ଅତ୍ର ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଚତୁର୍ଯୁଗଶତାନି ଚ । ସମତୀତାନ୍ଯ୍ ଅନନ୍ତାନି ଦିନର୍ତୁରଚିତାନି ଚ
ଏଠାରେ ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଏବଂ ଶତ ଶତ ଚତୁର୍ଯୁଗ ବିତିଗଲା, ଏହି ସହିତ ଅଗଣନୀୟ ଦିନ ଏବଂ ଋତୁମାନେ ମଧ୍ୟ କଟିଗଲେ।
ମମ ପ୍ରଥମମ୍ ଏଵ ପ୍ରାକ୍ସ୍ଫୁରିତସ୍ଯ ପରାତ୍ ପଦାତ୍ । ସତ୍ତ୍ଵଜାତିତଯା ରୂଢୋ ଭିକ୍ଷୁତ୍ଵେ ଯୋ ଜ୍ଞତାକ୍ରମଃ
ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ପରମ ପଦରୁ ଉଦ୍ଭବ ହେବା ପୂର୍ବରୁ, ମୋତେ ଯେଉଁ ନିୟମ ଏବଂ ଅଭ୍ୟାସ ଜଣା ଥିଲା, ସେହି ଭିକ୍ଷୁ ଅବସ୍ଥାରେ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣରେ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇ ରହିଥିଲା।
ଭୂଯୋ ଭୂଯୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅତିକ୍ରମ୍ଯ ଗତସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମହଂସତାମ୍ । ସ ଏଵ ପ୍ରାକ୍ତନୋ ଽଭ୍ଯାସଃ ଫଲିତସ୍ ସଙ୍ଗମୋଦଯାତ୍
ପୁନି ପୁନି ବହୁ ଅବସ୍ଥା ଅତିକ୍ରମ କରି, ବ୍ରହ୍ମହଂସ ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚିଲା ପରେ ମଧ୍ୟ, ସେହି ପୂର୍ବ ଅଭ୍ୟାସ ସଙ୍ଗ ଉଦୟ ଦ୍ୱାରା ଫଳିତ ହୋଇଛି।
ଦୃଢାଭ୍ଯାସୋ ଯ ଏଵାସ୍ଯ ଜୀଵସ୍ଯୋଦେତ୍ଯ୍ ଅଵିଘ୍ନତଃ । ଯୋନ୍ଯନ୍ତରଶତେନାପି ତମ୍ ଏଵୈଷୋ ଽନୁଧାଵତି
ଏହି ଜୀବରେ ଯେଉଁ ଦୃଢ଼ ଅଭ୍ୟାସ ଅବିରୋଧରେ ଉଦୟ ହୁଏ, ସେ ଶତ ଶତ ଜନ୍ମ ହେବା ପରେ ମଧ୍ୟ ସେହି ଅଭ୍ୟାସକୁ ଅନୁସରଣ କରେ।
କାକତାଲୀଯଯୋଗେନ କଦାଚିତ୍ ସାଧୁସଙ୍ଗମାତ୍ । ଅଶୁଭୋ ଵାସନାଭ୍ଯାସୋ ଜୀଵସ୍ଯ ଵିନିଵର୍ତତେ
କେବେ କେବେ ଅପୂର୍ବ ସଯୋଗରେ କିମ୍ବା ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ସହ ମିଳିବା ଦ୍ୱାରା, ଜୀବର ଅଶୁଭ ଆଦତ ଓ ଚିନ୍ତାଧାରା ଶେଷ ହୋଇଯାଏ।
ସଙ୍ଗତ୍ଯାଦିକମ୍ ଏଵୈଷ କେଵଲଂ ସ୍ଵୋଦଯଂ ପ୍ରତି । ପ୍ରାକ୍ତନୋ ଵାସନାଭ୍ଯାସୋ ହେତୁଂ ଲଘୁମ୍ ଅପେକ୍ଷତେ
