ଭାଵାଭାଵାଦିକଲନାଂ ନୀତ୍ଵା ଚିନ୍ମଯତାଂ ଚିତା । ଶମୋଲ୍ଲାସଵିଲାସାନ୍ତେ ସମମ୍ ଆସ୍ସ୍ଵ ଯଥାସୁଖମ୍
ଭାବ ଓ ଅଭାବ ଭାବନାକୁ ଛାଡ଼ି, ମନକୁ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାରେ ନେଇଯାଅ। ଶାନ୍ତି ଓ ଆନନ୍ଦର ଖେଳ ଶେଷେ, ଯେପରି ଇଚ୍ଛା, ସେପରି ଶାନ୍ତ ହୋଇ ରୁହ।
ସ୍ପନ୍ଦାସ୍ପନ୍ଦୌ କଲ୍ପନାକଲ୍ପନାଂଶୌ ଚିତ୍ତ୍ଵାନ୍ ନାନ୍ଯୌ ଚିତ୍ ତ୍ଵ୍ ଅନାମା ନିରଂଶା । ସର୍ଵାକାରାନାଵୃତିଶ୍ ଶାନ୍ତସତ୍ତା ସତ୍ତ୍ଵାପୂର୍ଣୈକାର୍ଣଵାଭା ସ୍ଥିତେତି
ଚେତନା ଛାଡ଼ି ଆଉ କିଛି ନାହିଁ; ଚଳନ ଓ ଅଚଳନ, କଳ୍ପନା ଓ ଅକଳ୍ପନା ମାନେ ଏହାର ଅଂଶ। ଏହି ଚେତନାର କୌଣସି ନାମ ନାହିଁ, ଅଂଶ ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ଆକାର ଏଠି ଅବାଧ ରହେ, ଏହି ହେଉଛି ଶାନ୍ତ ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ସତ୍ତ୍ୱରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ଅପାର ସାଗର ଭଳି ଅବସ୍ଥା।
ସୁଷୁପ୍ତମୌନଵାନ୍ ଭୂତ୍ଵା ଧୂତ୍ଵା ଦ୍ଵିତ୍ଵୈକରୂପିଣୀମ୍ । କଲନାଂ କାନ୍ତ ଚିଦ୍ରୂପସ୍ ତିଷ୍ଠାଵଷ୍ଟଭ୍ଯ ତତ୍ ପଦମ୍
ଗଭୀର ନିଦ୍ରାର ମୌନ ଧାରଣ କରି, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଓ ଏକତାର ଭାବନାକୁ ଦୂର କରି, ଚିତ୍ସ୍ୱରୂପ ଏବଂ ଶୋଭାମୟ ଯିଏ, ସେ ଏହି ପରମ ପଦରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହେ।
ଵାଙ୍ମୌନମ୍ ଅକ୍ଷମୌନଂ ଚ କାଷ୍ଠମୌନଂ ଚ ଵେଦ୍ମ୍ଯ୍ ଅହମ୍ । ସୁଷୁପ୍ତମୌନଂ ମୌନେଶଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ବ୍ରୂହି କିମ୍ ଉଚ୍ଯତେ
ମୁଁ ବାଣୀର ମୌନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର ମୌନ ଓ କାଠଠୁଆ ପରି ନିର୍ବିକାର ମୌନକୁ ଜାଣେ। କିନ୍ତୁ, ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଗଭୀର ନିଦ୍ରାର ମୌନ, ଯାହାକୁ ମୌନର ମାଲିକ ବୋଲାଯାଏ, ତାହା କ'ଣ ତୁମେ କହ।
ଦ୍ଵିଵିଧଃ ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ରାମ ମୁନିର୍ ମୁନିଵରୈର୍ ଇହ । ଏକଃ କାଷ୍ଠତପସ୍ଵୀ ଚ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତସ୍ ତଥେତରଃ
ହେ ରାମ, ଏଠାରେ ମହାମୁନିମାନେ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ମୁନିଙ୍କୁ କହିଛନ୍ତି—ଏକ ହେଉଛନ୍ତି କାଠଠୁଆ ପରି ତପସ୍ବୀ, ଅନ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି ଜୀବନ କାଳରେ ମୁକ୍ତ।
ଅଭାଵିତାତ୍ମା ଶୁଷ୍କାଯାଂ କ୍ରିଯାଯାଂ ବଦ୍ଧନିଶ୍ଚଯଃ । ହଠାଜ୍ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଗ୍ରାମୋ ମୁନିସ୍ ସ୍ଯାତ୍ କାଷ୍ଠତାପସଃ
