ଅନପେକ୍ଷ୍ଯୈଵ ଚ ପ୍ରଶ୍ନମ୍ ଉଵାଚାଥ ମୁନୀଶ୍ଵରଃ । ବୋଧଯନ୍ତି ବଲାଦ୍ ଏଵ ସାନୁକମ୍ପା ହି ସାଧଵଃ
ପ୍ରଶ୍ନ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରିନଥିବା ବେଳେ, ମହାମୁନି ନିଜେ କଥା କହିଲେ; କାରଣ ଦୟାଶୀଳ ଲୋକମାନେ ଦୟାରୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଶିଖାଇବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହୁଅନ୍ତି।
ରାଜନ୍ ରଘୁକୁଲାକାଶଶଶାଙ୍କ ରଘୁନନ୍ଦନ । ହ୍ଯୋ ମଯା ଧ୍ଯାନନେତ୍ରେଣ ସ ଭିକ୍ଷୁଃ ପ୍ରେକ୍ଷିତଶ୍ ଚିରମ୍
ରାଜନ୍, ରଘୁବଂଶର ଚନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ରଘୁମାନେଙ୍କ ଆନନ୍ଦ, ଗତକାଲି ମୁଁ ଧ୍ୟାନର ଚକ୍ଷୁରେ ଏହି ଭିକ୍ଷୁକୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦେଖିଥିଲି।
ଧ୍ଯାନେନାହଂ ଚିରଂ ଭ୍ରାନ୍ତସ୍ ତାଦୃଗ୍ଭିକ୍ଷୁଦିଦୃକ୍ଷଯା । ଦ୍ଵୀପାନି ସପ୍ତ ଵିପୁଲାଂସ୍ ତଥୈଵ କୁଲପର୍ଵତାନ୍
ଧ୍ୟାନ କରି ମୁଁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଏମିତି ଏକ ଭିକ୍ଷୁଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଆଶା କରି ଭ୍ରମଣ କରିଥିଲି; ସାତଟି ବିଶାଳ ଦ୍ୱୀପ ଓ ମୁଖ୍ୟ ପାହାଡ଼ଗୁଡିକୁ ମୁଁ ଚାଲିଗଲି।
ଯାଵତ୍ କୁତଶ୍ଚିଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଏଵ ଭିକ୍ଷୁର୍ ଲବ୍ଧୋ ନ ତାଦୃଶଃ । କଥଂ କିଲ ମନୋରାଜ୍ଯଂ ବହିର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଉପଲଭ୍ଯତେ
ତଥାପି, କେଉଁଠିଓ ଏମିତି ଭିକ୍ଷୁ ମିଳିଲା ନାହିଁ; ମନର ରାଜ୍ୟ କିପରି ବାହାରେ ମିଳିପାରିବ?
ତତସ୍ ତ୍ରିଭାଗଶେଷାଯାଂ ରାତ୍ରୌ ପୁନର୍ ଅହଂ ଧିଯା । ଉତ୍ତରାଶାନ୍ତରଂ ଯାତୋ ଵେଲାଵାତ ଇଵାର୍ଣଵମ୍
ତାପରେ, ରାତିର ତୃତୀୟ ଅଂଶ ଶେଷ ହେବାବେଳେ, ମୁଁ ପୁନି ମନରେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଯାଇଲି, ଯେପରି ଉପକୂଳର ପବନ ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଏ।
ଚୀନନାମାଥ ତତ୍ରାସ୍ତି ଶ୍ରୀମାଞ୍ ଜନପଦୋ ମହାନ୍ । ଵଲ୍ମୀକୋପରି ତତ୍ରାସ୍ତି ଵିହାରୋ ଜିନସଂଶ୍ରଯଃ
ସେଠାରେ, ଚୀନ ନାମକ ଏକ ବଡ଼ ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧ ଦେଶ ଅଛି; ଏଠି ଏକ ଜହି ଉପରେ ଜିନଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପିତ କରାଯାଇଥିବା ଏକ ବିହାର ଅଛି।