ଏହି ପରି ସଂଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାରଣମାନେ କେବଳ ନିଜର ଭାଗ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଘଟେ; ପୂର୍ବ ଆଦତ ମାତ୍ର ଏକ ସାଧାରଣ କାରଣ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଯଦ୍ ଯଦ୍ ଅଭ୍ଯସ୍ଯତେ ଽଜସ୍ରମ୍ ଅନ୍ଯଦେହାନ୍ତରେ ଽପି ଚ । ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ଵପ୍ନେଷ୍ଵ୍ ଅସଦ୍ ଅପି ତତ୍ ସଦ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅନୁଭୂଯତେ
ଯେଉଁ କିଛି ପୁନିପୁନି ଅଭ୍ୟାସ କରାଯାଏ, ତାହା ଅନ୍ୟ ଦେହରେ, ଜାଗ୍ରତ କିମ୍ବା ସ୍ୱପ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ, ଅସତ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ବୋଲି ଅନୁଭବ ହୁଏ।
ତତ୍ ତଦ୍ ଅର୍ଥକ୍ରିଯାକାରି ଦୁଃଖାଯ ଚ ସୁଖାଯ ଚ । ଉଦେତି ଭାଵନା ତସ୍ମାଦ୍ ଭାଵନାଭାଵନଂ ଜଯଃ
ଏହି ଭାବନା ଦ୍ୱାରା କେବେ ଦୁଃଖ, କେବେ ସୁଖ ମିଳେ; ଏହିପରି ଭାବନା ରହିଲେ କାମ ହୁଏ, ତେଣୁ ଭାବନାକୁ ରୋକିବାରେ ଏ ଜୟ ଅଛି।
ଭାଵନୈଵ ସ୍ଵମ୍ ଆତ୍ମାନଂ ଦେହୋ ଽଯମ୍ ଇତି ପଶ୍ଯତି । ସ୍ଵସତ୍ତାମାତ୍ରଵିସ୍ତାରଂ ତଂ ଗୁଲ୍ମତ୍ଵମ୍ ଇଵାଙ୍କୁରଃ
ଏହି କଳ୍ପନା ନିଜକୁ ଏହି ଦେହ ବୋଲି ଦେଖେ, ଯଦିଓ ଏହା କେବଳ ନିଜ ଅସ୍ତିତ୍ୱର ପ୍ରସାର ମାତ୍ର; ଯେପରି ଗଛର ମୂଳରୁ ଅଙ୍କୁର ଉଠିଥାଏ, ସେପରି ଏହି ଦେହ ମଧ୍ୟ ଏହି ଭାବନାର ପ୍ରସାର।
ଭାଵନା ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯମାଣୈଷା ନ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅପି ଶିଷ୍ଯତେ । ନୈଵ ଵିଦ୍ଯତ ଏଵେତି ତଦ୍ଭ୍ରମେଣାଲମ୍ ଅସ୍ତୁ ନଃ
ଏହି କଳ୍ପନାକୁ ଭଲଭାବେ ଦେଖିଲେ କିଛି ଅବଶିଷ୍ଟ ରହେନାହିଁ; ଏହା ସତ୍ୟରେ ଅଛି ନାହିଁ—ଆମେ ଏହି ଭ୍ରମକୁ ଛାଡିଦେବା।
ଭ୍ରମସ୍ଯାସନ୍ମଯସ୍ଯାସ୍ଯ ଜାତସ୍ଯାକାଶଵର୍ଣଵତ୍ । ଅସଂଵେଦନମାତ୍ରୈକମାର୍ଜନୀଯସ୍ଯ ଵସ୍ତୁତଃ
ଏହି ଭ୍ରମ ଅସତ୍ୟ, ଆକାଶର ରଙ୍ଗ ପରି ଉପସ୍ଥିତ, ଏହା ସତ୍ୟରେ କେବଳ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଅନୁଭୂତି ଦ୍ୱାରା ଦୂର କରିବା ଯୋଗ୍ୟ।
ଅସନ୍ମଯୀ ଖରୂପୈଷା ଵରଂ ସତ୍ତୈଵ ଲାଲନୀ । ପ୍ରଵର୍ତତାଂ ଵିନୋଦାଯ କିମ୍ ଅସନ୍ ନଃ କରିଷ୍ଯତି
ଏହି ଅସତ୍ୟ ଆକାଶ ପରି ନିରାକାର; ଏହାକୁ ଛାଡି ଦେବା ଭଲ, ସତ୍ୟକୁ ମାନିବା ଉଚିତ—ଅସତ୍ୟ ଆମ ପାଇଁ କଣ କରିପାରିବ?
