ଅତ୍ର ରାତ୍ରୌ ସମାଧିସ୍ଥସ୍ ତ୍ରିଲୋକୀମଠିକାମ୍ ଇମାମ୍ । ଭିକ୍ଷୁର୍ ଏଷୋ ଽସ୍ତି ନାସ୍ତୀତି ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ପ୍ରାତର୍ ଵଦାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ଆଜି ରାତି, ସମାଧିରେ ଲୀନ ହେବା ସମୟରେ, ଏହି ତପସ୍ବୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତିନି ଲୋକକୁ ଏକାଧିକ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ନାସ୍ତିତ୍ୱ ଭାବରେ ଦେଖିଲେ; ପ୍ରଭାତରେ, ମୁଁ ଏହା ବିଷୟରେ କହିବି।
ମୁନାଵ୍ ଏଵଂ କଥଯତି ବହିର୍ ମଧ୍ଯାହ୍ନଦିଣ୍ଡିମଃ । ଉଦଭୂତ୍ ପ୍ରଲଯକ୍ଷୁବ୍ଧଘନଗର୍ଜିତମାଂସଲଃ
ଯେତେବେଳେ ଋଷି ଏପରି କହୁଥିଲେ, ବାହାରେ, ଦିନ ମଧ୍ୟରେ, ଏକ ଡ଼ମ୍ରୁ ଶବ୍ଦ ହେଲା—ଗଭୀର, ତ୍ରାସଦାୟକ ଗର୍ଜନ, ମନେ ହେଉଛି ବିନାଶରେ ମେଘ ମିଶିଗଲା।
ତତ୍ଯଜୁଃ ପାଦଯୋସ୍ ତସ୍ଯ ପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଲିପରମ୍ପରାଃ । ନୃପାଃ ପୌରା ଵିଟପିନଃ ପୁଷ୍ପଂ ଵାତଯୁତା ଇଵ
ରାଜା, ନାଗରିକ ଓ ଦରବାରୀମାନେ, ପବନରେ ଉଡ଼ିଯାଇଥିବା ଫୁଲମାନେ ପରି, ତାଙ୍କର ପାଦପଦ୍ମରେ ଅବିରତ ଫୁଲ ଅର୍ପଣ କରିଥିଲେ।
ପୂଜଯିତ୍ଵା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠାନ୍ ଉଦତିଷ୍ଠତ୍ ସ ଵିଷ୍ଟରାତ୍ । ମୁନିନା ସହ ଭୂପାଲ ଉଦଯାଦ୍ରେର୍ ଇଵାଂଶୁମାନ୍
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ରାଜା ତାଙ୍କର ଆସନରୁ ଉଠିଲେ, ଋଷି ସହିତ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ମେରୁ ପର୍ବତ ସହିତ ଉଦୟ ହୁଏ।
ସଭା ତଦନୁ ସୋତ୍ତସ୍ଥୌ ସପ୍ରଣାମପରସ୍ପରମ୍ । କ୍ରମେଣ ହ୍ଯସ୍ତନେନୈଵ ଜଗ୍ମୁଃ ଖେଚରଭୂଚରାଃ
ତାପରେ ସଭାରେ ଥିବା ସମସ୍ତେ ଏକାଉଁଠି ଅନ୍ୟୋନ୍ୟଙ୍କୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଇ ଆସ୍ତେ-ଆସ୍ତେ ବିଦାୟ ନେଲେ । ଆକାଶରେ ବସୁଥିବା ଓ ଭୂମିରେ ବସୁଥିବା ସମସ୍ତେ ଗତକାଲି ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେହିପରି ଦେଖାଦେଖି ଚାଲିଗଲେ ।
ସ୍ଵାସ୍ପଦେଷୁ ଯଥାଶାସ୍ତ୍ରମ୍ ଅହର୍ଵ୍ଯାପାରମ୍ ଆଦୃତାଃ । ସର୍ଵେ ସମ୍ପାଦଯାମ୍ ଆସୁର୍ ନିଜଧର୍ମକ୍ରମୋଚିତମ୍
ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ ଘରେ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଦିନର କାମକାଜକୁ ଭଲଭାବେ କରିବାରେ ଲାଗିଗଲେ । ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ଧର୍ମ ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ଆଦର ସହ କରିଲେ ।