ତସ୍ମିନ୍ ଵିହାରେ ସ୍ଵକୁଟୀକୋଶେ କପିଲମୂର୍ଧଜଃ । ଭିକ୍ଷୁର୍ ଦୀର୍ଘଶଯା ନାମ ସ୍ଥିତ ଏଵଂପରୋଦଯଃ
ସେ ଗୃହରେ, ନିଜ ଛାଲି ଘର ଭିତରେ, ପିତଳ ରଙ୍ଗ ଚୁଲି ଥିବା ଏକ ଭିକ୍ଷୁ, ଦୀର୍ଘଶୟା ନାମକ, ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଅଟୁଟ ଭାବରେ ବସିଥିଲେ ।
ଏକଵିଂଶତିରାତ୍ରଂ ଚ ତସ୍ଯୈଵଂସ୍ଥିତିଶାଲିନଃ । ଦୃଢାର୍ଗଡଂ ଗୃହଂ ଧ୍ଯାନଭଙ୍ଗଭୀତା ଵିଶନ୍ତି ନୋ
ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଦୀର୍ଘଶୟା ଏକାଇଶ ରାତି ଅଟୁଟ ଭାବରେ ରହିଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଧ୍ୟାନ ଭଙ୍ଗ ହେବାର ଭୟରେ ମଜବୁତ ଘରକୁ ମଧ୍ୟ କେହି ଭିତରକୁ ଯାଇନଥିଲେ ।
ଭୃତ୍ଯାଃ ପ୍ରାଯଃ କିଲ ତଥା ସ ତିଷ୍ଠତି ସୁଭିକ୍ଷୁକଃ । ଅଦ୍ଯୈଵଂ ତସ୍ଯ ସମ୍ପନ୍ନଂ ନିଯତେର୍ ଈଦୃଶୀ ସ୍ଥିତିଃ
ତାଙ୍କର ଚାକରିଆ ଲୋକମାନେ ସାଧାରଣତଃ ଏପରି ଭାବରେ ଛାଡି ଦେଇଥିଲେ; ଏହି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଭିକ୍ଷୁ ଆଜି ଭାଗ୍ୟର ନିର୍ଣ୍ଣୟରେ ଏପରି ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ।
ରାତ୍ରଯୋ ଧ୍ଯାନନିଷ୍ଠସ୍ଯ ଗତାସ୍ ତସ୍ଯୈକଵିଂଶତିଃ । ସ ତୁ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ତଥା ଚିତ୍ତେ ଽନୁଭୂତଵାନ୍
ଧ୍ୟାନରେ ଲଗିଥିବା ଦୀର୍ଘଶୟାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକାଇଶ ରାତି ଚାଲିଗଲା; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ମନରେ ଏହା ହଜାର ବର୍ଷ ଭଳି ଅନୁଭୂତି ହେଲା ।
କସ୍ମିଂଶ୍ଚିତ୍ ପ୍ରାକ୍ତନେ କଲ୍ପେ ଭିକ୍ଷୁର୍ ଏଵଂ ପୁରାଭଵତ୍ । ଅଦ୍ଯ ତ୍ଵ୍ ଇହ ଦ୍ଵିତୀଯୋ ଽସ୍ତି ତୃତୀଯୋ ନୋପଲଭ୍ଯତେ
କିଛି ପୂର୍ବ କଳ୍ପରେ ଏଭଳି ଏକ ଭିକ୍ଷୁ ଥିଲେ; ଏବେ ଏଠାରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଜଣେ ଅଛନ୍ତି, ତୃତୀୟ କେହି ମିଳୁନାହିଁ।
ମଯା ତୁ ପୁନର୍ ଅନ୍ଵିଷ୍ଟଶ୍ ଚେତସା ଚତୁରାତ୍ମନା । ତାଦୃଗ୍ ଭିକ୍ଷୁସ୍ ତୃତୀଯୋ ଽନ୍ଯୋ ଜଗତ୍ପଦ୍ମୋଦରାଲିନା
ମୁଁ ଚାରିପଟି ମନ ଦ୍ୱାରା ପୁନି ଖୋଜିଲି, ଏହି ବିଶ୍ୱର ପଦ୍ମ ଗର୍ଭରେ ତୃତୀୟ ଭିକ୍ଷୁ ଜଣେ ମିଳିଲେ।
ଅସ୍ମାତ୍ ସର୍ଗାତ୍ ତୁ ନୋ ଲବ୍ଧସ୍ ତୃତୀଯସ୍ ତାଦୃଗାଶଯଃ । ଅଥାନ୍ଯେ ଲୀଲଯା ସର୍ଗା ମଯା ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷିତାସ୍ ତତଃ
