ସୁଷୁପ୍ତମୌନମ୍ ଏଵେଦମ୍ ଅନନ୍ତତ୍ଵାତ୍ ପ୍ରବୋଧଵତ୍ । ତୁର୍ଯମ୍ ଏଵାମଲଂ ଵିଦ୍ଧି ତୁର୍ଯାତୀତମ୍ ଅଥାପି ଵା
ଗଭୀର ନିଦ୍ରାର ନିରବତା, ଏହାର ଅସୀମତା ଦ୍ୱାରା, ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥା ପରି ଲାଗେ; ଏହାକୁ ଶୁଦ୍ଧ ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥା ଭାବରେ ଜାଣ, କିମ୍ବା ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ଅବସ୍ଥା ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଜାଣ।
ସୁଷୁପ୍ତୈକସମାଧାନସ୍ ତଥା ତୁର୍ଯସମାଧିକଃ । ତୁର୍ଯାତୀତସମାଧିର୍ ଵା ଜାଗ୍ରତ୍ଯ୍ ଅପି ଭଵେତ ଵୈ
ଗଭୀର ନିଦ୍ରାର ସମାଧି, ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥାର ସମାଧି, କିମ୍ବା ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ସମାଧି, ଏହା ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ।
ତୁର୍ଯସ୍ଥ ଏଵ ସକଲାମଲଶାନ୍ତଵୃତ୍ତିର୍ ଜାଗ୍ରତ୍ଯ୍ ଅପି ଵ୍ଯଵହରନ୍ ନିପୁଣଂ ସ୍ଵପିତ୍ଵା । ନିତ୍ଯଂ ସଦେହ ଉତ ଵାପି ଵିଦେହ ଏଵ ବ୍ରାହ୍ମଂ ନଭୋ ଭଵ ତଦ୍ ଏଵ କିଲାସି ସାଧୋ
ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥାରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଇ, ସମସ୍ତ ଅପବିତ୍ରତା ଓ ଅସ୍ଥିରତାକୁ ଶାନ୍ତ କରି, ଜାଗିଥିବା ବେଳେ କିମ୍ବା ଶୁଇଥିବା ବେଳେ ଦକ୍ଷତାର ସହ କାମ କର; ଦେହ ସହିତ କିମ୍ବା ଦେହ ବିନା, ଦିବ୍ୟ ଆକାଶରେ ପରିଣତ ହେ, ଏହି ଆକାଶ ତୁମେ ନିଜେ, ଏହି ତୁମର ସତ୍ୟ ଅବସ୍ଥା।
ଓଁ ଇତ୍ଯ୍ ଅପାସ୍ତଭଵଵାସନମ୍ ଏକମ୍ ଆସ୍ସ୍ଵ ନ ତ୍ଵଂ ନ ଚାହମ୍ ଇତି କିଞ୍ଚିଦ୍ ଇହାସ୍ତି ସତ୍ଯମ୍ । ସର୍ଵଂ ଚ ଵିଦ୍ଯତ ଇତୀହ ଶିଲାନ୍ତରାଭଂ ଜ୍ଞସ୍ ତିଷ୍ଠ ଚିଦ୍ଗଗନକୋଶକଲୈକନିଷ୍ଠଃ
‘ଓଁ’ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଭବତା ଓ ଆଶାକୁ ଛାଡି, ଏକତାରେ ବସ; ଏଠାରେ ‘ତୁମେ ନୁହଁ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ନୁହଁ, କିଛି ଏଠାରେ ସତ୍ୟ ନୁହଁ’—ଏହି ଭାବରେ ରୁହ; ସମସ୍ତ କିଛି ଜଣାଯାଇଥିବା ଏହି ଚେତନା ଆକାଶର ଗୁହାରେ, ପଥର ପରି ଭିତରେ ଅଟୁଟ ଅବସ୍ଥିତ ଜଣାଇଥିବା ଜ୍ଞାନୀ ହେ।
କୁତଶ୍ ଶତତ୍ଵମ୍ ଆଯାତଂ ରୁଦ୍ରାଣାଂ ମୁନିନାଯକ । ଯେ ଗଣାସ୍ ତେ ଚ କିଂ ରୁଦ୍ରା ଉତ ନେତି ଵଦସ୍ଵ ମେ
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରୁଦ୍ରମାନେଙ୍କର ଏହି ଶତଧା ସ୍ୱଭାବ କେଉଁଠୁ ଆସିଛି? ସେମାନଙ୍କର ଯେଉଁ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ରୁଦ୍ର କି ନୁହେଁ? ମୋତେ କହ।
ସ୍ଵପ୍ନାନାଂ ଭିକ୍ଷୁଣା ଦୃଷ୍ଟଂ ଶତଂ ଶତଶରୀରକମ୍ । ସର୍ଵମ୍ ଉଦ୍ଦେଶତୋ ଜ୍ଞାତମ୍ ଅତ ଉକ୍ତଂ ନ ତନ୍ ମଯା
ଏକ ଭିକ୍ଷୁ ତାଙ୍କ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଶତଶଃ ଦେହ ଥିବା ଶତ ଆକୃତି ଦେଖିଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜାଣିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏହା ବିଷୟରେ କିଛି କହିନଥିଲି।