ଚିନ୍ତଯନ୍ତୋ ମୁନିପ୍ରୋକ୍ତଂ ମହୀଚରନଭଶ୍ଚରାଃ । ଜ୍ଞାନଂ କ୍ଷପାଂ କ୍ଷଣମ୍ ଇଵ ନିନ୍ଯୁଃ କଲ୍ପମ୍ ଇଵାପି ଚ
ମୁନିଙ୍କ କଥା ଭାବିବା ସହ, ଭୂମିରେ ଓ ଆକାଶରେ ବସୁଥିବା ସମସ୍ତେ ଏମିତି ରାତି କାଟିଲେ, ଯେପରି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମାତ୍ର ଲାଗିଲା କିମ୍ବା ଏକ ଯୁଗ ଅତିତ ହେଲା ।
ପ୍ରାତଃ ପୁନଃ ପ୍ରସୃତକାର୍ଯପରମ୍ପରେ ଽସ୍ମିଞ୍ ଜାତେ ଜନେ ଖଚରଭୂଚରସିଦ୍ଧସଙ୍ଘଃ । ଆସ୍ଥାନଲୋକରଚନେନ ତଥୈଵ ତସ୍ଥାଵ୍ ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯସଂଵଦନପୂଜିତପୂଜ୍ଯଲୋକଃ
ପ୍ରଭାତରେ, ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କର ଦିନଚର୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ । ଏହି ସମୟରେ ଆକାଶ, ଭୂମି ଓ ସିଦ୍ଧମନ୍ଦଳୀ ଏକଠା ହୋଇ ନିଜ ନିଜ ଆସନରେ ବସିଥିଲେ । ସେମାନେ ଅନ୍ୟୋନ୍ୟଙ୍କୁ କଥାବାର୍ତ୍ତା ଓ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଏହି ସଭାକୁ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲେ ।
ଵସିଷ୍ଠମୁନିସଂଯୁକ୍ତା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରାଦିସଂଯୁତା । ସ୍ଥିତଖେଚରସିଦ୍ଧୌଘା ଵିଶ୍ରାନ୍ତନୃପନାଯକା
ବସିଷ୍ଠ ମୁନିଙ୍କ ସହ ଏବଂ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ମୁନିମାନେ ସହିତ, ଆକାଶରେ ଚଳିଥିବା ସିଦ୍ଧମାନେ ଏବଂ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିବା ରାଜାମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଏହି ସଭା ଅନେକ ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ସରାମଲକ୍ଷ୍ମଣା ସୈଵ ତଥୈଵାଥ ସଭା ବଭୌ । ସୋମ୍ଯା ସମସମାଭୋଗା ଶାନ୍ତଵାତ୍ଯେଵ ପଦ୍ମିନୀ
ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ଏହି ସଭା ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲା; ସମତା ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଶାନ୍ତ ଏବଂ ପବନରେ ଅନ୍ତରାୟ ନଥିବା ପଦ୍ମପୋଖରୀ ପରି ଶାନ୍ତ ଥିଲା।
ଅନପେକ୍ଷ୍ଯୈଵ ଚ ପ୍ରଶ୍ନମ୍ ଉଵାଚାଥ ମୁନୀଶ୍ଵରଃ । ବୋଧଯନ୍ତି ବଲାଦ୍ ଏଵ ସାନୁକମ୍ପା ହି ସାଧଵଃ
ପ୍ରଶ୍ନ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରିନଥିବା ବେଳେ, ମହାମୁନି ନିଜେ କଥା କହିଲେ; କାରଣ ଦୟାଶୀଳ ଲୋକମାନେ ଦୟାରୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଶିଖାଇବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହୁଅନ୍ତି।