ଏହି ସୃଷ୍ଟିରୁ ଏଭଳି ଭାବର ତୃତୀୟ ଜଣେ ମିଳିଲେନାହିଁ; ତେଣୁ ମୁଁ ମଜାରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ଦେଖିଲି।
ଯାଵତ୍ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିଦ୍ ଆକାଶକୋଶଶାଯିନି ସର୍ଗକେ । ତୃତୀଯୋ ଵିଦ୍ଯତେ ଭିକ୍ଷୁର୍ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ ଚେଦୃଶକ୍ରମଃ
ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, କିଛି ସୃଷ୍ଟିର ଆକାଶ ଗର୍ଭରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ଏକ ତୃତୀୟ ଭିକ୍ଷୁ, ଏଭଳି ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମିଳିଲେ।
ଏଵଂ ତେନୈଵ ତେନୈଵ ସନ୍ନିଵେଶେନ ଭୂରିଶଃ । ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଭଵନ୍ ସନ୍ତି ପଦାର୍ଥାସ୍ ସର୍ଗସନ୍ତତୌ
ଏଭଳି ଏହି ପ୍ରକାରରେ, ଏହି ଅନୁସୂଚନା ଅନୁଯାୟୀ, ଅନେକ ପ୍ରକାରର ବସ୍ତୁ ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ଧାରାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଛନ୍ତି, ନଶ୍ଟ ହେଉଛନ୍ତି ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ଅଛନ୍ତି।
ଅସ୍ଯାଂ ସଭାଯାମ୍ ଅପି ଯେ ମୁନଯୋ ବ୍ରାହ୍ମଣା ନୃପାଃ । ଭାଵ୍ଯମ୍ ଏଵଂସମାଚାରୈସ୍ ତୈର୍ ଅନ୍ଯୈର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅନେକଶଃ
ଏହି ସଭାରେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଋଷି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ରାଜାମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହିପରି ଆଚରଣ କରିବେ, ଏବଂ ଅନେକ ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କରିବେ, ଯେପରି ଭାଗ୍ୟ ରେ ଲିଖାଯାଇଛି।
ନାରଦେନାମୁନା ଭାଵ୍ଯଂ ପୁନର୍ ଅନ୍ଯେନ ଚାନଘ । ଏଵମ୍ ଏଵାତ୍ରିଣା ଭାଵ୍ଯଂ ପୁନର୍ ଅନ୍ଯେନ ଚାଧୁନା
ହେ ନିର୍ମଳ, ଏହି ନାରଦଙ୍କ ସହିତ ଏଭଳି ଘଟିବ, ପୁଣି ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ହେବ; ଏହିପରି ଅତ୍ରିଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଘଟିବ, ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ହେଉଛି।
ଏଵଂ କଲତ୍ରକର୍ମଭ୍ଯାଂ ଯୁକ୍ତେନାନେନ ଭୂରିଶଃ । ଏଵଂଜନ୍ମାଦିନା ଭାଵ୍ଯଂ ଵ୍ଯାସେନ ଚ ଶୁକେନ ଚ
