୍ ବୁଦ୍ଧତ୍ଵାନ୍ ନିର୍ଵାସନତଯାନଯା
ଜେଉଁମାନେ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଚାହିଦା କିମ୍ବା ଅଚାହିଦା ବସ୍ତୁରେ ଲୀନ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; କାରଣ ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ଜୟ କରିଛନ୍ତି, ବୁଦ୍ଧି ଜାଗ୍ରତ, ଏବଂ ମନର ଆସକ୍ତି ନାହିଁ।
କାକତାଲୀଯଵଦ୍ ରୂଢାଂ କ୍ରିଯାଂ କୁର୍ଵନ୍ତି ତେ ସଦା । ନ କୁର୍ଵନ୍ତ୍ଯ୍ ଅପି ଵା କେଚିନ୍ ନୈଷାଂ କ୍ଵଚିଦ୍ ଅପି ଗ୍ରହଃ
ସେମାନେ କାକଟାଳୀୟ ଭଳି କେବେ କେବେ କିଛି କାମ କରନ୍ତି, କେବେ କିଛି କରନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନଙ୍କର କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଆସକ୍ତି ନାହିଁ।
କାକତାଲୀଯଵଦ୍ ଵିଷ୍ଣୁର୍ ଏଵଂକର୍ମୋଦିତଃ ପରାତ୍ । ଏଵଂକର୍ମା ତ୍ରିନଯନ ଏଵଂକର୍ମାମ୍ବୁଜୋଦ୍ଭଵଃ
ଯେପରି କାକ ଅପେକ୍ଷା ଛାଡ଼ି ଫଳ ଉଠାଏ, ସେପରି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଏଭଳି କାମ କରନ୍ତି, ତେଣୁ ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ମହାଦେଵ ଏବଂ ପଦ୍ମରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଏଭଳି କରନ୍ତି।
ନ ନିନ୍ଦ୍ଯମ୍ ଅସ୍ତି ନାନିନ୍ଦ୍ଯଂ ନୋପାଦେଯଂ ନ ହେଯକମ୍ । ନ ଚାତ୍ମୀଯଂ ନ ଚ ପରଂ କର୍ମ ଜ୍ଞଵିଷଯଂ କ୍ଵଚିତ୍
ଜେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନୀ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି ନିନ୍ଦାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, କିଛି ପ୍ରଶଂସାଯୋଗ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; କିଛି ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ନାହିଁ, କିଛି ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସେମାନେ ‘ମୋର’ ବା ‘ଅନ୍ୟର’ ବୋଲି ଭାବନ୍ତି ନାହାନ୍ତି।
ଅଗ୍ନ୍ଯାଦୀନାଂ ଯଥୌଷ୍ଣ୍ଯାଦି ସର୍ଗାଦୌ ରୂଢିମ୍ ଆଗତମ୍ । ହରାଦୀନାଂ ତଥା କର୍ମ ଦ୍ଵିଜାତୀନାଂ ଚ ଜାତଯଃ
ଯେପରି ଆଗ୍ନି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟରେ ତାପ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣ ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରୁ ସ୍ଥିର ହୋଇଯାଏ, ସେପରି ହରି ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଜାତି ମଧ୍ୟ ସ୍ଥିର ହୋଇଯାଏ।
ସର୍ଗେ ପ୍ରରୂଢିମ୍ ଆଯାତେ ସଙ୍କେତଵଶତଃ ପୃଥକ୍ । ଅନୁଭୂତଫଲୈସ୍ ସ୍ଵାର୍ଥାଃ କଲ୍ପନାଃ କଲ୍ପିତାସ୍ ତତଃ
ସୃଷ୍ଟି ସ୍ଥିର ହେଲାପରେ ଚିହ୍ନ ଓ ରୀତି ଅନୁସାରେ ଭିନ୍ନତା ଆସିଯାଏ; ତାପରେ ଅନୁଭୂତି ହୋଇଥିବା ଫଳ ଅନୁଯାୟୀ ନିଜସ୍ୱ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ କଳ୍ପନା ଗଢ଼ାଯାଏ।
ଵିଦେହମୁକ୍ତଵିଷଯଂ ତୁର୍ଯଂ ମୌନମ୍ ଇତୋ ମଯା । ନୋକ୍ତଂ ତେ ପଞ୍ଚମଂ ମୌନଂ ଵିଦେହସ୍ଯ ରଘୂଦ୍ଵହ