ରାଜନ୍ ରଘୁକୁଲାକାଶଶଶାଙ୍କ ରଘୁନନ୍ଦନ । ହ୍ଯୋ ମଯା ଧ୍ଯାନନେତ୍ରେଣ ସ ଭିକ୍ଷୁଃ ପ୍ରେକ୍ଷିତଶ୍ ଚିରମ୍
ରାଜନ୍, ରଘୁବଂଶର ଚନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ରଘୁମାନେଙ୍କ ଆନନ୍ଦ, ଗତକାଲି ମୁଁ ଧ୍ୟାନର ଚକ୍ଷୁରେ ଏହି ଭିକ୍ଷୁକୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦେଖିଥିଲି।
ଧ୍ଯାନେନାହଂ ଚିରଂ ଭ୍ରାନ୍ତସ୍ ତାଦୃଗ୍ଭିକ୍ଷୁଦିଦୃକ୍ଷଯା । ଦ୍ଵୀପାନି ସପ୍ତ ଵିପୁଲାଂସ୍ ତଥୈଵ କୁଲପର୍ଵତାନ୍
ଧ୍ୟାନ କରି ମୁଁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଏମିତି ଏକ ଭିକ୍ଷୁଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଆଶା କରି ଭ୍ରମଣ କରିଥିଲି; ସାତଟି ବିଶାଳ ଦ୍ୱୀପ ଓ ମୁଖ୍ୟ ପାହାଡ଼ଗୁଡିକୁ ମୁଁ ଚାଲିଗଲି।
ଯାଵତ୍ କୁତଶ୍ଚିଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଏଵ ଭିକ୍ଷୁର୍ ଲବ୍ଧୋ ନ ତାଦୃଶଃ । କଥଂ କିଲ ମନୋରାଜ୍ଯଂ ବହିର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଉପଲଭ୍ଯତେ
ତଥାପି, କେଉଁଠିଓ ଏମିତି ଭିକ୍ଷୁ ମିଳିଲା ନାହିଁ; ମନର ରାଜ୍ୟ କିପରି ବାହାରେ ମିଳିପାରିବ?
ତତସ୍ ତ୍ରିଭାଗଶେଷାଯାଂ ରାତ୍ରୌ ପୁନର୍ ଅହଂ ଧିଯା । ଉତ୍ତରାଶାନ୍ତରଂ ଯାତୋ ଵେଲାଵାତ ଇଵାର୍ଣଵମ୍
ତାପରେ, ରାତିର ତୃତୀୟ ଅଂଶ ଶେଷ ହେବାବେଳେ, ମୁଁ ପୁନି ମନରେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଯାଇଲି, ଯେପରି ଉପକୂଳର ପବନ ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଏ।
ଚୀନନାମାଥ ତତ୍ରାସ୍ତି ଶ୍ରୀମାଞ୍ ଜନପଦୋ ମହାନ୍ । ଵଲ୍ମୀକୋପରି ତତ୍ରାସ୍ତି ଵିହାରୋ ଜିନସଂଶ୍ରଯଃ
ସେଠାରେ, ଚୀନ ନାମକ ଏକ ବଡ଼ ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧ ଦେଶ ଅଛି; ଏଠି ଏକ ଜହି ଉପରେ ଜିନଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପିତ କରାଯାଇଥିବା ଏକ ବିହାର ଅଛି।
ତସ୍ମିନ୍ ଵିହାରେ ସ୍ଵକୁଟୀକୋଶେ କପିଲମୂର୍ଧଜଃ । ଭିକ୍ଷୁର୍ ଦୀର୍ଘଶଯା ନାମ ସ୍ଥିତ ଏଵଂପରୋଦଯଃ
ସେ ଗୃହରେ, ନିଜ ଛାଲି ଘର ଭିତରେ, ପିତଳ ରଙ୍ଗ ଚୁଲି ଥିବା ଏକ ଭିକ୍ଷୁ, ଦୀର୍ଘଶୟା ନାମକ, ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଅଟୁଟ ଭାବରେ ବସିଥିଲେ ।
ଏକଵିଂଶତିରାତ୍ରଂ ଚ ତସ୍ଯୈଵଂସ୍ଥିତିଶାଲିନଃ । ଦୃଢାର୍ଗଡଂ ଗୃହଂ ଧ୍ଯାନଭଙ୍ଗଭୀତା ଵିଶନ୍ତି ନୋ
ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଦୀର୍ଘଶୟା ଏକାଇଶ ରାତି ଅଟୁଟ ଭାବରେ ରହିଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଧ୍ୟାନ ଭଙ୍ଗ ହେବାର ଭୟରେ ମଜବୁତ ଘରକୁ ମଧ୍ୟ କେହି ଭିତରକୁ ଯାଇନଥିଲେ ।