ଯେଉଁଠାରେ ମନ ଅପକ୍ୱ, କାମ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଷ୍କ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣାମୟ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ଜବରଦସ୍ତି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ଏମିତି ମୁନିକୁ କାଠଠୁଆ ତପସ୍ବୀ ବୋଲାଯାଏ।
ଯଥାଭୂତମ୍ ଇଦଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ଭାଵିତାତ୍ମାତ୍ମନି ସ୍ଥିତଃ । ଲୋକୋପମୋ ଽପି ତୃପ୍ତୋ ଽନ୍ତର୍ ଯସ୍ ସ ମୁକ୍ତମୁନିସ୍ ସ୍ମୃତଃ
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଜଣାପଡ଼ିଥିବା ପ୍ରକୃତିକୁ ଠିକ୍ଭଳି ବୁଝି, ନିଜ ମନକୁ ଶାନ୍ତ କରି ଆତ୍ମାରେ ଅବିଚଳ ରହନ୍ତି, ସେ ଲୋକମାନଙ୍କ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଭିତରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୁକ୍ତ ମୁନି ବୋଲି ସ୍ମୃତିରେ ରହନ୍ତି।
ଏତଯୋର୍ ଯୋ ଭଵେଦ୍ ଭାଵଶ୍ ଶାନ୍ତଯୋର୍ ମୁନିନାଥଯୋଃ । ଚିତ୍ତନିଶ୍ଚଯରୂପାତ୍ମା ମୌନଶବ୍ଦେନ ସ ସ୍ମୃତଃ
ଏହି ଦୁଇ ଶାନ୍ତ ମୁନିଙ୍କ ମନର ନିଶ୍ଚିତ ଭାବ ଯେଉଁଠି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ତାହାକୁ 'ମୌନ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଚତୁଷ୍ପ୍ରକାରମ୍ ଆହୁସ୍ ତନ୍ ମୌନଂ ମୌନଵିଦୋ ଜନାଃ । ଵାଙ୍ମୌନମ୍ ଅକ୍ଷମୌନଂ ଚ କାଷ୍ଠଂ ସୌଷୁପ୍ତମ୍ ଏଵ ଚ
ମୌନକୁ ଯେଉଁମାନେ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଚାରି ପ୍ରକାରର କଥା କହନ୍ତି— କଥାର ମୌନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର ମୌନ, କାଠର ଭଳି ନିର୍ବିକାର ମୌନ ଓ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାର ମୌନ।
ଵାଙ୍ମୌନଂ ଵଚସାଂ ରୋଧୋ ବଲାଦ୍ ଇନ୍ଦ୍ରିଯନିଗ୍ରହଃ । ଅକ୍ଷମୌନଂ ପରିତ୍ଯାଗଶ୍ ଚେଷ୍ଟାନାଂ କାଷ୍ଠସଞ୍ଜ୍ଞକମ୍
କଥାର ମୌନ ହେଉଛି ମୁଁହର ଶାନ୍ତି; ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର ମୌନ ହେଉଛି ଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା; କାଠର ଭଳି ମୌନ ହେଉଛି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ିଦେବା।
ମନୋମୌନଂ ପଞ୍ଚମଂ ଯତ୍ ତନ୍ ମୃତେ କାଷ୍ଠତାପସେ । ଭଵେତ୍ ସୁଷୁପ୍ତମୌନାଖ୍ଯଂ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତେ ହି ଜୀଵତି
ମନସିକ ନିରବତା ପଞ୍ଚମ ପ୍ରକାର ଯେଉଁଥିରେ ଅଛି, ସେଥିରେ ମୃତ ଦଣ୍ଡବତ୍ ତପସ୍ବୀଙ୍କ ଠାରେ ଏହା ଗଭୀର ନିଦ୍ରାର ନିରବତା ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଜୀବନ୍ମୁକ୍ତ, ସେ ଜୀବନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଏହି ନିରବତାରେ ଅଛନ୍ତି।