ଯଦ୍ ଆକାରାଶ୍ ଶତଂ ସ୍ଵପ୍ନେ ତତ୍ ତଦ୍ ଗଣଶତଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ତଦ୍ ଏଵ ତଦ୍ ରୁଦ୍ରଶତଂ ରୁଦ୍ରା ଅପି ଗଣାଭିଧାଃ
ସ୍ୱପ୍ନରେ ଯେଉଁ ଶତ ଆକୃତି ଦେଖାଗଲା, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଶତ ଦଳ ଭାବେ ମନେ କରାଯାଏ; ସେଇ ଦଳଗୁଡ଼ିକୁ ରୁଦ୍ରର ଶତ ଭାବେ କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ରୁଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଦଳ ଭାବେ ଅଭିଧାନ କରାଯାନ୍ତି।
ଏକସ୍ମାଦ୍ ଭଗଵଂଶ୍ ଚିତ୍ତାତ୍ କଥଂ ଚିତ୍ତଶତଂ କୃତମ୍ । ତତ୍ସ୍ଵପ୍ନଶତରୁଦ୍ରେଣ ଦୀପାଦ୍ ଦୀପଶତଂ ଯଥା
ଏକ ମନରୁ କିପରି ଶତ ମନ ହେଲା, ହେ ପ୍ରଭୁ? ସେହି ସ୍ୱପ୍ନର ଶତ ରୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା, ଯେପରି ଏକ ଦୀପରୁ ଶତ ଦୀପ ଜଳିଉଠେ।
ନିରାଵରଣସଦ୍ଭାଵା ଯଦ୍ ଯଥା କଲ୍ପଯନ୍ତି ଯେ । ତତ୍ ତଥାଶୁ ଭଵତ୍ଯ୍ ଏଵ ନ ସାଵରଣସଂଵିଦଃ
ଯେଉଁମାନେ ନିର୍ବିଘ୍ନ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଯେଉଁପରି କିଛି ଭାବନା କରନ୍ତି, ସେହିପରି ସେହି ଦ୍ରୁତ ଘଟିଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଚେତନା ଅବରୁଦ୍ଧ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ହୁଏନା।
ସର୍ଵାତ୍ମନସ୍ ସର୍ଵଗତ୍ଵାଦ୍ ଯଦ୍ ଯଥା ଯତ୍ର ଭାଵ୍ଯତେ । ତଥାନୁଭୂଯତେ ତତ୍ର ତତ୍ ତତ୍ ତଜ୍ଜ୍ଞେନ ନାଧିଯା
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆତ୍ମା ସବୁଠି ଥିବାରୁ, ଯେଉଁଠି ଯେପରି ଭାବନା କରାଯାଏ, ତାହାକୁ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ସେଠି ସେହିଭଳି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
କପାଲମାଲାଭରଣୋ ଭସ୍ମସ୍ନାଯୀ ଦିଗମ୍ବରଃ । ଶ୍ମଶାନନିଲଯୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ କାମୁକଶ୍ ଚ ମହେଶ୍ଵରଃ
ମୁଣ୍ଡମାଳା ପିନ୍ଧି, ଭସ୍ମ ଲଗାଇ, ଦିଗ୍ବସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ଶ୍ମଶାନରେ ବସିଥିବା, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମହେଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ କାମୀ।
ମହେଶ୍ଵରାଣାଂ ସିଦ୍ଧାନାଂ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତଶରୀରିଣାମ୍ । ନ କ୍ରିଯାନିଯମୋ ଽସ୍ତୀହ ସ ହ୍ଯ୍ ଅଜ୍ଞେଷ୍ଵ୍ ଏଵ କଲ୍ପିତଃ
ମହେଶ୍ୱରମାନେ, ସିଦ୍ଧମାନେ, ଏବଂ ଜୀବନମୁକ୍ତ ଦେହୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି କ୍ରିୟାର ନିୟମ ନାହିଁ; ଏହି ନିୟମ ମାତ୍ର ଅଜ୍ଞମାନେ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।