ଏଭଳି ଜୀବନସଂଯୋଗ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ଏହିପରି ଜନ୍ମ ଓ ଆରମ୍ଭ ମାନେ ଦ୍ୱାରା, ବ୍ୟାସ ଓ ଶୁକଙ୍କ ସହିତ ଅନେକଥର ଏଭଳି ଘଟିଛି।
ଜନକେନ ପୁନର୍ ଭାଵ୍ଯଂ କ୍ରତୁନା ପୁଲହେନ ଚ । ଅଗସ୍ତ୍ଯେନ ପୁଲସ୍ତ୍ଯେନ ଭୃଗୁଣାଙ୍ଗିରସାପି ଚ
ଏହି ପରି ଭାଗ୍ୟ ଆଉ ଥିବା ଦେଖିବେ ଜନକ, କ୍ରତୁ, ପୁଲହ, ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ଭୃଗୁ ଓ ଅଙ୍ଗିରାସ ମଧ୍ୟ।
ଏତ ଏଵ ତଥାନ୍ଯେ ଚ ଏଵଂରୂପକ୍ରିଯାସ୍ପଦମ୍ । ଚିରାଚ୍ ଚିରାଦ୍ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ମାଯେଯଂ ଵିତତା ଯତଃ
ଏମିତି ଏହି ମାନେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମାନେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ପ୍ରକାର ଆକୃତି ଓ କାର୍ଯ୍ୟର ଆଧାର ହେଇ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ପୁନି ପୁନି ହେଉଛନ୍ତି, କାରଣ ଏହି ମାୟା ବିସ୍ତୃତ।
ସଦୃଶାଚାରଜନ୍ମାନସ୍ ତ ଏଵାନ୍ଯେ ଚ ଭୂରିଶଃ । ଭୂଯୋ ଭୂଯୋ ଵିଵର୍ତନ୍ତେ ସର୍ଗେଷ୍ଵ୍ ଅପ୍ସ୍ଵ୍ ଇଵ ଵୀଚଯଃ
ଯେଉଁମାନେ ସମାନ ଆଚରଣ ଓ ଜନ୍ମ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଅନେକ ଅନ୍ୟ ଲୋକ ମଧ୍ୟ, ସୃଷ୍ଟିର ଚକ୍ରରେ ପୁନି ପୁନି ଉଦ୍ଭବିତ ହୁଅନ୍ତି, ଜଳରେ ତରଙ୍ଗ ଭଳି।
ଅତ୍ଯନ୍ତସଦୃଶାଃ କେଚିତ୍ କେଚିଦ୍ ଅର୍ଧସମକ୍ରମାଃ । କେଚିଦ୍ ଈଷତ୍ସମାଃ କେଚିନ୍ ନ କଦାଚିତ୍ ପୁନସ୍ ତଥା
କେହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକରୂପ, କେହି ଅର୍ଦ୍ଧସମାନ, କେହି ଅଳ୍ପ ମିଳିଥିବା, ଆଉ କେହି କେବେ ଏପରି ହେଉନାହାନ୍ତି।
ଏଵମ୍ ଏଷାତିଵିତତା ମାଯା ମନସି ମୋହିନୀ । କ୍ଷଣୋ ନେହାସ୍ତି ନୋ କଲ୍ପଃ ପ୍ରତିପତ୍ତିର୍ ହି ଜୃମ୍ଭତେ
ଏଭଳି ଏହି ବିସ୍ତୃତ ମାୟା, ମନକୁ ମୋହିତ କରୁଥିବା ଏକ ମାୟାବିନୀ, ମନ ଭିତରେ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇଛି। ଏଠାରେ କେହି କ୍ଷଣ ନାହିଁ, କେହି ଯୁଗ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; କେବଳ ଜ୍ଞାନର ଉଦୟ ହେଉଛି।
କ୍ଵୈକଵିଂଶତ୍ଯହୋରାତ୍ରା ଅନନ୍ତାଃ କ୍ଵ କୁଯୋନଯଃ । କ୍ଵ ତାସାମ୍ ଉପଲମ୍ଭୋ ଽଲମ୍ ଅହୋ ଭୀମା ମନୋଗତିଃ
କେଉଁଠି ସେ ଏକୋଇଶି ଦିନ ଓ ରାତି, କେଉଁଠି ସେ ଅନନ୍ତତା, କେଉଁଠି ସେ ଭ୍ରମ ପଥ? ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରାପ୍ତି କେଉଁଠି? ହାୟ, ମନର ଚଳାଚଳ କେତେ ଭୟଙ୍କର!