ହେ ରଘୁବଂଶୀ, ଦେହ ଛାଡ଼ି ଯେଉଁ ଚତୁର୍ଥ ମୌନ ଅବସ୍ଥା ଅଛି, ସେଥିରେ ମୁଁ ତୁମକୁ କିଛି କହିନାହିଁ; ଏହି ହେଉଛି ଦେହ ଛାଡ଼ିଥିବା ପଞ୍ଚମ ମୌନ।
ଖାଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅତିତରାମ୍ ଅଚ୍ଛମ୍ ଆତ୍ମାକାଶଂ ଚିଦାତ୍ମକମ୍ । ତତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତିଃ ପରଂ ଶ୍ରେଯସ୍ ସା କଥଂ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଶୃଣୁ
ମନର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଆକାଶ, ଯାହା ସବୁଠାରୁ ପରିଷ୍କାର ଏବଂ ଜ୍ଞାନର ଆକାର, ସେହିଠାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା ହେଉଛି ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ। ଏହା କିପରି ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ସେଥିରେ ମନ ଦେଇ ଶୁଣ।
ସମ୍ଯଗ୍ଜ୍ଞାନାଵବୋଧେନ ନିତ୍ଯମ୍ ଏକସମାଧିନା । ସଙ୍ଖ୍ଯଯୈଵାଵବୁଦ୍ଧା ଯେ ତେ ସାଙ୍ଖ୍ଯା ଯୋଗିନସ୍ ସ୍ମୃତାଃ
ଯେମାନେ ସଠିକ୍ ଜ୍ଞାନ ଓ ସଦା ଏକତାର ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ବୁଝିଛନ୍ତି, ସେମାନେକୁ ସଂଖ୍ୟ ଯୋଗୀ ବୋଲି ଡାକାଯାଏ।
ପ୍ରାଣାଦ୍ଯନିଲସଂଶାନ୍ତୌ ଯୁକ୍ତା ଯେ ପଦମ୍ ଆଗତାଃ । ଅନାମଯମ୍ ଅନାଦ୍ଯନ୍ତଂ ତେ ସ୍ମୃତା ଯୋଗଯୋଗିନଃ
ଯେମାନେ ଶ୍ୱାସ ଓ ମନର ଚଞ୍ଚଳତାକୁ ଶାନ୍ତ କରି, ରୋଗ ନଥିବା, ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ନଥିବା ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେକୁ ଯୋଗ ଯୋଗୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଉପାଦେଯଂ ତୁ ସର୍ଵେଷାଂ ଶାନ୍ତଂ ପଦମ୍ ଅକୃତ୍ରିମମ୍ । ତତ୍ କୈଶ୍ଚିତ୍ ସଙ୍ଖ୍ଯଯା ପ୍ରାପ୍ତଂ କୈଶ୍ଚିଦ୍ ଯୋଗେନ ଦେହତଃ
ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଶାନ୍ତ ଏବଂ ସ୍ୱାଭାବିକ ଅବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣୀୟ। କିଛି ଲୋକ ଏହାକୁ ବିବେକ ଦ୍ୱାରା, ଆଉ କିଛି ଶରୀର ମାଧ୍ୟମରେ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଏକଂ ସାଙ୍ଖ୍ଯଂ ଚ ଯୋଗଂ ଚ ଯଃ ପଶ୍ଯତି ସ ପଶ୍ଯତି । ଯତ୍ ସାଙ୍ଖ୍ଯୈଃ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ସ୍ଥାନଂ ପରଂ ଯୋଗୈସ୍ ତଦ୍ ଏଵ ହି
ଯେଉଁଠି ସାଙ୍ଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗକୁ ଏକ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ, ସେଠି ସତ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଏ । ସାଙ୍ଖ୍ୟମାନେ ଯେଉଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଏହି ଦଶାକୁ ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି ।
ଯତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତା ମନୋଵୃତ୍ତିର୍ ଅତ୍ଯନ୍ତଂ ନୋପଲଭ୍ଯତେ । ଵାସନାଵାଗୁରାକ୍ରାନ୍ତା ତଦ୍ ଵିଦ୍ଧି ପରମଂ ପଦମ୍