ଅଜ୍ଞାସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଜିତଚିତ୍ତତ୍ଵାତ୍ କ୍ରିଯାନିଯମନଂ ଵିନା । ଗର୍ଧାନ୍ ମାତ୍ସ୍ଯେନ ନ୍ଯାଯେନ ପରଂ ଦୁଃଖଂ ପ୍ରଯାନ୍ତି ହି
ଅଜ୍ଞାନୀମାନେ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିନଥିବାରୁ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନିୟମିତ କରିନଥିବାରୁ, ଲୋଭରେ ପଡ଼ିଥିବା ମାଛ ଭଳି ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ନ୍ତି।
ତଜ୍ଜ୍ଞାସ୍ ତ୍ଵ୍ ଇଷ୍ଟେଷ୍ଵ୍ ଅନିଷ୍ଟେଷୁ ନ ନିମଜ୍ଜନ୍ତି ଵସ୍ତୁଷୁ । ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯତ୍ଵାଦ୍ ବୁଦ୍ଧତ୍ଵାନ୍ ନିର୍ଵାସନତଯାନଯା
ଜେଉଁମାନେ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଚାହିଦା କିମ୍ବା ଅଚାହିଦା ବସ୍ତୁରେ ଲୀନ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; କାରଣ ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ଜୟ କରିଛନ୍ତି, ବୁଦ୍ଧି ଜାଗ୍ରତ, ଏବଂ ମନର ଆସକ୍ତି ନାହିଁ।
କାକତାଲୀଯଵଦ୍ ରୂଢାଂ କ୍ରିଯାଂ କୁର୍ଵନ୍ତି ତେ ସଦା । ନ କୁର୍ଵନ୍ତ୍ଯ୍ ଅପି ଵା କେଚିନ୍ ନୈଷାଂ କ୍ଵଚିଦ୍ ଅପି ଗ୍ରହଃ
ସେମାନେ କାକଟାଳୀୟ ଭଳି କେବେ କେବେ କିଛି କାମ କରନ୍ତି, କେବେ କିଛି କରନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନଙ୍କର କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଆସକ୍ତି ନାହିଁ।
କାକତାଲୀଯଵଦ୍ ଵିଷ୍ଣୁର୍ ଏଵଂକର୍ମୋଦିତଃ ପରାତ୍ । ଏଵଂକର୍ମା ତ୍ରିନଯନ ଏଵଂକର୍ମାମ୍ବୁଜୋଦ୍ଭଵଃ
ଯେପରି କାକ ଅପେକ୍ଷା ଛାଡ଼ି ଫଳ ଉଠାଏ, ସେପରି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଏଭଳି କାମ କରନ୍ତି, ତେଣୁ ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ମହାଦେଵ ଏବଂ ପଦ୍ମରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଏଭଳି କରନ୍ତି।
ନ ନିନ୍ଦ୍ଯମ୍ ଅସ୍ତି ନାନିନ୍ଦ୍ଯଂ ନୋପାଦେଯଂ ନ ହେଯକମ୍ । ନ ଚାତ୍ମୀଯଂ ନ ଚ ପରଂ କର୍ମ ଜ୍ଞଵିଷଯଂ କ୍ଵଚିତ୍
ଜେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନୀ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି ନିନ୍ଦାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, କିଛି ପ୍ରଶଂସାଯୋଗ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; କିଛି ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ନାହିଁ, କିଛି ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସେମାନେ ‘ମୋର’ ବା ‘ଅନ୍ୟର’ ବୋଲି ଭାବନ୍ତି ନାହାନ୍ତି।
ଅଗ୍ନ୍ଯାଦୀନାଂ ଯଥୌଷ୍ଣ୍ଯାଦି ସର୍ଗାଦୌ ରୂଢିମ୍ ଆଗତମ୍ । ହରାଦୀନାଂ ତଥା କର୍ମ ଦ୍ଵିଜାତୀନାଂ ଚ ଜାତଯଃ