ତତ୍ ତାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ସ୍ଵସଂସାରାନ୍ ଉତ୍ଥାଯାଲୋକଯାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍ । କାଂଶ୍ଚିଦ୍ ଆଲୋକଦାନେନ ତେଭ୍ଯ ଏକୀକରୋମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ତେବେ ମୁଁ ଉଠି ଆପଣ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଦେଖେ। କିଛି ଜଗତକୁ ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକ ଦେଇ, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକତାରେ ଲିନ ହେଉଛି।
ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ରୁଦ୍ରୋ ଽସୌ ତଂ ସର୍ଗଂ ପ୍ରଜଗାମ ହ । ଯତ୍ର ଭିକ୍ଷୁର୍ ଵିହାରସ୍ଥସ୍ ସୁପ୍ତଶ୍ ଶଵ ଇଵ ସ୍ଥିତଃ
ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ରୁଦ୍ର ଏହି ସୃଷ୍ଟିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଭିକ୍ଷୁ ନିଶ୍ଚଳ ଭାବେ ଶବ ଭଳି ଶୁଇଥିଲେ।
ବୋଧଯିତ୍ଵାଥ ତଂ ଭିକ୍ଷୁଂ ଚେତସା ଚେତନେନ ଚ । ଯୋଜଯାମ୍ ଆସ ସସ୍ମାର ଭିକ୍ଷୁର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଆତ୍ମନୋ ଭ୍ରମମ୍
ତାପରେ ରୁଦ୍ର ଭିକ୍ଷୁଙ୍କୁ ମନ ଓ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଜାଗ୍ରତ କରି, ସେଙ୍କୁ ନିଜ ସହିତ ଏକତା କରିଲେ। ଭିକ୍ଷୁ ମଧ୍ୟ ନିଜର ଭ୍ରମକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।
ରୁଦ୍ରମ୍ ଆତ୍ମାନମ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ଜୀଵଟାଦିମଯଂ ତଥା । ବୋଧାଦ୍ ଅଵିସ୍ମଯାର୍ହୋ ଽପି ସ୍ଥିତ୍ଯର୍ଥଂ ଵିସ୍ମଯଂ ଯଯୌ
ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ନିଜ ଆତ୍ମା ଭାବରେ, ଜୀବ ଓ ଜଡର ମିଶ୍ରଣ ଭାବରେ ଦେଖି, ଜ୍ଞାନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ଅବିରତତା ପାଇଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
ଅଥ ରୁଦ୍ରସ୍ ତଥା ଭିକ୍ଷୁର୍ ଦ୍ଵାଵ୍ ଏଵୋତ୍ଥାଯ ଜଗ୍ମତୁଃ । କ୍ଵାପି ଜୀଵଟସଂସାରଂ ଚିଦାକାଶୈକକୋଣଗମ୍
ତାପରେ ରୁଦ୍ର ଓ ଭିକ୍ଷୁ ଦୁହେଁ ଉଠି ଏକାଠି କେଉଁସି ଜୀବନ ଜଗତରେ, ଚେତନାର ଆକାଶର ଏକ କୋଣକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତତ୍ର ତଦ୍ଭଵନଂ ଗତ୍ଵା ତଦ୍ ଦ୍ଵୀପଂ ତଚ୍ ଚ ମଣ୍ଡଲମ୍ । ଵିଷଯଂ ତଂ ପୁରଂ ତଚ୍ ଚ ତଚ୍ ଚ ପାନଵଣିଗ୍ଗୃହମ୍
ସେଠାରେ ସେମାନେ ସେ ଘର, ସେ ଦ୍ୱୀପ, ସେ ଅଞ୍ଚଳ, ସେ ଦେଶ, ସେ ସହର ଓ ସେ ମଦଶାଳାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ସୁପ୍ତଂ ଦଦୃଶତୁର୍ ନଷ୍ଟସଞ୍ଜ୍ଞଂ ଜୀଵଟକଂ ଶଵମ୍ । ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵା ଵପୁର୍ଭାରଂ ପ୍ରଭ୍ରାନ୍ତଂ ଭଵଭୂମିଷୁ