ତ୍ରିଷୁ ମୌନଵିଶେଷେଷୁ ଵିଷଯଃ କାଷ୍ଠତାପସଃ । ସୁଷୁପ୍ତମୌନାଵସ୍ଥାଯାଶ୍ ଚତୁର୍ଥ୍ଯାଶ୍ ଚୈଵ ମୁକ୍ତଧୀଃ
ତିନି ପ୍ରକାର ନିରବତା ମଧ୍ୟରେ, ଦଣ୍ଡବତ୍ ତପସ୍ବୀଙ୍କର ଅଧିକାର ଅଛି, ଗଭୀର ନିଦ୍ରା ନିରବତା ଅବସ୍ଥାରେ ଓ ଚତୁର୍ଥ ପ୍ରକାରରେ ମୁକ୍ତ ମନର ଅଧିକାର ଅଛି।
ଵାଙ୍ମୌନଂ ମୌନମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ ସିଦ୍ଧଂ ତଚ୍ ଚ ମନଃକଲା- । ମଲିନଂ ଜୀଵବନ୍ଧାଯ ତତ୍ରସ୍ଥାଃ କାଷ୍ଠତାପସାଃ
ବାକ୍ ନିରବତାକୁ ନିରବତା ବୋଲି କୁହାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ମନର କଳା କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ଦୂଷିତ; ଏହି ନିରବତା ଜୀବକୁ ବାନ୍ଧି ରଖେ, ଏବଂ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ତପସ୍ବୀମାନେ ରହନ୍ତି।
ହଠାଦ୍ ଵା ଯୋଗଯୁକ୍ତ୍ଯୈଵ ଯସ୍ ସ୍ଵାକ୍ଷାଣାଂ ଵିନିଗ୍ରହଃ । ତଦ୍ ଅକ୍ଷମୌନମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଆହୁସ୍ ତତ୍ରସ୍ଥାଃ କାଷ୍ଠତାପସାଃ
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଜଣେ ଜୋରଦରି କିମ୍ବା ଯୋଗ ପ୍ରଣାଳୀ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି, ଏହାକୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିରବତା ବୋଲି କୁହନ୍ତି, ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ତପସ୍ବୀମାନେ ଅଛନ୍ତି।
ଅସ୍ମରନ୍ ସଂସ୍ମରନ୍ ଵାପି ଦୃଶ୍ଯଂ ଵାଗ୍ଦ୍ଵଯମ୍ ଅସ୍ପୃଶନ୍ । ଅପଶ୍ଯନ୍ନ୍ ଏଵ ପଶ୍ଯନ୍ତୀଂ କାଷ୍ଠମୌନୀ ହି ତିଷ୍ଠତି
ମନେ ରଖିବା କିମ୍ବା ଭୁଲିଯିବା, କିମ୍ବା କଥାର ଦ୍ୱିତୀୟତାକୁ ଛୁଇଁନଥିବା, କିମ୍ବା ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଦେଖୁନଥିବା—ଏହିପରି ଦ୍ୱାରା, ଦୀର୍ଘ ଶାନ୍ତିରେ ଥିବା ଏକ ଦ୍ୟାନୀ ଲକଡ଼ା ପରି ନିରବ ରହିଥାଏ।
ପ୍ରସ୍ଫୁରଚ୍ଚିତ୍ତକଲନମ୍ ଏତନ୍ ମୌନତ୍ରଯଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ସମ୍ଭଵତ୍ଯ୍ ଅଜ୍ଞମୁନିଷୁ ନ ତୁ ତଜ୍ଜ୍ଞେଷୁ ଲୀଲଯା
ଚିତ୍ତର ଚଞ୍ଚଳତା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି ତିନିପ୍ରକାର ନିରବତାକୁ ଲୋକେ ମନେ ରଖନ୍ତି; ଏହା ଅଜ୍ଞ ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ପାଇଁ ଏହା ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବରେ ଘଟେ।
ନାତ୍ରୋପାଦେଯତା ଜ୍ଞାନାମ୍ ଏତନ୍ ମୌନତ୍ରଯଂ କିଲ । ଲୀଲଯା ହେଲଯା ଵାପି ତଜ୍ଜ୍ଞାଃ କୁର୍ଵନ୍ତି ଵା ନ ଵା
ଏଠାରେ ଜ୍ଞାନର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ; ଏହି ତିନିପ୍ରକାର ନିରବତାକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଚାହିଲେ ଖେଳା କିମ୍ବା ଅଲସତାରେ କରିପାରନ୍ତି, କିମ୍ବା କରିନପାରନ୍ତି।
ଇଦଂ ସୁଷୁପ୍ତମୌନଂ ତୁ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତମତିସ୍ଥିତମ୍ । ଅପୁନର୍ଜନ୍ମନେ ଜନ୍ତୋଶ୍ ଶୃଣୁ ଶ୍ରଵଣଭୂଷଣମ୍
ଏହି ଗଭୀର ନିଦ୍ରାର ନିରବତା ଜୀବନମୁକ୍ତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥିତି ନେଇଛି; ଶୁଣ, ଶ୍ରୋତାମାନଙ୍କର ଶୋଭା, ଏହା ସେହି ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ଯେଉଁଥିରେ ପୁନଃଜନ୍ମ ନାହିଁ।
ନାତ୍ର ସଂଯମ୍ଯତେ ଵାଣୀ ତ୍ରିଵିଧା ନାପି ଚୋଜ୍ଝ୍ଯତେ । ନୋଲ୍ଲାସ୍ଯନ୍ତେ ନ ଜୀଯନ୍ତେ ସମସ୍ତେନ୍ଦ୍ରିଯସଂଵିଦଃ
ଏଠାରେ କଥା ତିନି ପ୍ରକାରରେ ନ ଦମିତାଯାଏ, ନ ଛାଡ଼ାଯାଏ; ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର କାମ କରିବା ନ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ନ ଶମିତ ହୁଏ।
ନାନାତାକଲନେଯଂ ହି ନ ଵଲ୍ଗତି ନ ଶାମ୍ଯତି । ଚେତୋ ନ ଚେତୋ ନାଚେତୋ ନ ସନ୍ ନାସନ୍ ନ ଖଂ ନ ଗୌଃ
ଏହା ବିଭିନ୍ନତାର ଖେଳ ନୁହେଁ; ଏହା ନ ଭଲିଏ, ନ ଶାନ୍ତ ହୁଏ; ମନ ମନ ନୁହେଁ, ମନ ନଥିବା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏହା ନ ଅସ୍ତି, ନ ନାସ୍ତି, ନ ଆକାଶ, ନ ମାଟି।
ଅଵିଭାଗମ୍ ଅନାଯାସଂ ଯଦ୍ ଅନାଦ୍ଯନ୍ତମ୍ ଆସିତମ୍ । ଧ୍ଯାଯତୋ ଧାଵତଶ୍ ଚୈଵ ସୌଷୁପ୍ତଂ ମୌନମ୍ ଅଙ୍ଗ ତତ୍
ଯାହା ଅଖଣ୍ଡ, ସହଜ, ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ନଥିବା, ଏବଂ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ବେଳେ କିମ୍ବା ଚଳିଥିବା ବେଳେ ମଧ୍ୟ ଅବିଚଳିତ ରହେ—ହେ ପ୍ରିୟ, ସେଇ ହେଉଛି ସୁଷୁପ୍ତିର ନିରବତା।
ଯଥାଭୂତମ୍ ଇମଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ଜଗନ୍ନାନାତ୍ଵଵିଭ୍ରମମ୍ । ଯଦ୍ ଆସିତମ୍ ଅସଙ୍ଗେହଂ ସୌଷୁପ୍ତଂ ମୌନମ୍ ଅଙ୍ଗ ତତ୍
ଏହି ଜଗତର ବିଭିନ୍ନତାର ଭ୍ରମ କେମିତି ଅଛି ତାହା ଯେଉଁଠି ସଠିକ୍ ଭାବେ ବୁଝିଲେ, ଯାହା ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ଓ ଅଲଗା ରହିଯାଏ, ହେ ପ୍ରିୟ, ସେଇ ହେଉଛି ସୁଷୁପ୍ତିର ନିରବତା।
ଅନେକସଂଵିଦ୍ରୂପାତ୍ମ ଚୈକମ୍ ଏଵେଦମ୍ ଆତତମ୍ । ଇତ୍ଯ୍ ଆସିତମ୍ ଅନନ୍ତଂ ଯତ୍ ସୌଷୁପ୍ତଂ ମୌନମ୍ ଅଙ୍ଗ ତତ୍
ଏହି ଏକାଟି ଅନେକ ଚେତନାର ରୂପରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ହୋଇ ଅନନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଛି । ମୋର ପ୍ରିୟ, ଏହି ଅନନ୍ତତା ହେଉଛି ଗଭୀର ନିଦ୍ରାର ନିରବତା ।
ଆକାଶଂ ନୈଵ ଚାକାଶଂ ସର୍ଵମ୍ ଅସ୍ମି ନ ଚାସ୍ମି ଚ । ଇତି ସ୍ଥିତଂ ସମଂ ଶାନ୍ତଂ ଯତ୍ ତନ୍ ମୌନଂ ସୁଷୁପ୍ତଵତ୍