ଯେଉଁଠି ମନର ଚଳନ ଏକଥର ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ପୁନି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ଏବଂ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଇଚ୍ଛାମାନଙ୍କ ଫାନ୍ଦରେ ପକାଯାଇଛି, ସେଠିକୁ ତୁମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦ ବୋଲି ଜାଣ ।
ଵାସନାଂ ଚିତ୍ତମ୍ ଏଵାହୁଃ କାରଣଂ ତଦ୍ ଧି ସଂସୃତେଃ । ତଦ୍ ଅକାରଣତାମ୍ ଏତି ଵିଲୀଯ ଭଵକର୍ମସୁ
ମନକୁ ଏହି ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଇଚ୍ଛା ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ହେଉଛି ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର କାରଣ । ଯେତେବେଳେ ଏହା ସମସ୍ତ ଜଗତୀୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲୟ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଏହା କୌଣସି କାରଣ ରହିନଥାଏ ।
ମନଃ ପଶ୍ଯତି ଵୈ ଦେହଂ ବାଲୋ ଵେତାଲକଂ ଯଥା । ଆତ୍ମାନଂ ଵିଲଯଂ ନୀତ୍ଵା ନ ଭୂଯସ୍ ତଂ ପ୍ରପଶ୍ଯତି
ମନ ଦେହକୁ ଏଭଳି ଦେଖେ, ଯେପରି ଏକ ଶିଶୁ ଭୂତକୁ ଦେଖେ । ଯେତେବେଳେ ଆତ୍ମା ନିଜକୁ ଲୟ କରି ଦେଉଛି, ସେତେବେଳେ ପୁନି ସେ ଦେହକୁ ଦେଖିପାରେନାହିଁ ।
ମନୋ ମୁଧୈଵାଭ୍ଯୁଦିତମ୍ ଅସଦ୍ ଏଵାନଵେକ୍ଷଣାତ୍ । ସ୍ଵପ୍ନେ ସ୍ଵମରଣାକାରଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯମାଣଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ମନ ଭ୍ରମରେ ଉପଜିଥିବା ଦ୍ୱାରା ସତ୍ୟରେ ଅସତ୍, କାରଣ ଏହାର ତତ୍ତ୍ୱ ନୁହେଁ; ଯେପରି ଜ୍ୱପ୍ନରେ ନିଜ ମୃତ ଦେହକୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଦେହ ଥାଏନି।
ମନୋଽଭାଵାନ୍ ନ ସଂସାରଃ କ୍ଵାମୋଦଃ କୁସୁମଂ ଵିନା । ଉପଦେଶ୍ଯୋପଦେଶାଦି ବନ୍ଧମୋକ୍ଷୌ ଚ ତତ୍ କୁତଃ
ମନ ନଥିଲେ ସଂସାର ନଥାଏ; ଫୁଲ ନଥିଲେ କେମିତି ଆନନ୍ଦ? ଏହିପରି, ଶିକ୍ଷା, ଉପଦେଶ, ବନ୍ଧନ ଓ ମୁକ୍ତି କେଉଁଠୁ ହେବ?
ଏକତତ୍ତ୍ଵଘନାଭ୍ଯାସଃ ପ୍ରାଣାନାଂ ଵିଲଯସ୍ ତତଃ । ମନୋଵିନିଗ୍ରହଶ୍ ଚେତି ମୋକ୍ଷଶବ୍ଦାର୍ଥକାରଣମ୍
ଏକ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଲୀନ ହେବାର ଅଭ୍ୟାସ, ପ୍ରାଣର ବିଲୟ, ଓ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା—ଏହି ଗୁଡିକ 'ମୁକ୍ତି' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥର କାରଣ।
ଯଦି ହି ପ୍ରାଣଵିଲଯୋ ମୁନେ ମୋକ୍ଷସ୍ଯ କାରଣମ୍ । ମୃତା ଏଵ ହି ମୁଚ୍ଯନ୍ତେ ତନ୍ ମନ୍ଯେ ସର୍ଵଜନ୍ତଵଃ
ଯଦି ପ୍ରାଣର ବିଲୟ ମୁକ୍ତିର କାରଣ ହେଉଛି, ତେବେ ମୃତ ହେଉଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମୁକ୍ତ ହେଇଯାନ୍ତି, ମୁଁ ଏହିପରି ଭାବୁଛି।
ତ୍ରିଷ୍ଵ୍ ଏତେଷୁ ପ୍ରଯୋଗେଷୁ ମନଃପ୍ରଶମନଂ ଵରମ୍ । ସାଧ୍ଯଂ ଵିଦ୍ଧି ତଦ୍ ଏଵାଶୁ ଯଥା ଭଵତି ତଚ୍ ଛିଵମ୍
ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ଅଭ୍ୟାସ ମଧ୍ୟରୁ ମନକୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ସର୍ବୋତ୍ତମ। ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ଜାଣ, କାରଣ ଏଠାରୁ ଯେଉଁ କିଛି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେ ସବୁ ଶୁଭ।