ଭୃତ୍ଯାଃ ପ୍ରାଯଃ କିଲ ତଥା ସ ତିଷ୍ଠତି ସୁଭିକ୍ଷୁକଃ । ଅଦ୍ଯୈଵଂ ତସ୍ଯ ସମ୍ପନ୍ନଂ ନିଯତେର୍ ଈଦୃଶୀ ସ୍ଥିତିଃ
ତାଙ୍କର ଚାକରିଆ ଲୋକମାନେ ସାଧାରଣତଃ ଏପରି ଭାବରେ ଛାଡି ଦେଇଥିଲେ; ଏହି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଭିକ୍ଷୁ ଆଜି ଭାଗ୍ୟର ନିର୍ଣ୍ଣୟରେ ଏପରି ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ।
ରାତ୍ରଯୋ ଧ୍ଯାନନିଷ୍ଠସ୍ଯ ଗତାସ୍ ତସ୍ଯୈକଵିଂଶତିଃ । ସ ତୁ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ତଥା ଚିତ୍ତେ ଽନୁଭୂତଵାନ୍
ଧ୍ୟାନରେ ଲଗିଥିବା ଦୀର୍ଘଶୟାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକାଇଶ ରାତି ଚାଲିଗଲା; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ମନରେ ଏହା ହଜାର ବର୍ଷ ଭଳି ଅନୁଭୂତି ହେଲା ।
କସ୍ମିଂଶ୍ଚିତ୍ ପ୍ରାକ୍ତନେ କଲ୍ପେ ଭିକ୍ଷୁର୍ ଏଵଂ ପୁରାଭଵତ୍ । ଅଦ୍ଯ ତ୍ଵ୍ ଇହ ଦ୍ଵିତୀଯୋ ଽସ୍ତି ତୃତୀଯୋ ନୋପଲଭ୍ଯତେ
କିଛି ପୂର୍ବ କଳ୍ପରେ ଏଭଳି ଏକ ଭିକ୍ଷୁ ଥିଲେ; ଏବେ ଏଠାରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଜଣେ ଅଛନ୍ତି, ତୃତୀୟ କେହି ମିଳୁନାହିଁ।
ମଯା ତୁ ପୁନର୍ ଅନ୍ଵିଷ୍ଟଶ୍ ଚେତସା ଚତୁରାତ୍ମନା । ତାଦୃଗ୍ ଭିକ୍ଷୁସ୍ ତୃତୀଯୋ ଽନ୍ଯୋ ଜଗତ୍ପଦ୍ମୋଦରାଲିନା
ମୁଁ ଚାରିପଟି ମନ ଦ୍ୱାରା ପୁନି ଖୋଜିଲି, ଏହି ବିଶ୍ୱର ପଦ୍ମ ଗର୍ଭରେ ତୃତୀୟ ଭିକ୍ଷୁ ଜଣେ ମିଳିଲେ।
ଅସ୍ମାତ୍ ସର୍ଗାତ୍ ତୁ ନୋ ଲବ୍ଧସ୍ ତୃତୀଯସ୍ ତାଦୃଗାଶଯଃ । ଅଥାନ୍ଯେ ଲୀଲଯା ସର୍ଗା ମଯା ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷିତାସ୍ ତତଃ
ଏହି ସୃଷ୍ଟିରୁ ଏଭଳି ଭାବର ତୃତୀୟ ଜଣେ ମିଳିଲେନାହିଁ; ତେଣୁ ମୁଁ ମଜାରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ଦେଖିଲି।
ଯାଵତ୍ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିଦ୍ ଆକାଶକୋଶଶାଯିନି ସର୍ଗକେ । ତୃତୀଯୋ ଵିଦ୍ଯତେ ଭିକ୍ଷୁର୍ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ ଚେଦୃଶକ୍ରମଃ
ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, କିଛି ସୃଷ୍ଟିର ଆକାଶ ଗର୍ଭରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ଏକ ତୃତୀୟ ଭିକ୍ଷୁ, ଏଭଳି ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମିଳିଲେ।
ଏଵଂ ତେନୈଵ ତେନୈଵ ସନ୍ନିଵେଶେନ ଭୂରିଶଃ । ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଭଵନ୍ ସନ୍ତି ପଦାର୍ଥାସ୍ ସର୍ଗସନ୍ତତୌ