ଏହା ଆକାଶ ନୁହେଁ, ଆକାଶ ନୁହେଁ ମଧ୍ୟ । ମୁଁ ସବୁ କିଛି ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ସବୁ କିଛି ମୁଁ ମଧ୍ୟ । ଏହିପରି ସମ ଏବଂ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଯାହା ଅବସ୍ଥିତ, ସେହି ଗଭୀର ନିଦ୍ରା ପରି ନିରବତା ।
ସର୍ଵଂ ଶୂନ୍ଯଂ ନିରାଲମ୍ବଂ ଶାନ୍ତଂ ଵିଜ୍ଞପ୍ତିମାତ୍ରକମ୍ । ନ ସନ୍ ନାସଦ୍ ଇତି ସ୍ଵସ୍ଥମ୍ ଆସିତଂ ମୌନମ୍ ଉତ୍ତମମ୍
ସବୁ କିଛି ଶୂନ୍ୟ, କୌଣସି ଆଧାର ନାହିଁ, ଶାନ୍ତ ଏବଂ ଜଣା ମାତ୍ର । ଏହା ନ ସତ୍, ନ ଅସତ୍ । ଏଭଳି ନିଜରେ ଅବସ୍ଥିତ ଯାହା ରହିଛି, ସେହି ଉତ୍ତମ ନିରବତା ।
ଭାଵାଭାଵଦଶୋନ୍ମେଷଵିଶେଷୈର୍ ଵିତଥୋତ୍ଥିତୈଃ । ସଂଵିଦୋ ଯଦ୍ ଅନାମର୍ଶସ୍ ତନ୍ ମୌନଂ ପରମଂ ଵିଦୁଃ
ଉତ୍ପନ୍ନ ଓ ନଷ୍ଟ ହେବା, ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ଅନସ୍ତିତ୍ୱ ଭିନ୍ନତାର ଭ୍ରମରେ ଯାହା ଚେତନା ଅସ୍ପର୍ଶିତ, ସେହି ଚେତନାକୁ ଉଚ୍ଚତମ ନିରବତା ଭାବେ ଜଣାଯାଏ ।
ଅସତୈଵ ସତେଵାନ୍ତଶ୍ ଚେତସା ଵୃତ୍ତିରୂପିଣା । ଯଦ୍ ଅନାଵର୍ତନଂ ସଂଵିଦ୍ଵୃତ୍ତେସ୍ ତନ୍ ମୌନମ୍ ଅକ୍ଷଯମ୍
ଯେତେବେଳେ ମନର ଚଳାଚଳ, ସେଠି ଅସତ୍ୟ କିମ୍ବା ସତ୍ୟ ଯାହା ପାଇଁ ହେଉ, ପୁନର୍ବାର ଆସି ନଥାଏ, ସେଉଁଠି ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଜ୍ଞାନ ରହିଥାଏ, ଏହି ଅମର ମୌନ ଅଟୁଟ ରହେ।
ନାହମ୍ ଅସ୍ମି ନ ଚାନ୍ଯୋ ଽସ୍ତି ନ ମନୋ ନ ଚ ମାନସମ୍ । ଇତି ସଂଵିଦସଂଵିତ୍ତିର୍ ଅଵିଚ୍ଛିନ୍ନାତିମୌନତା
ଯେତେବେଳେ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଥାଏ—'ମୁଁ ନାହିଁ, ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ, ମନ ନାହିଁ, ମନସିକ କିଛି ନାହିଁ', ଏହି ଅବିରତ ଉପଲବ୍ଧି ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମୌନ।
ଅହମ୍ ଅସ୍ମି ଜଗଚ୍ ଚାସ୍ତି ତ୍ଵ୍ ଅସ୍ତିଶବ୍ଦାର୍ଥମାତ୍ରକମ୍ । ସତ୍ତାସାମାନ୍ଯମ୍ ଏଵେତି ସୌଷୁପ୍ତଂ ମୌନମ୍ ଉଚ୍ଯତେ
ଯେତେବେଳେ ଏହି ଭାବ ଥାଏ—'ମୁଁ ଅଛି, ଜଗତ୍ ଅଛି, ତୁମେ ଅଛ', କିନ୍ତୁ କେବଳ 'ଅସ୍ତି' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ଭାବରେ, ସମସ୍ତଙ୍କର ଏକାଟି ସ୍ଥିତି ଭାବରେ, ଏହାକୁ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାର ମୌନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ସତ୍ତ୍ଵାତ୍ ସଂଵିଦ ଏଵାନ୍ଯାସ୍ ସ୍ଵପ୍ନାଦିକଲନାଃ କୁତଃ । ଅନନ୍ତମ୍ ଏଵ ସୌଷୁପ୍ତଂ ସର୍ଵଂ ମୌନମ୍ ଅତସ୍ ତତମ୍
ସମସ୍ତ ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ଭାବନା ଜ୍ଞାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ତେଣୁ ସେଗୁଡ଼ିକ ଏଠାରୁ ଅଲଗା କିପରି ହେବ? ଗଭୀର ନିଦ୍ରା ଅସୀମ, ଏହିପରି ସମସ୍ତ କିଛି ମୌନରେ ବ୍ୟାପିତ।