ଯେପରି ଆଗ୍ନି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟରେ ତାପ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣ ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରୁ ସ୍ଥିର ହୋଇଯାଏ, ସେପରି ହରି ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଜାତି ମଧ୍ୟ ସ୍ଥିର ହୋଇଯାଏ।
ସର୍ଗେ ପ୍ରରୂଢିମ୍ ଆଯାତେ ସଙ୍କେତଵଶତଃ ପୃଥକ୍ । ଅନୁଭୂତଫଲୈସ୍ ସ୍ଵାର୍ଥାଃ କଲ୍ପନାଃ କଲ୍ପିତାସ୍ ତତଃ
ସୃଷ୍ଟି ସ୍ଥିର ହେଲାପରେ ଚିହ୍ନ ଓ ରୀତି ଅନୁସାରେ ଭିନ୍ନତା ଆସିଯାଏ; ତାପରେ ଅନୁଭୂତି ହୋଇଥିବା ଫଳ ଅନୁଯାୟୀ ନିଜସ୍ୱ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ କଳ୍ପନା ଗଢ଼ାଯାଏ।
ଵିଦେହମୁକ୍ତଵିଷଯଂ ତୁର୍ଯଂ ମୌନମ୍ ଇତୋ ମଯା । ନୋକ୍ତଂ ତେ ପଞ୍ଚମଂ ମୌନଂ ଵିଦେହସ୍ଯ ରଘୂଦ୍ଵହ
ହେ ରଘୁବଂଶୀ, ଦେହ ଛାଡ଼ି ଯେଉଁ ଚତୁର୍ଥ ମୌନ ଅବସ୍ଥା ଅଛି, ସେଥିରେ ମୁଁ ତୁମକୁ କିଛି କହିନାହିଁ; ଏହି ହେଉଛି ଦେହ ଛାଡ଼ିଥିବା ପଞ୍ଚମ ମୌନ।
ଖାଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅତିତରାମ୍ ଅଚ୍ଛମ୍ ଆତ୍ମାକାଶଂ ଚିଦାତ୍ମକମ୍ । ତତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତିଃ ପରଂ ଶ୍ରେଯସ୍ ସା କଥଂ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଶୃଣୁ
ମନର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଆକାଶ, ଯାହା ସବୁଠାରୁ ପରିଷ୍କାର ଏବଂ ଜ୍ଞାନର ଆକାର, ସେହିଠାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା ହେଉଛି ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ। ଏହା କିପରି ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ସେଥିରେ ମନ ଦେଇ ଶୁଣ।
ସମ୍ଯଗ୍ଜ୍ଞାନାଵବୋଧେନ ନିତ୍ଯମ୍ ଏକସମାଧିନା । ସଙ୍ଖ୍ଯଯୈଵାଵବୁଦ୍ଧା ଯେ ତେ ସାଙ୍ଖ୍ଯା ଯୋଗିନସ୍ ସ୍ମୃତାଃ
ଯେମାନେ ସଠିକ୍ ଜ୍ଞାନ ଓ ସଦା ଏକତାର ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ବୁଝିଛନ୍ତି, ସେମାନେକୁ ସଂଖ୍ୟ ଯୋଗୀ ବୋଲି ଡାକାଯାଏ।
ପ୍ରାଣାଦ୍ଯନିଲସଂଶାନ୍ତୌ ଯୁକ୍ତା ଯେ ପଦମ୍ ଆଗତାଃ । ଅନାମଯମ୍ ଅନାଦ୍ଯନ୍ତଂ ତେ ସ୍ମୃତା ଯୋଗଯୋଗିନଃ
ଯେମାନେ ଶ୍ୱାସ ଓ ମନର ଚଞ୍ଚଳତାକୁ ଶାନ୍ତ କରି, ରୋଗ ନଥିବା, ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ନଥିବା ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେକୁ ଯୋଗ ଯୋଗୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଉପାଦେଯଂ ତୁ ସର୍ଵେଷାଂ ଶାନ୍ତଂ ପଦମ୍ ଅକୃତ୍ରିମମ୍ । ତତ୍ କୈଶ୍ଚିତ୍ ସଙ୍ଖ୍ଯଯା ପ୍ରାପ୍ତଂ କୈଶ୍ଚିଦ୍ ଯୋଗେନ ଦେହତଃ
ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଶାନ୍ତ ଏବଂ ସ୍ୱାଭାବିକ ଅବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣୀୟ। କିଛି ଲୋକ ଏହାକୁ ବିବେକ ଦ୍ୱାରା, ଆଉ କିଛି ଶରୀର ମାଧ୍ୟମରେ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଏକଂ ସାଙ୍ଖ୍ଯଂ ଚ ଯୋଗଂ ଚ ଯଃ ପଶ୍ଯତି ସ ପଶ୍ଯତି । ଯତ୍ ସାଙ୍ଖ୍ଯୈଃ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ସ୍ଥାନଂ ପରଂ ଯୋଗୈସ୍ ତଦ୍ ଏଵ ହି