ଯଦା ନିର୍ଵାସନଂ ପ୍ରାଣାସ୍ ତ୍ଯଜନ୍ତୀଦଂ ଶରୀରକମ୍ । ତଦା ନ ଭୂଯସ୍ ତନ୍ମାତ୍ରୈର୍ ଯାନ୍ତି ଵ୍ଯୋମନି ସଙ୍ଗମମ୍
ଯେତେବେଳେ ପ୍ରାଣଗୁଡିକ ନିର୍ବାସନା ହୋଇ ଏହି ଶରୀରକୁ ଛାଡିଦିଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସେମାନେ ପୁନି ତନ୍ମାତ୍ରା ଉପାଦାନ ସହିତ ଆକାଶରେ ମିଶିଯାନ୍ତି ନାହିଁ।
ଵାସନାଂଶାତ୍ମକାନ୍ଯ୍ ଏଵ ଵିଦ୍ଧି ତନ୍ମାତ୍ରକାଣି ଵୈ । ତଦାତ୍ମକୈର୍ ମନୋଵଦ୍ଭିଃ ପ୍ରାଣାଶ୍ ଶ୍ଲିଷ୍ଯନ୍ତି ନେତରୈଃ
ତନ୍ମାତ୍ରାଗୁଡିକ ଭାବନାର ଅଂଶରୁ ଗଠିତ ଅଟେ ବୋଲି ଜାଣ। ମନର ସ୍ୱଭାବ ଥିବା ପ୍ରାଣଗୁଡିକ ସେହି ପ୍ରକୃତିର ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି, ଅନ୍ୟ ସହିତ ନୁହେଁ।
ସଵାସନାସ୍ ତୁ ଯଦ୍ଯ୍ ଏତେ ପ୍ରାଣା ମୁଞ୍ଚନ୍ତି ଦେହକମ୍ । ତଦ୍ ଵ୍ଯୋମଵାଯୁସଂଶ୍ଲେଷଂ ଯାନ୍ତି ଦୁଃଖାଯ ଗନ୍ଧଵତ୍
ଯଦି ପ୍ରାଣଗୁଡିକ ଭାବନା ସହିତ ଶରୀରକୁ ଛାଡିଦିଅନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନେ ସୁଗନ୍ଧ ଭଳି ବାୟୁ ଓ ଆକାଶ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି, ଏହା ଦୁଃଖକୁ ଆଣିଦିଏ।
ମନସ୍ ସାମ୍ବୁର୍ ଇଵାମ୍ଭୋଦୋ ନ ଶାମ୍ଯତି ସଵାସନମ୍ । ନାମନସ୍କାସ୍ ସମ୍ଭଵନ୍ତି ପ୍ରାଣାସ୍ ସୂର୍ଯା ଇଵାତ୍ଵିଷଃ
ମନ ଯେପରି ମେଘରେ ପାଣି ଶାନ୍ତ ହୁଏନାହିଁ, ସେପରି ମନରେ ଯେଉଁଠି ଅଭିନିବେଶ ରହିଛି, ସେଠି ମନ ଶାନ୍ତ ହୁଏନାହିଁ। ଯେଉଁଠି ମନ ନାହିଁ, ସେଠି ପ୍ରାଣ ଏମିତି ଉଦୟ ହୁଏ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ତାପ ନଥିବା କିରଣ ବିକିରଣ ହୁଏ।
ନ ଜହାତି ମନଃ ପ୍ରାଣାନ୍ ଵିନା ଜ୍ଞାନେନ କର୍ହିଚିତ୍ । ତୃଣାନ୍ତରେଣୈଵ ଵିନା ତୃଣାଗ୍ରମ୍ ଇଵ ତିତ୍ତିରିଃ
ମନ କେବେ ପ୍ରାଣକୁ ଜ୍ଞାନ ବିନା ଛାଡିଦିଏନାହିଁ, ଯେପରି ଏକ ଚଡ଼ା ତିନି ଛାଡ଼ି ତିନିର ଶିରାକୁ ପହଞ୍ଚିପାରେନାହିଁ।
ଜ୍ଞାନାଦ୍ ଅଵାସନୀଭାଵଂ ସ୍ଵନାଶଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵୈ ମନଃ । ପ୍ରାଣସ୍ପନ୍ଦଂ ଚ ନାଦତ୍ତେ ତତଶ୍ ଶାନ୍ତିର୍ ହି ଶିଷ୍ଯତେ
ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମନ ଅଭିନିବେଶ ଶୂନ୍ୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ଓ ନିଜ ନାଶକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ଏହା ପରେ ପ୍ରାଣର ଚଳନକୁ ଧରିନାହିଁ, ଏହିପରି ଶାନ୍ତି ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ।
ଜ୍ଞାନାତ୍ ସର୍ଵପଦାର୍ଥାନାମ୍ ଅସତ୍ତ୍ଵଂ ସମୁଦେତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍ । ତତୋ ଽଙ୍ଗ ଵାସନାନାଶାଦ୍ ଵିଯୋଗଃ ପ୍ରାଣଚେତସୋଃ
ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁର ଅସତ୍ତ୍ୱ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପ୍ରକଟିତ ହୁଏ; ଏହା ପରେ, ହେ ପ୍ରିୟ, ଅଭିନିବେଶ ନାଶ ହେଲେ ପ୍ରାଣ ଓ ମନର ବିଯୋଗ ଘଟେ।