ସେଠାରେ ସେମାନେ ଜୀବଟକୁ ଶୁଅଁଥିବା, ସଂଜ୍ଞାହୀନ ଏବଂ ମୃତଦେହ ପରି ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଦେହର ଭାର ଛାଡ଼ି ଭବର ଭୂମିରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲା।
ତଂ ପ୍ରବୋଧ୍ଯ ନିଯୋଜ୍ଯାଶୁ ଚେତସା ଚେତନେନ ଚ । ଏକରୂପାସ୍ ତ୍ରିରୂପାସ୍ ତେ ରୁଦ୍ରଜୀଵଟଭିକ୍ଷୁକାଃ
ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଜଗାଇ, ମନ ଓ ଚେତନାରେ ଲଗାଇ, ରୁଦ୍ର, ଜୀବଟ ଓ ଭିକ୍ଷୁ ଏକ ଆକାର ଓ ତିନି ଆକାରରେ ହେଲେ।
ବୋଧଵନ୍ତୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅବୁଦ୍ଧାଭା ଵିସ୍ମିତା ଅପ୍ଯ୍ ଅଵିସ୍ମିତାଃ । ବଭୁସ୍ ତୂଷ୍ଣୀଂ ସ୍ଥିତାଶ୍ ଚିତ୍ରେ କୃତାକାରା ଇଵ କ୍ଷଣମ୍
ସେମାନେ ସଚେତନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମନେ ହେଉଥିଲା ଯେ କିଛି ବୁଝିପାରୁନାହାନ୍ତି; ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମନେ ହେଉଥିଲା ଯେ କିଛି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଉନାହାନ୍ତି। ସେମାନେ କିଛି ଖଣ୍ଡ ସ୍ଥିର ହୋଇ ଚୁପ୍ଚାପ୍ ରହିଲେ, ଯେପରି ଚିତ୍ରରେ ଆକାଉଥିବା ପାତ୍ରମାନେ।
ଅଥ ଜଗ୍ମୁଶ୍ ଚ ତେ ସର୍ଵେ କ୍ଵଚିଚ୍ ଚିଦ୍ଵ୍ଯୋମନି ସ୍ଥିତମ୍ । ଵିପ୍ରସଂସାରମ୍ ଆରମ୍ଭପରଭୂତସଘୁଙ୍ଘୁମମ୍
ତାପରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଚେତନାର ଆକାଶରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସଂସାରର ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷର ମୃଦୁ ଗୁଞ୍ଜନ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା।
ତତ୍ର ତଦ୍ଭଵନଂ ଗତ୍ଵା ତଦ୍ ଦ୍ଵୀପଂ ତଚ୍ ଚ ମଣ୍ଡଲମ୍ । ଵିଷଯଂ ତଂ ଚ ତଂ ଗ୍ରାମଂ ପ୍ରାପୁସ୍ ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣାଲଯମ୍
ସେଠାରେ ସେମାନେ ସେ ଘର, ସେ ଦ୍ୱୀପ, ସେ ଅଞ୍ଚଳ, ସେ ଅଂଚଳ ଏବଂ ସେ ଗାଁକୁ ପହଞ୍ଚି, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଇଥିଲେ।
ଵିପ୍ରଂ ତେ ଦଦୃଶୁସ୍ ସୁପ୍ତଂ କଲତ୍ରଵଲିତଂ ଗୃହେ । କଣ୍ଠେ ଗୃହୀତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯା ବହିର୍ଜୀଵମ୍ ଇଵ ସ୍ଥିତମ୍
ସେମାନେ ଦେଖିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଘରେ ନିଦ୍ରାରତ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଜୀବନୀ ସ୍ତ୍ରୀ ଗଳାକୁ ଧରି ରଖିଛନ୍ତି, ଯେପରି ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ବାହାରେ ଅଟକି ଅଛି।