ଯେଉଁଠି ସାଙ୍ଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗକୁ ଏକ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ, ସେଠି ସତ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଏ । ସାଙ୍ଖ୍ୟମାନେ ଯେଉଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଏହି ଦଶାକୁ ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି ।
ଯତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତା ମନୋଵୃତ୍ତିର୍ ଅତ୍ଯନ୍ତଂ ନୋପଲଭ୍ଯତେ । ଵାସନାଵାଗୁରାକ୍ରାନ୍ତା ତଦ୍ ଵିଦ୍ଧି ପରମଂ ପଦମ୍
ଯେଉଁଠି ମନର ଚଳନ ଏକଥର ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ପୁନି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ଏବଂ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଇଚ୍ଛାମାନଙ୍କ ଫାନ୍ଦରେ ପକାଯାଇଛି, ସେଠିକୁ ତୁମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦ ବୋଲି ଜାଣ ।
ଵାସନାଂ ଚିତ୍ତମ୍ ଏଵାହୁଃ କାରଣଂ ତଦ୍ ଧି ସଂସୃତେଃ । ତଦ୍ ଅକାରଣତାମ୍ ଏତି ଵିଲୀଯ ଭଵକର୍ମସୁ
ମନକୁ ଏହି ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଇଚ୍ଛା ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ହେଉଛି ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର କାରଣ । ଯେତେବେଳେ ଏହା ସମସ୍ତ ଜଗତୀୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲୟ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଏହା କୌଣସି କାରଣ ରହିନଥାଏ ।
ମନଃ ପଶ୍ଯତି ଵୈ ଦେହଂ ବାଲୋ ଵେତାଲକଂ ଯଥା । ଆତ୍ମାନଂ ଵିଲଯଂ ନୀତ୍ଵା ନ ଭୂଯସ୍ ତଂ ପ୍ରପଶ୍ଯତି
ମନ ଦେହକୁ ଏଭଳି ଦେଖେ, ଯେପରି ଏକ ଶିଶୁ ଭୂତକୁ ଦେଖେ । ଯେତେବେଳେ ଆତ୍ମା ନିଜକୁ ଲୟ କରି ଦେଉଛି, ସେତେବେଳେ ପୁନି ସେ ଦେହକୁ ଦେଖିପାରେନାହିଁ ।
ମନୋ ମୁଧୈଵାଭ୍ଯୁଦିତମ୍ ଅସଦ୍ ଏଵାନଵେକ୍ଷଣାତ୍ । ସ୍ଵପ୍ନେ ସ୍ଵମରଣାକାରଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯମାଣଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ମନ ଭ୍ରମରେ ଉପଜିଥିବା ଦ୍ୱାରା ସତ୍ୟରେ ଅସତ୍, କାରଣ ଏହାର ତତ୍ତ୍ୱ ନୁହେଁ; ଯେପରି ଜ୍ୱପ୍ନରେ ନିଜ ମୃତ ଦେହକୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଦେହ ଥାଏନି।
ମନୋଽଭାଵାନ୍ ନ ସଂସାରଃ କ୍ଵାମୋଦଃ କୁସୁମଂ ଵିନା । ଉପଦେଶ୍ଯୋପଦେଶାଦି ବନ୍ଧମୋକ୍ଷୌ ଚ ତତ୍ କୁତଃ
ମନ ନଥିଲେ ସଂସାର ନଥାଏ; ଫୁଲ ନଥିଲେ କେମିତି ଆନନ୍ଦ? ଏହିପରି, ଶିକ୍ଷା, ଉପଦେଶ, ବନ୍ଧନ ଓ ମୁକ୍ତି କେଉଁଠୁ ହେବ?