ଏଭଳି ଏହି ପ୍ରକାରରେ, ଏହି ଅନୁସୂଚନା ଅନୁଯାୟୀ, ଅନେକ ପ୍ରକାରର ବସ୍ତୁ ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ଧାରାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଛନ୍ତି, ନଶ୍ଟ ହେଉଛନ୍ତି ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ଅଛନ୍ତି।
ଅସ୍ଯାଂ ସଭାଯାମ୍ ଅପି ଯେ ମୁନଯୋ ବ୍ରାହ୍ମଣା ନୃପାଃ । ଭାଵ୍ଯମ୍ ଏଵଂସମାଚାରୈସ୍ ତୈର୍ ଅନ୍ଯୈର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅନେକଶଃ
ଏହି ସଭାରେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଋଷି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ରାଜାମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହିପରି ଆଚରଣ କରିବେ, ଏବଂ ଅନେକ ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କରିବେ, ଯେପରି ଭାଗ୍ୟ ରେ ଲିଖାଯାଇଛି।
ନାରଦେନାମୁନା ଭାଵ୍ଯଂ ପୁନର୍ ଅନ୍ଯେନ ଚାନଘ । ଏଵମ୍ ଏଵାତ୍ରିଣା ଭାଵ୍ଯଂ ପୁନର୍ ଅନ୍ଯେନ ଚାଧୁନା
ହେ ନିର୍ମଳ, ଏହି ନାରଦଙ୍କ ସହିତ ଏଭଳି ଘଟିବ, ପୁଣି ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ହେବ; ଏହିପରି ଅତ୍ରିଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଘଟିବ, ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ହେଉଛି।
ଏଵଂ କଲତ୍ରକର୍ମଭ୍ଯାଂ ଯୁକ୍ତେନାନେନ ଭୂରିଶଃ । ଏଵଂଜନ୍ମାଦିନା ଭାଵ୍ଯଂ ଵ୍ଯାସେନ ଚ ଶୁକେନ ଚ
ଏଭଳି ଜୀବନସଂଯୋଗ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ଏହିପରି ଜନ୍ମ ଓ ଆରମ୍ଭ ମାନେ ଦ୍ୱାରା, ବ୍ୟାସ ଓ ଶୁକଙ୍କ ସହିତ ଅନେକଥର ଏଭଳି ଘଟିଛି।
ଜନକେନ ପୁନର୍ ଭାଵ୍ଯଂ କ୍ରତୁନା ପୁଲହେନ ଚ । ଅଗସ୍ତ୍ଯେନ ପୁଲସ୍ତ୍ଯେନ ଭୃଗୁଣାଙ୍ଗିରସାପି ଚ
ଏହି ପରି ଭାଗ୍ୟ ଆଉ ଥିବା ଦେଖିବେ ଜନକ, କ୍ରତୁ, ପୁଲହ, ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ଭୃଗୁ ଓ ଅଙ୍ଗିରାସ ମଧ୍ୟ।
ଏତ ଏଵ ତଥାନ୍ଯେ ଚ ଏଵଂରୂପକ୍ରିଯାସ୍ପଦମ୍ । ଚିରାଚ୍ ଚିରାଦ୍ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ମାଯେଯଂ ଵିତତା ଯତଃ
ଏମିତି ଏହି ମାନେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମାନେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ପ୍ରକାର ଆକୃତି ଓ କାର୍ଯ୍ୟର ଆଧାର ହେଇ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ପୁନି ପୁନି ହେଉଛନ୍ତି, କାରଣ ଏହି ମାୟା ବିସ୍ତୃତ।