ତଂ ପ୍ରବୋଧ୍ଯ ନିଯୋଜ୍ଯାଶୁ ଚେତସା ଚେତନେନ ଚ । ତସ୍ଥୁସ୍ ତେ ବହଵୋ ଽପ୍ଯ୍ ଏକେ ସଵିସ୍ମଯମ୍ ଅଵିସ୍ମଯାଃ
ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଜାଗେଇ, ମନ ଓ ଚେତନାକୁ ତୁରନ୍ତ କାମରେ ଲାଗାଇଦେଲେ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଅନେକେ ଚୁପଚାପ ଦାଁଡି ରହିଲେ, କିଛି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ, କିଛି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ ନାହିଁ।
ଅଥ ଜଗ୍ମୁଶ୍ ଚିଦାକାଶକଚିତଂ ଚେତିତଂ ଚ ତୈଃ । ସାମନ୍ତନୃପସଂସାରମ୍ ଆରମ୍ଭଭରସୁନ୍ଦରମ୍
ତାପରେ ସେମାନେ ଚେତନାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ଅନ୍ତରିକ୍ଷକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ନୂତନ ଆରମ୍ଭର ଭାରରେ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ସେଠାରୁ ପଡ଼ୋଶୀ ରାଜାଙ୍କ ଜଗତକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ତତ୍ର ତଦ୍ଭଵନଂ ପ୍ରାପୁସ୍ ତଦ୍ ଦ୍ଵୀପଂ ତଚ୍ ଚ ମଣ୍ଡଲମ୍ । ସାମନ୍ତଂ ଦଦୃଶୁର୍ ମତ୍ତଂ ସୁପ୍ତଂ ପର୍ଯଙ୍କପଙ୍କଜେ
ସେଠାରେ ସେମାନେ ସେଇ ଗୃହ, ସେଇ ଦ୍ୱୀପ ଓ ସେଇ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ ସେମାନେ ପଡ଼ୋଶୀ ରାଜାଙ୍କୁ ମଦମସ୍ତ ଓ ଶୟନାଶୀନ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ପଦ୍ମ ମାଳାରେ ଶୁଇଥିଲେ।
ହେମାଵଦାତଂ ହେମାଙ୍ଗ୍ଯା ନିହିତଂ କୁଚକୋଟରେ । ଭ୍ରମର୍ଯେଵାନ୍ଵିତଂ ପଦ୍ମକୋଶସୁପ୍ତଂ ମଧୁଵ୍ରତମ୍
ସେ ରାଜା ସୁନା ରଙ୍ଗର, ସୁନା ଦେହି ଜନନୀଙ୍କ ଛାତିରେ ଆଲିଙ୍ଗନ ହୋଇ ଶୁଇଥିଲେ। ସେ ମହିଳା ମଧୁମକ୍ଷୀ ଭଳି ସାଙ୍ଗ ହୋଇଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ମଧୁମକ୍ଷୀ ପଦ୍ମ ମୁଡ଼ିରେ ଶୁଇଥିଲେ।
କାନ୍ତାଭିର୍ ଅଭ୍ଯାଵଲିତଂ ମଞ୍ଜରୀଭିର୍ ଇଵ ଦ୍ରୁମମ୍ । ଦୀପଜାଲକମଧ୍ଯସ୍ଥଂ ରତ୍ନୌଘ ଇଵ କାଞ୍ଚନମ୍
ପ୍ରିୟା ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଚାରିପଟେ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ଯେପରି ଫୁଲର ମଞ୍ଜରୀ ଗଛକୁ ଘେରି ରଖେ, କିମ୍ବା ଦୀପମାଳା ମଧ୍ୟରେ ରତ୍ନମାନେ ଭିତରେ ଥିବା ସୁନାକୁ ଅଭିଭୂତ କରିଥାଏ।
ତଂ ପ୍ରବୋଧ୍ଯ ନିଯୋଜ୍ଯାଶୁ ଚେତସା ଚେତନେନ ଚ । ତସ୍ଥୁସ୍ ତେ ବହଵୋ ଽପ୍ଯ୍ ଏଵଂ ସଵିସ୍ମଯମ୍ ଅଵିସ୍ମଯମ୍
ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଜଗାଇ, ତାଙ୍କର ମନ ଓ ସଚେତନତାକୁ ଦ୍ରୁତ ଲାଗି ଦେଲେ। ଏପରିଭାବେ ବହୁ ଜଣେ ସେଠାରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଭାବରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଇ ରହିଲେ।