ପ୍ରତିଭାମାତ୍ରମ୍ ଏଵେଦମ୍ ଇତ୍ଥଂ ଵିକସିତଂ ସିତମ୍ । ନାନାକଲହକଲ୍ଲୋଲଚଲଂ ପ୍ରାତର୍ ଇଵାମ୍ବୁଜମ୍
ଏ ସମସ୍ତ କିଛି କେବଳ ଜ୍ଞାନର ଏକ ଝଲକ ଭଳି ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, ଏଭଳି ଖିଳିଯାଇ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଓ ଧଳା ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ବିଭିନ୍ନ ବିବାଦର ତରଙ୍ଗରେ ଉଠା-ପଡା ହୁଏ, ପ୍ରଭାତବେଳେ ପଦ୍ମ ଫୁଲ ଭଳି।
ଜାତଂ ସଂଵେଦନାଦ୍ ଏଵ ଶୁଦ୍ଧାଦ୍ ଇଦମ୍ ଅଶୁଦ୍ଧଵତ୍ । ସଂସାରଜାଲମ୍ ଅଖିଲଂ ଵହ୍ନିର୍ ଵହ୍ନିକଣାଦ୍ ଇଵ
ଏହି ସମସ୍ତ ସଂସାରର ଜାଲ କେବଳ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯଦିଓ ଏହା ଅଶୁଦ୍ଧ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ; ଯେପରି ଅଗ୍ନି ଅଗ୍ନିର ଏକ ତିନିକିଆଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ପ୍ରତ୍ଯେକମ୍ ଏଵମ୍ ଉଦିତଃ ପ୍ରତିଭାସଷଣ୍ଡଷ୍ ଷଣ୍ଡାନ୍ତରେଷ୍ଵ୍ ଅପି ଚ ତତ୍ର ଵିଚିତ୍ରଷଣ୍ଡାଃ । ସର୍ଵେ ସ୍ଵଯଂ ନନୁ ଚ ତେ ଚ ମିଥୋ ନ ମିଥ୍ଯା ସର୍ଵାତ୍ମନି ସ୍ଫୁରତି କାରଣକାରଣେ ଽସ୍ମିନ୍
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣଙ୍କ ଭିତରେ ଏଭଳି ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଦୃଶ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ; ସେହି ଦୃଶ୍ୟମାନ ଗୁଡିକ ଭିତରେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପ ଦେଖାଯାଏ। ସେମାନେ ସ୍ୱୟଂ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖନ୍ତି, ଏବଂ ମିଶି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମିଥ୍ୟା ନୁହେଁ, କାରଣ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମାରେ, କାରଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ, ସେମାନେ ଜଗମଗାଉଛନ୍ତି।
ମୁନିନାଯକ ତଂ ଭିକ୍ଷୁଂ ଗତ୍ଵା ସମ୍ବୋଧଯନ୍ତ୍ଵ୍ ଅମୀ । ନରା ମତ୍ପ୍ରହିତାଶ୍ ଶୀଘ୍ରଂ ଚୀନବୁଦ୍ଧକୁଟୀଗତମ୍
ମୁନିମାନଙ୍କ ନାୟକ, ମୁଁ ପଠାଇଥିବା ଏହି ଲୋକମାନେ ଶୀଘ୍ର ଚଳି ଚୀନ ଦେଶର ବୁଦ୍ଧ ମଠରେ ରହୁଥିବା ସେଇ ଭିକ୍ଷୁଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରନ୍ତୁ।
ରାଜଂସ୍ ତସ୍ଯ ମହାଭିକ୍ଷୋସ୍ ସ ଦେହଃ ପ୍ରାଣଵର୍ଜିତଃ । କ୍ଲେଦଂ ଵୈଵର୍ଣ୍ଯମ୍ ଆଯାତୋ ନାସୌ ଜୀଵିତଭାଜନମ୍
ରାଜା, ସେଇ ମହାଭିକ୍ଷୁଙ୍କ ଦେହ ଏବେ ପ୍ରାଣ ଶୂନ୍ୟ, ତାହା ଭିଜା ଓ ବର୍ଣ୍ଣହୀନ ହୋଇଯାଇଛି, ଏବଂ ଏହା ଆଉ ଜୀବନର ଧାରକ ନୁହେଁ।
ତସ୍ଯ ଭିକ୍ଷୋଶ୍ ଚ ଜୀଵୋ ଽସୌ ଭୂତ୍ଵା ପଦ୍ମଜସାରସଃ । ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତସ୍ ସ୍ଥିତୋ ଭୂଯୋ ନାସୌ ସଂସୃତିଭାଜନମ୍
ସେଇ ଭିକ୍ଷୁଙ୍କର ଜୀବନ ଏବେ ପଦ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସାର ଭାବେ ରହିଛି; ସେ ଜୀବନମୁକ୍ତ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ, ଏବଂ ଆଉ ସଂସାର ଚକ୍ରରେ ପଡ଼ିବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ।